LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

Berġa ta’ Kastilja
Is-Sibt 9 ta’ Lulju, 2005

Prim Ministru 

Sinjuri se nagħmlu l-istess bħal ma nagħmlu f’dawn il-laqgħat ta’ darba fix-xahar, però se naqbad punt prinċipali u mbagħad immur fuq xi aspetti li għandhom x’jaqsmu ma’ l-attivita’ ekonomika f’pajjiżna. 

Iktar kmieni dalgħodu, il-Ministru ta’ l-Edukazzjoni, il-Ministru Louis Galea ħabbar deċiżjoni li ttieħdet mill-Gvern f’dak li għandu x’jaqsam ma’ riforma importanti fil-qasam tas-sistema edukattiva tagħna, riforma illi kienet parti ċentrali mill-programm elettorali tal-Gvern, li kienet ukoll imħabbra fid-diskors tal-President u li hija parti ċentrali wkoll mill-programm li aħna ħabbarna fil-Budget ta’ din is-sena, għax poġġejna lill-edukazzjoni bħala wieħed mit-tliet pilastri importanti. 

Mhux se nidħol fid-dettall jiena għax m’għandix dubju intom diġa’ smajtu mill-Ministru Galea x’inhu l-kunċett ta’ din ir-riforma, però l-fatt illi aħna qegħdin naħsbu, issa naturalment irridu ngħaddu mill-proċess ta’ konsultazzjoni ma’ l-istakeholders kollha, però qegħdin naħsbu li noħolqu l-kunċett ta’ kulleġġi ta’ skejjel, mifruxa ma’ Malta u Għawdex.  Dawn iġibu flimkien taħt kappa ta’ kulleġġ, l-iskejjel mill-Kindergarden għall-primarji, għas-sekondarji. 

Huwa pass importanti ’l quddiem għaliex l-analiżi turina illi nistgħu nagħmlu qabża ta’ kwalita’ fil-livelli ta’ edukazzjoni li aħna nagħtu t-tfal tagħna, jekk noħolqu sistemi li jippermettu lit-tfal jgħaddu minn stream li bażikament tibqa’ f’kuntest ta’ kulleġġ.  Il-fatt li aħna norganizzaw l-iskejjel tagħna b’dan il-mod, li allura kull kulleġġ ta’ grupp ta’ skejjel ikollu kap ta’ dak il-kulleġġ u jkollu grupp ta’ nies, ikunu jistgħu jikkordinaw ħafna iżjed f’dak li għandu x’jaqsam mas-sistema edukattiva tagħna.

Naturalment ir-riforma taħseb ukoll għar-rwol iktar preċiż ta’ regolamentazzjoni, ta’ regulatur, jiġifieri għal dak li għandu x’jaqsam mal-Ministeru ta’ l-Edukazzjoni, u sistema differenti ta’ kif is-servizzi jiġu pprovduti minn min ikun responsabbli, biex naraw livell ta’ servizz li kull grupp ta’ skejjel ikun qed jirċievi jkunu ta’ l-ogħla kwalità possibbli, filwaqt illi l-istandards ta’ l-edukazzjoni f’dawn il-kulleġġi jkunu ta’ l-ogħla livell possibbli. 

Il-proċess la darba ġie diskuss u deċiż fil-Cabinet u tajna l-approvazzjoni tagħna għad-direzzjoni spjegata f’dan id-dokument, issa jinvolvi diskussjoni iktar fid-dettall ma’ l-istakeholders kollha fil-qasam edukattiv, inkluż ir-rappreżentanti tat-teachers.  Però beħsiebna wkoll ikollna diskussjoni fil-Kumitat ta’ l-Affarijiet Soċjali fil-Parlament biex ikollna anke l-input ta’ l-Oppożizzjoni fuq il-proposti tagħna, bil-ħsieb illi permezz ta’

din ir-riforma, nagħmlu qabża ‘l quddiem fil-livell u fl-istandard edukattiv ta’ pajjiżna.  Hija riforma ta’ importanza enormi.  Il-Gvern qed jagħtiha importanza kbira, għaliex aħna dejjem ngħidu illi l-investiment tagħna fl-edukazzjoni huwa l-garanzija li jista’ jkollna għall-futur ta’ pajjiżna. 

Fil-qosor ħafna wkoll, ftit punti dwar l-indikaturi ekonomiċi.  Qegħdin f’nofs is-sena, nistgħu nitkellmu ftit fuq ċifri illi ġew ippubblikati għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-ewwel quarter tas-sena.  Jidher illi għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-attivita’ ekonomika f’pajjiżna, miċ-ċifri li qed jirriżultaw, qed ikollna titjib fl-attivita’ ekonomika, fl-oqsma tal-proprjeta’, fl-oqsma ta’ l-attivitajiet tan-negozju, business activities, fil-kostruzzjoni, fit-trasport, fil-komunikazzjoni, u fil-wholesale and retail.  Mill-banda l-oħra f’attivita’ ekonomika rajna tnaqqis f’dan l-ewwel quarter, fil-Value Added taħt il-kategorija ta’ l-elettriku, gass u ilma.  U rajna wkoll illi fil-qasam tal-manifattura, se ngħid xi ħaġa oħra fuqha din, kellna contraction fl-ewwel perjodu ta’ din is-sena, però jista’ jkun hemm raġunijiet partikolari għal din is-sitwazzjoni.  Issa nerġa’ niġi għaliha. 

Għal dak li għandu x’jaqsam mal-konsum domestiku, jidher li kellna żieda meta mqabbel ma’ l-istess perjodu tas-sena li għaddiet, prattikament ta’ 2.7%.  Għal dak li għandu x’jaqsam mal-konsum tal-Gvern, l-ispiża tal-konsum tal-Gvern, f’din l-ewwel quarter imqabbla mas-sena li għaddiet, naqset b’6.2 miljun lira Maltija.  F’termini reali dik tfisser illi l-ispiża tal-Gvern naqset b’5.6%, li huwa tnaqqis sostanzjali meta mqabbel mas-sena li għaddiet, u jikkonferma r-riżultati tal-ħidma tal-Gvern biex jikkontrolla u jnaqqas l-ispiża tiegħu fl-aspett ta’ l-ispiża rikorrenti b’mod partikolari. 

Naturalment wieħed irid jifhem ukoll illi t-tnaqqis ta’ l-ispiża tal-Gvern ikollu effett fuq ir-rata ta’ tkabbir ta’ l-ekonomija tagħna, għaliex kontradizzjoni ftit fit-termini li aħna għandna, fir-realta’ bilfors trid tgħaddi minnha, li l-mod kif jiġi kkalkulat it-tkabbir ekonomiku fil-basket ta’ konsiderazzjonijiet, tidħol ukoll l-ispiża tal-Gvern.  U jekk wieħed jagħmel sforz biex titnaqqas l-ispiża tal-Gvern, dak ikollu impatt fuq il-kalkulazzjoni tat-tkabbir ekonomiku li ried jagħmel tajjeb għalih it-tkabbir, imbagħad, fis-settur privat, fl-esportazzjoni, fil-manifattura, u f’setturi oħrajn.  Għalhekk huwa importanti iżjed minn qatt qabel li aħna nkomplu ninsistu, inkomplu naraw bħalha Gvern, b’mod iffukat, kif ninċentivaw l-attivita’ fis-settur privat, fis-settur kummerċjali, biex dik l-attivita’ tiżdied ħalli tagħmel tajjeb għat-tnaqqis ta’ l-ispiża minn naħa tal-Gvern. 

Għal dak li għandu x’jaqsam ma’ dak li jissejjaħ il-Gross Capital Formation, dan żdied sostanzjalment, kważi bi 11% meta mqabbel mas-sena li għaddiet.  Anke dan huwa indikatur tajjeb ħafna.  F’termini reali l-ispiża fuq l-investiment żdiedet bi 8.9%.  Fl-aħħar tal-press conference se nagħtukom dokument b’dawn iċ-ċifri, jiġifieri jekk taqbżilkom xi ċifra, se tkun qiegħda f’dokument li se ngħaddulkom.  L-esportazzjoni reali tas-servizzi, u tal-manifattura, u tal-prodotti fl-ewwel quarter niżel meta mqabbel mas-sena li għaddiet b’14%.  Dan mhuwiex il-volum, mhux tnaqqis fil-volum imma huwa tnaqqis fil-prezzijiet.  Però l-indikazzjonijiet li aħna għandna, hija illi fit-tieni u fit-tielet quarters, li għad irridu naraw ir-riżultati tagħhom, għandu jkun hemm irkuprar min-naħa tal-valur ta’ l-esportazzjoni.  Bħala volum naħsbu li jkompli jiżdied. 

Għar-rigward ta’ l-inflazzjoni, l-inflazzjoni li ġiet reġistrata fl-ewwel quarter telgħet għal 2.4%.  Hija inflazzjoni li hi relativament għolja, mhijiex qiegħda tinkwetana eżaġeratament, però hija xi ħaġa li qed tiġbed l-attenzjoni tagħna ħafna.  Parti minnha hija spjegabbli minħabba illi din is-sena bdiet tieħu l-effett tagħha s-surcharge ta’ l-elettriku ta’ 17%, u dak ikollu impatt naturalment, u anke minħabba li mill-bidu ta’ din is-sena żdiedu l-prodotti li qed jitħallas l-eko-kontribuzzjoni fuqhom.  Jiġifieri l-inflazzjoni hija influwenzata b’elementi illi l-Gvern stess introduċa b’riżultat tal-miżuri tal-Budget ta’ din is-sena, però l-indikazzjonijiet li għandna juru li hemm fatturi oħra illi rridu nikkontrollaw.  Partikolarment aħna jidhrilna li ċertu prodotti li għandna fuq is-suq, kemm dawk prodotti lokalment, kif ukoll dawk impurtati, jista’ jkun li qegħdin iżommu prezz għoli artifiċjali.  U allura qegħdin neżaminaw l-istrumenti li aħna għandna f’pajjiżna jekk dan huwiex il-każ, u jekk huwa l-każ allura mbagħad x’miżuri nistgħu nieħdu. 

Għar-rigward tal-produttività, iċ-ċifri juru li qed ikollna titjib f’dak li għandu x’jaqsam ma’ livell ta’ produttivita’ fis-setturi kollha f’pajjiża, però għad fadlilna ħafna iżjed x’nagħmlu.  Meta nqabblu l-produttivita’ ta’pajjiżna ma’ dik ta’ pajjiżi oħrajn bla dubju ta’ xejn wieħed jasal għall-konklużjoni illi l-produttivita’ ta’ pajjiżna għandha titjieb u għandha titjieb sostanzjalment.  U nixtieq illi f’dak li għandu x’jaqsam ma’ riformi fis-settur pubbliku, nsemmi hawnhekk lis-Sea Malta, l-Air Malta,l-P.B.S, l-agenziji, l-korporazzjonijiet kollha li fihom aħna qegħdin nikkonċentraw il-proċess ta’ riforma u ristrutturar, hija parti minn strateġija ċara li għandha twassal għal żieda fil-produttivita’ f’pajjiżna.  Jiġifieri mhix kwestjoni biss ta’ ristrutturar biex inaqqsu l-livell ta’ sussidju illi sal-lum, tul is-snin, dawn l-agenziji, dawn il-korporazzjonijiet kienu qegħdin jiddependu fuqhom biex jimxu ‘l quddiem.  Imma hija strateġija mmirata biex tgħolli l-livelli ta’ effiċjenza, ngħollu l-livelli ta’ produttivita’ għal kull ħaddiem illi hemm impjegat mas-settur pubbliku.

Għal dak li għandu x’jaqsam max-xenarju finanzjarju, nerġa’ nirripeti dak li għidt bħal-lum xahar, jiġifieri, l-effett tad-deċiżjoni li aħna ningħaqdu fil-mekkaniżmu ta’ l-ERM II baqa’ pożittiv u l-indikazzjonijiet huma, illi, filwaqt li bdejna s-sena bi trend fejn ir-riservi tagħna kienu qegħdin jonqsu, dik it-trend issa twaqqfet u issa daret u allura hemmhekk, l-indikazzjoni tidher li hija pożittiva.  Naturalment, tafu l-fluctuations li kellna f’dak li għandu x’jaqsam mas-saħħa ta’ l-euro mqabbla ma’ muniti oħrajn, u l-fatt illi l-euro tilfet ftit mis-saħħa tagħha, f’ċertu sens, ivvantaġġja lilna f’dak li għandu x’jaqsam mal-kompetittivita’ ta’ pajjiżna.  U allura wieħed irid ikompli jara anke l-iżviluppi li se jseħħu f’dan il-qasam partikolari.  Però għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-ERM II u d-deċiżjoni li aħna ħadna, jidher illi kull xahar li għadda dik id-deċiżjoni iktar tikkonsolida l-aspetti pożittivi tagħha.  Naturalment tfisser ukoll illi l-Gvern irid jibqa’ determinat illi jaħdem f’termini ta’ Pjan ta’ Konverġenza biex it-targets stabbiliti fi pjan ta’ tliet snin li għamilna lilna nfusna, inkunu nistgħu nilħquhom. 

F’dak li għandu x’jaqsam mas-suq tax-xogħol, mal-labour market, jirriżulta illi n-numru ta’ nies gainfully occupied, meta tikkalkula kollox, kemm full-timers, kemm part-timers, żdied fl-ewwel quarter meta mqabbel mas-sena li għaddiet, b’0.7%.  Il-qagħad, f’Mejju, niżel għal 6,571, in-nies li qegħdin jirreġistraw fil-part one tar-reġistru.  Fl-informazzjoni li għandi, dan in-numru kompla niżel, jiġifieri f’Ġunju u f’Lulju, l-aħħar ċifra li għandi tmiss is-6,300.  Dan ifisser illi kellna tnaqqis fil-qagħad ta’ 12% meta mqabbel ma’ l-istess xahar tas-sena li għaddiet, jiġifieri Mejju ma’ Mejju n-numru ta’ nies jirreġistraw naqsu bi 12%. 

Għal dak li għandu x’jaqsam mat-turiżmu, għalkemm qegħdin naraw, u anke l-kuntatti tagħna mas-settur u l-laqgħat li għamilna jien u l-Ministru tat-Turiżmu, u qegħdin nagħmlu u nkomplu nagħmlu ma’ min hu operatur fis-settur fil-livelli stabbiliti, jidher li hemm din il-bidla ta’ preferenza bejn booking minn żmien qabel għal booking fiż-żmien qasir.  U allura s-settur, u rrid ngħid anke l-Gvern, għaddejjin minn din is-sitwazzjoni fejn aħna konna mdorrijin nipproġettaw minn disa’ xhur qabel, minn tnax-il xahar qabel, x’se jkunu l-bookings minn quddiem, jidher illi t-trend f’dan is-settur, u dan donnu hija xi ħaġa fl-Ewropa kollha, u anke fil-Mediterran, niżlet s’issa għall-bookings li qed isiru f’perjodu ħafna inqas.  U allura huwa diffiċli, mhux bħal qabel, biex inti tipproġetta bejn wieħed u ieħor l-occupancy, jew per eżempju kif se tkun ix-Xitwa li ġejja jew kif se tkun il-bidu tas-sena d-dieħla.

Imma ċ-ċifri s’issa qegħdin juru li s’issa, sa Mejju, kellna żieda ta’ sitt elef u kważi erba’ mitt turist meta mqabbel ma’ l-istess perjodu tas-sena li għaddiet, dan ifisser żieda ta’ turisti f’pajjiżna ta’ 1.7%.  Kellna żieda ta’ 2.1% li kienu turisti u li telqu minn Malta permezz ta’ l-ajru.  It-total ta’ ljieli li qattgħu f’pajjiżna dawn it-turisti huwa stmat li kien ta’ 3.4 miljuni.  Dan ifisser żieda ta’ 0.7% fuq l-istess perjodu tas-sena li għaddiet.  Jidher ukoll li hemm titjib, jew żieda, f’dak li għandu x’jaqsam mal-flus li jonfqu t-turisti f’pajjiżna, li tirriżulta li hija 3.7% aktar minn dik li kellna s-sena li għaddiet.  U allura l-ispiża għal kull ras ta’ turist żdiedet b’1.6%. 

Għal dak li għandu x’jaqsam ma’ safar ta’ Maltin, jidher illi minn Jannar sa April ta’ din is-sena, kellna kważi 60,000 Malti jew Maltija li siefru.  Dan ifisser żieda ta’ 5.2% mqabbel ma’ l-istess perjodu tas-sena li għaddiet.  Jiġifieri għandna numru sewwa ta’ żieda ta’ Maltin li siefru.  L-istess f’dak li għandu x’jaqsam mal-cruise passengers, kellna żidiet sostanzjali, total li telqu din is-sena ta’ cruise liner passengers,  kien ta’ 74,000, meta mqabbel mas-sena li għaddiet, jiġifieri żieda’ ta 22,000 cruise passengers li ġew Malta.  Wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll illi f’dan il-perjodu sena ilu, it-terminal kien għaddej minn element ta’ kostruzzjoni u allura kien hemm effett is-sena li għaddiet għal dak li għandu x’jaqsam mal-cruise liners li kienu qed jidħlu f’pajjiżna, però jibqa’ l-fatt li hawn żieda ta’ kważi 41%, 41.5% ta’ cruise liner passengers li qed jiġu f’pajjiżna. 

Għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-occupancy, ukoll għal perjodu Jannar sa Marzu, għax din iċ-ċifra li għandi, kellna żieda f’Marzu ta’ din is-sena.  L-occupancy telgħet għal 51.5%, dan ifisser żieda ta’ kważi għaxar punti perċentwali meta mqabbel ma’ l-istess perjodu s-sena li għaddiet. 

Fil-qasam tal-manifattura, f’April ta’ din is-sena kellna titjib ta’ 12% f’dak li għandu x’jaqsam ma’ ordnijiet ġodda għall-esportazzjoni.  Jiġifieri f’April daħlu ordnijiet ġodda għall-esportazzjoni li b’kollox kienu 12% iżjed mill-istess ċifra illi kellna f’April tas-sena li għaddiet.  L-ikbar setturi li qed jagħtuna sinjali pożittivi għal din iż-żieda f’ordnijiet huma fil-qasam tal-farmaċewtika, chemicals and chemical products, makkinarju elettroniku u equipment.  

Però mill-banda l-oħra għandna tnaqqis f’dak li għandu x’jaqsam mal-manifattura għas-suq lokali.  Fil-fatt l-index ta’ l-ordnijiet il-ġodda f’April f’dak li għandu x’jaqsam mas-suq lokali, juri tnaqqis ta’ 2.2% meta mqabbel ma’ l-istess xahar tas-sena li għaddiet.  Din probabbilment hija spjegabbli, għaliex f’dan il-quarter imqabbel mal-quarter tas-sena li għaddiet, il-livell ta’ importazzjoni li aħna għandna huwa sostanzjalment ogħla minn dak li kellna bħal dan żmien sena.  Jidher illi għandna importazzjoni ta’ prodotti f’pajjiżna minn pajjiżi fl-Ewropa u anke minn pajjiżi barra mill-Ewropa, li huwa ħafna ikbar minn dak li kellna bħal dan iż-żmien sena u naturalment dan qed ikollu effett fuq il-bilanċ tal-pagamenti tagħna speċjalment fuq il-current account. 

L-aħħar punt illi xtaqt nagħmel fuq il-finanzi tal-Gvern. L-ispiża tal-Gvern għal dak li għandu x’jaqsam minn Jannar sa Mejju, ikopri s’issa 40.7% ta’ dak li kien budgeted.  Dan ifisser li qegħdin bejn wieħed u ieħor fil-livelli li ġew budgeted.  Id-dħul ta’ l- income tax, V.A.T u social security, però, jirrapreżentaw 31% ta’ dak li ġie budgeted.  Sabiex ikollna idea, bħal dan iż-żmien sena, jiġifieri fl-istess perjodu, biex wieħed ikun jista’ jagħmel paragun, għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-ispiża, konna qegħdin fl-istess livell, jiġifieri s-sena li għaddiet konna 40.9% għal dak li kien ġie budgeted.  Din is-sena qegħdin 40.7%, għal dak li għandu x’jaqsam mad-dħul, is-sena li għaddiet konna daħħalna 33% ta’ dak li kien ġie budgeted.  Din is-sena daħħalna s’issa, 31% ta’ dak li kien ġie budgeted.  Għidt diġa’ f’okkażjonijiet oħrajn, it-trend kompliet.  Qed indaħħlu iżjed minn dak li kien ġie budgeted f’dak li għandu x’jaqsam mal-VAT, però inqas, minn dak li kien ġie budgeted għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-Income Tax. 

Madanakollu f’dawn il-ġranet li għaddew, erġajna dħalna f’din l-analiżi għaliex għandna xi dħul inqas, ta’ xi żewġ miljuni, bejn wieħed u ieħor, minn dak li suppost huwa budgeted s’issa, u jidher illi m’għandniex problemi hemmhekk.  Imma qed isir ix-xogħol biex dak li għandu jitħallas, jitħallas.  U hemm raġunijiet partikolari; jista’ jkun is-settur, il-cash flow tas-settur,  iddeċidew li jitfgħu l-flus tagħhom f’pagamenti ta’ affarijiet oħrajn u ppostponew l-pagamenti għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-income tax, però ma jidhirx li hemm sinjali li wieħed għandu jinkwieta fuqhom u nibqgħu ottimisti li sa l-aħħar tas-sena f’dak li għandu x’jaqsam ma’ dħul ta’ Gvern, inkunu nistgħu nilħquh.

Jiġifieri l-pożizzjoni hija din, għandna ċertu sfidi, u l-ikbar sfida li qiegħda tirriżultalna u tinkwietana, huwa l-impatt tal-prezz taż-żejt, li qed ikollu impatt awtomatikament fuq ħafna affarijiet, imma b’mod partikolari, l-ispiża tal-Gvern għal dak li għandu x’jaqsam mal-ġenerazzjoni ta’ l-elettriku, l-enerġija, u naturalment mal-produzzjoni ta’ l-ilma.  Il-Gvern qiegħed jeżamina s-sitwazzjoni b’mod kostanti, minn ġurnata għal ġurnata.

Is-sena li għaddiet konna ħadna d-deċiżjoni li nintroduċu s-surcharge ta’ 17% f’mument meta l-prezzijiet taż-żejt kienu mal-ħamsin dollaru l-barmil.  Illum tlajna għal sittin dollaru u anke iżjed, kull barmil, u l-indikazzjonijiet li s-settur mondjali qiegħed jagħti, huwa li dan il-prezz se jkompli jiżdied anke fix-xahrejn li ġejjin.  U allura, element li ftit li xejn wieħed ikollu kontroll fuqu, qed ikollu impatt fuq pajjiżna bħalma jkollu fuq pajjiżi oħrajn.  Però pajjiżna, peress li għandu ekonomija miftuħa ħafna, u jiddependi ħafna miż-żejt illi huwa jimporta u jixtri fuq is-suq, din probabbilment hija l-ikbar ostaklu li jista jkollna għall-ħidma ekonomika tagħna u għat-targets illi aħna rridu nilħqu.  Madanakollu jidhrilna li qegħdin f’sitwazzjoni li s’issa nistgħu nikkontrollaw, imma nirriservaw l-pożizzjoni biex naraw l-iżviluppi kif iseħħu minn mument għal mument. 

Jiena naħseb li bħala introduzzjoni dawk kienu l-punti li xtaqt insemmilkom u issa tistgħu tagħmlu l-mistoqsijiet bħas-soltu, u nipprova nwieġeb sa fejn nista’.

Kurt Sansone – Maltatoday

F’intervista li tah il-Professur Edward Scicluna tal-MCESD għal Financial and Business Times, hu qal li d-deċizjoni li ħa l-Gvern li meta dħallna fl-ERM II li jabbraċċah ma rata fissa, ma’ l-Ewro, kienet waħda mill-aktar pariri ħżiena illi seta’ jingħata ’l Gvern. Għaliex prattikament ifisser li dak is-shock absorber li tagħtik anki l-ERM II ta’ 15% fluctuation, il-Gvern iddeċieda li jirrifjutah u ma jużahx. X’inhuma l-kummenti tiegħek fuq dan?

Il-Professur Scicluna qal ukoll li bħalissa għaddej ukoll minn waħda mill-itwal, forsi mhux l-aktar fonda, imma l-itwal reċessjonijiet mit-Tieni Gwerra Dinjija lil hawn. U s’issa ma jidhirx li hemm sinjali li l-ekonomija qed tikber. Tant hu hekk li inti semmejt tnaqqis mill-income tax, però wkoll in-NI, is-social security li l-Gvern daħħal xi 2.6 miljun anqas fl-ewwel ħames xhur tas-sena, li hija indikatur illi l-ekonomija qed tiċkien. Xtaqt ukoll il-kummenti tiegħek fuq dan. U l-Professur Scicluna qal ukoll illi wisq jibża’ li inti bħala Prim Ministru m’intix tingħata pariri ekonomiċi li jistgħu jkunu tajbin.

Donnu hemm il-politika tal-Gvern illi jnaqqas id-deficit at all costs però m’intkomx taraw l-istampa aktar wiesa’ li dak li qed jagħmel il-Gvern jista’ wkoll qed ikollu impatt fuq it-tkabbir ekonomiku. Jiġifieri jġibu agħar milli hu. X’taqt il-kummenti tiegħek fuq dan, u fuq l-inflazzjoni x’bi ħsiebu jagħmel il-Gvern b’mod konkret. L-ekonomisti qalu wkoll li parti mill-problema hu l-konsum żejjed li qed iwassal għall-inflazzjoni.

Kien hemm ir-Ripatriation Scheme illi setgħet tefgħet flus żejda fl-ekonomija filwaqt illi għandek is-setturi produttivi qed jonsqu, però għandek dawn il-piżijiet minn barra li qed jogħlew l-inflazzjoni. Kif se jirreaġixxi l-Gvern għal din is-sitwazzjoni?

Prim Ministru

Fuq dak li qal il-Professur Scicluna illi d-deċiżjoni tal-Gvern illi jingħaqad fl-ERM II u kienet xi deċiżjoni ħażina. Din hija pożizzjoni li hija kontradetta kompletament, mhux biss bil-pariri ta’ l-esperti ekonomiċi illi aħna għandna. Imma hija kontradetta kompletament ukoll mill-analiżi li saru, mill-iStandard and Poor’s, mill-analiżi li saret mill-istess Kummissjoni Ewropea, minn kull min b’xi mod jew ieħor analizza d-deċizjoni tal-Gvern b’mod oġġettiv.

Jiġifieri hija kontradizzjoni assoluta, anzi dan meħud bħala sinjal pożittiv ħafna u għen biex nistabbilixxu b’mod kategoriku d-determinazzjoni tagħna illi aħna l-ekonomija tagħna nagħtuha dak il-livell ta’ kompetittività li jixirqilha li aħna nġibu l-finanzi ta’ pajjiżna f’pożizzjoni soda u li aħna nindirizzaw l-oqsma ta’ spiża li għandna f’pajjiżna f’dak li għandu x’jaqsam ma’ spiża tal-Gvern, ma’ dak li għandu x’jaqsam ma’ korporazzjonijiet, jiġifieri nirrispetta l-opinjoni tal-Professur Scicluna, però ma naqbilx ma’ l-argument li qed jagħmel.

L-istess ma naqbilx li qed jgħid li qegħdin f’riċessjoni. Assolutament m’huwiex il-każ. Malta naturalment għandha ekonomija miftuha, tiddependi ħafna fuq l-ekonomija tad-dinja, partikolarment l-ekonomija Ewropea li mhix għaddejja minn mument pożittiv. Anki għar-raġunijiet tas-sitwazzjoni ekonomika globali, u anki b’effett ta’ dak li kont qed insemmi għal dak li għandu x’jaqsam mal-prezz taż-żejt, però tasal biex tgħid għall-inflazzjoni le.

Jiena tajt iċ-ċifri, issa ċ-ċifri jitkellmu weħedhom. Dawn statistika ppubblikata, mhux qed nivvintahom jien. Tistgħu tivverifikawhom u jkun hemm iva, ċifri li jistgħu jkunu indikattivi li tibda tgħid imma dawn jista’ jkun sinjal li jista’ jkun preokkupanti, però mbagħad meta tidħol fir-raġunijiet tibda ssib ir-raġunijiet.

Per eżempju tas-social security, dħalna fiha, u jidher ċar illi hemm element ta’ arretrati sostanzjali illi għad irid jiġi rkuprat, u r-raġunijiet ikunu kwistjoni ta’ cash flow. Jiġifieri fis-settur inti jkollok operaturi, minn dawk l-operaturi l-kbar dawn, mhux l-operaturi ż-żgħar, illi jiġi mument fejn jixxuttjaw il-flus li huma jkollhom fuq prijoritajiet oħrajn u jipposponu l-pagamenti tagħhom jiġifieri wieħed irid joqgħod daqsxejn attent.

Naturalment jiena mhux qed ngħid illi nieħdu l-affarijiet qisu kollox ward u żahar, assolutament mhux hekk imma wieħed irid janaliżża ċ-ċirkostanzi partikolari, kultant ikun hemm ċirkostanzi partikolari li jiddependu jew jagħtuk stampa, jagħtuk ċifra, għal quarter waħda, u għalhekk aħna dejjem ngħidu, isma noqogħdu attenti, għax aħna għandna ekonomija illi hija staġjonali ħafna, l-istaġonalità ta’ l-ekonomija tagħna tiddependi fuq il-perijodu tas-sena, tiddependi fuq it-turizmu, tiddependi fuq ħafna affarijiet. U allura huwa perikuluż illi wieħed jasal għal konklużjonijiet mgħaġġlin meta inti tara quarter wieħed, normalment trid tara perijodu ħafna itwal minn hekk biex tibda tasal għal konklużjoni.

L-indikazzjonijiet illi l-Gvern għandu bħalissa, hija li l-ekonomija għaddejja mill-istess diffikultajiet li għaddejjin l-ekonomiji l-oħrajn, Ewropej u anki mondjali, però hemm indikaturi, hemm indikazzjonijiet illi jinkoraġġuna għal ġejjieni.

Għar-rigward ta’ l-argument illi aħna moħħna biex innaqqsu d-deficit at all costs mingħajr ma nagħtu każ ta’ affarijiet oħrajn, naħseb illi r-risposta toħroġ mill-istess miżuri illi aħna ħabbarna fil-budget għal din is-sena, fejn ħabbarna diversi inizjattivi oħrajn illi wħud minnhom, anzi hemm lista twila ta’ inizjattivi illi huma indirizzati speċifikament biex jistimulaw l-attività ekonomika biex ngħinu s-settur ekonomiku tagħna, biex ninċentivaw l-intrapriżi ż-żgħar u ngħinu lil pajjiżna biex jimxi ’l quddiem, jiġifieri mhux veru illi dan hu għax il-Gvern qed jikkonċentra biex inaqqas id-deficit akkost ta’ kollox, jiena ngħid irridu nnaqqsu d-deficit u mixjin biex innaqsu d-deficit.

Mixjin biex nikkontrollaw l-ispejjez tal-Gvern. Huwa tajjeb, naħseb illi din hija xi ħaġa li ilna ngħidu, kulħadd jgħid u l-operaturi ekonomiċi kollha ta’ pajjiżna jgħidu li hemm bżonn illi l-Gvern jiddedika enerġija u attenzjoni kbira għat-tnaqqis tad-deficit u għal tnaqqis ta’ l-ispiża tal-Gvern u qed nagħmlu hekk.

Però assolutament ma naqbilx mal-kritika illi aħna moħħna fid-deficit biss, anzi nerġa’ nirrepeti, id-direzzjoni li aħna tajna fil-bidu tas-sena kienet illi aħna se nenfasizzaw l-ispiża li għandna bżonn nagħmlu biex nistimulaw l-ekonomija f’pajjiżna u nieħdu l-inizjattivi anki dawk li jistgħu jkunu ftit kontroversjali eżempji huma l-golf course, eżempji huma d-deċiżjonijiet ta’ proġetti oħrajn li wħud minnhom ħaddniehom, uħud minnhom għad irridu noħduhom fil-ġimgħat illi ġejjin, jiġifieri rridu nagħmlu ħilitna biex l-ekonomija tagħna tiżviluppa, inkella jkun inutli. Inti id-deficit ma tinidirizzahx billi tikkontrolla l-ispiża biss, id-deficit tindirizzah billi tistimula l-attività ekonomika, li tkun hi dik l-attività u trid tiġi mis-settur privat mhux mis-settur pubbliku biex toħloq dik l-attività u toħloq il-postijiet tax-xogħol.

Però mhux hekk biss, imma investejna ħafna iżjed milli konna qed ninvestu qabel fil-qasam edukattiv f’pajjiżna biex ikollna università aħjar, u issa biex ikollna sistema edukattiva mill-livell kindergarten, sal-livell sekondarju illi tagħmel qabża fil-kwalità. Jiġifieri ħadd ma jista’ jgħid illi qed innaqqsu l-ispejjeż. Il-verità hija li qed nixxiftjawha l-ispiża, tal-flus li jħallsu t-taxxi l-poplu minn sussidju għas-Sea Malta għal spiża akbar fl-Università. Nagħti eżempju la qed insemmi s-Sea Malta għax magħha nsemmi t-Tarzna, insemmi l-PBS, insemmi dak kollu.

Dawk l-organizazzjonijiet illi kienu qed jixorbu miljuni kbar ta’ sussidji allura għaddew minn ristrutturazzjoni biex jippermettu lill-Gvern inaqqas id-deficit imma anki jdawwar l-ispiża tiegħu għal fuq dawk is-setturi illi għandhom bżonn biex jiżviluppaw ’l quddiem. L-istess ngħid illi qegħdin nonfqu ħafna iżjed illi qatt infaqna qabel, ma’ dak li għandu x’jaqsam mal-qasam ambjentali, ħadd ma jista’ jmeri illi dan il-Gvern f’din is-sena b’mod partikolari qed jinvesti miljuni kbar ta’ liri fil-qasam ambjentali, fil-qasam ambjentali għandek firxa illi tibda mill-infrastruttura tat-toroq tagħna u tibqa’ għaddejja sa kif nittrattaw l-iskart f’pajjiżna. Jiġifieri ma naqbel assolutament xejn illi jiġi xi ħadd u jgħid qisu d-deficit huwa l-punt ċentrali ta’ l-attività.

Għar-rigward ta’ l-inflazzjoni, kif għidt diġà, l-inflazzjoni hemm raġunijiet għaliha, parti minnha u hi spjegabbli bl-effetti li qed ikollu l-prezz taż-żejt, bl-effetti tad-deċiżjoni tal-Gvern tas-surcharge allura li dak imponejna u li kellu effett fuq l-għoli tal-ħajja però jirriżultalna iva, jew aħjar hemm indikazzjonijiet illi jista’ jkun li ċertu prodotti illi suppost il-prezzijiet tagħhom bil-kompetizzjoni f’pajjiżna naqsu m’humiex qed jonsqu, jew ma jidhrux illi qegħdin jonsqu kif suppost qegħdin jonsqu.

Għandna strutturi f’pajjiżna li qegħdin għal ta’ l-apposta mwaqqfa biex inkunu nafu jekk hemmx kartell, jekk hux qed ikun hemm min b’mod artifiċjali jistabbilixxi l-prezz u f’dak il-każ f’pajjiżna nieħdu azzjoni biex nintervjenu, imma rridu nkunu ċerti minn din is-sitwazzjoni u allura kompletament ir-risposta hija li jekk jirriżultalna li hemm dan it-tip ta’ affarijiet allura l-istrutturi kollha li għandna fil-pajjiż li l-iskop tagħhom huwa preċiżament li nindirizzaw dawn l-issues, jagħmlu hekk u jagħmlu hekk immediatament. Xi ħadd ieħor Fr Noel? 

Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

Prim Ministru, f’Novembru li ġej ħa jkun hawn iċ-CHOGM, il-meeting tal-Commonwealth Heads of Government illi se jkun l-ikbar laqgħa fid-dinja wara l-G8 u wara se jkun hemm xi ħaġa f’New York ta’ l-United Nations. Tista’ tassigura lill-poplu Malti illi l-Gvern u l-Forzi tas-Sigurtà huma totalment preparati li ma jiġrix dak li ġara ġo Londra u illi fil-każ ukoll illi jkun hawn in-No Global ikun hawn miżuri biex niffrankaw?

U tista’ tirrasigura wkoll lill-poplu Malti li l-isptar u c-Civil Protection huma ppreparati biżżejjed biex fil-każ, alla ħares qatt li jiġri xi ħaġa hekk, ikunu kull ħadd jaf fejn għandu jmur u x’għandu jagħmel u x’inhuma d-doveri u l-proċeduri li għandu jsib.

Prim Ministru

L-ewwel nett nieħu l-okkażjoni biex għal darba oħra nesprimi s-solidarjetà tiegħi mal-Gvern Ingliż u l-poplu Ingliż wara l-attakki terroristiċi illi seħħew il-bieraħt lula. Huma ħwejjeġ illi wieħed jikkundannahom bla ebda riservi ta’ xejn u fil-kuntest partikolari ta’ kif seħħew aktar u aktar wieħed jixxokkja lilu nnifsu għaliex li fid-dinja li qegħdin ngħixu llum fiha, il-millenju l-ġdid propju meta l-aktar pajjiżi b’saħħithom ekonomikament qegħdin jiltaqgħu flimkien ma’ l-aktar pajjiżi fqar fid-dinja biex jindirizzaw il-faqar, biex jindirizzaw il-mard, biex jindirizzaw in-nuqqas ta’ l-edukazzjoni fl-aktar pajjiżi fqar fid-dinja, propju fil-ġurnata meta dawn il-pajjiżi qed jiltaqgħu biex isibu s-soluzzjonijiet għal pajjiżi l-fqar f’dik il-ġurnata jsir attakk terroristiku, affarijiet illi jwaħħxuk fl-istorja tal-bniedem l-kontradizzjoni fit-terminu ta’ kif iseħħu l-affarijiet huwa striking f’dan il-każ. Jiġifieri din hija xi ħaġa li veru impressjonatni.

It-timing ta’ attakk terroristiku fl-istess ġurnata li l-aktar pajjiżi b’saħħithom fid-dinja qegħdin jiltaqgħu biex jagħtu każ ta’ l-aktar pajjiżi foqra. Din hija striking, tolqtok bl-aktar mod qawwi, u tesponi l-falsità ta’ dawn illi jippretendu illi għandhom xi messaġġ illi jridu jpoġġu quddiem id-dinja. Permezz ta’ dawn l-attakki terroristiċi, tesponi bl-aktar mod qawwi, tikxef bl-aktar mod qawwi l-falsità ta’ dak li qed isir minn dawn il-gruppi terroristiċi, però ħa niġi għall-punt ċentrali tal-mistoqsija.

Iva, il-laqgħa tal-Kapijiet tas-Stati tal-Commonwealth li se ssir f’Novembru hija l-ewwel nett waħda mill-akbar jekk mhux l-akbar laqgħa li qatt saret fl-istorja ta’ pajjiżna li se ġġib flimkien 52, 53 Kap ta’ Stat Pajjiżi Membri tal-Commonwealth f’pajjiżna.

Qatt ma kellna xi ħaġa bħal dik u se tkun qed isseħħ, x’aktarx f’kuntest internazzjonali li ser jagħti ċ-CHOGM, l-importanza forsi anki iżjed milli wieħed irid jaħseb, għaliex se jkun hemm il-laqgħa anki fin-nazzjonijiet uniti, u qed nitkellem ukoll żviluppi għal dak li għandu x’jaqsam mal-pajjiżi fqar fid-dinja fid-development aid, Summit li se jkun ta’ ċertu importanza u s-Segretarju Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti qed jagħti l-importanza għal dak is-Summit u allura jiddependi ħafna x’se jkun ir-riżultat ta’ dak is-Summit li se jkollu rifless żgur fuq il-laqgħa taċ-CHOGM li ssir Malta.

Naturalment, l-organizzazzjoni ta’ din il-laqgħa f’pajjiżna tinvolvi ħafna, ħafna aktar affarijiet - mill-aspett loġistiku se tinvolvi mhux biss li se jkollok Kapijiet ta’ l-Istat li ġejjin f’pajjiżna, imma mijiet ta’ ġurnalisti, jekk mhux eluf ta’ ġurnalisti, illi jkunu qegħdin f’pajjiżna u se tkun okkażjoni tad-deheb għal pajjiżna illi jesponi lilu nnifsu u l-istorja tiegħu, il-kultura tagħna, l-ospitalità tagħna f’vetrina mad-dinja kollha, u allura rridu li tkun suċċess. Suċċess fl-organizazzjoni, suċċess fil-kontenut, waħda mill-elementi importanti biex tkun suċċess hija miżuri ta’ sigurtà u ordni biex inkunu in place biex inkunu ċerti li l-affarijiet isiru kif għandhom isiru.

Jiena nista’ nassigura f’dan l-istadju li l-Forzi ta’ l-Ordni kollha f’pajjiżna huma konsistentement għaddejjin b’laqgħat biex issir l-organizazzjoni kollha u qed ikun hemm kuntatti wkoll fi Gvernijiet oħra biex naraw għajnuna, expertise li jistgħu jipprovdulna biex inkunu ċerti li jkollna kollox f’postu u l-proċess għaddej, għadu mhux konkluż imma jiena sodisfatt b’dak li s’issa qiegħed isir, naturalment il-loġistika għal dak li għandu x’jaqsam mas-sigurtà tinkludi wkoll l-eventwalitijiet ukoll li jista’ alla ħares qatt jinqala’ xi ħaġa u allura li nkunu ċerti wkoll ikollna in place s-servizzi kollha li jkun hemm bżonn, jiena semmejt l-isptar u l-protezzjoni ċivili. Għal grazzja ta’Alla għandha servizzi ta’ saħħa u servizzi ta’ sptar illi huma eċċellenti, servizz ta’ protezzjoni ċivili illi wkoll huwa eċċellenti, però rridu nkunu ppreparati għal sitwazzjonijiet illi jistgħu jkunu bħalhom qatt ma rajna qabel.

Dan kollu qegħdin naħsbu fuqu u ma nixtieqx nidħol fid-dettall la issa u lanqas’ il quddiem, għaliex tistgħu tapprezzaw illi miżuri ta’ sigurtà huma miżuri ta’ sigurtà, però li nista’ naċċerta lill-kulħadd illi huwa aspett importanti ta’ l-organizzazzjoni kollha, sħiħa, kumplikata ta’ din l-event importanti ħafna għal pajjiżna.

Mario Micallef – PBS

Kumitat li kont waqqaft inti dwar ir-riforma tal-pensjonijiet kellu jippreżentalek rapport finali bir-rakkomandazzjonijiet tiegħu, xtaqt insaqsi l-ewwel nett jekk dan ir-rapport ġiex ippreżentat, il-konklużjonijiet prinċipali tiegħu u d-direzzjoni li se jieħu l-Gvern issa b’dan ir-rapport jekk ġie ppreżentat. Grazzi.           

Prim Ministru

Ir-risposta hija iva, ġie ppreżentat lili propju jumejn ilu, u allura fost affarijiet oħrajn f’dan il-weekend għandi ħafna x’naqra. Ma’ l-ewwel daqqa ta’għajn jidher illi huwa rapport tajjeb. Ġabar ġo fiħ ir-reazzjonijiet tal-pubbliku kollu ta’ l-organizzazzjonijiet, tas-soċjetà ċivili li kellna għal White Paper illi ppubblikajna. Il-grupp jidher illi rfina, aġġusta l-proposti, uħud mill-proposti illi kellu fil-White Paper u allura għandu issa pożizzjoni aġġornata skond ir-reazzjonijiet illi kien hemm, però b’mod illi finalment l-iskop finali ntlaħaq. Jiġifieri li jkollna sistema ta’ pensjonijiet sostenibbli u adegwata, u nenfasizza l-kelma adegwata għaliex l-ikbar sfida ta’ pajjiżna hija l-adegwatezza tal-pensjonijiet. “Adegwata” tfisser jiġifieri illi min joħroġ bil-pensjoni minn hawn u għaxar snin oħra, jirċievi pensjoni li tista’ tiggarantilu li jgħix il-kwalità tal-ħajja li tibqa’ kwalità tal-ħajja tajba.

Il-konklużjoni hija, jew l-aktar konklużjoni ovvja li kulħadd qabel fuqha hija, li ma nistgħux ma nagħmlu xejn. Illi jekk ma nagħmlu xejn inkunu qegħdin nipperikolaw l-għixin għal ġenerazzjonijiet tal-pensjonanti fis-snin illi ġejjin, u allura għandna r-responsabbiltà illi nieħdu d-deċiżjonijiet. Ir-ritmu tad-deċiżjonijiet u r-ritmu tal-bidliet jistgħu jiġu mifruxa kif tafu fuq medda ta’ żmien, però l-bidliet iridu jsiru.

Jekk tippermettili ma rridx nidħol fid-dettall f’dan il-mument, però nista’ ngħid illi l-ħsieb tal-Gvern huwa illi jippubblika wkoll dan ir-rapport, jiġifieri biex il-pubbliku kollu jkun jaf kif żammejnieh infurmat b’kollox, biex inkomplu inżommuh infurmat ukoll bl-analiżi li sar minn dan l-grupp u allura bir-rakkommandazzjonijiet finali li issa qed jitpoġġew fuq il-mejda.

Aħna nixtiequ li sa l-aħħar ta’ din is-sena jekk jista’ jkun inkunu f’pożizzjoni li nkunu ppubblikajna l-liġijiet għal bidliet illi jimplimentaw l-ewwel fazi.

Glen Bedingfield – One News

F’dawn il-jiem kien hemm f’intervista ma’ xi stazzjon barrani b’dikjarazzjoni tal-Ministru Austin Gatt li sas-sena d-dieħlu rridu jkunu nbiegħu l-entitajiet governattivi kollha. Ir-reaction għal dik, u inċidentalment ukoll b’rabta ma’ Austin Gatt numru ta’ Chairmen jew jirriżenjaw jew ma jintalbux illi jkunu nominati jew jitneħħew u tant li kien hemm artiklu fil-gazzetta ta’ wieħed minn dawn l-ex-Chairman li hemm xi ħaġa ħażina. X’inhu jiġri? Għaliex qed ikun hemm dawn il-ħafna jew riżenji jew tkeċċijiet u jekk il-Gvern bi ħsiebu jagħmel xi ħaġa biex jirranġa din is-sitwazzjoni, għax jista’ jkun il-Gvern, il-mod ta’ kif il-Gvern qed jittratta lil dawn il-persuni li qed twassal għal din is-sitwazzjoni.

Prim Ministru

Fuq l-ewwel mistoqsija din l-intervista, ma nafx, għadni ma dħaltx fiha din li semmejtli, żgur hemm pjan ta’ privatizzazzjoni illi ħabbarnieh, qiegħed pubbliku, huwa parti mill-budget tagħna, mixjin b’dawk it-targets kultant tilħaq dak it-target u kultant jinqalgħu issues li tkun trid tindirizzahom, però hemm pjan stabbilit li ilu stabbilit - ma għamilnihx issa, imma anki fil-budget ta’ din is-sena indikajna fejn hemm irregultajiet, xejn ta’ barra minn hawn. Il-proċess ta’ privatizzazzjoni hu proċess importanti għal pajjiż. Jien nenfasizza li għamilna l-Freeport per eżempju, qed jagħtina r-riżultat.

Il-Freeport, il-bidliet illi kien hemm, l-investiment illi ġie imħabbar ftit ġranet ilu, l-investiment li se jsir fil-privat ta’ miljuni kbar ta’ liri. Il-fatt illi t-throughput tal-container qiegħed konsistentement jiżdied, il-fatt illi l-Freeport miexja fid-direzzjoni fejn se jkollha tespandi l-impjiegi tagħha huma pozittivi. It-tħabbira li saret dan l-aħħar mill-MIA, il-performance tal-MIA, jittratta wkoll mir-riżultat. Jiġifieri dawn kollha li kienu jikkritikaw dawn l-affarijiet naħseb illi jistgħu jagħlqu ħalqhom għaliex issa għandhom ir-riżultati.

Issa bħalma rnexxielna f’dawk l-affarijiet irridu nkomplu wkoll f’affarijiet oħrajn fejn jidhrilna li l-Gvern għandu jirtira mill-ispazju illi sa llum qed jokkupa biex iħalli lill-privat jokkupa dak l-ispazju, għaliex nafu li l-privat jista’ jagħmel biċċa xogħol aħjar, aktar effiċjenti, u jġib aktar ġid lejn il-pajjiż, u t-track record s’issa huwa pożittiv u allura fuq dan l-aspett ta’ privatizzazzjoni, mixjin, nirrepeti skond il-pjan li aħna stabbilejna.

Dwar iċ-Chairpersons, ħa niftehmu, jiena meta laqqajt iċ-Chairpersons ta’ l-entitajiet pubbliċi kollha sena ilu, jekk issibu r-rapporti tagħkom ta’ dak inhar issibu li jiena ċ-Chairpersons għedtilhom li m’hawn ħadd illi għandu ċens perpetwu. U l-Gvern jirriserva d-dritt illi x’ħin jidhirlu li għandu jġedded iġedded fejn jidhirlu illi għandu jbiddel, ibiddel. Anki jekk ikun Chairman miexi tajjeb jista’ jkun li jkun wasal il-mument illi nbiddluh. M’hemmx ċens perpetwu.

Issa jkun hemm sitwazzjonijiet fejn persuna tkun għażiltha, tkun tajtha challenge, jista’ jkun li dak ic-challenge ma laħqithiex u xorta jista’ jkun hemm oħrajn diversi raġunijiet, però l-Gvern ikun wasal għal deċiżjoni illi wasal iż-żmien illi ma jġeddidx jew inkella jista’ jkun l-individwu jew il-persuna stess, hi stess, titlob li ma tiġġeddidx. Jiġifieri din li norbtu kollox ma’ Austin Gatt, imma skużi, taħt il-Ministeru ta’ Austin Gatt għandek il-kooperazzjonijiet kollha, issa mhux bilfors hekk? Kieku naqbad dawk il-korporazzjonijiet u naqsam tnejn tnejn hekk il-Ministri qisni qed inqassam iċ-ċiċri.

Allura jiġri illi dak telaq wieħed sar ieħor floku u nnomina ieħor minflok, il-fatti huma illi l-korporazzjonijiet l-aktar importanti, il-maġġoranza tal-korporazzjonijiet jaqgħu taħt il-Ministru Austin Gatt, issa nerġa’ nirrepeti jkun hemm sitwazzjonijiet fejn individwu illi talbu jitilqu jew li ma iġġedditx in-nomina u kien hemm sitwazzjonijiet fejn iva l-Gvern ddeċieda li jittermina. Dak hu kriterju tal-Gvern, il-Gvern iżomm dik id-deċiżjoni, jekk jidhirlu li ċ-Chairman irid jinbidel, iva jinbidel. U hekk għandna nagħmlu, fl-opinjoni tiegħi, mela l-Gvern għandu xi mażżra ma saqajh illi ma jistax jieħu deċiżjonijiet dawk id-deċiżjonijiet li huma tajbin. 

Jiġifieri li nista’ ngħid huwa illi d-deċiżjonijiet illi l-bidliet illi seħħew fil-korporazzjonijiet li jaqgħu taħt ir-responsabbiltà tal-Ministru Austin Gatt kollha, kollha jiġu u jsiru permezz tal-Kabinett. Hija deċiżjoni kollettiva tal-Kabinett u dan il-Gvern jimxi b’dan il-mod u kull ħatra ġdida jew kull bidla ġdida fil-livelli tal-korporazzjonijiet u tal-bordijiet, anki ta’ l-inqas bord, jiġu approvati mill-Kabinett u allura naħseb illi dawn it-teoriji illi hawn xi wħud illi jħobbu jagħtuhom.

Amanda Ciappara - In-Nazzjon

Wara d-deċiżjoni li ħaddtu dwar l-ewwel golf course li għandha ssir, kien hemm diversi reazzjonijiet, per eżempju tal-GRTU, tal-MHRA, u kollha kienu pożittivi. Però l-MHRA talbet lill-Gvern biex issa ma jiqafx hawn, però jieħu ċerta deċiżjonijiet oħra fuq golf courses li għandna bżonn aktar f’pajjiżna. F’hiex wasal dan il-proġett fosthom dik li qed tissemma f’Għawdex?

Prim Ministru 

Naħseb illi kif għidt tajjeb inti hemm reazzjonijiet pożittivi, naturalment se jkollna wkoll diskussjonijiet ma l-NGO’s ambjentali għaliex hemm potenzjal illi forsi ma ħariġx b’saħħtu biżżejjed illi għalkemm aħna konxji tal-fatt li meta aħna nieħdu d-deċiżjoni illi nirriservaw parti sostanzjali ta’ art biex issir golf course, effettivament qed nirriservaw parti sostenzjali ta’ art li se tgħin għal attività ekonomika tagħna. Hija kruċjali għal qasam tat-turiżmu f’dan il-każ, però li tfisser dejjem illi għandhom spazju ta’ art riservata għaliha. Nispera illi kulħadd induna wkoll illi l-Gvern indika spazju ta’ art illi hija ferm akbar mill-ispazju li se tiġi okkupata mill-golf course u dan sar apposta biex inkunu imlaħalħin biżżejjed ħalli fl-area stess fejn hemm f’dik l-area aspetti illi rridu nissalvagwardjaw il-landscape ta’hemmhekk huwa parti mil-landscape Malti nkunu nxxamplati biżżejjed li nistgħu nissalvagwardjawh. Dan il-ġmiel ta’ din is-site partikolari li tagħtina din il-flessibbiltà li l-ebda site Malta oħra ma setgħet tagħtina.

Il-fatt li aħna nistgħu niddisinjaw, bil-pariri ta’ l-esperti naturalment, nistgħu niddisinjaw golf course ta’ livell għoli ħafna però illi jintegra ruħu man-natura tal-landscape Maltija. Interessanti doppjament però huwa illi ma’ ġenb din is-site hemm area sabiħa immens li mhix parti mill-golf course għaliex mhix parti mis-site li se tiġi rriservata illi jista’ jkun, anzi l-ħsieb tagħna huwa illi nużaw dan l-investiment fil-golf course, biex din l-area tkun tista’ titgawda mill-Maltin u mill-Għawdxin u ntellgħulha l-istandard tagħha u l-kwalità tagħha u allura minn aspett ta’ natura, minn aspett ambjentali nkunu għamilna rebħa kbira anki għal mod ta’ kif nistgħu niżviluppaw. U bi ħsiebna naraw u nesploraw il-possibbiltà ta’ involvement tal-NGO’s f’dan il-ħsieb, f’dan il-kunċett ta’ żvilupp ambjentali f’dik l-area sabiħa ħafna f’pajjiżna.

Jekk għandniex ikollna golf course oħra f’Malta jew le, issa għandna l-golf course tal-Marsa illi nixtieq narah ikompli jiżviluppa, nixtieq narah itejjeb anki l-kwalità tiegħu u interessanti li min hu responsabbli mill-golf course tal-Marsa ħarġu wkoll favur il-golf course l-ġdida għar-raġunijiet illi kif spjegaw huma meta jkollok dan it-tip ta’ turiżmu dak li jkun jieħu pjaċir ivarja l-esperjenza tiegħu meta jkun qiegħed f’pajjiżna. U allura tajjeb li għandna l-golf course il-Marsa, tajjeb illi se jkollna wkoll il-golf course l-ġdid issa l-Mellieħa.

Dwar il-golf course ta’Għawdex, assolutament, id-deċiżjoni diġà ttieħdet fis-sens illi aħna naqblu li għandu jkun hemm il-golf course fis-sit illi ġie identifikat però dik hija inizjattiva tal-privat. Mhix inizjattiva tal-Gvern. Fil-privat hemm investitur partikolari li għandu dan il-proġett illi ilu jiddiskuti ma’ l-Awtorità ta’ l-Ippjanar biex jiżviluppa dan il-proġett u naturalment dak l-investitur bħal dak ta’ Malta jrid jasal għal proġett illi jkun skond il-kriterji u l-parametri stabbiliti mill-Awtorità ta’ l-Ippjanar, u l-informazzjoni illi għandi hija li għaddejjin bil-proċess biex f’Għawdex ukoll dan il-proġett ta’ investitur privat ikun skond il-parametri stabbiliti mal-Planning Authority u nittama illi malajr kemm jista’ jkun din tingħalaq, għax jekk se naslu għal konklużjoni li se nibqgħu ntawlu fuq din il-golf course ta’ Għawdex allura nieħdu d-deċiżjoni li ma ssirx hemmhekk u ssir xi mkien ieħor.

Jiġifieri jiena l-appell tiegħi hu li malajr kemm jista’ jkun wieħed jasal għal konklużjoni biex din il-golf course isir għaliex Għawdex għandu bżonn li hemm dan is-servizz biex itejjeb il-kwalità tal-prodott turistiku tiegħu. Għandu bżonn ukoll ta’ faċilitajiet oħrajn u nieħu pjaċir illi ġew imħabbra wkoll f’dawn il-ġranet illi għaddew, għaliex Għawdex għandu bżonn ta’ faċilità ta’ Conference Tourism ħafna iżjed milli għandu llum u ħadt pjaċir illi investitur privat ukoll fil-proġett illi akkwista f’dawn l-aħħar ġranet b’approvazzjoni tal-Planning Authority, se jkun qed jiżviluppa proġett partikolari illi se jintroduċi f’Għawdex servizzi ta’ faċilitajiet għall-Konferenzi li sa llum Għawdex ma għandux.

Dan kollu flimkien mas-suċċess illi qed ikollu s-servizz tal-helicopter anki għal dawk kollha li tant qalu affarijiet fuq is-servizz tal-helicopter hawnhekk għandhom tweġiba ċara daqs il-kristall. Nispera li, jien imma ma nafx, f’dan il-pajjiż min ikun tkellem b’mod ftit xhur ilu u jirrealizza li għamel żball ma jkollux l-irġulija u jgħid isma jiena għamilt żball, ma ġara xejn ngħidilu jien jekk ma jgħidiex hu, imma anki s-servizz tal-helicopter u anki minn hawn u ftit ġranet oħra se jerġa jibda x-xogħol fuq il-proġett ta’ l-Imġarr, fuq it-terminal ta’ l-Imġarr. Jiġifieri x-xogħol illi aħna ħabbarna fil-ġimgħat illi għaddew fuq it-tempji tal-Ġġantija u l-proċess illi issa għaddej biex dak il-ġojjell illi aħna għandna tagħna aħna nagħmluh, jiena ngħid, statement ta’ l-identità tagħna Maltija.

Dawn l-affarijiet kollha flimkien se jpoġġu lil Għawdek f’destinazzjoni speċjali. Diġà hija destinazzjoni speċjali, imma se npoġġu lil Għawdex bħala destinazzjoni speċjali u unika, esperjenza għat-turist, barrani jew anki jista’ jkun Malti li tkun esperjenza eċċezzjonali. Jiġifieri dan kollu wieħed irid jarah f’dan il-qafas, illi l-istrateġija tagħna hija illi aħna noħorġu l-ġmiel kollu ta’ pajjiżna fl-aspetti kollha li għandu, sia bħala ambjent, sia bħala storja, però anki bħala esperjenza turistika.          

Glen Bedingfield – One News

Fuq il-helicopter, għandek xi ċifri?

Prim Ministru

Iċ-ċifri ġew imsemmija mill-manager tas-servizz innifsu illi laħqu ċ-ċifri tas-servizz li kien qiegħed jiġi pprovdut sa qabel, mis-servizz preċedenti, u l-indikazzjonijiet huma pożittivi ħafna għal dawn ix-xhur tas-sajf li ġejjin.

Rosanne Zammit – The Times

Wara d-deċiżjoni tal-Libja, imbagħad tat-Tuneżija biex ikabbru l-fishing zone tagħhom, Malta riċentement ressqet First Reading fil-Parlament biex, naħseb, tagħmel xi ħaġa simili.  Xi jfisser eżattament dan il-First Reading u kemm nistgħu nagħmlu xi ħaġa simili aħna.  Jekk nagħmlu xi ħaġa simili tkun għal Malta, għall-Ewropa? X’jiġri eżattament?

U in view tal-prezz dejjem jogħla taż-żejt, is-surcharge ta’ 17% ħa tiġi revised upwards?

Prim Ministru

Dwar il-fishing zone, hemm regolamenti internazzjonali, ħadd mhu qed jgħid li l-Libja għamlet xi ħaġa li ma kellix dritt tagħmel. Kellha dritt li tagħmilha.  Ħadd mhu qed jgħid li t-Tuneżija għamlet xi ħaġa li ma kellix dritt tagħmel. Kellha dritt li tagħmilha.  Malta għandha d-dritt bħalma għandhom pajjiżi oħrajn, li hi wkoll tiddikjara l-fishing zone.  U hekk sejrin nagħmlu.  Hija deċiżjoni tal-Cabinet, wara diskussjoni li kellna fl-aħħar laqgħa tal-Cabinet, il-ġimgħa li għaddiet, jew din il-ġimgħa, u d-deċiżjoni kienet li aħna wkoll niddikjaraw l-fishing zone tagħna. 

Madanakollu, irrid ngħid li aħna ma waqqafniex l-kuntatti fuq livelli diplomatiċi, kemm mal-Libja, kemm mat-Tuneżija, biex il-ħin kollu nfittxu l-aħjar soluzzjonijiet għas-sajjieda Maltin.  Id-deċiżjoni tal-Libja u tat-Tuneżija, għalkemm irrid nghid, id-deċiżjoni tat-Tuneżija għad trid tiġi ċċarata iżjed, però ż-żewġ deċiżjonijiet at face value jidhru illi għandhom impatt fuq is-sajjieda Maltin, u allura aħna għandna l-obbligu, li mhux biss niddijkaraw il-fishing zone tagħna, imma għandna l-obbligu u d-dmir li nkomplu fuq livelli diplomatiċi biex naraw kif nistgħu nipproteġu bl-aħjar mod possibbli s-sajjieda Maltin. 

Dwar is-surcharge, ma nixtieqx nidħol f’iktar dettall.  Nerġa’ ngħid dak li għidt l-ewwel, qegħdin inkwetati ħafna bil-prezz taż-żejt, li tela’ għal-livelli record, qatt ma kien, u li l-indikazzjonijiet huma li se jkompli tiela’.  F’dan l-istadju aħna għandna surcharge ta’ 17% u l-Gvern qiegħed janalizza s-sitwazzjoni.  X’se jkunu d-deċiżjonijiet, dak issa naraw fil-ġimgħat illi ġejjin.

Karl Stagno Navarra – Net News

Appropożitu ta’ l-inflazzjoni, meta kont qed tirreferi fuq li l-Gvern jeżamina, permezz ta’ l-istrumenti li għandu, jekk hemmx xi affarijiet impurtati, fost dawn hemm il-mediċinali u ħafna nies jitkellmu fuq il-mediċina.  Semmejt il-kelma wkoll cartels, mhux se nidħol fil-mertu jekk hemm akkużi jew le, il-Gvern jista’ jintervjeni fil-kwistjoni tal-mediċinali? Kif u fejn? Diġà hemm il-Gvern, wieħed mill-ikbar xerrejja tal-mediċini li qed tisparalu n-nefqa.  Kwistjoni oħra hija dwar l-immigrazzjoni klandestina.  Jidher li dan is-Sajf se jkompli jikber l-ammont ta’ nies li jaslu, però fl-istess ħin hemm ukoll kwestjoni finanzjarja tal-Gvern li qed tisparalu wkoll in-nefqa tiegħu, mhux mistennija, għal aktar ċentri.  Fl-istess ħin ukoll, qed jinbet ċertu element ta’ razziżmu, qed naraw anke fil-gazzetti, ċertu attakki fil-konfront ta’ l-immigranti.  Inti tinkwetak din is-sitwazzjoni u f’dan il-kuntest, ġej Malta wkoll Frattini, x’għandek tgħidlu lil Frattini għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-għajnuna diretta ta’ l-Unjoni Ewropea lejn Malta?

Prim Ministru

L-ewwelnett fuq tal-mediċini.  Fix-xhur illi għaddew, jiena waqqaft grupp ta’ esperti li magħhom hemm ukoll rappreżentanti tas-settur kummerċjali f’pajjiżna, jiġifieri ta’ l-importaturi tal-mediċini ta’ l-ispiżjara wkoll, biex jagħmlu analiżi tas-sitwazzjoni f’pajjiżna, u jispjegaw jew jidħlu f’iżjed dettall, għar-raġunijiet li jista’ jkun qed iwasslu għal żieda fil-prezz tal-mediċini. 

Dan l-eżerċizzju fil-fatt tlesta fil-ġranet li għaddew, għalhekk għidtilkom fil-weekend naħseb għandi ħafna x’naqra!  Huwa studju interessanti li juru li hemm ċertu mediċini, li effettivament raħsu, hemm oħrajn li żdiedu, però l-iktar ħaġa interessanti hija illi l-ispiża globali żdiedet jew qiegħda tiżdied iktar milli minħabba raġunijiet ta’ żieda fil-prezzijiet imma pjuttost minħabba raġunijiet ta’ konsum ħafna ikbar milli qatt kellna qabel.

Dan qed iġegħilna nħarsu mill-viċin lejn sistemi tagħna, sistemi ta’ kontrolli li aħna għandna, ħalli nkunu ċerti illi l-affarijiet qegħdin isiru kif għandhom isiru u li jkollna f’pajjiżna dak li dejjem kellna, jiġifieri mediċini li jkunu skond il-bżonn ta’ pajjiżna, ta’ l-aħjar kwalita’ u li jkunu aċċessibbli għal kulħadd.  Jiġifieri hemm element qawwi soċjali li jibqa’ ċentrali għall-Gvern.  Aħna għandna dmir bħala Gvern li nipprovdu l-poplu tagħna bil-mediċini li għandu bżonn jew li jkollu bżonn u li jkunu l-aħjar mediċini possibbli¸ però rridu wkoll li jkollna sistema li tkun sostenibbli.

U allura qegħdin naraw is-sistema kollha kif inhi, l-effett jew l-impatt tas-sistema ta’ reġistrazzjoni ta’ mediċini, xi tfisser jew x’effett qed ikollha fuq il-prezzijiet u qegħdin nesploraw x’alternattivi hemm li jistgħu jippermettulna bħala pajjiż.  Nixtru l-mediċini, però nixtruhom bi prezzijiet irħas minn dawk li qed nixtruhom bħalissa.  Jiġifieri hemm ħafna xogħol illi sar fil-ġimgħat illi għaddew illi issa wasal għal rapport b’rakkommandazzjonijiet u dawn se nkunu qegħdin nanalizzawhom fil-ġranet li ġejjin, u jistgħu jkunu li jwassluna għal ċertu deċiżjonijiet.

Dwar l-immigrazzjoni rregolari.  F’pajjiżna, iva nikkonferma, din hija preokkupazzjoni kbira.  Numri, s’issa, għadna qegħdin f’Lulju, diġa’ ssuperaw l-agħar sena li kellna li kienet l-2002.  U l-pressjoni hija kbira mhux żgħira.  Il-Gvern sadanittant għaddej bil-ħidma tiegħu kemm fl-open centres kif ukoll fil-closed centres.  F’dawn iċ-ċentri ta’ detenzjoni qed isir xogħol ta’ kostruzzjoni, ta’ maintenance, biex l-ambjent fejn jinżammu dawn l-immigranti rregolari jkun hemm ambjent xieraq għalihom, però fl-istess ħin ambjent illi jkollna kontroll tas-sitwazzjoni u li f’dak il-perjodu ta’ żmien inkunu nistgħu nanalizzaw il-każijiet partikolari illi għandna.

Hija issue illi aħna mbuttajna, qegħdin nimbuttaw u se nkomplu nimbuttaw fuq livell Ewropew.  Hemm ħafna affarijiet li nistgħu nagħmlu flimkien, aħna qegħdin ngħidu illi hemm inizjattivi ta’ repatriation li nistgħu nieħdu bħala pajjiżi Ewropej, flimkien.  Aħna qegħdin ngħidu l-Unjoni Ewropea għandha tpoġġi fondi għad-dispożizzjoni biex inkunu nistgħu mhux biss nagħmlu repatriation, imma dawk li jiġu rikonoxxuti bħala rifuġjati uffiċjalment jiġu integrati fil-komunitajiet fejn hemm il-bżonn għalihom.  Ninnutaw li ttieħdet deċiżjoni riċenti biex jiġi pprovdut miljun euro illi aħna qed nifmuh bħala sinjal nominali għax b’miljun euro lanqas biss nibdew.  Imma l-fatt illi l-Unjoni Ewropea rrikonoxxiet għall-ewwel darba dan is-settur, din it-tema, din iċ-challenge, u allura bdiet tpoġġi finanzi għall-ewwel darba, anke jekk nominali għaliha, naħseb huwa pożittiv.  

Lill-Kummissarju Frattini, se nirrepetu dan il-messaġġ li aħna ilna nagħmlu, m’għandniex dubju illi l-Kummissarju Frattini jifhimna forsi iżjed minn ħaddieħor, għax ġej minn pajjiż li wkoll qed ikollu problemi kbar b’riżultat ta’ immigrazzjoni irregolari, jiġifieri l-Italja.  U allura l-pożittiv huwa li hemm Kummissarju jifhem żgur l-identita’ u d-dimensjoni tal-problema u jifhem ħafna iżjed li għal pajjiż żgħir bħal Malta din toħloq problema u sfidi li pajjiżi oħrajn, proporzjonalment lanqas biss ixommu.  Tagħna hija ħafna, ħafna ikbar.

Madanakollu hemm aspett iktar wiesa’, jiġifieri illi l-problema ta’ l-immigrazzjoni irregolari mhix se tissolva qatt billi aħna naħdmu iżjed fuq ir-repatriation, ta’ l-integrazzjoni.  Il-problema għandha dnub tan-nisel, DNA tagħha, sors oriġinali tagħha u dak huwa d-dimensjoni tal-faqar tal-pajjiżi minn fejn dawn huma ġejjin.  U għaldaqstant huwa importanti li nħarsu lejn is-sors oriġinali tal-problema, u nifhmu kemm huwa importanti dak li ġie diskuss fil-laqgħat tal-G8.  U nifhmu kemm huwa importanti illi l-pajjiżi b’saħħithom ekonomikament, jgħinu lill-pajjiżi fqar.  U nifhmu kemm huwa importanti issa, is-summit li ġej tan-Nazzjonijiet Uniti.  U nifhmu allura kemm huwa importanti jekk dan is-suġġett naqbduh eventwalment fil-Commonwealth Heads of Government.  

Dawn l-issues jindirizzaw is-sors oriġinali tal-problema - il-faqar li jeżisti b’mod partikolari fil-kontinent Afrikan, partikolarment fis-sub-saharan area, illi dik is-sitwazzjoni partikolari qiegħda tikkawża dan il-moviment ta’ miljuni ta’ nies illi jirriskjaw ħajjithom biex jippruvaw isibu ħajja aħjar.  Naturalment hemm aspetti oħrajn, ta’ min jisfrutta lil dawn in-nies, ta’ traffikar, jiġifieri hija kkomplikata ħafna.  Però dan hu l-messaġġ illi aħna bħala pajjiż inwasslu fil-livell Ewropew u lill-Kummissarju Frattini.

Interessanti illi f’dawn il-ġranet li għaddew ġiet floated l-idea li jkun hemm laqgħa tal-pajjiżi li huma l-iktar milquta, però bil-parteċipazzjoni tal-Libja u pajjiżi oħrajn possibbilment, biex jiġi diskuss dan is-suġġett.  Malta offriet li tkun il-host, li żżomm il-laqgħa f’pajjiżna.  Naraw l-iżviluppi li se jkun hemm.  L-offertà ta’ Malta ġiet apprezzata ħafna, però issa naraw il-parteċipazzjoni x’se tkun u ma tkunx, u allura nittamaw li ssir din il-laqgħa u jekk issir nittamaw li jkollha effetti pożittivi.

Fuq ir-razziżmu.  Din hija naturalment waħda mill-iktar affarijiet inkwetanti, bħalma ġara f’pajjiżi oħrajn illi ffaċċjaw il-problema ta’ l-immigrazzjoni irregolari, kien hemm setturi f’soċjetajiet oħrajn illi rreaġġixxew għal dawn il-problemi billi ħareġ iżjed l-effett ta’ razziżmu f’soċjeta’ oħra.  Ma naħsibx li f’pajjiżna nistgħu ngħidu li wasalna s’hemm, imma jdejquni ċertu kummenti illi jfissru illi aħna għandna nikkunsidraw lil dawn in-nies mhux bħala bnedmin imma bħala oġġetti u jiena ma naqbilx, u l-Gvern tiegħi ma jaqbilx, illi għandna nieħdu dik l-attitudni.  Dawn jibqgħu bnedmin, persuni, umani bid-dinjita’ kollha li tixirqilhom, aħna għandna obbligu mhux biss legali bil-konvenzjonijiet internazzjonali li aħna dħalna għalihom, imma obbligu ta’ poplu b’valuri qawwija li jirrispetaw id-dinjita’ umana.  U allura rridu nżommu dan kollu waqt li nindirizzaw il-problema ta’ l-immigrazzjoni rregolari, però konxji wkoll tal-pressjonijiet kbar li aħna għandna f’pajjiżna u rridu nfittxu soluzzjonijiet għal din il-problema, però li jirripettaw id-dinjita’ tal-persuni li aħna qegħdin nittrattaw magħhom.

Nikkundanna jien, l-inċidenza hija żgħira ħafna, però nikkundanna kull forma ta’ espressjoni razzista li jista’ jkun hawn mhux biss f’pajjiżna imma f’pajjiżi oħrajn.

Fr Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

Fuq dan is-suġġett, ftit relatat però. F’dawn il-ġranet kien hemm dak l-issue li qajjem Tony Zarb fuq il-ħaddiema Indjani u li ’l bieraħ il-Gvern u l-Ministeru ta’ l-Edukazzjoni ħareġ stqarrija fuqha wkoll. Dawn huma ħaddiema bil-work permits li kienu qegħdin jiġu impjegati, li huma impjegati biż-Lm2 fil-ġimgħa. Issa, kif ġara dan? Kif jista’ jiġri dan? Kif ma jinqabadx? U kif isir xogħol fuq l-Isptar tal-Gvern jiġifieri, kif ukoll dawn qegħdin jieħdu xogħol il-ħaddiema Maltin? U allura dik l-inizjattiva li tħabbret bħal lum tmint ijiem minn żewġ Ministri biex dawn jiġu regolarizzati u hija aktar inċentiv biex isiru aktar minn dan it-tip ta’ sfruttament?

Prim Ministru

L-ewwel nett ħa nkunu ċari. F’dan il-każ dawn huma ħaddiema regolari bil-permessi kollox eċċ. Biex ħarġu dawk il-permessi l-employer ta l-informazzjoni ta’ x’tip ta’ ħaddiema u r-raġunijiet għaliex ikun irid jimpjega dawk il-ħaddiema u jkun ħareġ il-permess bil-kundizzjonijiet li jkun taħ l-employer. U dawn il-kundizzjonijiet ikunu fissru l-minimum wage jew il-paga li tkun aħjar mill-minimum wage, il-kundizzjonijiet partikolari. Infakkar li meta għamilna l-liġi l-ġdida dwar ix-xogħol u r-relazzjonijiet industrijali, taħt dik il-liġi għall-ewwel darba fl-istorja ta’ pajjiżna ħarġu regolamenti li jipproteġu d-drittijiet ta’ ħaddiema barranin li jkunu qed jaħdmu hawn Malta naturalment b’mod illegali. U allura hemm protezzjoni. Din il-liġi tagħna lil dawn il-ħaddiema illi m’għandhomx ikollhom kundizzjonijiet inqas minn ħaddiema sħabhom li jkunu qegħdin jaħdmu fuq dan ix-xogħol jew jkollhom minn ta’ l-inqas il-kundizzjonijiet minimi stabbiliti bil liġi tagħna. Jiġifieri dak li għandu x’jaqsam mal-minimum wage, dak li għandu x’jaqsam mal-leave, dak li għandu x’jaqsam mas-sick leave. Kollox huwa stabbilit. L-informazzjoni li għandi fuq dan il-każ huwa illi dawn il-ħaddiema ngħataw dawn il-kundizzjonijiet, però jirriżulta illi wara li ġew ħadmu hawn Malta l-employer ma kienx qed jagħtihom dak li kien obbligat li jagħtihom.

L-informazzjoni li għandi hi li huma stess, il-ħaddiema marru jirraportaw il-każ lid-Direttur tax-Xogħol, is-Sur Frank Pullicino, fil-5 ta’ Lulju li għadda. Dakinhar stess id-Direttur tax-Xogħol ħa azzjoni. Bagħat għar-rappreżentant ta’ l-employer u dakinhar stess dan ir-rappreżentant ta’ l-employer jew l-employer kellu jagħti lil dawn il-ħaddiema l-arretrati kollha ta’ paga li kellu jagħtihom skond il-liġijiet Maltin. Din l-informazzjoni li jiena għandi. Jiġifieri minn naħa tad-Dipartiment tax-xogħol l-azzjoni saret, saret anki b’koordinazzjoni tal-General Workers Union li intervjeniEt ukoll fl-isem ta’ dawn il-ħaddiema, u d-Direttur tax-Xogħol qiegħed isegwi mill-viċin x’qed jiġri minn dawn il-ħaddiema u jara li l-kundizzjonijiet stabbiliti, nerġa’ nirrepeti sia fil-kundizzjonijiet minimi stabbiliti mill-liġi Maltin, però anki bil-kuntratti tax-xogħol li għandhom dawn l-individwi jkunu seqwiti u ma jkunx hemm abbuż. U jekk ikun hemm abbuż il-Gvern irid, id-Direttur tax-Xogħol għandu l-instructions jieħu l-passi skond il-liġi fil-konfront ta’ l-employer li jkun qed jabbuża.

Dwar jekk dawn il-ħaddiema, għalhekk qed ngħid nagħmlu differenza li nisseparaw din l-issue mill-issue li ttratta l-Ministru Galea għaliex dik kienet xi ħaġa oħra, dawn ħaddiema irregolari illi wieħed issa jaqbel kif jittratta l-ħruġ tal-permessi. Il-proċess kollu imma m’għandux x’jaqsam ma’ dan il-każ partikolari. Dawn kienu regolari bil-permessi kollha in place, ma kien hemm xejn li ma kienx qed isegwi dik il-parti tal-proċedura. Li kien hemm f’dan il-każ jidher, inpoġġiha hekk għax id-Direttur tax-xogħol irid jagħmel l-investigazzjoni. Jidher li l-employer ma kienx qed iħallas l-ammonti ta’ flus.

Dwar li dawn jieħdu postijiet tax-xogħol tal-Maltin, naħseb illi dan il-punt ħareġ ukoll waqt il-Press Conference illi għamlu l-Ministru Louis Galea u l-Ministru Tonio Borg, huwa fatt u jiena dan nafu jien personali fis-sens illi jien għamilt ħames snin bħala Ministru tal-Politika Soċjali. Laqgħat, mhux l-ewwel darba li kelli  imma partikolarment ma’ kuntratturi fil-qasam tal-kostruzzjoni f’pajjiżna imma mhux dak il-qasam biss li kienu jgħiduli li mhux qed isibu ħaddiema Maltin li kienu lesti li jidħlu għal xogħlijiet li huma kellhom bżonn u li minħabba f’hekk il-kuntratturi li kellhom kuntratti li rebħu b’tenders u t-target dates u d-deadlines ma kinux qed ilaħħqu ma’ dawk id-deadlines għax ma kinux qed isibu biżżejjed Maltin li jimlew dawk il-postijiet tax-xogħol. Huwa f’dawk is-sitwazzjonijiet illi l-unit li hija responsabbli għal ħruġ ta’ working permits, tikkunsidra dan kollu u tara jekk effettivament il-kategorija ta’ impjieg jekk tkunx kategorija ta’ impjieg li tkun qiegħda vera tieħu l-postijiet tax-xogħol tal-Maltin jew inkella jkunx il-każ fejn il-Maltin ma jkunux iridu jidħlu f’dak it-tip ta’ xogħol.

Kurt Sansone – Maltatoday

Rigward ir-rapport ta’ l-Imħallef Debasquale?

Prim Ministru

Le, kif għidtilkom kemm-il darba nħalli kompletament f’idejn l-Imħallef, però bħalma kien hemm jidhirli kumment ukoll f’dawn il-ġranet illi għaddew, u jirriżulta bħala fatt illi l-Imħallef Debasquale qaddej b’ritmu qawwi ta’ xogħol fis-sens illi qiegħed jintervista wieħed wieħed in-numru ta’ nies sostanzjali li kienu involuti f’dak il-każ però ma nixtieqx nikkummenta. Nerġa’ nirrepeti illi nħalli f’idejn l-Imħallef biex jagħmel ir-rapport tiegħu kif jidhirlu hu.

Sinjuri, nirringrazzjakom ħafna.