09th January, 2009

24.06.06

  

LAQGĦA TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA


Berġa ta’ Kastilja

 Is-Sibt 24 ta’ Ġunju, 2006

 

Prim Ministru


L-għodwa t-tajba lil kulħadd, se nimxu bħal ma nimxu s-soltu.  Se nagħmel introduzzjoni qasira jien.  Se mmiss tliet punti partikolari.  Imbagħad ikollu l-opportunita’ kulħadd biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu.  Jekk jista’ jkun żommu ruħkom għal mistoqsija waħda biex kulħadd ikollu ċans, imbagħad nagħmlu rounds differenti.

L-ewwelnett kumment qasir ħafna minn naħa tiegħi, imbagħad inħalli f’idejkom jekk tridux tagħmlu xi mistoqsijiet fuq ir-riżultati ekonomiċi li l-pajjiż qiegħed jakkwista. Se nħallulkom ftit materjal, niċċirkulawhomkom aktar tard dal-għodu stess, fuq ir-riżultati ekonomiċi. Jidhru pożittivi, huma inkoraġġanti għall-pajjiż.

Fl-ewwel erba’ xhur ta’ din is-sena kellna tkabbir li kien tajjeb ħafna anke mqabbel mal-bqija tas-snin. Naturalment, wieħed irid ikompli jsegwi l-affarijiet kif jiżviluppaw, imma s’issa l-indikazzjonijiet huma li l-miżuri kollha li l-Gvern ħaddem, u d-deċiżjonijiet kollha li ħadna fil-perjodu taż-żmien li għadda, inkluż ir-ristrutturazzjoni u d-deċiżjonijiet kollha li kien hemm, qegħdin jagħtuna r-riżultati f’dak li għandu x’jaqsam ma’ attivita’ ekonomika.

Jorbot magħha din, diversi fatturi, fosthom però l-fatt illi matul is-sena 2005 u issa anke fl-2006, żgur kien hemm l-impatt ukoll tal-miżura tal-festi pubbliċi illi tat lis-settur ekonomiku tagħna, is-sena li għaddiet, żieda ta’ erbat ijiem xogħol fil-qasam ekonomiku tagħna. Din is-sena b’din l-istess miżura se tagħti żewġ ġranet oħra, is-sena dieħla tagħti erbat ijiem oħra. Dawn il-miżuri u oħrajn, naturalment, żgur qegħdin jagħtuna r-riżultati illi pajjiżna għandu bżonn.

Li jorbot magħhom ukoll huwa l-fatt illi pajjiżna, prattikament u partikolarment mis-sħubija fl-Unjoni Ewropea, qed jiġbed lejh ammonti ta’ investiment barrani li huwa wkoll sostanzjali ħafna. U dan l-investiment barrani qiegħed jissarraf f’ħolqien ta’ postijiet tax-xogħol jew bidu ta’ proġetti li joħolqu x-xogħol għall-ġejjieni.

It-tieni punt li xtaqt naqbad huwa xi ħaġa marbuta ma’ dak li ħabbar il-Ministru Austin Gatt ftit tal-ġranet ilu, u cioè l-pjan ta’ l-enerġija u l-ġenerazzjoni ta’ l-enerġija għall-Enemalta, għall-perjodu ta’ żmien 2010 sa’ l-2015. Huwa dokument importanti ħafna u pjan importanti ħafna, għar-raġuni prinċipali illi aħna qegħdin nipproġettaw li sa dakinnhar pajjiżna jkun għadda minn żvilupp ekonomiku qawwi.  U allura l-ġenerazzjoni ta’ aktar livell ta’ enerġija għal pajjiżna, għal dak il-perjodu ta’ żmien, se jkun kruċjali.

Kif stajtu tinnutaw fil-preżentazzjoni li għamel il-Ministru Gatt, hemm ukoll il-pjan illi naslu biex Malta tingħaqad mal-grid Ewropew f’dak li għandu x’jaqsam mal-ġenerazzjoni ta’ l-enerġija. Dik tiggarantilna, lil pajjiżna, supply kostanti ta’ enerġija, u tagħtina wkoll l-opportunita’ illi fix-xiri ta’ enerġija futura, f’dak il-perjodu ta’ żmien, pajjiżna jkun jista’ jieħu d-deċiżjonijiet anki dwar xi kwalita’ ta’ enerġija tinxtara.  Jiġifieri nkunu nistgħu nagħmlu għażliet, anke, li mmorru għal enerġija alternattiva, clean energy, li tinxtara direttament mill-grid Ewropew.  Dan apparti li, nittamaw li sa dakinhar, pajjiżna wkoll ikun investa u jkun qed jibda jieħu r-riżultati mill-investiment fil-ġenerazzjoni ta’ enerġija alternattiva.

Marbut ma’ dak li ħabbar il-Ministru Gatt, minn hawn u ftit taż-żmien ieħor, dalwaqt se nkunu qegħdin nippubblikaw il-Pjan Nazzjonali għall-Enerġija, li hija xi ħaġa li taqa’ taħt ir-responsabbilta’ tal-Ministru għar-Riżorsi.  Dan se nkunu qed inħabbruh minn hawn u ftit ieħor. Naturalment miegħu wkoll, se nkunu qed inħabbru, qed nippjanawh mad-dokument ta’ qabel il-Budget, mal-Pre-Budget, l-istrateġija tagħna  dwar riżorsi alternattivi ta’ l-enerġija. Dan kollu, il-ħsieb huwa intenzjonat biex nagħtu supply ta’ enerġija għal pajjiżna għall-ġejjieni, u li jkollna sistema li tkun sostenibbli b’mod li l-attivita’ ekonomika f’pajjiżna, kif ukoll in-nies, il-familji tagħna, l-individwi, il-persuni jkunu jistgħu jkollhom supply ta’ enerġija bi prezzijiet li jkunu l-aħjar prezzijiet taħt iċ-ċirkustanzi partikulari.

It-tielet suġġett li xtaqt insemmi l-lum, nista’ nsemmi, nista’ nitkellem dwaru, huwa dwar ir-reviżjoni taż-żoni ta’ l-iżvilupp. Illum nista’ nitkellem għax bħalma tafu, il-bieraħ, ingħalaq il-perjodu ta’ żmien ta’ konsultazzjoni pubblika, u jiena qgħadt lura milli nagħti xi kummenti dettaljati fuq dan il-proċess, anke għaliex irrid nissalvagwardja l-proċess ta’ konsultazzjoni. Nikkumenta fis-sens illi fil-ġimgħat li għaddew, mindu il-Gvern ħabbar il-kriterji ta’ kif għandhom isiru ir-reviżjoni taż-żoni ta’ l-iżvilupp, imbagħad sussegwentament l-Awtorita’ ta’ l-Ippjanar ippubblikat il-proposti, kien hemm dibattitu nazzjonali qawwi f’pajjiżna. 

Tajjeb.  Nieħu pjaċir li jkun hemm, però rridu nifhmu wkoll, li dan hu proċess ta’ konsultazzjoni. Jiġifieri kien hemm min donnu ħa l-pożizzjoni mill-ewwel, illi jikkundanna, li ma jaqbilx, li jaqbel, min ħaġa u min oħra, min poġġa l-kritiki, min poġġa s-suġġerimenti. Però, irridu nifhmu wkoll li l-proċess ta’ konsultazzjoni, huwa proċess ta’ konsultazzjoni, ma tħabbrux deċiżjonijiet, tħabbru proposti illi kienu miftuħin għall-kritika u s-suġġerimenti ta’ kulħadd.  Dak huwa tajjeb, issa għad jonqos fażi oħra f’dan il-proċess twil, illi hija l-fażi fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet li mbagħad iridu jitressqu quddiem il-Parlament għall-approvazzjoni tal-Parlament. Imma rrid nenfasizza, ma nispiċċawx bil-kritika, nimminaw issa l-iskop kollu tal-proċess ta’ konsultazzjoni għax mertu tal-proċess kollu, li ma kienx jeżisti qabel, għal dawk li jridu jagħmlu l-paraguni, ma’ dak li kien jiġri qabel l-1987, qabel qatt ma kien hemm l-ebda proċess ta’ konsultazzjoni.  Kollox kien isir f’kamra magħluqa, ħadd ma jkun jaf x’qed isir u x’mhux qed isir. 

Ilum għandna l-proċess ta’ konsultazzjoni, li jistieden lil kulħadd jagħmel il-proposti u s-suġġerimenti tiegħu. Ngħid ukoll imma illi, marbut ma’ dan hemm ċerti konsiderazzjonijiet importanti. L-ewwelnett, dak li jiġi imħabbar, huwa riżultat ta’ proċess li beda prattikament mill-1993, jiġifieri mill-bidunett ta’ meta beda l-proċess ta’ reviżjonijiet tal-pjanijiet lokali. Donnu kulħadd nesa illi fl-1993, inbeda proċess ta’ reviżjonijiet ta’ pjanijiet lokali li involva lil Kunsilli Lokali tagħna, b’laqgħat pubbliċi, b’laqgħat ta’ konsultazzjoni, bi proposti pubbliċi wkoll ta’ liema artijiet kellhom jidħlu.  Kien hemm uħud mill-eżercizzi tal-pjanijiet lokali li ingħalqu, li ġew kompletati, u li allura il-proċess kien magħluq u qed jistenna biss l-approvazzjoni formali ta’ dan l-eżerċizzu qawwi li kien sar fost il-pubbliku Malti.

Issa l-ewwel mistoqsija li wieħed irid jagħmel lilu nnifsu; x’nagħmel, ma nagħtux kas l-eżercizzju ta’ reviżjoni li sar fil-livell tal-pjanijiet lokali tagħna, tal-Kunsilli Lokali tagħna, mill-1993 sal-lum? Ngħidu lin-nies li dak kien eżercizzju ta’ ħela ta’ ħin? Ngħidu lin-nies li dak l-eżercizzju m’aħniex se nagħtu kasu? Ngħidu lin-nies illi l-konsultazzjoni kollha li saret, saret għalxejn? Jew nagħmlu dak li kienu ilhom jgħidulna biex nagħmlu, bi pressjoni politika qawwija matul is-snin li għaddew, biex nagħrfu l-proċess ta’ reviżjoni tal-pjanijiet tal-Kunsilli Lokali li kien, nerġa’ nirrepeti, ilu li beda mill-1993 u li wħud minnhom kienu kompletati? Ovvjament, ir-risposta għal din il-mistoqsija hija ċara. Aħna la darba dan kien proċess mibdi, konkluż, li kien miftuħ għall-konsultazzjoni pubblika, li kien ingħalaq, kien wasal iż-żmien illi aħna bħala Gvern ngħidu, iva, naqblu inkella ma naqblux. Jekk ir-risposta hi r-reviżjonijiet tal-pjanijiet lokali li kellna mifruxin ma’ Malta u Għawdex, kien hemm uħud minnhom li ġew kompletati mill-1993 sal-lum, kien hemm oħrajn li kienu għadhom għaddejjin, jekk l-argument ikun iva, dawk naċċettawhom. 

Allura huwa ċar, illi, la darba taċċetta proċess li ilu li ngħalaq fis-snin li għaddew u tgħid li se timxi bih, immedjatament, la darba taċċetta dak il-proċess, dan kien ikun ifisser illi hemm kriterji stabbiliti għar-reviżjoni ta’ pjan lokali, li tista’ testendihom għall-bqija tal-pajjiż.

Għax, naħseb kulħadd jaqbel mal-Gvern jekk ngħidu, ma jistax ikollok kriterji differenti għal lokalitajiet differenti. Irid ikollok kriterji ġenerali li jkunu applikabbli għall-pajjiż kollu kemm hu. U allura, malli tasal għall-konklużjoni li tibda taċċetta il-pjanijijet lokali li kienu diġa’ ġew diskussi fl-imgħoddi u aċċettati fl-imgħoddi u suġġetti wkoll għas-suġġerimenti u kritika fl-imgħoddi, la darba taċċetta dawk, imbagħad testendi dawk il-prinċipji mal-bqija tal-gżira ta’ Malta u Għawdex.

Kien għalhekk illi l-Gvern, fil-ġimgħat li għaddew, iddeċieda fuq il-kriterji ġenerali li kellhom jiġu wżati għar-reviżjoni taż-żoni ta’ żvilupp f’pajjiżna. Il-Kabinett iddeċieda fuq dawk il-kriterji. Irrid fuq dan nikkummenta, illi matul il-ġimgħat li għaddew, ftit smajt, jekk smajt, xi kummenti dwar il-kriterji. Li smajt kienu kritika u suġġerimenti għar-rigward taż-żoni li daħlu fiż-żoni ta’ żvilupp u naturalment kien hemm min ukoll, għalkemm għamilha jew saru issa bil-formalitajiet li ġew imħabbra, kien hemm min ippretenda wkoll li l-art li tħalliet barra tidħol.

Naturalment 90%, bħalma tafu, ta’ dawk li applikaw, effettivament, l-art tagħhom tħalliet barra miż-żoni ta’ l-iżvilupp. Jibqa’ l-fatt imma, illi, il-Gvern iddeċieda fuq il-kriterji u l-Gvern jinsisti illi il-kriterji kif tħabbru, la darba ma ġewx ikkritikati jew m’hemmx xi kritika partikolari fuq dawk il-kriterji, jidher, illi fuq livell nazzjonali, il-kriterji li approva il-Gvern, jidher li huma aċċettabbli. Naturalment dan ma jfissirx però illi l-eżercizzju kollu, wieħed jista’ jaqbel, ma jaqbilx miegħu, jista’ jkun li hemm artijiet li m’għandhomx jibqgħu hemm, jista’ jkun hemm artijiet li għandhom jidħlu.  Hemm diversi affarijiet, żbalji jsiru. Dan hu proċess ikkumplikat, imma wieħed irid isegwih.

Irrid ngħid ukoll, illi, waqt id-dibattitu li kellna matul il-ġimgħat li għaddew, għar-raġuni li rrid ngħid hija ftit stramba, ma nistax nifhimha, sparixxa mix-xenarju ta’ l-argumentazzjoni kompletament, l-argument ekonomiku u soċjali. Għamilna xhur twal, f’din is-sena u s-snin li għaddew, nagħmlu l-argument illi l-prezz tal-propjreta f’pajjiżna tela’ m’għola s-smewwiet u kien qed jolqot, u qiegħed jolqot hażin lill-koppji żgħażagħ, illi jkunu qed jiżżewġu u jkunu jridu jibnu jew jixtru l-post tagħhom. U l-argument sar b’qawwa kbira fix-xhur illi għaddew, u fis-snin illi għaddew, illi hemm bżonn li l-pajjiż, u l-Gvern allura, ifassal il-politika tiegħu biex ikun jista’ fil-limiti tas-suq miftuħ, jindirizza din il-problema. Għal xi raġuni dan l-argument sparixxa. Interessanti li tara Il-Ġens tal-lum u tara il-front page tagħha. Fil-fatt, terġa tqajjem dan il-punt fil-front page tagħha.  Huwa punt importantissimu, għax huwa punt illi jippreokkupa lill-Gvern, għax huwa vera li aħna jinteressana ħafna l-impatt tal-prezz tal-proprjeta’, fuq il-familji tagħna u speċjalment fuq il-koppji miżżewwga u koppji żgħazagħ u l-koppji miżżewġa. U għandna dmir li nirrispondu għal dal-bżonn aħna. Anke jekk dad-dmir jitlob li nsibu l-bilanċ ma’ bżonnijiet oħra ambjentali ta’ pajjiżna. Imma għandna d-dmir li nirrispondu għalih dan il-punt partikulari.

Dan id-dmir żgur illi wieħed seta’ jindirizzah billi jindirizza l-għerq, is-sors tal-problema. U cioè, il-prezz tal-proprjeta’. Issa dan, fis-sistema Maltija, u fl-ekonomija ristretta f’pajjiżna, fejn l-art hija ta’ valur enormi, żgur illi r-regoli kif topera din il-parti ta’ l-ekonomija tagħna fuq il-prezz tal-proprjeta’.  Ma tistax tqabbilha ma’ dak li jiġri f’pajjiżi oħrajn. Pajjiżna kull maduma art għandha valur enormi. Però huwa fatt illi wieħed mill-metodi kif tista’ tipprova tindirizza din l-issue hija billi fir-reviżjoni ta’ dak illi jista’ jinbena, u dak li ma jistax jinbena, wieħed iżomm inkonsiderazzjoni, l-impatt li dan kollu jista’ jkollu fuq il-prezz tal-proprjeta’. Vera jsir l-argument li hemm ħafna proprjeta’ vojta. Imma anke hawn, irrid ngħid li ma rridux inkunu superfiċjali fl-analiżi tagħna.

Hemm ħafna proprjeta’ vojta, mela le, Buġibba. Hemm ħafna proprjeta’ vojta, mela le, li huma self-catering flats u single bedroom. Hemm ħafna proprjeta’ li hija vojta, imma hija adattata għal koppji żgħażagħ tagħna, għall-koppji li qegħdin jiżżewwgu?  Jixtruhom dawk il-proprjetajiet il-koppji tagħna? Huwa ċar li l-koppji tagħna ma jixtrux dawk it-tip ta’ proprjeta’. U allura wieħed irid jistaqsi, biex wieħed jindirizza din il-problema, trid tindirizzaha billi tħares biss lejn il-proprjeta’ vojta li għandek fiż-żoni turistiċi tagħna, bħalma huma, nerġa nirrepeti, Buġibba, u dawn it-tip ta’ żoni.

Jew ikun għaqli li nilliberaw taħt regoli stretti, proprjeta’ fl-irħula tagħna, mifruxin ma’ Malta u Għawdex biex nagħtu l-opportunita’ illi l-koppji żgħażagħ tagħna jkunu jistgħu jibnu, jixtru l-art u jibnu huma? Il-punt ukoll marbut ma’ dan, huwa li donnu kulħadd nesa huwa, li massa kbira ta’ applikazzjonijiet pendenti, kemm fil-pjanijiet lokali li ġew diġa’ approvati fis-snin li għaddew kif ukoll fl-eżercizzi li kienu għadhom għaddejjin, kien hemm mijiet ta’ applikazzjonijiet, ta’ koppji żgħażagħ, li kienu xtraw il-proprjeta’ tagħhom mingħand il-Knisja, biex jibnu l-proprjeta’ tagħhom. U kienu xtrawha bi prezz baxx ħafna. Sal-lum ma setgħux jiżviluppaw dik il-proprjeta’ għaliex kienet qiegħda barra ż-żona ta’ l-iżvilupp temporanju li kienet ġiet deċiza fl-1989.

Kulħadd irid jifhem illi l-veru prezz tal-proprjeta’ lanqas hija l-kostruzzjoni.  Il-proprja żieda qawwija fil-prezz li kellna, imma kienet fil-valur tal-proprjeta’. Dawk il-koppji kollha illi llum għandhom plot li se tidhol fir-reviżjoni taż-żoni ta’ l-iżvilupp, dawk il-koppji kollha llum għandhom biċċa art li vera saret tiswa ħafna iżjed, però li biex jiżviluppawha, iridu jibnuha u jkunu jistgħu jibnu bi prezz illi jkun prezz ġust, prezz fair li għalihom ikunu jistgħu jaffordjaw. U hija kunsiderazzjoni fundamentali, illi wieħed irid iżomm quddiem għajnejh, meta jiġi biex jiddeċiedi dwar l-arja, iż-żoni li għandna available f’pajjiżna biex noħorġuhom għall-iżvilupp. Ma jfissirx b’daqshekk li għal dir-raġuni, jirbaħ kollox. Ma jfissirx b’daqshekk li allura kwalunkwe art għax se tinbena minn koppja żagħżugħa, minn koppja miżżewwga, allura ħa ttieha l-permess. Ma jfissirx hekk. Hemm regoli ambjentali, hemm regoli ta’ impatt li wieħed irid iżomm magħhom, però hija kunsiderazzjoni fundamentali. Il-vuċi tas-settur soċjali nixtieq nisimgħu. Il-Gvern jieħu l-pożizzjoni partikolari, tas-settur soċjali f’pajjiżna, tal-familji tagħna, tal-koppji żgħażagħ tagħna. U fuq dan lest jien li npoġġu bil-qiegħda, niddiskutu iva, ma’ l-ambjentalisti f’pajjiżna, niddiskutu ma’ dawk illi għandhom l-interess ġenwin ta’ pajjiżna biex insibu l-bilanċ li hemm bżonn li jinstab bejn il-bżonnijiet soċjali li l-Gvern huwa l-ewwel wieħed li għandu d-dmir li jerfa, u l-bżonnijiet l-oħrajn ta’ pajjiżna.

Ftit fatti u ċifri, u nagħlaq hawn fuq dan il-punt. Donnu ħadd ma ġibed l-attenzjoni li 18.5% ta’ l-art li hemm fiż-żona ta’ l-iżvilupp, hija mibnija. Per eżempju, l-Imtarfa kollha kemm hi, hija, barra ż-żona ta’ l-iżvilupp. Hawn xi ħadd li qed jirrikkomanda lill-Gvern li nħallu l-Imtarfa, barra miż-żona ta’ l-iżvilupp? Barra l-Imtarfa hemm kwantita’ kbira ta’ siti oħrajn bil-bini mibni fuqhom bil-permessi. Ħa niftiehmu sew, anke l-Imtarfa. Mhux qed nitkellem fuq bini bla permess. Bini illegali. Qed nitkellem fuq bini bil-permessi kollha regolari li huma barra miż-żoni ta’ l-iżvilupp. 18.5% ta’ l-art li qiegħda tiġi proposta biex tidħol fiż-żona ta’ l-iżvilupp, hija diġa’ mibnija b’bini li għandu l-permess regolari. 25% ta’ l-art kollha li ddaħlet fiż-żona ta’ l-iżvilupp, hija art li se tkun użata għal toroq u spazji miftuħa. Nofs miljun metru kwadru diġa’ hi art li ġiet proposta fil-pjanijiet lokali illi ġew jew għadhom iridu jiġu approvati. U kienu huma nfushom, suġġetti diġa’, għall-proċess ta’ konsultazzjoni, mhux dan li sar dawn l-aħħar erba’ ġimgħat, imma proċess ta’ konsultazzjoni, fil-proġett kollu tal-local plans.

Dan ifisser li 40% ta’ l-art kollha proposta hija proposta biex tidħol fl-iskemi sa mill-bidunett tal-proċess tal-pjani lokali. 74,000 metru kwadru huwa art tal-Gvern. U l-Gvern beħsiebu juża dik l-art biex jew jiżviluppa inizjattivi li jistgħu jgħinu fil-politika soċjali u ekonomika ta’ pajjiżna, jew inkella jista’ juża dik l-art biex ikun jista’ jiġġenera fondi halli nkunu nistgħu nikkumpensaw lil dawk il-mijiet, eluf ta’ individwi li għandna pendenti, li tteħditilhom l-art snin twal ilu, li għadhom jistennew sal-lum biex jirċievu l-kumpens. U anke dan inqisuh element importanti ta’ ġustizzja soċjali. Għax sidien ta’ artijiet li tteħditilhom l-art biex tintuża għal skop pubbliku, u sal-lum għadhom ma rċevewx kumpens, jidhrilna li għandna jkollna metodu kif niġġeneraw il-finanzi biex inkunu nistgħu inħallsu lura dak illi l-pajjiż għandu dejn magħhom. Irrid nenfasizza wkoll li kien hemm art fiż-żona ta’ l-iżvilupp li tneħħiet. 26,000 metru kwadru ta’ art, li kienu diġa’ fiż-żona ta’ żvilupp temporanji, tneħħew. U nirreferi għal b’mod partikolari għal-lokalitajiet fil-Mellieħa, fir-Rabat u fil-Kalkara.

Hemm diversi kunsiderazzjonijiet oħrajn, imma se nieqaf hawn fuq dan il-punt. Il-proċess li jmiss issa huwa li l-Awtorita’ ta’ l-Ippjanar, li hi inkarigata mill-liġi, u bil-liġi biex tagħmel dan il-proċess, issa tagħmel evalwazzjoni tas-suġġerimenti, kritika, illi daħlu matul dan il-perjodu ta’ konsultazzjoni pubblika, imbagħad la darba jkun hemm il-proposti finali, dawn jitressqu quddiem il-Parlament għall-approvazzjoni tal-Parlament. Proċess sħiħ, li nerġa’ nirrepeti, iġib fl-għeluq proċess li beda fl-1989, qabad ritmu qawwi ħafna fl-1993 u li issa ħassejna d-dmir, u rrid ngħid ir-responsabilita’ minn naħa tagħna bħala Gvern illi nġibuh għall-għeluq tiegħu.

Jiena se nieqaf hawn fuq il-kummenti ta’ introduzzjoni minn naħa tiegħi. Kif għedtilkom issa jekk jogħġobkom mistoqsija waħda kulħadd ħalli nieħdu żewġ rounds, tlett rounds kemm ikun hemm bżonn.

Keith Micallef – Net Tv

Tkellimt fuq pjan dwar l-enerġija.  Għaliex inħasset il-ħtieġa li jsir dan it-tip ta’ pjan, u fejn irridu naslu bih?

Għidt ukoll, li anke Malta, eventwalment, fil-futur qed tippjana li jkollha xi tip ta’ ġenerazzjoni alternattiva.  X’inhuma l-pjanijiet tal-Gvern b’mod konkret f’dan il-qasam?

Prim Ministru

Pjan hemm bżonnu naturalment, biex infasslu t-triq ta’ pajjiżna għall-għaxar snin, ħmistax-il sena li ġejjin.  Aħna nafu illi pajjiżna qed jiġbed l-investiment.  Fil-budget illi kellna fis-snin li għaddew indikajna n-niċeċ partikolari fejn ridna mmorru nieħdu lil pajjiżna.  Is-settur tal-manifattura se jkun qed jiżviluppa b’mod qawwi fil-qasam speċjalizzat u fl-oqsma tat-teknoloġija tal-manifattura fil-farmaċewtika.  Dak il-qasam se jikber ħafna.  Huwa qasam li se jkollu bżonn supply ta’ enerġija kostanti garantita tul il-medda kollha.  Għandna l-investimenti ġejjin bħal Smartcity, li jiddependu ħafna fuq it-teknoloġija ta’ komunikazzjoni li tiddependi ħafna fuq il-ġenerazzjoni ta’ enerġija f’pajjiżna u allura t-triq imfassla f’pajjiżna għal dawn il-ħmistax-il sena li għandna quddiemna effettivament diġa’ bdejna nimxuha u diġa’ bdiet tagħtina riżultati.  U aħna konvinti li sa l-2010 pajjiżna se jkun laħaq livell ta’ żvilupp qawwi ħafna li ġeneralment ikun jirrikjedi supply ta’ enerġija garantita l-ħin kollu.  Aħna f’pajjiżna għandna l-ġenerazzjoni tagħna stess ta’ l-elettriku u dan għandu jibqa’.  Però biex ikollna l-garanzija assoluta, għax pajjiżna huwa gżira anke f’dak li jiġi deskritt fil-greenpaper ta’ l-Unjoni Ewropea, il-ġenerazzjoni ta’ l-enerġija, bħala energy island, gżira ta’ enerġija, importanti għall-futur u ġejjieni ta’ pajjiżna li aħna nidħlu, nagħmlu link mal-grid Ewropew.

Dak jagħtina mhux biss supply kostanti imma anke l-għażla ta’ x’tip ta’ enerġija nixtru.  U għax Malta għandha l-limitazzjoni tagħha fil-ġenerazzjoni ta’ enerġija alternattiva, m’għandniex territorju biżżejjed biex ikollna s-solar energy jew il-wind energy fuq it-territorju tagħna.  Allura ħadna żewġ deċiżjonijiet, waħda illi nesploraw il-possibilita’ teknika ta’ wind farm offshore, fil-baħar li donna s’issa mill-istudji kollha u fuq il-pariri ta’ l-esperti kollha li kellna hija l-iktar waħda vijabbli, għalkemm it-teknoloġija għall-wind farm f’baħar fond iktar minn 25 metru għadha qed tiġi żviluppata u aħna dak huwa t-tip ta’ baħar li għandna madwarna.

Mela għażilna dik it-triq u se nimxu f’dik it-triq.  Magħha se nkomplu nibnu fuq l-inizjattivi kollha li ħadna fis-snin li għaddew biex ninċentivaw lil poplu tagħna ħalli jmur għal sorsi alternattivi fosthom solar panels, photo voltaic cells.  Ħabbarna miżuri fil-budget illi għadda illi juru d-direzzjoni li fiha l-gvern irid jimxi.  U allura dik it-triq se nibqgħu nimxuha.

Però l-fatt li aħna ningħaqdu mal-grid ewropew jagħtina madanakollu l-fakulta’ illi aħna nixtru enerġija li tkun ġiet iġġenerata x’imkien ieħor mhux biss fl-Ewropa imma barra mill-Ewropa, li tkun tagħti s-supply fl-Ewropa, enerġija li tkun clean energy, enerġija ġġenerata minn sorsi alternattivi u li tkun enerġija nadifa.

Allura rridu nippjanaw biex pajjiżna fil-medda tas-snin li ġejjin ikollu dawn l-għażliet quddiemu li jkunu l-għażliet li jiggarantixxu l-attivita’ ekonomika ta’ pajjiżna, però jiggarantixxu wkoll li nilħqu l-livelli wkoll ta’ użu ta’ enerġija alternattiva kif nixtiequ kollha kemm aħna malajr kemm jista’ jkun. 

Kurt Farrugia – maltastar.com

Semmejt ir-riżultati ekonomiċi, fl-aħħar rapport li ħareġ mill-Kummissjoni Ewropea din qed tipproġetta żieda fid-deficit ta’ 3.2% ta’ prodott gross domestiku għall-2007.  Sadanittant se jkollna l-introduzzjoni tal-euro f’Jannar 2008 u jekk hux se tibqa’ għaddej bil-proposti li għandek biex jinqatgħu t-taxxi b’madwar 20 miljun lira Maltin.

Prim Ministru

Ir-rapport illi għamlet il-Kummissjoni Ewropea huwa rapport pożittiv ħafna fil-konfront tal-gvern.  Jikkonferma li l-politika ekonomika tal-gvern qiegħda tagħti riżultati lill-pajjiż.  Jikkonferma li dan qed iġib l-investiment lejn pajjiżna.  Jikkonferma wkoll illi l-miżuri tal-Gvern għall-konsolidazzjoni fiskali huma miżuri li qegħdin jagħtu riżultati, tant hu hekk illi l-Unjoni Ewropea tħeġġeġ lill-Gvern Malti biex ikompli fit-triq li tirbaħ din il-konsolidazzjoni  fiskali għaliex huwa l-ingredjent ewlieni biex jiġi l-investiment.  L-investiment ma jiġix lejn pajjiżna b’kumbinazzjoni, jiġi biss jekk min irid jinvesti jaf illi qed jinvesti f’pajjiż li għandu bażi soda li tiggarantixxi futur għall-investiment innifsu. 

Il-Kummissjoni Ewropea għamlet l-eżerċizzju tagħha fil-kalkoli tagħha qiegħda tipproġetta deficit għas-sena d-dieħla illi jaqbeż it-tlieta fil-mija għaliex qiegħda tneħħi mill-kalkoli dak li hi tiddiskrivihom bħala one-offs.  Jiġifieri l-Gvern qiegħed jipproġetta li s-sena d-dieħla jkollu dħul minn bejgħ ta’ proprjeta’, dik qed tikkunsidra bħala one-off, allura qiegħda tneħħihom.  Naturalment il-kontra, l-ispiża one-off, però mhux qed tneħħih.  Jiġifieri jekk inti Gvern għandu spiża one-off pereżempju għall-isptar Mater Dei li aħna ħruġ mill-fondi tal-Gvern qegħdin inħallsu wkoll spiża kapitali għall-Isptar Mater Dei, dik hija wkoll spiża one-off. Għaliex aħna, nittama, mhux se nkunu qegħdin nibnu sptar ġdid kull sena.  Nibnu dan u mbagħad naraw dan miexi ‘l quddiem. 

Però hija spiża kapitali u allura hija spiża li toħroġ ta’ darba.  Hemm eżempji oħrajn ta’ spejjeż li jkunu one-offs biex inkunu għedna kollox.  Fl-eżerċizzju tagħha l-Unjoni Ewropea għamlet il-kalkolu illi qed tagħmel issa bl-istampa li għandha s’issa.  L-Unjoni Ewropea għad m’għandhiex il-proposti tagħna tal-budget tagħna għas-sena d-dieħla.  Jiġifieri hi għamlet il-kalkoli tagħha, kif dejjem għamlet, naturalment f’dan il-perjodu tas-sena.

Huma affarijiet illi wieħed irid ikompli jaħdem fuqhom.  Naturalment jiddependi ħafna issa t-tfassil tal-pre-budget document tagħna u l-budget eventwalment tas-sena d-dieħla.  Aħna nibqgħu fiduċjużi illi nilħqu l-kriterji ta’ Maastricht biex imbagħad pajjiżna jkun jista’ jieħu d-deċiżjoni biex jintroduċi l-euro u nkunu kkwalifikajna għal dawk il-kriterji.  Aħna fiduċjużi illi kemm fir-rigward tad-deficit kif ukoll għar-rigward tad-dejn nazzjonali dawk il-kriterji se nkunu qegħdin nilħquhom u nkunu qed nilħquhom tajjeb.  Naturalment kif kelli okkażjoni ngħid fil-ġimgħat li għaddew, irridu noqogħdu attenti għall-inflazzjoni illi hija r-rata li hija parti mill-kriterju li rridu noqogħdu ħafna attenti għalih.  Jiena nibqa’ ottimist illi bil-miżuri li qegħdin nieħdu, bil-miżuri li se nkunu qegħdin nieħdu, inkunu nistgħu nimxu ‘l quddiem.

Il-pre-budget se nkunu qegħdin nikkonkluduh dalwaqt.  Dakinhar inkunu nistgħu nħabbru l-ħsibijiet tagħna inġenerali.  Il-ħsieb tagħna huwa wkoll li jiġi konkluż l-eżerċizzju li qed jagħmlu l-esperti li l-Gvern qabbad fuq ir-reviżjoni tas-sitemi tat-taxxa.  Din ta’ l-għoxrin miljun lira hija invenzjoni bir-rispett kollu tal-maltastar.  Naturalment id-deċiżjonijiet tagħna rridu noħduhom bil-għaqal.  Aħna ma rridux nimminaw il-progress li pajjiżna rreġistra fis-snin li għaddew u fix-xhur li għaddew b’mod partikolari billi nipperikolaw il-qagħda fiskali soda li għandna sal-lum. 

U din mhux jien ngħidha, jgħiduha l-credit rating agencies kollha, jiġifieri min ma jridx jemmen lili, jemmen, nispera, lill-credit agencies kollha li jiċċertifikaw li Malta għandha pożizzjoni fiskali li hija b’saħħitha, tant hu hekk illi tawni l-benefiċċju illi dan iġib miegħu u l-credit rating tagħna issa ġie revedut anke l-fuq, illi huwa pożittiv ħafna għal pajjiżna.  Aħna kif għidna diġa’, meta ħabbarna fil-bidunett il-proċess tar-reviżjoni ta’ tassazzjoni ta’ pajjiżna, qed inħarsu lejh b’mod illi kull deċiżjoni li nieħdu għandha tkun deċiżjoni illi tistimula aktar attivita’ ekonomika.  Dik hija l-objective finali ta’ l-eżerċizzju.  Dan għidnieh mill-bidunett.  Naturalment irridu noqogħdu attenti illi fl-eżerċizzju li aħna nagħmlu ma nimminawx, meta ngħid ma nimminawx il-qagħda fiskali tagħna ifisser illi aħna mhux nerġgħu naraw id-deficit tiela’ imma anzi nkomplu naraw id-deficit nieżel.  L-iskop ikun illi inti bit-tibdil li tagħmel, toħloq iktar attivita’ ekonomika li tiġġenera iktar dħul għall-kera.  Hawn min jaħseb li it’s squaring a circle.  Mhux neċessarjament.  It is not squaring a circle.  Għalhekk għandna l-esperti li qed jagħtuna l-pariri.  Jiena sal-lum għad m’għandix il-proposti quddiemi, għad irrid narahom.  U allura rrid ngħid li dan l-istatement ta’ l-għoxrin miljun huwa kite-flying tal-maltastar. 

Reno Bugeja – PBS

Rigward iż-żona ta’ żvilupp, ma jidhirlikx illi l-kriterji li stabbilixxa l-Kabinett jaqbżu lil dak li tagħmel il-MEPA fil-pjani lokali li inti bbażajt fuqhom?  Barra minnhekk meta dawn il-kriterji tħabbru, jiena kont staqsejt lill-Ministru Pullicino jekk dan il-Gvern qed jagħmlu minħabba l-prezzijiet tal-proprjeta’.  Dakinhar il-Ministru George Pullicino wieġeb li l-prezzijiet tal-proprjeta’ f’Malta mhumiex iddettati mis-supply and demand. 

Il-mistoqsija li xtaqt nagħmillek hija dwar il-festi pubbliċi.  Il-Gvern bħalissa għandu sitwazzjoni, għandu t-talba tal-GWU, ta’ l-ILO minn naħa u għandu t-talba wkoll ta’ l-employers.  X’inhi l-pożizzjoni attwali tal-Gvern, biex tkun iċċarata għax donnu għad hemm konfużjoni f’ħafna mħuħ ta’ ħafna nies.

Prim Ministru

Mela ħa nibda fuq il-kriterji.  Il-kriterji ġew imfassla b’mod li ħadna inkonsiderazzjoni l-eżerċizzju li kien ilu għaddej snin twal fil-livelli tar-riviżjoni tal-pjanijiet lokali.  U rrid niġbed l-attenzjoni ta’ min qed jitkellem issa u qed imur jagħmel id-dimostrazzjonijiet fit-toroq.  Illi hi stramba hi li ma ndunawx illi kien għaddej dan il-proċess, anzi stramba kif min ikkritika dan il-proċess u ħareġ bil-posters, Vote Gorg, Get Lorry.  Ma nafx kinux qed jirreferu għalija biex inkun għidt kollox.  Jista’ jkun kienu qed jirreferu għalija wara kollox.  Però l-verita’ hija li aħna ħadna inkonsiderazzjoni l-fatt illi l-proċess kien ilu għaddej u ma kienx hemm reazzjonijiet negattivi għal dak li kien qed isir fil-livell tal-kunsilli lokali, il-pjani lokali.

U naħseb li Gvern f’sensih illi l-affarijiet jagħmilhom bil-loġika, kellu bilfors jieħu inkonsiderazzjoni u jgħid, isma x’kien approvat, x’qed jiġi propost fil-pjani lokali.  Kien hemm punti li aħna qbilna magħhom kollha kemm huma u kien hemm xi aspetti li lanqas qbilna ma’ dak li kien qed jiġi propost f’uħud mill-pjanijiet lokali li kienu għadhom qegħdin fil-proċess ta’ diskussjoni.

U allura l-kriterji, nerġa’ nirrepeti, ma rajtx kritika fil-konfront tal-kriterji illi l-Gvern iddeċieda fuqhom f’laqgħat tal-Kabinett, għax il-Gvern iddeċieda l-kriterji.  Imbagħad fil-Kabinett, biex inkunu koperti mija fil-mija, kif għidna diġa’ fil-pubbliku, kien hemm sitt lokalitajiet, sitt areas partikolari illi konna nafu li mhumiex skond il-kriterji li aħna stess konna qegħdin niddeċiedu.  U kienu biss dawn li ġew indikati ukoll, fil-pubblikazzjoni li għamlet il-Planning Authority, li telgħu għand il-Kabinett biex jiġu approvati.  Nagħti eżempju, Wied il-Għajn hemm biċċa area illi qiegħda mal-Magħluq, fejn jgħidulu tal-Magħluq.  Din l-area qiegħda mal-bini fuq naħa waħda biss, mhux fuq tliet naħat kif jgħidu l-kriterji.  Hija biċċa art li fija numru qawwi ta’ applikazzjonijiet.  U naf, naf għax jiena minn Wied il-Għajn, li hemm kwantita’ ta’ sidien, homeowners żgħar li huma sidien ta’ dawn il-plots li ilhom jistennew u ilhom jiġu d-dar tiegħi filgħodu jibku, s-snin twal, snin twal mhux illum, qed ngħid qed immur lura għaxar snin, ħmistax il-sena ilu, minn 1989.  Jibku għaliex plots illi huma wara kollox intenzjonati biex jinbnew bħala djar, dawn għandhomx jinbnew.

U jiena deherli, il-Gvern, jiena flimkien ma’ sħabi il-Ministri kollha, illi huwa ġust, huwa tajjeb illi dak il-każ bħala eċċezzjoni, dik l-area partikolari tiġi approvati.  U kien hemm numru ristrett ta’ każijiet illi aħna approvajna u niddikjaraw li indikati fil-pjanti kollha kemm huma tajjeb.  Illi din hija deċiżjoni tal-Kabinett, illi jidhirlu li għandhom isiru.  Issa, abbażi ttieħdet id-deċiżjoni, għax mhux imbilli fil-Kabinett iddeċidejna hekk.  Ressaqniehom għall-konsultazzjoni pubblika u se nieħdu nota, naturalment il-Planning Authority fil-proċess li issa trid tagħmel ma’ l-għeluq tal-konsultazzjoni pubblika, se tieħu nota tal-protesti li kien hemm, ta’ l-oġġezzjonijiet li kien hemm u jista’ jkun li dawn id-deċiżjonijiet jinbidlu.  Jiena mhux biċċa tiegħi din issa.  Issa l-biċċa tal-proċess. Jista’ jkun dawn id-deċiżjonijiet jinbidlu.  Jiena finalment il-proċess irid jgħaddi wkoll mill-proċess fundamentali u rrid infakkar, mhux sempliċiment dibattitu fil-Parlament, dan hemm kumitat li huwa għal ta’ l-apposta, li japprova dak li se jiġi propost, imbagħad wara li dak il-kumitat ilesti l-proċess tiegħu, proċess iddettaljat, imur lura għad-dibattitu ġenerali fil-Parlament.  Jiġifieri hemm proċess twil.

Dwar is-supply and demand.  Jiena għidt diġa’, f’Malta donnu b’differenza f’dak li jiġri f’pajjiżi oħrajn, ir-regoli normali ta’ supply and demand, fil-qasam tal-proprjeta’ u f’xi oqsma oħrajn, qed nippruvaw nindirizzaw imma ma nidħolx f’dak is-suġġett, donnu ma jaħdimx, vera, b’dan il-mod.  Però trid tanalizza sew.  Jiġifieri nistieden lil min jistudja dan is-suġġett bis-serjeta’ biex jidħol iktar fil-fond.  Il-proprjeta’ illi ġiet imqiegħda fuq is-suq matul is-snin li għaddew, fejn ġiet imqiegħda fuq is-suq.  Liema proprjeta’ ġiet żviluppata? U kif ġiet żviluppata? U wieħed mill-ewwel isib, illi fil-biċċa l-kbira, persentaġġ qawwi ġiet żviluppata art li qiegħda qalb iż-żoni turistiċi għar-raġunijiet kummerċjali biex jintużaw għal skopijiet marbutin probabbilment ma’ raġunijiet turistiċi. 

Mentri artijiet u proprjeta’ oħra li qegħdin f’irħula tagħna u setgħu jiġu żviluppati għal skopijiet ta’ akkomodazzjoni ta’ residenzi, dawk ma setgħux jiġu żviluppati għax ma kienx hemm artijiet li kienu available.  U allura għalkemm huwa vera illi l-eżerċizzju li aħna għamilna mhux eżerċizzju li finalment, l-iskop tiegħu hu li jitbaxxew il-prezzijiet, għax inkunu qed nilludu ruħna.  Aħna nafu illi m’aħniex, il-prezz ta’ l-art mhux se jinżel għaliex aħna għamilna r-reviżjoni taż-żona ta’ l-iżvilupp, però hi konsiderazzjoni importanti.  Partikolarment għal dawk il-koppji, familji li huma stess huma sidien ta’ artijiet, ta’ plots, u hemm mijiet ta’ sidien żgħar ta’ artijiet, dawn mhux is-sidien kbar, is-sidien iż-żgħar li huma sidien ta’ plots illi qegħdin jistennew biex jiżviluppawhom għalihom jew għat-tfal tagħhom.  U għaliex aħna bħala Gvern għandna ngħidulhom le? Għaliex aħna li ħmistax-il sena ilu konna għidnilhom dawn żoni ta’ żvilupp temporanji, għad iridu jiġu kkonfermati, għaliex għandna ngħidulhom le?

U allura jiena persważ illi miżura bħal din, se tkun qed tindirizza waħda mill-ikbar sfidi soċjali li qed jiffaċċja pajjiżna llum.  Jiġifieri illi l-koppji żgħażagħ għad iridu jiffurmaw il-familja tagħhom jew dawk il-familji li għandhom tfal li qed jippreparaw biex jiżżewġu u jgħidulek jiena għandi biċċa art u ma nistax niżviluppaha għat-tfal tiegħi.  Meta nafu illi, jekk dawn tista’ tgħid imorru jgħixu x’imkien ieħor li huwa available, jekk aħna nafu l-valur ta’ biċċa art illum tiswa mat-tmenin elf lira.  Għaliex jiena, lil koppja żagħżagħ għandi nġegħlhom jixtru biċċa art ta’ tmenin elf lira, meta ommhom u missierhom huma sidien ta’ plot li hija tagħhom u allura m’għandhom għalfejn jixtru xejn. Kull ma jridu jonfqu huwa l-binja.  U dawn huma konsiderazzjonijiet, ma jistax ikun li pajjiżna fil-kuntest ta’ l-argumentazzjoni kollha npoġġu biss l-argument ambjentali mingħajr ma npoġġu l-argument ukoll soċjali!

Huwa punt kruċjali dan għaliex għandna dmir, u jiena bħala Prim Ministru u miegħi il-Ministri, id-dmirijiet soċjali li jindirizzaw il-bżonnijiet soċjali nħossuhom u rridu nindirizzaw.  Issa ħaddieħor jagħmel hu.  Jekk iħossu wkoll li għandu dmir jikontribwixxi b’dan il-mod.

Dwar il-kwistjoni ta’ l-ILO u l-issue tal-GWU, jiena se nwieġeb l-ittra tas-Segretarju Ġenerali tal-GWU li bagħatli l-bieraħ.  L-ittra se tintbagħat, nittama, aktar tard il-lejla, se nkun qed ngħidlu illi l-miżura illi l-Gvern kien wettaq effettivament, ġiet aċċettata mill-ILO.  L-ILO iddikjarat bl-iktar mod kategoriku illi l-Gvern kellu d-dritt kollu li jieħu dik il-miżura.  Imma bl-ebda mod ma qalet illi d-deċiżjoni tal-Gvern li jieħu l-miżura li għandu rigward il-festi pubbliċi li jaqgħu nhar ta’ Sibt u nhar ta’ Ħadd, il-Gvern kellu kull dritt, ma kkritikat bl-ebda mod id-deċiżjoni li aħna ħadna.  L-ILO qablet ma’ xi ħaġa li tmur lura għall-1975 għal titolu fil-liġi u frażi fil-liġi li aħna ma missejniex, li mhux aħna introduċejna, li ġiet introdotta fl-1975, b’kumbinazzjoni meta l-Gvern Laburista ta’ dakinhar neħħa minn nofs lista twila ta’ festi pubbliċi. U kien fi żmienijiet meta naf li l-GWU kienet qiegħda naturalment, fil-Kabinett ukoll tal-parti integrali, ħa npoġġiha b’dan il-mod, mill-Gvern Laburista ta’ dak iż-żmien.  L-ILO qablet fuq dik il-frażi, aħna Gvern li nirrispettaw il-konvenzjonijiet li aħna niffirmaw u jekk ikun hemm bżonn nindirizzawhom aħna, ħalli navża.  Jiġifieri jiena, ċar daqs il-kristall, u ma noqogħdux nilagħbu. 

Il-messaġġ mingħand il-GWU, kif qed ninterpretah jien huwa li tridna nnaqqsu l-festi pubbliċi.  Aħna għandna ħames festi pubbliċi, li l-GWU qiegħda timbuttana lejn pożizzjoni fejn jitnaqqsu l-festi pubbliċi.  Dik tfisser illi l-ħaddiema li sal-lum bil-miżura li ħadna ma ġewx effettwati finanzjarjament għax baqgħu jitħallsu bir-rati li huma stabbiliti.  Jekk innaqqsu l-festi pubbliċi allura jkun ifisser illi vera inkunu żidna jumejn xogħol, nissostitwixxu, jiġifieri jekk aħna neħħu din il-miżura aħna se nkunu rbaħna erbat ijiem xogħol.  Din is-sena nirbħu tnejn, is-sena d-dieħla nirbħu erbgħa.  Jekk nimxu bl-istess regola, allura nneħħi erba’ festi pubbliċi biex niġu bl-istess regola?  Inneħħi tnejn? Inneħħu tnejn, jekk inneħħu tnejn niġu fl-istess ilma li qegħdin illum preċiż, on average, imma bid-differenza li l-ħaddiema jitilfu l-ħlas kollu li qed jitħallas illum meta l-ħaddiema jmorru jaħdmu.

Jekk il-GWU qed timbotta lill-Gvern lejn din id-direzzjoni allura tajjeb li l-ħaddiema membri tagħha jkunu jafu effettivament, eżattament x’qiegħda tissuġġerixxi l-GWU. 

David Kelleher – The Malta Independent on Sunday

Prim Ministru, biex immur lura għall-kwistjoni tal-euro.  Wieħed mill-preokkupazzjonijiet tal-Gvern, naturalment huwa l-inflazzjoni kif semmejt inti.  Issa meta wieħed jara l-elementi li l-composition ta’ l-inflation, waħda minnhom hija l-mediċini.  Naf illi kien hemm diskussjonijiet kemm maċ-Chamber, kemm ma’ għaqdiet oħra.  Kien hemm rapporti fil-gazzetti li qalu li se tittieħed deċiżjoni sa l-aħħar ta’ dan ix-xahar. Xtaqt nara x’inhi l-pożizzjoni tal-Gvern u x’deċiżjonijiet, u fejn sejrin?

Prim Ministru

Nikkonferma li kif kien fil-pubbliku, vera, saru laqgħat fuq dan is-suġġett partikolari li rrid ngħid huwa komplikat ħafna.  U hemm diversi aspetti differenti.  Saru laqgħat mal-Kamra tal-Kummerċ, mal-GRTU, ma’ l-organizzazzjonijiet, wara xhur twal ta’ analiżi li l-Gvern kien qed jagħmel internament.  Ma qbadnihiex issa din, qbadnieha s-sena li għaddiet u qbadna eżerċizzju dettaljat u fil-fond biex naraw effettivament x’qed jiġri fil-qasam tal-prezzijiet tal-mediċini u l-analiżi u l-istudji wassluna għal ċerti konklużjonijiet.  Jekk tippermettili ma nixtieqx inkun iktar dettaljat fit-tweġiba għaliex kif għidt inti stess irridu nagħlqu din il-kwistjoni malajr kemm jista’ jkun, it-tama tagħna illi fil-ġimgħat li ġejjin inkun nistgħu nagħlquha imma peress li kienet u hi frott ta’ diskussjonijiet ma’ l-organizzazzonijiet li semmejt diġa’, irrid noqgħod daqxejn pass lura qabel ma nagħti dettalji.  Naturalment malli nkunu wasalna inħabbru d-dettalji kollha tad-deċiżjonijiet kollha li nkunu ħadna.

Naturalment hija xi ħaġa li aħna l-ħin kollu għassa tagħha.  Hija daqsxejn an unknown factor.  Ħa nispjega ruħi xi rrid ngħid.  Jekk tara mill-punto di vista ta’ l-euro, jiena ma nħobbx nara hekk.  Jiena l-punt tat-tluq tiegħi huwa illi l-inflazzjoni tolqot il-familji tagħna u tolqothom ħażin.  Punt number one.  Two, l-inflazzjoni hija element illi jtellef mill-kompetittivita’ ta’ pajjiżna.  Dawk iż-żewġ raġunijiet waħidhom, diġa’ huma biżżejjed biex aħna r-rata ta’ l-inflazzjoni nħarsu lejha bl-iktar serjeta’ possibbli.  L-element ta’ l-euro huwa element sussidjarju għal dan.  Sussidjarju u importanti għaliex għamilna mira ekonomika għal pajjiżna, u l-introduzzjoni ta’ l-euro hija marbuta wkoll mal-kompetittivita’ ta’ pajjiżna u f’dak is-sens hija importanti. 

Il-parti li hi ftit unknown territory hija li fir-regoli, fil-mekkaniżmu ta’ l-euro kif taħdem hija li Malta trid tqabbel lilha nfisha mar-reference value li tinħadem mill-aħjar tliet pajjiżi fil-25.  Issa, ħadd ma jista’ jgħid b’ċertezza llum liema se jkunu dawk it-tliet pajjiżi li jkunu l-aħjar minn fost il-25 matul it-tnax-il xahar li ġejjin.  Tista’ tagħmel ftit eżerċizzju, però skating on very thin ground, jiġifieri wieħed irid jara r-rata ta’ l-inflazzjoni ta’ Malta kif miexja meta mqabbla mar-rata ta’ l-inflazzjoni fil-bqija ta’ l-Ewropa u minn żmien għal żmien, kif ikunu qed jiżviluppaw the best three performing countries fl-Unjoni Ewropea. 

U allura huwa eżerċizzju kkomplikat li wieħed irid joqgħod għassa tiegħu u jiena ngħid, għassa tiegħu kuljum.  U li teżamina x’qed jiġri f’Malta fl-istess ħin li teżamina x’qed jiġri fil-25 pajjiż kollu kemm hu, bl-istramberiji li għandhom l-ewwel 25 pajjiż.  Għax per eżempju, il-Polonja li hija fost the best performing, ara kemm hi sempliċi.  Il-Polonja ma tiddipendix mill-importazzjoni taż-żejt, għandha l-faħam tagħha, qed tuża l-faħam tagħha u allura l-impatt tal-prezz taż-żejt fuq il-Polonja mhux qed jinħass bħal ma qed jinħass f’pajjiżi oħra u allura l-Polonja toħroġ bħala one of the best performing f’dak li għandu x’jaqsam mar-rata ta’ l-inflazzjoni.  Se tibqa’ hekk il-pożizzjoni fil-Polonja? Min jaf?

U allura għalhekk ngħid ma rridx nagħmel dikjarazzjonijiet kategoriċi.  Nagħmel id-dikjarazzjoni illi aħna qed inħarsu lejn dan il-kriterju bl-ikbar serjeta’, nagħmel id-dikjarazzjoni li aħna qed inħarsu lejha mhux għall-euro imma għaliex dan jeffettwa l-impatt fuq il-familji tagħna u anke l-kompetittivita’ ta’ pajjiżna.  Però għal dak li għandu x’jaqsam mal-euro nibqgħu nsegwu l-affarijiet u nieħdu l-passi li jkun hemm bżonn kif fil-fatt qegħdin nieħdu.

Steven Vella – Il-Mument

Semmejt l-attivita’ ekonomika u fil-bidu ta’ din is-sena rajna diversi żviluppi minn dan ir-rigward, li huma lkoll pożittivi.  Rajna l-qgħad jonqos.  Rajna ż-żieda fid-dħul tal-gvern, żieda fl-esportazzjoni, l-importazzjoni.  Kellna wkoll anke ċertu investiment barrani f’pajjiżna, Smarcity, De la Rue, il-Call Centre ta’ l-HSBC.

L-ewwel, x’wassal il-gvern biex dan kollu jasal lejn pajjiżna?  It-tieni mistoqsija jekk aħniex se nassistu għal xi żviluppi pożittivi oħra fil-futur qarib?

Prim Ministru

Jien naħseb, l-aħjar tweġiba għal din il-mistoqsija huma l-investituri nfushom.  Kemm dawk li qegħdin f’Malta u li ddeċidew li jkabbru, xi ħaġa li rari li nsemmi imma li importanti li nsemmuha.  Jiena kelli sodisfazzjon fil-ġimgħat li għaddew meta mort għaż-żjara tiegħi ġewwa Franza, illi kien hemm kelliema jitkellmu f’isem l-ST Microelectronics u f’isem is-CMACGM u tkellmu f’breakfast meeting, kelliema għall-investituri Franċiżi, potenzjal li huma interessati f’Malta.

U tisma’ lilhom, mhux il-Prim Ministru ta’ Malta jew il-Ministru tal-Finanzi ta’ Malta, imma tisma’ lil min għandu l-esperjenza ta’ operazzjoni f’Malta f’pajjiżna.  Tisma’ lilhom jitkellmu, tirrealizza x’inhuma s-sigrieti tas-suċċess ta’ pajjiżna, il-kapaċita’ tal-ħaddiema u l-investiment li għamilna fl-edukazzjoni u nkomplu nagħmlu f’pajjiżna.  Politika serja, li tkun iffukata l-oqsma li aħna nemmnu li verament iġibu valur miżjud għal pajjiżna.  Stabbilita’ politika, stabbilita’ ekonomika. 

Dawn l-affarijiet li huma stess isemmu.  Huma ingredjenti ewlenin biex investituri jinvestu f’pajjiżna.  Madanakollu għall-grazzja ta’ Alla, pajjiżna żied element fundamentali ieħor, is-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea.  Il-fatt li Malta hija parti tas-suq intern ta’ l-Unjoni Ewropea flimkien ma’ l-elementi l-oħrajn jagħmel lil Malta wieħed mill-iktar postijiet interessanti għall-investiment u din hija r-raġuni għaliex f’daqqa waħda qegħdin naraw dan l-investiment qawwi ġej lejn pajjiżna u li huwa investiment li finalment se joħloq postijiet tax-xogħol illi jiggarantixxu ġejjieni.  Jiġifieri l-postijiet tax-xogħol tajbin, b’pagi tajbin, b’kundizzjonijiet tajbin.  Aħna dak il-mira tagħna. Inġibu l-valur miżjud.  U naħseb illi l-attivita’ ekonomika li rajna u ċ-ċifri li qegħdin joħorġu bil-mod il-mod dejjem noqogħdu attenti kif nagħmlu l-analiżi, wieħed ma jridx ikun ewforiku f’dawn l-affarijiet imma jgħid li għandna sinjali tajbin, inkoraġġanti.  Iktar kemm l-ekonomija ta’ l-Unjoni Ewropea tiżviluppa, u timxi ‘l quddiem iktar ingawdu anke aħna. 

Għas-sena d-dieħla u għas-snin li ġejjin għandna l-vantaġġ ukoll illi l-investimenti li se nkunu qegħdin niġġeneraw anke bil-flus, bil-proġetti li se jkunu ffinanzjati mill-Unjoni Ewropea, bit-tmien mitt miljun ewro li ġibna għal pajjiżna u nonfqu issa matul dawn is-seba’ snin li ġejjin.  Dawk ukoll se joħolqu attivita’ ekonomika qawwija u allura aħna fiduċjużi li għall-ġejjieni għal dak li għandu x’jaqsam ma’ pajjiżna.  Żviluppi pożittivi, ejja ngħidu hekk.

Indikazzjonijiet pożittivi għandna, però jiena qabel l-għasfur inkun qiegħed narah b’għajnejja, ħa npoġġiha hekk, ipespes fuq siġra, ma nkunx ngħid li rajt l-għasfur.  Flok nuża l-espressjoni tradizzjonali Maltija.

Kark Schembri – Malta Today

Meta staqsejt lill-Ministru Jesmond Mugliett, fid-dawl ta’ l-investigazzjonijiet li qegħdin għaddejin fuq l-Awtorita’ tat-Trasport, jekk iħossx ir-responsabbilta’ tispiċċa fuqu, the buck stops with him, bħala Ministru, qal li hija mistoqsija li għandu jwieġeb il-Prim Ministru, biex jgħid jekk aġixxejt korrettement jew skorrettement.  X’inhi r-risposta tiegħek u l-bieraħ il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni ppubblika ittra li ħarġet minn Uffiċċju tas-Segretarju Parlamentari Tony Abela, fir-risposta tiegħu Dr. Abela ma ċaħadx illi kien xogħol privat.  Inti din iċċarajta miegħu u x’inhi l-pożizzjoni tiegħek dwar l-allegazzjonijiet li għamel Dr. Sant?

Prim Ministru

Dwar il-kwistjoni ta’ l-Awtorita’ dwar it-Trasport u l-proċess kriminali li hemm għaddej bħalissa, kontra l-individwi illi ġew identifikati mill-Pulizija, irrid ngħid bl-iktar mod kategoriku, illi r-responsabbilta’ ta’ politika tfisser illi bħala Ministru, malli tidħollok informazzjoni li għaddejja xi ħaġa li mhux suppost għaddejja, inti bħala Ministru għandek id-dmir li tieħu, immedjatament, il-passi kollha biex tinvestiga, biex dak li jirriżulta mill-investigazzjonijiet, tieħu azzjoni fuqha u biex tittieħed azzjoni kriminali għal dak li jkun qiegħed jirriżulta. 

Il-Ministru Mugliett għamel preċiżament dan, għamel dak li politiku għandu dmir li jagħmel, illi tidħollu informazzjoni mhux jitfagħha fil-kexxun u ma jagħtix każ tagħha.  Imma li jiskatta l-mekkaniżmu li għandna in place apposta, biex tinqabad il-brimba u l-brimba tiġi accountable.  U allura l-każ ta’ l-ADT jekk kien hemm bżonn każ, juri biċ-ċar illi dak il-gvern li mmexxi jien, dan it-tip ta’ abbużi ma nħalluhomx iseħħu.  Min irid ikun whistleblower u jgħaddilna l-informazzjoni għandu prova ċara illi aħna ma norqdux fuq l-informazzjoni, nieħdu azzjoni, għandu prova li ma jinteressanix min ikun l-individwu għax l-azzjoni tittieħed ikun min ikun.  Jista’ jkun l-aqwa canvasser, u jista’ jkun ma nafx min għax tittieħed l-azzjoni.  U tittieħed bl-iktar mod qawwi possibbli. 

U ħa nwassal messaġġ lil kulħadd, fil-livell tal-Gvern kollu, bis-settur pubbliku kollu.  Dan il-Gvern jinvestiga l-allegazzjonijiet li jsiru, u jekk jinstab illi hemm affarijiet li qed isiru, illi mhux suppost li jsiru, jittieħdu l-azzjonijiet kollha illi jkun hemm bżonn f’dak il-konfront.  Qed ngħid hekk għaliex jien l-ewwel wieħed, bil-Ministri sħabi miegħi, illi meta jidħlilna jew xi ittra anonima, jew xi email anonima li jkun hemm allegazzjonijiet fuqhom, ma nagħmlux bħal dak li jkun li qisu ma tax każ.  We take it seriously, jiġifieri noħduha b’serjeta’ kbira u nimbuttaw sakemm ikollna riżultat.  Ħalli naqbdu jekk vera, ikunx hemm brimba qiegħda tnawwar is-serjeta’ tal-politika f’pajjiżna, is-serjeta’ tas-servizz pubbliku f’pajjiżna. 

Avviż għal kollha kemm huma, at all levels, l-Awtoritajiet kollha li aħna għandna, tajjeb, kollha kemm huma.  Mill-kbir saż-żgħir.  Aħna ma nittoleraw qatt u xejn li jkun b’xi mod jew b’ieħor lok ta’ abbuż.  U allura r-risposta għal dak li għamel Jesmond Mugliett meta jgħid the buck stops there, the buck stops there of course, stops here, stops there, biex jieħu l-azzjoni imma!  Biex jieħu l-azzjoni u juri li verament irrid neqred il-korruzzjoni u neqred l-abbużi li f’pajjiżna hawn xi wħud jaħsbu li jistgħu jibqgħu jagħmlu qisu xejn mhu xejn.  Dak huwa inaċċettabbli u naħseb li l-każ ta’ l-ADT huwa prova ċara illi aħna dawn l-affarjiet noħduhom bis-serjeta’ u l-azzjonijiet noħduhom. 

Fir-rigward ta’ Tony Abela.  Din stramberija kbira minn naħa tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni.  Kieku kiteb dik l-ittra u kitibha fuq xi letterhead tiegħu personali, kont nifhem l-argument, għax seta’ għamilha se naqilbu d-dinja ta’ taħt fuq.  Jien nirċievi eluf ta’ emails mingħand ċittadini ta’ kull kulur, ta’ kull fehma politika, f’kull ċirkostanza.  Jiena nistidinkom tidħlu issa miegħi fl-Uffiċċju u nurikhom.  Ma tantx ftaħt emails dal-għodu, nurihomkom.  Niggarantilkom li fosthom hemm numru ta’ emails ta’ individwi, ta’ ċittadini li min għax għandu problema mal-Planning Authority, min għax għandu problema fuq il-liċenza tas-sewqan.  Min għax għandu l-bozza ta’ barra t-triq mhux qed tixgħel, min għax qed jinsisti li t-triq tiegħu għadha ma ġietx ifformulata.  X’nagħmel jien, ma nirrispondix, dan bl-istess argument?

Imma dawn x’affarijiet huma?  Kif se naqilbu ta’ taħt fuq? Dan il-każ partikolari, jiena tkellimtha ma’ Tony Abela, staqsejtni jekk tkellimtx ma’ Tony Abela.  Tony Abela kien qed jittratta każ ta’ individwu li ġie jkellmu fuq skemi li ħabbar il-Gvern, skema li wara kollox din l-iskema mhux nutar privat jagħmilha, il-kuntratt jagħmilhom in-nutar tal-Gvern, jiġifieri dan m’hemmx xogħol ta’ nutar involut fiha.  Li fiha, in-nutar Abela, uża l-letterhead tiegħu bħala Segretarju Parlamentari, biex uffiċjalment, u sewwa għamel, uffiċjalment jinnotifika lil Joint Office, illi l-individwu kien qed jaċċetta prezz illi kien qiegħed jiġi offrut biex ikun jista’ jiġi mifdi għaċ-ċens. 

Jiena, skużi ta, aħna nirċievu ittri mingħand deputati, anke minn naħa tad-deputati Laburisti, tajjeb, fuq letterheads tal-Parlament, fuq letterheads tal-pożizzjonijiet tagħhom, illi jkunu qed jintervjenu għall-individwu partikolari.  Allura jien se nakkużahom dawn illi qed jagħmlu xogħol privat, qed jiksru l-kodiċi ta’ l-etika?  Dan se naqilbu d-dinja ta’ taħt fuq? Inkella taf x’qed ngħidu hawn? Din il-konferenza stampa li għamel il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni hawn barra, taf x’qed jgħidilna lilna bħala Ministri, inqatgħu min-nies! Kunu arroganti, intefgħu fuq pedestall u min jiġi jkellimkom tkellmuhx, oqogħdu statwa ħarsu lejh.  Dawn x’affarijiet huma!  U le, jiena bir-rispett kollu ngħid illi l-ispjegazzjoni tas-Segretarju Parlamentari Tony Abela, u nirrepeti illi jekk ikun xogħol li jkun privat li bih inti tkun qed taqla’ l-flus, allura tkun qed tikser il-kodiċi ta’ l-etika.  Imma jekk inti bħala politiku, bħala Segretarju Parlamentari, bħala Ministru, tkun qiegħed tirċievi ilmenti mingħand in-nies u talbiet mingħand in-nies illi inti b’dover, b’servizz, bl-iktar mod trasparenti, bl-iktar mod uffiċjali tkun qed tagħmlu, bir-rispett kollu, dak bl-ebda mod ma nista’ ninterpretah bħala ksur tal-kodiċi ta’ l-etika.

Miriam Dalli – One News

Il-bieraħ kien hemm tour operator li jġib it-turisti mill-Ingilterra, li ħabbar li s-sena dieħla jista’ jnaqqas anke sa tletin fil-mija tat-turisti mill-Ingilterra.  Kien hemm ukoll kwistjoni ta’ l-Air Malta li fost l-oħrajn naqqset il-passiġġieri, naqqset id-dħul finanzjarju, sew bejn il-lukandiera li għall-ewwel tliet xhur tas-sena kienu fost l-agħar, kien hemm anke lukandier li talab għar-riżenja tal-Ministru għat-Turiżmu. 

Imma forsi l-kultura tar-riżenja mhux daqshekk popolari.  Jekk hux qed tikkunsidra dik it-talba li saret u jekk għandekx fiduċja fit-track record tal-Ministru Francis Zammit Dimech rigward it-Turiżmu.

U dwar il-każ ta’ Jesmond Mugliett li kont qed issemmi qabel, il-Ministru Mugliett fost l-oħrajn qal li hu r-responsabbilita’ politika se jġorra billi jħares lejn l-istruttura ta’ l-ADT u jagħmel ir-riformi neċessarji.  Jekk tħossx li dan huwa biżejjed u allura jekk għadx għandu postu bħala Ministru responsabbli mill-ADT.

Prim Ministru

Għall-aħħar mistoqsija, u żgur li għandu postu.  Qed jagħmel biċċa xogħol tajba, il-Ministru Mugliett, ħa l-azzjoni li kellu jieħu, wera serjeta’ billi hu stess talab lill-Pulizija biex jagħmlu l-investigazzjonijiet u fil-fatt l-investigazzjonijiet kienu suċċess.  Il-persuni nqabdu.  Issa nħalli l-proċess tal-Qorti jieħu l-kors tiegħu.  Noqgħod attent kif nitkellem, ma rridx bl-ebda mod il-kummenti tiegħi ndgħajjef il-proċess li għaddej fil-Qorti.  Anzi l-Ministru Mugliett mar pass iktar ‘il quddiem għaliex issa anke inkariga tlieta minn nies independenti biex jagħmlu analiżi ta’ l-Awtorita’ dwar it-Trasport kollha kemm hi, ta’ kif topera, ħalli jekk hemm oqsma, areas partikolari li qegħdin miftuħin għall-possibilita’ ta’ abbuż nidentifikawhom u nkomplu nwaqqfuhom.  Imma hekk għandna nagħmlu, skużi, hekk għandu jsir.  Jiġifieri issa ma nispiċċawx nikkundannaw politiku li qed jagħmel, wara kollox, id-dover tiegħu, illi jieħu azzjoni meta jara illi jkun hemm suspett jew informazzjoni li xi ħaġa li qed issir ma tkunx qed issir sewwa u fil-każ tal-Ministru Mugliett nirrepeti dak li għidt l-ewwel li fl-opinjoni tiegħi qed jagħmel biċċa xogħol tajba ħafna.

Dwar il-mistoqsija l-oħra, li tolqot il-qasam tat-Turiżmu.  Il-qasam tat-Turiżmu għaddej minn sfidi kbar u minn kompetizzjoni kbira.  Mhux issa biss, imma ilu għaddej perjodu ta’ żmien.  Ir-realtajiet ekonomiċi u li għandna madwarna fiż-żona tal-Mediterran huma dawk li huma.  Iva, għandna kompetizzjoni kbira.  Ara aħna mill-ewwel illi kien se jkollna din il-kompetizzjoni u għalhekk għażilna t-triq li kien ġiet rakkomandata anki mid-diskussjonijiet li aħna kellna ma’ l-operaturi ekonomiċi illi biex nirbħu l-kompetizzjoni rridu ntejbu l-prodott u dan il-Gvern, fil-budget tiegħu, darba wara l-oħra, għaliex irnexxielu jakkwista l-pożizzjoni fiskali b’saħħitha, irnexxilu mill-finanzi jiġġenera, jinvesti sostanzjalment fil-prodott.  U għaddejjin bl-investiment.  Jekk huma bajjiet li aħna qegħdin naħdmu fuqhom, jekk hu l-wirt storiku tagħna, qegħdin naħdmu fuqhom.  Hemm lista twila.  Jiena x-xogħol kollu li għamel il-Ministru Zammit, tar-Riżorsi, fl-irħula tagħna, fil-pjazez tagħna, fil-ġonna tagħna huma parti mill-prodott turistiku.  Huma parti mill-istrateġija tagħna kif insiru iktar kompetittivi. 

F’dan is-suġġett kollu hemm ukoll ir-rwol li jistgħu jkollhom il-low cost airlines.  Xi ħaġa illi hemm pressjoni kbira biex dan iseħħ.  Il-Gvern, xahrejn ilu ħabbar skemi għal ta’ l-apposta, illi ġew imfassla b’mod illi jħajru lill-airlines kollha, mhux biss il-low cost, biex iżidu n-numru ta’ turisti li jiġu lejn pajjiżna fix-xhur tax-Xitwa.  U dawk l-iskemi għamilniehom għal ta’ l-apposta għax huwa fatt illi f’pajjiżna, l-iktar perjodu ta’ żmien li għandu potenzjal li jkabbar in-numru ta’ turisti huwa matul ix-xhur tax-Xitwa.  U aħna nemmnu li hemmhekk għandu jkun it-target primarju tagħna illi aħna nżidu n-numru ta’ turisti fix-xhur tax-Xitwa.

Għaddejjin diskussjonijiet u anke hawn, bħal m’għamilt l-ewwel, se noqgħod lura milli nagħti iktar dettalji, għaliex qegħdin f’mument delikat tan-negozjati u allura rrid inkun prudenti jiena fil-kummenti tiegħi.  Però biex inwieġeb il-mistoqsija tiegħek, iva, jiena għandi fiduċja fix-xogħol li qed isir mill-Ministru Zammit Dimech, f’ċirkostanzi li huma diffiċli u jiena nirrikonoxxihom li huma diffiċli u li jridu bilfors, biex nirbħuhom dawn, il-kontribut u s-sehem ta’ kulħadd. 

Il-kwistjoni tat-tour operators, illi qegħdin jagħmlu l-għażliet tagħhom hija marbuta ma’ xi ħaġa li qed tiġri fil-qasam tat-turiżmu kullimkien.  Huwa riżultat tat-tkabbir tal-low cost airlines, huwa riżultat ta’ tkabbir ta’ booking ta’ holiday permezz ta’ l-internet iktar milli permezz tat-tour operator.  Dawn huma affarijiet li qed iseħħu, li ilhom iseħħu, u li pajjiżna bħal pajjiżi l-oħrajn irid iwieġeb għalihom.  Fil-kuntest kollu, hemm ir-rwol kruċjali ta’ l-Airmalta.  L-Airmalta hija pilastru ewlieni tas-settur turistiku f’pajjiżna.  Hija l-Airmalta li tisservisja rotot importantissimi għat-turiżmu anke jekk hu kultant tisservisjahom bit-telf.  Dak it-telf li ssofri l-Airmalta fuq dawk ir-rotot trid tagħmel tajjeb għalihom bil-profitt li qed isir x’imkien ieħor.  Hija l-Airmalta li għaddiet minn proċess ta’ ristrutturazzjoni u għaddiet minnu grazzi għall-kontribut tal-ħaddiema.  U allura s-soluzzjonijiet li rridu nsibu fil-qasam tat-turiżmu jridu jkunu l-bilanċ ta’ dan ix-xenarju kollu li jieħu inkunsiderazzjoni kollox.  U naħseb illi f’dawn iċ-ċirkostanzi, nerġa’ nirrepeti, mhux faċli, il-Ministru Zammit Dimech qiegħed jagħmel ħiltu kollha biex inġibu lejn pajjiżna, numru ta’ turisti illi għandna bżonn ħalli pajjiżna jkun jista’ jimxi ‘l quddiem.

Korrezzjoni żgħira.  Il-verita’, iċ-ċifri qegħdin juru illi filwaqt il-five star ta’ pajjiżna qegħdin ikollhom rati ta’ occupancy għolja ħafna, u rati tajbin u dan l-istudji kollha juruhom.  U jidher ukoll illi għax-xhur tas-sajf il-five stars tagħna se jkollhom riżultati illi għandhom ikunu pożittivi nittamaw, il-pressjoni li pajjiżna ħass matul ix-xhur li għaddew hija fuq il-four star u fuq it-three star.  U dan laqat partikolarment il-perjodu tax-Xitwa li hemm wieħed argument jista’ joqgħod jispjega.  Jien miniex se noqgħod insemmi l-Għid u mhux l-Għid u worldcup u mhux dawk l-argumenti.  Il-bottom line aħna għandna sfida kbira, mistoqsija kif se nweġbuha, kif se nżidu n-numru ta’ turisti fix-xhur tax-Xitwa.  Dak hu s-sigriet illi jista’ jagħmel differenza kbira fil-pajjiż u l-Gvern, permezz tal-Ministru Zammit Dimech, u l-Awtorita’ tat-Turiżmu qegħdin jaħdmu fuq dik il-linja. 

Julia Farrugia – Kull Ħadd

Il-każ ta’ Tony Abela.  Għidt illi tkellimt man-nutar Tony Abela, jiġifieri jekk qed nifhmek sew, għidt fuq sempliċiment diskursata ma’ Tony Abela, jiġifieri fi ftit sigħat li kien hemm din il-preżentazzjoni ta’ l-ittra tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni intom ħriġtu bi tweġiba tagħkom.  Jiġifieri f’dawn il-ftit sigħat m’għamiltx xi investigazzjoni fid-dettall, per eżempju f’din l-ittra li ħareġ il-Gvern, imkien ma hemm ċaħda illi n-nutar Abela qatt għamilha ta’ nutar għall-individwu, jekk hemmx tip ta’ investigazzjoni.

Semmejt il-kodiċi ta’ etika. Għidt illi kieku għamel xi xogħol kienet tkun allura tweġiba tiegħek differenti.  Forsi nfakkrek ftit, One News kien semma telefonata, kien wera filmati ta’ Tony Abela jmur għall-appuntament biex jaqdi sinjura.  Dan ukoll huwa każ ta’ kodiċi ta’ etika. 

Xtaqt ukoll nagħmel riferenza għall-mistoqsija tal-kollega David Kelleher, dwar il-mediċini.  Għidt li ma tistax toqgħod tikkummenta fid-dettal. Għallinqas, il-poplu li hemm barra minn hawnhekk lest illi tagħtih garanzija li bil-pjan illi għandek se tagħti s-serħan il-moħħ li l-prezz tal-mediċini mhux se jkompli jogħla? 


Prim Ministru

Dwar Tony Abela, diġa’ rrispondejt fid-dettall, jiena tkellimt miegħu, iddiskutejnieha, fhimt x’kien l-argument tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, fhimt x’inhu l-argument u l-fatti ta’ dawk ta’ Tony Abela, naħseb spjegajt diġa’, m’għandix għalfejn noqgħod nidħol f’iktar dettall.

Ir-riferenza li għamilt tat-telefonata hija stramberija oħra.  Jiġifieri fit-telefonata, kien hemm telefonata illi xi ħadd ċempel lil Tony Abela biex jagħmel appuntament.  Issa spiċċajna anke telefonata spiċċat tikser il-kodiċi ta’ l-etika.  Jiena jekk se ninterpretaw il-kodiċi ta’ l-etika b’dan il-mod, qegħdin niżnaturaw is-sustanza tal-kodiċi ta’ l-etika.  L-argument sempliċi.  Ministru, Segretarju Parlamentari m’għandux jagħmel xogħol privat, jekk jien naqbdu qed jagħmel xogħol privat inneħħih, sempliċi.  Però mhux għax irċieva telefonata.  U mhux għax kiteb ittra li fiha qiegħed iwassal messaġġ uffiċjali b’mod uffiċjali u bl-iktar mod uffiċjali, għax jien hawn nissorprendi ruħi.

Mela issa la tista’ tuża t-telephone u lanqas tista’ tuża…Jiena ma nistax nifhem l-argumentazzjoni tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni u l-kutrumbajsa mentali li trid tagħmel biex tipprova tifhem effettivament, verament irid ipoġġi lill-Gvern f’pożizzjoni li hi mbagħad bilfors ikollok tiddiskrevih arroganti u maqtugħ mill-poplu.  Irid jaqtagħna mill-poplu l-Kap ta’ l-Oppożizzjoni.  Hu jrid li jkollu l-liberta’ kollha li jiktibli kemm irid fuq l-affarijiet li jkollhom bżonn il-klijenti tiegħu, jew l-individwi tiegħu, jew persuni tiegħu jew min ikunu, u jkun deputat ieħor li jista’ jikteb kemm irid u  jintervjeni kemm irid fuq individwi u jagħmel press conference kemm irid fuq individwi.  Tajjeb? Però l-Gvern le! Alla ħares nispiċċaw f’din ir-redikolaġni, bir-rispett kollu.  Ejja nagħmlu l-affarijiet bis-serjeta’.  Meta jkun hemm affarijiet bis-serjeta’allura iva, hemm hekk jittieħdu l-passi kollha li jkun hemm bżonn.  Imma f’dan il-każ partikolari naħseb illi m’għandix iżjed x’inżid ma’ dak li għidt.

Fuq il-mediċini nerġa’ ngħid.  Ma nixtieqx ngħid iżjed milli għidt s’issa.  Il-garanzija li nagħti hija li nibqgħu nagħmlu ħilitna kif għamilna biex nindirizzaw il-bżonnijiet kollha ta’ pajjiżna f’dan il-qasam.

Jien għidt il-garanzija li nagħti, li nibqgħu nagħtu dak kollox li hemm bżonn bħala Gvern biex nindirizzaw il-problemi kollha li pajjiżna jiffaċċja minn mument għall-ieħor.  Il-mediċini nimpurtawhom minn barra u ħafna minnhom il-prezzijiet tagħhom huma stabbiliti minn barra u mhux minn Malta. 

Massimo Farrugia The Times & Sunday Times

Xtaqt nistaqsi xi mistoqsijiet dwar iż-żoni ta’ żvilupp. L-ewwel waħda hija, semmejt li s-sens ta’ ġustizzja u s-sens soċjali jwasslu biex nies li għandhom plots, li ma kien hemm l-ebda oġġezzjonijiet partikolari li jkunu użati, li nxtraw fid-disgħinijiet u hekk, li jkunu jistgħu jinbnew. Tista’ tara wkoll li min xtara plot, per eżempju fl-1990, għal ftit eluf, ġietu tajba għax il-prezz ta’ dik l-art għoliet sewwa.

Fis-sens ta’ ġustizzja, fl-ispirtu ta’ ġustizzja li semmejt, il-Gvern beħsiebu jimponi xi tip ta’ Windfall Tax, jiġifieri f’sens ta’ ġustizzja ma’ min ma kellux art illi qagħad fuqha għal dak iż-żmien kollu?

It-tieni, fil-kunsiderazzjonijiet soċjali, ħadtu inkonsiderazzjoni l-fatt illi għexieren ta’ terraced houses qed jitwaqqgħu biex effettivament jinbnew maisonettes,  jiġifieri s-supply għal koppji żgħażagħ kif semmejt qabel, qiegħed jiżdied?

Ħaġa oħra dwar id-dimostrazzjoni ta’ l-ambjentalisti illi il-bieraħ, fil-kolonna tiegħu fit-Times, Harry Vassallo kiteb li kien hemm diċerija jew rumour li xi ħadd fl-għoli fil-Gvern, l-implikazzjoni kienet li kont inti, għidt lill-ambjentalisti, isma, jekk ħa tibqgħu tieħdu din l-attitudni jien ħa nirtira din il-promessa li intom tamministraw in-nature reserves.

Nixtieq nisma’ dak li għandek xi tgħid inti dwar dan u jekk hux, jekk tiċħdux, tikkonfermahx. Grazzi.


Prim Ministru

Ħa nibda fuq l-ewwel mistoqsija.  Użajt frażi, jużawha ħafna nies fil-verita’, ġietu tajba, għamilha, għandu plot u ġietu tajba. Naturalment, missier li qed jaħseb li għandu t-tifla se tiżżewwiġlu u għandu din il-plot u ġietu tajba, tfisser li t-tifla tiegħu, flok se jkollha bżonn tmur tixtri plot u tonfoq tmenin elf lira biex tixtrih, iffrankathom dawk it-tmenin elf lira. Ġietha tajba f’dak is-sens għax issa ħa tibni dak il-plot issa u tibni d-dar tagħha.

Jiġifieri wieħed ma jridx jaraha din fil-kuntest ta’ rebħet tmenin elf lira, il-plot tagħha fl-aħħar tista’ tibniha għal dar għaliha. Missierha li hu s-sid ta’ dak il-plot, għandu lok li jista’ jibni dar għat-tifla tiegħu. X’hemm ħazin fiha din? Sakemm dik il-plot m’hix xi art, xi spazju fejn hemm konsiderazzjonjiet ambjentali qawwija, u allura tirbaħ il-konsiderazzjoni ambjentali.

Jekk aħna għamilna regola u għidna, il-kriterji, għidna infill site, mela għandek b ini hawn, bini hawn u bini hawn. Hemm il-vojt, hemm medda art, ma tridx tkun iżjed minn sbatax-il elf metru kwadru.  Huma kollha maqsumin plots dawn.  Jista’ xi ħadd jispjegali, x’hemm ħażin illi aħna lil dan il-missier li għandu t-tifla se tiżżewwiġlu, u għandu plot, ngħidulu, iva din il-plot tista’ tibniha għat-tifla tiegħek int, flok lit-tifla tibgħatha tixtri art jew maisonette jew x’inhi, li tiswa mitt elf lira? Jista’ xi ħadd ipoġġi quddiemi u b’serjeta’ jgħidli, li qed nagħmlu ħażin? Għax jien lest li niffaċċja lil kull min jiġi u jargumentali li qed nagħmlu ħażin. Issa jekk xi ħadd jiġi jgħidli le, hemmhekk qed tagħmlu tajjeb, hemmhekk tajjeb.

Ħa nibdew neżaminaw. Din kienet kunsiderzzjoni fundamentali għalina.  Fundamentali. U kunsiderazzjoni ewlenija li ħadna kienet, terġa’, li l-inġustizzja li kien hemm ma’ min xtara plot tal-Knisja.  Plot tal-Knisja qabel l-1987, kienu xtrawhom mingħalihom ħa jibnu, għadda ż-żmien u dak il-plot spiċċa ma daħalx fiż-żona ta’ l-iżvilupp, u ilhom b’idejhom fuq żaqqhom bi plot li ma jistgħux jiżviluppaw. Hemm xi ħaġa ħażina li sakemm ma hemmx kunsiderazzjonijiet ambjentali, lil dawn aħna ngħidulhom iva, allright, peress li mibni minn hawn, mibni minn hemm, skond il-kriterji, intom tidħlu? Hemm xi ħaga ħażina? Għandna niġu kkritikati u kkundannati għax konna Gvern b’sensittivita’ soċjali qawwija?

Issa, irrid ngħid, li kelli emails u messaġġi minn għand nies li tħallitilhom barra l-art tagħhom, allavolja kien hemm dawn il-kunsiderazzjonijiet soċjali. Imma dawk huma r-regoli. Allura jiena ngħid, bi tweġiba għall-punt tiegħek, l-ewwel punt, dejjem nużaw ġietu tajba, ejjew ngħidu saret inġustizzja miegħu dan, u għallinqas fil-każ ta’ familja waħda, bħalha hemm kwantitajiet oħrajn, għinna u tajna l-għajnuna konkreta biex koppja li se tiżżewweġ, neħħejnilha minn fuq spallejha spiża, piż kbir.

U ħadd ma jsemmiha din, ħadd. Din assenti, din il-kunsiderazzjoni assenti fid-dibattitu politiku fil-ġimgħat li għaddew. Assenti. Donnu dal-pajjiż, il-valur soċjali sparixxa issa.  Il-valur soċjali m’għadux parti mill-argumentazzjoni kollha illi hija waħda fundamentali, mhux ewlenija, u mhux hi tiddetermina kollox, imma hija kunsiderazzjoni importantissima.

Għandna nagħmlu Windfall Tax? Hija mistoqsija li hi ta’ min wieħed jeżaminaha. Windfall Tax qed nifhem, x’inti tgħid, qed tgħid mela inti kellek biċċa art li ma kienitx tiswa.  Il-lum daħlet fiż-żoni ta’ l-iżvilupp, u ġiet tiswa. Għandi nimponi fuqek b’differenza minn ħaddieħor, se nagħmel diskriminazzjoni f ‘ċertu sens, bejn min daħal issa u min l-art tiegħu kienet iddaħħlitlu fiż-żoni temporanji, li issa lill-individwu nimponilu taxxa li ħaddieħor m’għandux ? U hija kunsiderazzjoni li wieħed irid jeżaminaha ftit sew qabel ma jaqbad u jgħid u jiddeċidiha din.

Naturalment, diġa’ qed nużaw regola differenti li m’hix applikabbli għall-oħrajn. Għaliex fil-każ ta’ dawn, illi l-art tagħhom daħlet fl-iżvilupp, u allura jista’ joħroġ il-permess tal-bini, il-permess mhux ħa joħroġ qabel ma jkunu ħallsu l-ammont sħiħ ta’ l-ispiża kollha kompluta mill-bidu sa l-aħħar, biex jgħaddu s-servizzi u biex tiġi ffurmata t-triq. Sa l-lum titħallas, jekk mhux sejjer żball ma’ l-għoxrin fil-mija jew mhux iktar minn ħamsa u għoxrin fil-mija ta’ l-ispiża vera, biex tgħaddi d-drenaġġ, biex tgħaddi l-ilma, biex tifforma t-triq. Min se joħroġlu l-permess tal-bini taħt dawn se jkollu jħallas l-ammont kollu kemm hu.

Il-punt l-ieħor, naturalment hija xi ħaġa li wieħed irid jikkunsidra sew qabel ma jieħu deċiżjoni fuqha. Semmejt il-punt ta’ terraced houses u maisonettes. Hawnhekk irrid ngħid jieħdu mertu kbir il-MEPA, għaliex ħaġa li ma ġietx enfasizzata biżżejjed fl-opinjoni tiegħi, fix-xhur li għaddew, hija li f’dan l-aħħar tlett snin, erbgħa snin, in-numru ta’ permessi li kien hemm biex jitwaqqgħu postijiet antiki biex jinbnew postijiet ġodda ġo fej hemm il-bini diġa’ żdied b’mod qawwi. Dak ifisser li l-persentaġġ ta’ art verġni li kienet diġa’ fiż-żoni ta’ l-iżvilupp, li ġiet żviluppata matul dawn l-aħħar snin naqas drastikament, waqt li l-persentaġġ ta’ żvilupp ta’ proprjeta’ li tinsab mibnija diġa’, twaqqigħ u tibni mill-ġdid, dak żdied sostanzjalment.

U dak huwa tajjeb fih innifsu, għax hemm qed nagħmlu użu ta’ riżorsa li diġa’ aħna għandna u qed nagħmlu użu aħjar għax jekk inti minn post wieħed li kien jakkomoda familja waħda, ħloqt block flats li minnhom qed takkomoda ħames familji, sitt familji, hemmhekk int qed tagħmel użu ħafna aħjar tal-propjeta’ li aħna għandna. Hija interessanti, imma nerġa’ ngħid, trid studju dettaljat u mhux superfiċjali, ħalli nifhmu illi meta nikkwotaw kemm hemm proprjeta’ vojta, noqogħdu attenti. Hemm proprjeta’ vojta hemm barra, vera, pero’ hija tip ta’ proprjeta’ li rridu nistaqsu lilna nfusna hijiex il-proprjeta’ li l-koppji żgħażagħ tagħna, li qegħdin jiżżewġu, iridux verament jixtru u jgħixu fihom fil-bidu ta’ ħajjithom.

Dwar l-aħħar mistoqsija tiegħek.  Jiena nikkonferma li kelli laqgħa mar-rappreżentanti ta’ Din l-Art Ħelwa, u f’dik il-laqgħa, ir-rappreżentant iddiżassoċja ruħu bl-iktar mod kategoriku mill-poster li ġie esebit fid-dimostrazzjoni li saret. Ir-risposta tiegħi lil dan ir-rappreżentant kienet, billi qed tgħidu lili, fejn ħadd mhu qed jismagħna, id-diżasoċċjazzoni tiegħek m’għandha ebda valur.  Jekk vera temmen fiha, għidha pubblikament.  Jien infurmat li numru ta’ għaqdiet, kitbu ittra li kienet se tiġi ppublikata fit-Times tal-lum, u din l-ittra ġiet irtirata. Nixtieq inkun naf il-pressjoni li saret, minn min, għaliex saret dik il-pressjoni biex tiġi rtirata ittra ta’ l-għaqdiet serji li aħna għandna f’pajjiżna fil-qasam ta’ l-ambjent.  Dan biex jiddiżassoċjaw rwieħhom minn poster illi kellu dikjarazzjoni inġusta fil-konfront tal-Gvern u fil-konfront tal-Ministru Pullicino, għax attakkatu personalment.

Irrid inkun naf, nixtieq inkun naf, bħala Prim Ministru jien, ħa nserraħ rasi f’dal-pajjiż, l-affarijiet kif isiru, għaliex jekk hi vera li kien hemm ittra ffirmata minn grupp ta’ organizazzjonijiet, lesta biex tiġi ppubblikata fit-Times u din l-ittra ġiet irtirata, nixtieq nkun naf min għamel il-pressjoni biex tiġi rtirata u għaliex ġiet irtirata.

Il-bqija mhuwiex vera, assolutament, illi waqt il-konversazzjoni li kelli, b’xi mod intrabtet din il-kwistjoni mal-ħsiebijiet li aħna għandna, ta’ kif nistgħu naħdmu iktar viċin ma’ l-għaqdiet ambjentali f’pajjiżna fil-qasam tal-ambjent.  Jekk fhimt sew fl-artiklu jew ta’ Harry Vassallo jew ma nafx ta’ min, issemmiet il-Heritage Park li għandna f’rasna li niżviluppaw f’Għajn Tuffieħa.  Mhux talli hekk, talli l-konklużjoni tal-meeting kien biex isir l-eżerċizzju tal-formolazzjoni tal-Management Agreement illi wieħed jista’ jaħdem fuqu ħalli naraw jekk nistgħux naslu għal qbil biex ikollna, għall-ewwel darba fl-istorja ta’ pajjiżna, Natural Heritage Park, f’area li tkun tista’ tkun immaniġjata b’mod, bi qbil, bejn il-Gvern u l-volontarjat f’dan il-qasam. Jiġifieri mhux talli mhux hekk, talli anzi r-riżultat huwa bil-kontra.

Kurt Farrugia – maltastar.com

Fuq il-kwistjoni ta’ l-ischeming kien hemm il-vuċi ta’ l-għaqdiet ambjentali kollha, is-settur tat-turiżmu, il-kamra tal-periti, analisti oħrajn, il-gazzetti kollha, biex ma jkunx hemm twebbis, biex ħadd ma jwebbes rasu biex ikompli għaddej fuq dawn l-iskemi ta’ żvilupp.

Issa inti qed tgħid li dawn in-nies m’għandhomx kunsiderazzjonijiet politiċi.  Qed tgħid ukoll li l-ambjent mhuwiex kunsiderazzjoni soċjali f’dak li qed tgħid u li l-għaqdiet ambjentali mhumiex qed jieħdu l-kunsiderazzjoni soċjali.  Barra minnhekk, il-lum hawnhekk, iddefendejt tliet Ministri u Segretarju Parlamentari, tnejn minnhom qegħdin taħt attakk mhux mill-politiċi, imma mill-istakeholders.  Tibqa’ ssostni dan ukoll ? Qed twebbes rasek fuq dan ukoll ?

Prim Ministru

Diġa’ weġibt.  M’għandix għalfejn inżid ma’ dak li għidt iżjed.  Hemm xi mistoqsijiet oħrajn ? Le ? Grazzi ħafna.