LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
 TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

Berġa ta’ Kastilja
Il-Ħamis 8 ta' Lulju 2004

Prim Ministru

L-ewwelnett nerġa’ nirrepeti dak li għidt.  Id-deċiżjoni li naċċetta r-riżenja tal-Ministru John Dalli irrid nenfasizza li hija deċiżjoni politika.  Jiena deherli illi fiċ-ċirkustanzi, il-mod kif żviluppaw l-affarijiet meta rċevejt ir-riżenja ta’ John Dalli, kelli naċċettaha u ma kellix triq oħra ħlief li naċċetta r-riżenja.

It-tieni punt importanti.  Il-Prim Ministru m’huwiex Imħallef jew sostitut ta’ Mħallef jew sostitut ta’ qorti, jiġifieri l-Prim Ministru ma’ jiġġudikax il-ħtija jew l-innoċenza ta’ xi ħadd.  Il-Prim Ministru għandu r-responsabbilta’ politika illi jara li l-affarijiet isiru sew, li jara li l-kodiċi ta’ l-etika jiġi segwit minn kulħadd, fil-livelli kollha.  Imma importanti li nagħmel il-punt illi x-xogħol ta’ Prim Ministru m’huwiex xogħol illi jissostitwixxi xi qorti jew xi tribunal u dan ifisser illi jekk xi ħadd ikollu xi ħaġa jew xi allegazzjoni, x’insinwazzjoni jew xi ħaġa li tista’ tindika xi ksur tal-liġi, tista’ tkun anke liġi ċivili. Hemm l-istituzzjonijiet li għandna fil-pajjiż u jkun żball kbir jekk il-Prim Ministru jew ikun min ikun, jissostitwixxi ruħu għall-istituzzjonijiet li għandna f’dan il-pajjiż.  

It-tielet punt.  Jien il-bieraħ ktibt lill-Awditur Ġenerali biex ngħidlu jibda jagħmel l-eżerċizzju ta’ benchmarking. Naturalment li jara anki imma illi l-affarijiet fil-fatt fil-Ministeri kollha, fid-Dipartimenti kollha, fl-Aġenziji kollha, fil-Korporazzjonijiet kollha li l-Gvern għandu, l-affarijiet qed isiru sew u qed isiru skond ir-regoli.   

Jiena xtaqt, imma nieħu l-okkażjoni wkoll fl-introduzzjoni tiegħi, li nħares anki lejn affarijiet oħrajn.  Jiena l-attenzjoni tiegħi tal-Gvern illi jien immexxi, tal-Ministri li jiffurmaw parti mill-Kabinett tibqa’ ffukata totalment u esklussivament fuq il-pajjiż, fuq l-ekonomija tal-pajjiż fuq l-iżvilupp u l-politika u l-implimentazzjoni tal-politika tagħna u r-riżultati li qed nakkwistaw.  U dalgħodu ridt allura, nagħti punti li ħarġu, forsi pożittivi, li ħarġu fil-ġranet li għaddew dwar s’issa, l-affarijiet kif inhuma sejrin fil-pajjiż.   

L-istatistika li ġiet ippubblikata riċentement turi li fis-settur tal-manifattura għal dak li għandu x’jaqsam ma l-ewwel 4 xhur ta’ din is-sena, kellna żieda ta’ 4% fil-produzzjoni tas-settur tal-manufattura meta mqabbla ma’ l-istess, l-ewwel 4 xhur tas-sena li għaddiet.  Jirriżulta wkoll illi l-investiment fil-manifattura żdied meta mqabbel ma’ l-ewwel 4 xhur tas-sena li għaddiet.  Matul ix-xahar ta’ Ġunju fetħu 3 kumpanniji ġodda.  U jiena għandi l-informazzjoni kkonfermata li hemm żewġ kumpanniji oħra li kkonfermaw l-intenzjoni tagħhom, u fil-fatt anki l-permessi minn naħa tal-Planning Authority ħarġu, biex jinvestu f’pajjiżna u dawn iż-żewġ kumpanniji fuq perjodu ta’ żmien, dan se jfisser investiment ta’ 15-il miljun lira.  Infurmat ukoll li l-Malta Enterprise fix-xahar ta’ Ġunju ħarġet mal-11-il letter of intent ma’ nvestituri dwar proġetti differenti li huma kkalkulati eventwalment li joħolqu bejn wieħed u ieħor mal-500 post tax-xogħol.   

Dwar il-finanzi, iċ-ċifri wkoll li ġew ippubblikati jindikaw illi d-dħul tal-Gvern sa Mejju illi għadda huwa skond dak li pproġettajna. Irrid infakkar illi l-effett taż-żieda fil-VAT li ġiet mħabbra fil-Budget tas-sena li għaddiet jibda jinħass minn Mejju. Jiġifieri l-ewwel 4 xhur tas-sena, Jannar, Frar, Marzu April, iċ-ċifri ma jkunux qegħdin jirriżultaw jew jirriflettu id-dħul taż-żieda ta’ 3% li aħna żiedna fuq ir-rata tal-VAT.  Jekk l-affarijiet jibqgħu sejrin kif inhuma sejrin u l-indikazzjonijiet jibqgħu sejrin, allura jidher li t-targets tagħna f’dak li għandu x’jaqsam mad-dħul tal-Gvern għandhom jintlaħqu.   

Għal dak li għandu x’jaqsam mal-ħruġ tal-Gvern jidher ukoll illi l-kontroll fuq l-ispiża tal-Gvern huwa kontroll li qiegħed jagħtina riżultati, però jiena għadni m’hiniex kuntent.  Jidhirli li jista’ jsir ħafna iżjed biex nikkontrollaw l-ispiża tal-Gvern u effettivament minn għada se nibda eżerċizzju mal-Ministri u Segretarji Parlamentari u l-Permanent Secretaries magħhom, Ministru, Ministru individwalment biex inkomplu nidħlu fid-dettal ħalli nkunu ċerti illi qed ikun hemm il-kontroll li jien nixtieq ikun hemm fuq l-ispiża tal-Gvern.  Infakkru illi meta tqabbel l-ewwel xhur ta’ din is-sena Jannar sa Mejju, ma’ l-ewwel ħames xhur tas-sena li għaddiet, id-deficit strutturali naqas bi 18%.  Dak huwa ammont li huwa sostanzjali. Naturalment għadna qegħdin fil-bidu, fl-ewwel ħames xhur tas-sena, wieħed ma jridx joqgħod jimla rasu u ara ma jkunx hemm xi ħadd li jassumi li allura l-problemi nkunu solvejnihom.  Assolutament m’huwiex hekk.  Irridu nibqgħu ffukati u attenti ħafna fuq il-pjan li aħna għandna.  Huwa pjan illi ġie mħabbar fil-Budget tas-sena li għaddiet.   

Kif iddikjarajt il-bieraħ, jiena waslitli talba minn naħa taċ-chairman tal-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali biex niltaqa’ ma’ l-imsieħba soċjali fl-MCESD.  Hekk se nagħmel u se nerġa’ nikkonfermalhom illi l-pjan ta’ konverġenza huwa effettivament mibni fuq il-Budget ta’ l-2004 li kien Budget, irrid infakkar, li kien ir-riżultat ta’ diskussjonijiet qawwija ma’ l-imsieħba soċjali.  Kulħadd ifakkar il-laqgħat li saru f’Għawdex ma’ l-imsieħba soċjali.  Dak il-Budget kien riżultat ta’ hekk, ta’ dawk id-diskussjonijiet u l-pjan ta’ konverġenza hu mibni fuq dawk l-affarijiet.  Hemm ħafna punti oħrajn però ħa nieqaf hawn u naħseb nistgħu nibdew bil-mistoqsijiet.   

Maria Muscat –One News  

Prim Ministru, għalfejn il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku ma ġiex infurmat anke dwar il-pjan ta’ konverġenza sabiex ma ddiskutiex u kellu jitlob talba sabiex dan jiġi diskuss u anke għall-fatt nixtieq nerġa’ nitlob spjegazzjoni aktar ċara għax mhux ċara u anke l-pubbliku qiegħed jistaqsi, kif inti aċċettajt ir-riżenja tal-Ministru John Dalli u nixtieqek forsi tispjega aktar fiċ-ċar, inti kont għedt, għadek tiddikjara …

Prim Ministru  

Ħu paċenzja, għamlu mistoqsija waħda, dalwaqt ikollna ċans għal aktar mistoqsijiet.  

Maria Muscat – One News  

Ħa nispiċċa din jekk ma jimpurtax.  Inti għadek tiddikjara illi l-Ministru John Dalli m’hux issostanzjati l-allegazzjonijiet li kien hemm fil-konfront tiegħu?  U jekk iva nerġa’ nistaqsik għalfejn aċċettajt allura r-riżenja għaliex l-ispjegazzjoni li tajt, fl-opinjoni tiegħi m’hiex biżejjed ċara.   

Prim Ministru  

Għamiltli erba’ mistoqsijiet.  Meta aħna ftehma li tagħmel mistoqsija waħda.  Jekk jogħġobkom ippruvaw segwu għax inkella ma nkunux qed nimxu bil-proċedura u ma nagħtux ċans lil kulħadd biex jagħmel il-mistoqsijiet tiegħu.   

Dwar il-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali, jiena rrid ngħid li kull meta kelli okkażjoni niltaqa’ mal-Kunsill iltqajt u kelli laqgħat matul ix-xhur li għaddew li kienu, mhux fuq dan is-suġġett, kienu fuq ir-riforma fil-pensjonijiet.  Però kelli din it-talba issa u naturalment jiena naċċettaha, imma jiena diġa’ spjegajt.  Il-pjan ta’ konverġenza huwa pjan illi ġie l-ewwelnett mgħoddi, mħabbar, f’Mejja li għadda u mhux xi ħaġa ġdida.  Tant hu hekk illi kien diġa’ fil-pubbliku, saru diġa’ mistoqsijiet mill-pubbliku.  Però ma jimpurtax.  Wieħed jagħti aktar spejgazzjonijiet fuqu.  Huwa dokument pubbliku.  Ippubblikajnieh jiġifieri, dan m’hux xi dokument sigriet. U naħseb li huwa mportanti għall-imsieħba soċjali illi bl-arranġament li aħna għandna ma’ l-UE sa Novembru li ġej, nerġgħu nkunu f’pożizzjoni li nindikaw aħna stess il-passi u l-miżuri illi aħna qed nippjanaw imbagħad għas-sena 2005 u 2006.  U naħseb li huwa tajjeb illi l-proċess ta’ diskussjoni ma’ l-imsieħba soċjali fuq dawn il-passi li jmiss f’pajjiżna biex inkomplu nġibu d-deficit taħt kontroll, nibdew niddiskutuhom minn issa.  U allura naħseb li tajjeb iva illi niltaqa’ ma’ l-MCESD f’dawn il-ġranet.  Imma nirrepeti, il-pjan ta’ konverġenza huwa it-traduzzjoni tal-Budget.  

Infakkar illi l-Budget kien riżultat ta’ diskussjonijiet qawwija u fit-tul ma’ l-imsieħba soċjali, li mhix xi ħaġa li ħa tissorprendi lil xi ħadd, nerġa’ nfakkar ukoll, illi l-pjan ta’ konverġenza jinkludi diġa’ diversi miżuri li diġa’ mplimentajna.  Pjan ta’ ristrutturazzjoni tat-Tarzna, Pjan ta’ Ristrutturazzjoni tas-Settur Pubbliku, iż-żieda fil-VAT, hemm ċerti miżuri li għadhom in the pipeline.  Per eżempju l-introduzzjoni ta’ l-Eco contribution, kienet issemmiet ukoll fil-Budget, u għadhom qegħdin fil-proċess li aħna nimplimentawhom.    

Dwar il-mistoqsijiet li għamiltli fuq John Dalli.  Jiena nerġa’ nsostni dak li għedt fl-introduzzjoni, naħseb li m’għandix għalfejn nirrepeti.  Imma għall-mistoqsija partikolari li għamiltli l-allegazzjonijiet li saru għar-rigward tal-kwistjoni ta’ l-Iranjani fejn jiena fl-ittra kkonfermajt illi dawk l-allegazzjonijiet fil-konfront ta’ John Dalli ma ġewx issostanzjati, huwa fatt li jiena għandi d-dokumentazzjoni kollha illi tkopri l-allegazzjonijiet li saru f’dak il-każ illi d-dokumentazzjoni li jiena għandi jikkonfermaw il-verżjoni tal-fatti kif spjegahom John Dalli.  U in all fairness għax jiena hekk inħobb nimxi, dan l-istatement irrid nagħmlu.  Jiġifieri huwa statement li jiena nerġa’ nikkonfermah anke hawnhekk illi d-dokumentazzjoni li jiena għandi f’idejja jikkonfermaw il-fatti kif spjegahom John Dalli.  Issa jekk hemm xi ħaġa oħra illi xi ħadd jidhirlu li għandu xi dritt, jeżercitah dak id-dritt!  Jiġifieri jekk hemm xi ħadd li jidhirlu li hemm xi dritt ċivili, dritt legali jien mhux qed inżommu, jekk għandu xi dritt legali imur ifittex fl-istituzzjonijiet legali li aħna għandna f’pajjiżna.  Imma f’dak il-każ partikolari jiena deherli li anke fl-ittra li biha rrispondejt l-ittra tar-riżenja ta’ John li fiha spjega, li magħha kellu anness  dokument li spjega ċertu verżjonijiet, id-dokumentazzjoni li jiena għandi, nikkonferma iva, illi ma jissostanzjawx l-allegazzjonijiet li saru fil-konfront ta’ John Dalli.      

Lawrence Grech – The Sunday Times  

Kemm huwa fattibbli t-target li jidhirli li semmejt li sa l-2007 se nkunu lħaqna l-1.4% tal-GDP bħala deficit.  U speċifikament meta fil-Budget li għadda tħabbret iż-żieda ta’ 3% fil-VAT kien intqal li din se tmur biex tindirizza l-infiq fuq is-saħħa.  Dan qed isir?  U jekk qed isir qed jingħata rendikont partikolari tagħha?  

Prim Ministru  

Kemm hu fattibbli li aħna nilħqu il-mira ta’ 1.4% tal-GDP sas-sena 2007.  Nerġa’ nirrepeti, fil-Budget, hawnhekk ukoll, dak hu l-pjan kif espost fil-Budget Speech li jkopri l-perjodu sa l-2006 u li jgħid illi d-deficit illi rreġistra tas-sena 2003 li kien ta’ 107 miljun lira, fis-sena 2006 il-pjan huwa li dak jinżel għal 52 miljun lira.  U hawn il-firxa ta’ kif qegħdin nittargitjaw il-perjodu, it-targets tagħna għas-snin 2004, 2005, u 2006.  Hu fattibbli jekk aħna nibqgħu ffukati, b’attenzjoni qawwija ħafna, l-ewwelnett fuq il-kontroll ta’ l-ispiża tal-Gvern, kif ukoll li nieħdu inizzjattivi li nixprunaw l-ekonomija ta’ pajjiżna biex l-ekonomija tagħna tikber u se jkollna inizzjattivi bħal dawn, allura t-target hu fattibbli.  Issa ħa nkunu ċari, intom tapprezzaw jien qed ngħid dan, xejn ta’ barra minn hawn, illi meta ngħid nixprunaw l-ekonomija, ħafna mill-inizzjattivi biex tinkoraġġixxi li l-ekonomija timxi l-quddiem huma inizzjattivi li jiswew il-flus.  Jiġifieri rridu aħna, aħna mhux qed ngħidu li l-Gvern se jieqaf milli jonfoq il-flus imma illi n-nefqa tal-Gvern tmur f’dawk l-oqsma li bihom inkunu nistgħu ninċentivaw lill-ekonomija tagħna biex timxi ’l quddiem.  U se jkun hemm inizzjattivi f’dan is-sens.   

Fil-ġimgħat li ġejjin se nkunu qegħdin f’pożizzjoni li nistgħu anke nħabbru xi inizzjattivi li għandhom x’jaqsmu mal-qasam ta’ l-impjiegi, li għandhom x’jaqsmu ma riformi oħrajn.  Parti importanti mill-eżerċizzju se tkun ir-riforma fil-qasam tas-saħħa bħalma parti importanti ukoll ir-riforma fil-qasam tal-pensjonijiet.  Anke fuq dawn l-inizzjattivi se nkunu qegħdin fil-ġimgħat li ġejjin, inħabbru patti minn naħa tal-Gvern.   

Dwar is-saħħa.  Fil-Budget kien issemma’ illi ż-żieda ta’ 3% fil-VAT qed issir biex mid-dħul minn dik iż-żieda, dak id-dħul partikolari jmur speċifikament biex jiffinanzja s-saħħa.  Naturalment hemm parti oħra li tgħid ukoll li aħna rridu li l-kontribuzzjonijiet tan-National Insurance naslu f’pożizzjoni wkoll illi naqsmuhom billi ngħidu l-kontribuzzjoni tan-National Insurance, parti minnha tiġi esklużivament refenced biex tkopri l-qasam tal-pensjonijiet u tal-benefiċċji kontributorji, waqt li parti oħra minnha tiġi wkoll iddedikata għall-qasam tas-saħħa.  U l-Budget isemmi wkoll illi għandu jitwaqqaf, għandhom isiru sub-funds, fond konsolidat, u wieħed minn dan is-sub-funds ikun speċifikament indirizzat għall-qasam tas-saħħa.  Dan il-proċess bħalissa qiegħed jipprepara ruħu biex isir.  Infatti anke il-Budget Speech jgħid li għandu jkun hemm kumitat illi jkollu fih anke rappreżentant ta’ l-MCESD fuqu, biex wieħed jara li dawn il-fondi jkunu qed jiġu amministrati, u amministrati propju għall-iskop li jkun twaqqaf.  Fil-Ministeru tal-Finanzi qegħdin bħalissa nieħdu ħsieb biex nimplimentaw din il-miżura fil-ġimgħat li ġejjin.   

Jiena nemmen ħafna li hu fattibbli, però kulħadd irid jiġbed l-istess ħabel u kulħadd irid iħossu parti minn dan il-proċess, he has to own it. Ngħid dan b’mod partikolari għas-settur pubbliku u l-messaġġ li se nkun qed nwassal fil-ġranet li ġejjin lis-settur pubbliku partikolarment lit-top management tagħna li ninkludi lill-Permanent Secretaries fil-Ministeri kollha, illi jiena nistenna illi they own the process u l-performance tagħhom se tkun imkejla skond ir-riżultati illi jiġu reġistrati fuq it-targets li nkunu stabbilejna għal kull sena partikolari.   

Lou Bondi – Where’s Everybody?  

Ħa nerġa’ nsaqsi fuq John Dalli jekk ma jimpurtax.  Jekk fhimta tajjeb l-ittra tar-riżenja ta’ John Dalli partikolarment l-anness li kien hemm magħha, jispjega raġunijiet għaliex hu fil-fatt m’huwiex kolpelvoli ta’ l-ebda nuqqas bħala Ministru.  U fl-ittra li biha inti aċċettajt l-ittra tar-riżenja tiegħu kienet ittra newtrali ħafna li fiha inti sempliċiment aċċettajt ir-riżenja tiegħu.  Illum però użajt kelma, għidt inti aċċettajt ir-riżenja għal raġuni politika.  Allura xtaqtek li tagħti spjegazzjoni ta’ xi tfisser b’din il-kelma ‘politika’ jiġifieri, John Dalli aċċettajt ir-riżenja tiegħu għal raġuni li hemm perception li għamel xi ħaġa ħażina u allura l-Gvern iddeċieda fuq perception biss jew għax kien hemm xi ħaġa li inti bħala Prim Ministru, bħala Kap tal-Kabinett ma stajtx taċċetta u jkollok Ministru u allura li jkun kiser xi ħaġa.   

Prim Ministru  

Ir-risposta hija sempliċi.  Deherli illi fiċ-ċirkostanzi kif żviluppaw u rrid ngħid b’mod partikolari għal dak li għandu x’jaqsam mal-kwistjoni tal-biljetti ta’ l-ajru, deherli illi żviluppaw ċerti ċirkostanzi illi jiena bħala Prim Ministru ma ħallewlix triq oħra ħlief li naċċetta r-riżenja tal-Ministru Dalli.  Għalhekk għidt li hija deċiżjoni politika u mhux deċiżjoni ta’ xi qorti jew ta’ xi mħallef illi qiegħed isib lil xi ħadd ħati jew innoċenti ta’ xi ħaġa.    

Kurt Sansone – Malta Today  

Mistoqsija waħda rigward il-kwistjoni ta’ l-Ecofin.  Inti tajt lill-Kummissjoni id-deadline tal-5 ta’ Novembru jekk mhux sejjer żball, issa meta trid tippreżenta pjan iddettaljat bil-miżuri li se tieħu.  Dan ifisser, nassumi, li dan il-pjan huwa simili għall-Budget li se tippreżenta f’Novembru stess.  Il-Budget se tippreżentah qabel, wara l-5 ta’ Novembru, se tiddiskuti dan il-pjan dettaljat ma’ l-imsieħba soċjali, qabel id-deadline tal-5 ta’ Novembru?  

Prim Ministru  

L-ewwel nixtieq, jekk tippermettuli, nagħmel kważi statement qabel ma nwieġeb il-mistoqsija, f’dan is-sens, li aħna rridu nifhmu li l-kontroll tad-deficit f’pajjiżna huwa assolutament vitali għal pajjiżna indipendentement mill-UE.  L-UE għandha l-istrutturi tagħha mal-pajjiżi kollha membri u dak huwa tajjeb, fis-sens li iva, pajjiż membru jrid jagħti l-pjan finanzjarju tiegħu nnifsu u jagħti l-indikazzjoni ta’ kif qed jikkontrolla id-deficit u d-dejn nazzjonali.  L-UE għandha dak li jgħidulhom il-broad economic policy guidelines illi huma mportanti ħafna għall-pajjiżi kollha anke għal Malta .  Però finalment ejjew nifhmu kollha kemm aħna li dan hu proġett Malti.  Jiġifieri dan hu vitali għalina.  U nitlaq b’dik il-premessa.   

It-tieni: inwieġeb il-mistoqsija li qed tagħmilli.  Iva, bħal pajjiżi oħrajn ukoll, hemm pajjiżi oħra wkoll illi rreġistraw deficit illi huwa ogħla mill-kriterju ta’ Maastricht .  Imma anke trid sal-5 ta’ Novembru  tagħti indikazzjoni ta’ kif issa se tkompli timplimenta miżuri illi dawk il-miżuri jiġġustifikaw jew jispjegaw kif sas-sena 2006, 2007 aħna se ninżlu għat-targets li għandna stabbiliti.  U hekk se nagħmlu.  Naturalment tajjeb qed tgħid li dan huwa parti mill-proċess, iva, tal-Budget nazzjonali ta’ pajjiżna, jiġifieri naqbel perfettament.  U allura anke dan se jsir il-proċess, li normalment isir minn pajjiżna, illi nanalizzaw il-performance li kellna matul din is-sena, nanalizzaw il-qagħda ekonomika u l-istrateġija ekonomika tagħna u nieħdu dawk il-miżuri ill jixprunaw lill-ekonomija tagħna biex tikber.  U naturalment inkomplu nikkontrollaw l-ispejjeż u naraw li d-dħul rikorrenti tal-Gvern jidħol kif għandu jidħol, innaqqsu l-abbużi f’pajjiżna u dak li għandu jitħallas, jitħallas.  Però mbagħad naraw li jkun hemm kontroll fuq l-ispiża tal-Gvern.  Dawn kollha jkun fihom miżuri, inizzjattivi differenti.  Iva nikkonferma illi se jkun parti mill-Budget għas-sena 2005.   

Jekk il-Budget nagħmluħx iktar kmieni jew inkella le hija deċiżjoni li nieħdu meta jasal iż-żmien.  Jiena nikkalkula li l-Budget bejn wieħed u ieħor isir fl-istess perjodu ta’ żmien li normalment isir kif dejjem sar fis-snin li għaddew.  Naturalment ukoll ikun hemm anki laqgħat ma’ l-MCESD, ma’ l-imsieħba soċjali biex inkunu qed nispjegawlhom xi ħsiebijiet jkollna u kif inkunu sejrin.  Ħafna jiddependi, nirrepeti fuq il-performance ekonomika ta’ pajjiżna, li kif tafu intom hija esposta wkoll għal ċerti xenarji, globali, Ewropej u internazzjonali, għax aħna għandna ekonomija miftuħa ħafna u tiddependi ħafna fuq li dak li jkun qed iseħħ fid-dinja ta’ madwarna.   

Fr. Noel Grima – The Malta Independent on Sunday  

Fuq dan l-istess suġġett eżattament x’ġara fl-Ecofin? Skond il-website ta’ l-EU Malta , flimkien ma’ xi ħames pajjiżi oħra, new member states, u l-Greċja, skattaw il-bidu tal-miżuri fil-proċess ta’ l-EU għal dawk li jkunu, d-deficit tagħhom ikun telgħa aktar mit-targets ta’ Maastricht .  Hawnhekk il-perception illi ttieħdet, almenu forsi qed niżbalja jiena, kienet illi Malta ssodisfat.  X’għamilna? Malta ġiet mċanfra uffiċjalment mill-Ewropa jew issodisfat? L-Italja kienet se tiġi mċanfra imma ħelset fl-aħħar ftit.  Malta f’liema sitwazzjoni qegħda?  

Prim Ministru  

Ħa nispjegaw daqxejn.  Għax hemm differenza bejn il-25 membru ta’ l-UE.  Il-25 pajjiż membru fl-UE hemm pajjiżi li qegħdin fiż-żona ta’ l-euro.  Jiġifieri għandhom l-euro.  U allura dawk huma marbutin b’patt ta’ stabbilita’.  Hemmhekk hemm mekkaniżmu partikolari li japplika għalihom biss.  Jiġifieri jekk pajjiż jaqbeż jew jirraporta li  qiegħed jaqbeż il-kriterji stabbiliti, f’dan il-każ id-deficit ta’ 3%, fis-sistema ta’ l-UE jiskatta mekkaniżmu anke ta’ miżuri qawwija illi l-UE għandha f’idejha biex tikkontrolla anke naturalment il-qagħda fil-pajjiżi partikolari.  L-Italja, fil-każ tagħha, irriżulta illi d-deficit tagħha qabeż it-3% u allura kien hemm il-possibilita’ illi l-UE tiskatta miżuri, u miżuri serji, fil-konfront ta’ l-Italja.  Effettivament dan ma sarx u kollox ġie pospost għall-perjodu ta’ żmien biex jingħata ċans lill-gvern Taljan jimplimenta ċerti miżuri illi l-Prim Ministru Berlusconi, bħala Ministru tal-Finanzi fil-laqgħa ta’ l-Ecofin indika lill-Kunsill li se jieħu fil-ġranet li ġejjin biex ikun jista’ jikkontrolla d-deficit.  

Fil-konklużjoni illi ntlaħqet kien illi huwa pjan ambizzjuż però li huwa fattibbli.  Dan l-assessment illi sar minn naħa ta’ l-UE u huwa assessment li jikkonferma anke minn naħa tagħna għax aħna issa ma rridux noqogħdu noħolmu, aħna irridu pjan li huwa fattibbli li verament nemmnu li huwa achievable.  Jiena konvint li huwa achievable, però nkunu ffukati, konsistentement fuq dan l-issue.  Imma d-differenza bejn il-pajjiżi membri, membri fil-Euro zone u pajjiżi li m’humiex tagħmel differenza f’dak li tista’ tagħmel l-UE u f’dak li ma tistax tagħmel.   

Brandon Pisani – L-Orizzont  

Prim Ministru, inti semmejt illi l-pjan ta’ konverġenza huwa mibni, bejn wieħed u ieħor, fuq id-diskors tal-budget li għadda. Jekk mhux sejjer żball meta ġejt mill-laqgħa ta’ l-ECOFIN ġejt ikkwotat illi ttieħdet deċiżjoni diffiċli u forsi mhux daqs tant illi n-nies se jaċċettawha. Tista’ forsi telabora ftit fuq dawn id-deċiżjonijiet jew miżuri iebsin li forsi l-poplu qed jistenna minn għandek biex tagħti daqsxejn ta’ indikazzjoni dawn x’se jkun?  

Prim Ministru  

L-ewwelnett nerġa nirrepeti dak li għidt fil-bidu. Irrid infakkar illi l-pjan ta’ konverġenza mhux, mela għamilnieh, mort għall-laqgħa nhar it-Tnejn u se nibdew naħdmu minn nhar it-Tnejn il-quddiem. Dan mhux hekk. Il-pjan ta’ konverġenza huwa pjan illi jkopri l-miżuri ppjanati għall-din is-sena. U ħadd ma jista’ jgħid illi l-miżuri li ħadna din is-sena kienu miżuri faċli. Kienu miżuri diffiċli. Iż-żieda fil-VAT mill-15% għall-18% huwa punt integrali fil-pjan tal-konverġenza. U parti integrali mill-pjan biex inġibu l-finanzi ta’ pajjiżna fuq saqajhom, u parti integrali minn pjan biex jiffinanzjaw il-qasam tas-saħħa.  

Il-miżuri biex nikkontrollaw l-ispejjeż tal-Gvern u biex nindirizzaw per eżempju s-sussidji qawwija li konna qed inħallsu fis-snin li għaddew għat-tarzna, ir-riforma fit-tarzna hija parti mill-pjan ta’ konverġenza daqskemm huwa parti minn pjan ta’ konverġenza li l-miżuri li ħadna matul il-ġimgħat illi għaddew fil-konfront ta’ l-Air Malta , fil-konfront tal-Gozo Channel, fil-konfront ta’ l-Interprint. U dawn huma parti integrali mill-pjan ta’ konverġenza, għax il-pjan huwa pubbliku. Arawh tistgħu tniżżluh mill-Internet. Isemmi ċar u tond li parti importanti mill-pjan tal-Gvern huwa li jindirizza dawk l-aġenziji, dawk il-korporazzjonijiet tal-Gvern illi għal snin twal kienu qed jiddependu minn sussidji qawwija jew inkella li bħalissa qegħdin f’sitwazzjoni fejn għandhom bżonn ristrutturazzjoni biex inġibuhom fuq saqajhom. L-istess kontroll fuq l-abbużi, l-istess kontroll fuq l-ispiża tal-Gvern, il-fatt illi aħna rridu nkomplu nikkontrollaw anki n-numru ta’ ħaddiema li l-Gvern għandu miegħu.   

Ma qagħdx ngħidilkom fl-introduzzjoni  tiegħi, imma jidher ċar illi anki miċ-ċifri li ġew ippubblikati matul il-ġimgħat li għaddew, magħtul is-sena li għaddiet, in-numru tal-ħaddiema mal-Gvern fis-settur pubbliku naqas b’600 u xi ħaġa, biex il-proċess tal-Gvern jiddependi fuq ir-ristrutturazzjoni, biex il-proċessi ta’ l-Early Retirement Schemes li għamilna f’ċertu aġenziji tas-settur pubbliku, u biex inħallu l-proċess ta’ dak li jgħidulu natural wastage u allura flok nimpjegaw nies ġodda,  nagħmlu użu aħjar mir-riżorsi umani li għandu l-Gvern. Dan huwa kollu parti mill-pjan ta’ konverġenza tagħna. 

L-introduzzjoni ta’ l-Eco Contribution li hija xi ħaġa importanti, parti mill-miżuri tal-budget hija wkoll deċiżjoni diffiċli però rridu nispjegawha lin-nies, u naħseb illi n-nies japprezzaw illi biex aħna verament nittrattaw il-qasam ta’ l-ambjent f’pajjiżna li jiena poġġejtu u jiena nerġa nfakkar x’kienu l-prijoritajiet li jiena iddikjarathom 24 siegħa wara li jiena ħadt il-ġurament tiegħi bħala Prim Ministru. Il-qasam finanzjarju poġġejtu waħdu mill-ewwel, l-ambjent poġġejtu t-tieni fost l-aktar importanti fil-prijoritajiet illi jien għandi.  

Però biex tindirizza l-ambjent mhux bid-diskors. U kemm nistgħu ngħidu affarijiet sbieħ bid-diskors fuq l-ambjent. Kulħadd jgħid affarijiet sbieħ. Imma miljuni ta’ liri tfisser, illi aħna nindirizzaw l-isfida l-kbira illi pajjiżna għandu għall-ambjent. U biex tiffinanzja dak l-aspett li jagħmel differenza fil-kwalità tal-ħajja tagħna, u li huwa parti importanti, irrid ngħid, mill-istrument ekonomiku li aħna għandna, jiġifieri anki għat-turiżmu f’pajjiżna. Irridu nifinanzjaw dak il-proċess. U l-Eco Contribution tfisser parti minn dan kollu. Hi deċizjoni diffiċli. Però jiena konvint li d-deċiżjonijiet diffiċli nispjegawhom u n-nies jifmuhom.  

Ir-riforma fil-qasam tal-pensjonijiet hija deċiżjoni li pajjiżna jrid jieħu, bħalma ħadu l-pajjizi l-oħrajn kollha. U rridu nispjegaw. Irridu d-diskussjoni, issa jgħaddi l-fażi fejn nassorbu dak kollu li sar s’issa inkluż fil-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali, u niftħu d-dibattitu fuq livell nazzjonali biex malajr kemm jista’ jkun nimplimentaw id-deċiżjoni li rridu nieħdu. L-istess fil-qasam tas-saħħa. Dawn huma kollha deċiżjonijiet illi ilna nintefgħu fuqhom u naħseb tajjeb illi nitkellmu fuqhom, imma tajjeb iżjed illi ngħaddu għad-deċiżjonijiet.  

Ivan Camilleri - PBS  

Prim Ministru kont se naqbad fuq dan il-punt illi għadhek kif qed tgħid. Hemm diversi binarji. Hemm il-marda prinċipali ta’ pajjiż Mediterran li huwa li jgħid ħafna affarijiet però jdum biex jimplimenthom, idum biex jieħu d-deċiżjonijiet  u naħseb li issa wasal iż-żmien tad-deċiżjonijiet. Se nkellmek fuq erba’ affarijiet. Inti għidt nhar it-Tnejn li għadda, illi l-prijorità tiegħek hija d-deficit u dan jiġi solvut. Issa biex jiġi solvut id-deficit għandek erba’ problemi ewlenin. Waħda hija s-sistema tal-pensjonijiet, illi din f’Ġunju li għadda suppost kellna nittrattaw l-aħħar parti sabiex tiġi deċiża, kellna wkoll f’Ġunju li għadda nittrattaw ir-riforma fil-qasam tas-saħħa, u b’mod partikolari per eżempju waħda mill-problemi fid-deficits huwa l-bini ta’ l-isptar il-ġdid li nixtieq ukoll twieġeb, ma nafx jekk dħaltx fiha l-bini ta’ l-isptar il-ġdid u jekk dan hux se jiftaħ meta jkollna l-pensjoni? Imbagħad hemm ħaġa oħra li hija bażikament il-proċess tal-privatizzazzjoni. Inti semmejt ukoll li sa l-aħħar ta’ din is-sena hemm targets li jridu jintlaħqu, tista’ telabora ftit fejn waslu dawn l-affarijiet.  

Prim Ministru

L-ewwelnett ħa nikkoreġi ftit għax kulħadd f’daqqa waħda ħa x-xahar ta’ Ġunju, effettivament se nerġa nfakkar illi f’Settembru tas-sena li għaddiet, u ngħidilkom fejn jiġifieri, fid-diskussjonijiet li kienu saru fil-festa ta’ l-Indipendenza fuq il-Fosos tal-Furjana, dakinhar, kemm jiena però anki l-Prim Ministru ta’ dakinnhar fid-diskors li kien għamel, kien indika x’inhuma l-prijoritajiet, u semma sitt prijoritajiet fosthom it-Tarzna, il-White Paper fuq is-Settur Pubblikù, ir-riforma tal-pensjonijiet u r-riforma tas-saħħa u t-target tagħna kif iddikkarajnieh pubbliku dakinnhar kien illi sal-budget inkunu f’pożizzjoni illi nressqu l-proposti konkreti għar-riforma fil-pensjonijiet.  

Jiġifieri l-mira tal-Gvern propjament kienet li sa Diċembru tas-sena li għaddiet aħna fil-budget ninkludu l-proposti tagħna għar-riforma tal-pensjonijiet. Però ħa nfakkarkom ukoll illi kienu saru laqgħat ma’ l-Imsieħba Soċjali fl-MCESD, partikolarment il-laqgħa li kienet saret Għawdex u fiha dik il-laqgħa l-Imsieħba Soċjali qalu illi ma jistax ikun illi l-Gvern imexxi bil-proposti tiegħu fuq ir-riforma fil-pensjonijiet għaliex kien hemm bżonn ta’ aktar ħin biex isiru studji aktar dettaljati, u l-Gvern aċċetta. U hekk għamilna u fuq suġġeriment ta’ l-Imsieħba Soċjali stess mhux tal-Gvern imma ta’ l-Imsieħba Soċjali, ġie stabbilit il-validità sitt xhur sa Ġunju biex jilħqu jsiru l-istudji kollha li kien hemm bżonn isiru. U effettivament f’Jannar li għadda, il-Bank Dinji, l-esperti tal-Bank Dinji, intalbu jagħmlu eżerċizzju ta’ studju dettaljat ta’ x’kienu l-impatti f’dan il-miżuri li wieħed seta’ jieħu għar-riforma tal-pensjonijiet u jekk dik kienitx tagħti sistema illi imbagħad eventwalment tirriżulta li tkun sostenibbli.   

Jiena dejjem enfasizzajt illi l-vera diffikultà illi pajjiżna għandu m’hix il-kwistjoni tas- sostenibbiltà, imma hija wkoll parti importanti, imma l-vera kwistjoni urġenti li aħna għandna hija li diġà bdejna mmissu s-sitwazzjoni fejn xi ħadd illi illum bis-sistema li għandna joħroġ b’pensjoni, l-ogħla pensjoni possibli ta’ Lm4,500 u allura diġà bdejna mmissu l-kwistjoni ta’ kemm għandna sistema li tagħti pensjoni adegwata għaż-żmienijiet tal-lum. Diġà qed immissuha din il-problema aħseb u ara ħames snin, għaxar snin, ħmistax il-sena oħra.  

Il-vera diffikultà hija ta’ dawk li se joħorġu bil-pensjoni ħmistax il-sena oħra, għoxrin sena oħra. Jekk se nibqgħu b’Lm4,500 massimu, kemm nistgħu nserrħu rasna illi minn se joħroġ bil-pensjoni għaxar snin, ħmistax il-sena oħra se jkollu pensjoni adegwata. Jien m’hinix rasi mistrieħa, assolutament. Anzi ngħid illi dik il-pensjoni sa ħames, għaxar snin oħra, pensjoni ta’ Lm4,500 se tfisser li jkollna nies li jkunu għexu fl-aħħar snin ta’ ħajjithom b’salarju li jkun Lm9,000 u Lm10,000 u f’daqqa waħda għaliex għalqu l-età tal-pensjoni tagħhom, l-għada jkunu jridu jibdew jidraw minn paga ta’ Lm10,000 lira fis-sena għal-pensjoni ta’ Lm4,500. U hija kwistjoni ta’ adequacy.  

U li ġie stabbilit bħala perjodu target date illi fiha l-Imsieħba Soċjali, jekk jista’ jkun, u l-budget speech hekk jgħid jintlaħaq il-qbil. Sfortunatament sa Ġunju li għadda ma laħaqx dan il-qbil fil-livell tal-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali. Ma waqatx id-dinja b’daqshekk anzi naħseb illi l-eżerċizzju li sar hemmhekk kien eżerċizzju pożittiv u kompla jagħti valur lid-diskussjoni illi tajjeb li saret. Però jiena naħseb li issa wasal iż-żmien li niġbru kollox u noħorġu fil-pubblikù kollu, issa mhux biss l-Imsieħba Soċjali, biex ma jgħid ħadd f’pajjiżna illi hemm xi dokument illi qed naħbi u x’naf jien, għax din hi l-kritika wkoll. Sa ftit ġimgħat ilu, Alla jbierek il-Kap ta’ l-Opożizzjoni ħareġ b’dokument u qal li kien dokument sigriet u mhux sigriet, u li ma kienx sigriet xejn għax kien iċċirkulat mal-parteċipanti kollha, inkluż lill-Opożiżżjoni kieku aċċettat li tipparteċipa kif kellha l-istedina u għad għandha l-istedina li tipparteċipa.   

U allura issa l-pass li jmiss huwa li nippreparaw White Paper li tiġbor kollox. Din il-White Paper niddiskutuha mal-MCESD ukoll qabel ma nippubblikawha, umbagħad immorru fil-pubblikù u noħolqu diskussjoni nazzjonali. Nispera tkun ukoll kostruttiva u ngħaddu għad-deċiżjonijiet.  

Dwar l-Isptar il-ġdid, is-saħħa, iva huwa settur ieħor imma l-isptar il-ġdid b’mod partikolari huwa proġett nazzjonali illi hemm bżonn illi jitlesta, hemm bżonn illi jitlesta fit-terminu stabbilit, però hemm bżonn ukoll li jkollna kontroll assolut fuq l-ispiża kapitali illi dan l-isptar qiegħed jinvolvi lill-pajjiżna.  

Fil-ġimgħat illi għaddew fl-ewwel mitt ġurnata illi suppost kienu honeymoon, kien hemm ukoll parti f’dawn il-mitt ġurnata illi fihom saru laqgħat m’ l-ogħla uffiċjali ta’ l-iSkanska preċiżament biex nindirizzaw dan il-punt u effettivament issa se jibdew serje ta’ laqgħat tekniċi intensivi bejn il-Gvern Malti u l-iSkanska biex effettivament jidħlu fid-dettal ta’ l-ispiża ta’ l-isptar li kellna s’issa u l-ispiża ta’ l-isptar li jonqos biex din tiġi ikkompletata. Nittama illi fil-ġimgħat li ġejjien dan mhux se jkun eżerċizzju li jitlesta mill-lum għal għada. Però fil-ġimgħat li ġejjien inkunu nistgħu nirreġistraw progress fuq dak.  

Fuq il-privatizzazzjoni iva naqbel, il-privatizzazzjoni hija parti importanti mill-proċess ta’ kif se nilħqu t-targets tagħna u hemm, jiena kelli laqgħat mal-Privitisation Unit illi aġġornawni bl-aħħar żviluppi u l-Privitisation Unit taqa’ taħt il-Ministeru għall-Investiment, l-Industrija u l-Informatikà, li huwa l-Ministru Austin Gatt, bħalissa qegħdin fl-aħħar fażi tad-diskussjonijiet f’dak li għandu x’jaqsam mal-privatizzazzjoni tal-Freeport u nittama illi ma ndumux ma jkollna l-proposti quddiem il-Cabinet biex il-Cabinet ikun jista’ jieħu deċiżjoni fuq dik il-kwistjoni. Naturalment hemm affarijiet oħrajn li qegħdin naħdmu fuqhom, u ċioè s-sehem li l-Gvern għandu fil-Maltacom, dawk li huma pubbliċi inthom tafu, però huwa parti minn programm li l-Gvern qed jikkonċentra fuqu.   

Rosanne Zammit – The Times  

X’miżuri fil-fatt konkreti mistennija jiġu proposti fil-White Paper rigward ir-riforma fil-pensjonijiet?

Prim Ministru  

You’re jumping the gun daqxejn Rosanne. Fis-sens illi l-miżuri fil-White Paper għar-rigward tar-riforma fil-pensjonijiet se jkun hemm il-proposti li l-Gvern jisuġġerixxi, ħalli nkunu ċari għax inkella mhux White Paper għax din hi importanti li nispjegawha. Mhux kulħadd donnu japprezza illi meta tippreżenta White Paper, din il-White Paper hija proposta xorta waħda miftuħa għal bidliet skond ir-riżultat u l-feedback li aħna jkollna u allura l-White Paper mhux se jkollha d-deċiżjonijiet finali tal-Gvern x’inhuma, però se jkun hemm ir-rakkomandazzjonijiet konkreti li aħna jidhrilna fuq l-età, fuq il-mod ta’ kif tiġi kkalkolata l-pensjoni, fuq il-perijodu ta’żmien u kif tiġi riveduta l-pensjoni fuq l-introduzzjoni ta’ dak li jgħidulom is-second pillar u t-third pillar  u se jkollna dawn l-aspetti kollha għar-riforma sħiħa.   

Jiena personalment u anki bil-parir ta’ l-esperti li qed ikollna, naħsbu illi aħna rridu nipproponu din l-istruttura li għandha tkun applikabbli għal minn joħroġ bil-pensjoni, se nistabbilixxu data preċiża. Jiġifieri inti jista’ jkollok tgħid isma din is-sistema l-ġdida tal-pensjonijiet se tkun applikabbli għal dawk li għandhom per eżempju taħt il-45 sena. Jiddependi issa mill-workings kollha kif joħorġu u għandna nużawha u hawnhekk nerġa nenfasizza l-punt bħala opportunità biex mhux biss ikollna sistema sostenibbli, mhux biss li tagħti pensjoni adegwata, imma strument ekonomiku ieħor. Jiena diġà indikajt illi s-sistema ta’ pensjonijiet li aħna għandna, fost id-difetti tagħha għandha d-difett li partijiet minnha toħloq diżinċentivi lill-gruppi ta’ nies f’pajjiżna milli jidħlu fid-dinja tax-xogħol.  

U dan jgħodd b’mod partikolari għal part-time, u allura jgħodd b’mod partikolari għan-nisa li huma l-akbar settur, l-akbar parti illi jifformaw iċ-ċifra ta’ nies illi qegħdin fil-part-time, u allura għandna naħtfu din l-opportunità biex nindirizzaw dawn l-issues għaliex jien konvint illi jekk nagħmluha b’intelliġenza, din ir-riforma nistgħu nikkonvertuha wkoll fi strument ekonomiku wkoll li jiftaħ iżjed l-opportunitajiet u l-inċentivi għan-nies biex jipparteċipaw fid-dinja tax-xogħol.   

U għalhekk huwa irresponsabbli minn jgħid, u fosthom il-Kap ta’ l-Opożizzjoni, illi jgħid illi din mhux problema nħallu kollox kif inhu u kollox isolvi ruħhu. L-uniku politiku fid-dinja li jagħmel statement bħal dan. M’hawnx politiku ieħor fid-dinja kollha li qal b’sistema ta’ pensjonijiet inħallu kollox kif inhu, imma Alla jbierek f’pajjiżna dan jgħaddi qisu qatt ma kien xejn u nħallu l-Kap ta’ l-Opożizzjoni jagħmel statements bħal dawn. Mhuwiex aċċettabbli. Pajjiżna għandna responsabbiltà aħna bħala politiċi għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin mhux għal-pensjonanti li huma pensjonanti illum għax għall-pensjonanti li huma pensjonanti illum se jibgħu jirċievu pensjoni, u għalhekk pensjoni li hija adegwata għad-dinji ta’ llum u nkomplu ntejbuha.

Charlotte Bonavia – di-ve.com  

Il-benchmarking li semmejt li se jibda jsir fil-Ministeri kollha f’hiex se jkun jinvolvi?  

Prim Ministru  

Mela waħda mill-affarijiet li qamet kienet il-kwistjoni ta’ kif il-biljetti ta’ l-ajru qed jinxtraw u kif qed jiġu ordnati minn Ministri u Dipartimenti u Korporazzjonijiet u Aġenziji u allura jekk aħna qed ikollna, jew għandniex qed ikollna, l-aħjar għall-ispiża tal-Gvern u jekk ir-regolamenti finanzjarji humiex effettivament qegħdin jiġu segwiti. L-eżerċizzju illi se jkun qed jagħmel l-Awditur Ġenerali se jkun qed jidħol f’dan kollu inkluż li jara li l-affarijiet qed isiru skond ir-regoli finanzjarji.   

Ray Bugeja – The Times           

Persuna li hu jew ċertament kien Chairman tal-Azad, li hija organizzazzjoni tal-Partit li tmexxi inti, fit-Times kiteb artiklu llum u se naqralek parti minnu biex ma nikkwotax ħażin, u qed jitkellem dwarek “he has so far proposed no vision of his own, a pro-active policy of gender equality is not a vision.”  Il-predeċessur tiegħek kellu l-viżjoni ta’ l-Unjoni Ewropea, li issa m’għadhiex viżjoni saret realtà, il-viżjoni tiegħek issa x’inhi? Ippermettili ngħid li xi smajt s’issa illum kien ħafna minnu crises management u nirranġaw dak li konna qed nagħmlu. Tista’ tispjegalna fuq il-viżjoni?  

Prim Ministru  

Naturalment  dak li smajt illum huwa t-tweġiba għall-mistoqsijiet li għamiltuli intkom. Jiġifieri qed nieħu pjaċir li għandi mistoqsija issa li hija ftit aktar ‘miftuħa’ biex ngħidu hekk. Wieħed irid jindirizza dawn l-affarijiet però b’saqajna ma’ l-art, jien l-ewwel wieħed illi l-viżjoni li nistgħu npinġu għall-pajjiżna jiddependu ħafna fuq kemm aħna se nindirizzaw u nsolvu l-problema tad-deficit f’pajjiżna, fuq kemm aħna kapaċi nixprunaw lill-ekonomija tagħna, fuq kemm nistgħu nilħqu livelli ta’ effiċjenzi għoljin u nneħħu l-burokrazija.  

Jiena ntik il-viżjoni ta’ kif nara lill-pajjiżna jiżviluppa u r-rwol li għandu llum, fiċ-ċirkostanzi ta’ llum issa bħala membru ta’ l-Unjoni Ewropea u hi viżjoni li tara lil dan il-pajjiż miexi l-quddiem b’poplu illi qed jgħix bil-kwalità tal-ħajja li tkun daqs l-aħjar waħda li teżisti fl-Ewropa, però li jkun ukoll poplu li jkun qed jikontribwixxi fl-iżvilupp ta’ dak li qed jiġri partikolarment fir-reġjun tagħna fil-Mediterran. Imma dan kollu nirrepeti, illi għalkemm wieħed tajjeb illi jagħmlu u l-viżjoni trid tkun ċara f’moħħna, għax kif għidt tajjeb inti għalkemm biex niftehmu sewwa, jien lanqas naqbel li s-sħubija ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea hi viżjoni.  

Jiena ngħid illi s-sħubija ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea hija strument, terġa platform, li minnha tippermettilna mmexxu lejn dak li rridu naraw għal-poplu tagħna. U allura ma nistgħax ngħid li l-isħubija kienet viżjoni, is-sħubija kien target li żviluppa l-politiku, kostituzzjonali, ekonomiku, soċjali ta’ pajjiżna li ntlaħaq dak it-target imma bħala platform li minnu rridu ngħidu imma għaliex aħna ssieħibna fl-Unjoni Ewropea? Għaliex aħna rridu dawk l-istandards għall-pajjiżna. Aħna rridu dik il-kwalità ta’ standards għall-pajjiżna, u jiena nara li dan il-poplu miexi f’din it-triq u nemmen fil-potenzjal enormi li huwa għandu. Imma issa nerġa ngħid, saqajna ma l-art, biex naslu fejn irridu naslu rridu l-ewwel ngħaddu minn dan il-proċess ta’ pruning, jiġifieri li nagħmlu żabra fuq affarijiet li għal raġunijiet differenti fis-snin kollha l-imgħoddija minħabba li l-prijoritajiet illi jkun hemm, dejjem jadattaw irwiehom skond iċ-ċirkostanzi li dejjem tistabbilixxi l-prijoritajiet tiegħek minħabba prijoritajiet differenti illi aħna kellna fis-snin illi għaddew ma stajniex nikkonċentraw biżżejjed fuqhom biex nagħmlu din iż-żabra. F’dan il-mument in the short u medium term, il-prijorità tagħna ilkoll trid tkun illi nagħmlu din iż-żabra li bis-saħħa tagħha tippermetti li pajjiżna verament jibda t-triq biex il-viżjoni li aħna għadna verament inkunu nistgħu nwettquha.  

Jien nittama wkoll però li fil-ġimgħat li ġejjien, il-Gvern li jien immexxi jkun jista’ anki għal dak li nippreżentaw il-viżjoni li aħna għandna long term għal-pajjiżna u nkunu nistgħu nippreżentawha u l-poplu tagħna jkun jista’ jħossu parteċipi minn proġett illi jkun ifisser it-titjib fil-kwalità tal-ħajja u niżviluppawha tajjeb.  

Nicholas Baldacchino – Il-Ġens Ilum  

John Dalli kien Chairman ta’ wieħed mill-erba’ kumitati tal-Kabinett. Hemm indikazzjoni minn se jkun is-suċċessur tiegħu? U marbuta ma’ dan, kemm qed jiffunzjonaw dawn il-kumitati?  

Prim Ministru  

Dwar iċ-Chairman il-ġdid tal-Kumitat tal-Kabinett dwar il-Kompettività, din hija xi ħaġa li jiena se nqajjem fil-laqgħa tal-Kabinett li jmiss u tiġi deċiża fil-laqgħa tal-Kabinett li jmiss wara d-diskuzzjoni li jkolli f’dak il-livell u allura ma nistgħax nwieġbek speċifikament illum, imma nkun nista’ nagħti tweġiba fil-ġranet illi ġejjien.  

Il-Kumitati qegħdin jiffunzjonaw, u diġà l-Kabinett, kellu proposti li ġew għal-konsiderazzjoni tal-Kabinett li kienu ġew analizzati diġà fil-Cabinet Committees b’vantaġġ enormi illi allura ladarba l-proposta ġiet quddiem il-Kabinett, tkun ġiet diġà analizzata fid-dettal lill-Ministeri li kienu direttament relatati ma xulxin. Infakkar illi waħda mill-miri illi jiena kont semmejt meta kont ħadt il-ġurament tiegħi bħala Prim Ministru huwa li jkollna Gvern illi jkun qiegħed jiffunzjona anki mill-Ministeri b’mod aktar koordinat bejnietna.  

Qed jirriżultali li bis-saħħa tal-Kumitati tal-Kabinett, din il-koordinazzjoni qegħda tiżdied u allura meta tiġi proposta quddiem il-Kabinett tiġi inizjattiva quddiem il-Kabinett, jew Paper quddiem il-Kabinett, tkun diġà għaddiet minn analiżi li huwa ferm aktar profond milli kien ikollna s’issa u allura tirrendi l-affarijiet aktar faċli biex wieħed imexxi. U għalkemm għadda relattivament ftit ġimgħat minn mindu bdejna din l-esperjenza, però rrid ngħid illi r-riżultat hu pożittiv, u r-riżultat ta’ dawn se jkun qed joħroġ b’mod mill-aktar evidenti fil-ġimgħat illi ġejjin, meta nkunu qegħdin nippubblikaw deċiżjonijiet li jkunu qed jittieħdu fuq livell tal-Kabinett, però li jkunu frott ta’ xogħol enormi li jkun sar fil-livell tal-Kumitati tal-Kabinett.     

Mario Micallef – RTK  

Jiena ħa niddevja ftit mis-suġġett, ħa nitkellem dwar il-Qorti u l-amministrazzjoni tal-ġustizzja.  Il-preċedessur tiegħek, ftit proprju tal-ġimgħat qabel ma’ kien temm il-kariga kien indika illi l-Gvern għandu jaħseb dwar reviżjoni tas-sistema tal-ġurijiet f’pajjiżna.  Fil-każ tal-Gvern immexxi minnek, għadu jemmen fuq dak li kien stqarr proprju il-preċedessur tiegħek u jekk iva x’qed isir f’dan ir-rigward. Mistoqsija relata mal-Qorti wkoll, fl-isfond ta’ l-ammont ta’ kawżi pendenti li hemm li jitla’ għall-eluf, kemm huwa aċċettabli li fis-Sajf ikollok sitwazzjoni fejn il-Qorti hija tista’ tgħid f’shutdown f’perjodu pjuttost twil.   

Prim Ministru  

Irridu nżommu quddiem għajnejna li aħna għandna sistema kriminali, jiġifieri din is-sistema tal-ġuri li issa ila f’pajjiżna għal snin twal u naħseb eżerċizzju li wieħed iħares lejn sistemi li aħna għandna u jaġġornhom għar-realtajiet ta’ llum huwa eżerċizzju li huwa pożittiv li għandna nagħmluh.  U allura l-eżerċizzju tar-reviżjoni tas-sistemi ġudizzjarji tagħna anke tal-proċess kriminali inkluż tas-sistema ta’ ġuri huwa eżerċizzju li jiena naqbel li għandu jsir naturalment b’ħafna għaqal u b’ħafna prudenza.  Jiġifieri, meta tmiss is-sistema ġudizzjarja, partikolarment meta jkun il-Gvern illi qed jieħu l-inizjattiva, irridu noqogħdu attenti ħafna illi nagħmluh b’għaqal kbir għaliex irridu nsibu, irridu nkunu ċerti effettivament li noħolqu sistema li tkun ġusta fl-aspettattivi kollha tagħha.  Allura iva naqbel illi għandu jsir dan l-eżerċizzju.    

Dwar is-Sajf, u li l-Qorti tieqaf fis-Sajf.  Noqogħdu ftit attenti għaliex hija l-Qorti Superjuri li tieqaf, il-Qorti Inferjuri tibqa’ għaddejja bl-attivatijiet tagħha u bil-kawżi tagħha u ikun hemm ukoll dak li jgħidulhom periti u seduti quddiem periti li jibqgħu għaddejjin ukoll.  Però ħa nirrejaġixxi, jien naħseb li anke din għandna bżonn inħarsu lejha.  U mhux fil-qasam tal-Ġustizzja biss, jien ngħid issa li nħarsu lejn l-aspetti kollha.  Jekk illum, jekk għoxrin sena ilu konna mmorru naħdmu f’ambjenti li kienu jkunu ambjenti li minħabba s-sħana tas-Sajf jagħmluha diffiċli mmens biex dak li jkun ikun jista’ jkun produttiv u dak iż-żmien kien ġustifikat, jien nistaqsi lili nnifsi l-mistoqsija jekk illum bl-ambjenti l-ġodda li aħna għandna li qed naħdmu illum, bl-arja kondizzjonata u bl-investimenti kbar li aħna għamilna għandniex nibqgħu bis-sistema, f’ċertu oqsma, mhux f’kollox fejn nibqgħu bin-nofs ta’ nhari tas-Sajf u l-funzjonament jieqaf.   

Jiġifieri issa, ħalli niftiehmu, effettivament is-sistema kif taħdem, min jaħdem bin-nofs ta’ nhari jpatti għal ta’ dawk in-nofs ta’ nhari għall-bqija ta’ matul is-sena.  Jiġifieri l-ġimgħa tax-xogħol dejjem hija ġimgħa ta’ 40 siegħa.  Però jiena wieħed minn dawk illi nemmen, iva li, meta ngħidu nirriformaw il-prattiċi tax-xogħol tagħna, iva mela le, nirriformaw il-prattiċi tax-xogħol anke għall-mod kif naħdmu mhux biss fix-Xitwa imma anki fis-Sajf.    

Fr. Noel Grima – The Malta Independent on Sunday  

Jiġifieri minn għada ħa jibda, biex ngħidu hekk, il-proċess li jwassal għall-Budget, proċess kemm minn naħa tal-Ministeri u anke proċess li sar ma’ l-MCESD.  Nixtieq kieku nistaqsik tagħti kelma illi l-Gvern mhux bi ħsiebu f’dan il-proċess li jgħabbi iktar piżijiet imma li ħa jipprova jagħmel iktar qtugħ fl-expenditure tiegħu, fl-infiq tiegħu.  Tikkonferma, però, li dan huwa l-orjentament ġenerali, li l-għafsa ħa tkun iktar fuq cuts in expenditure iktar milli increasing the revenue.   

Prim Ministru  

Iva, mingħajr però ma nagħti ebda garanziji però iva.  Ir-realta’ tfisser, aħna, meta jiena qed ngħid illi aħna nistgħu naslu għall-miri li għandna jekk naraw li l-ekonomija tagħna timxi ’l quddiem, dak tfisser li rridu nħarsu lejn l-operaturi ekonomiċi kollha li aħna għandna u mhux talli ma nżidux piżijiet imma nippruvaw fejn nistgħu nnaqqsu partikolarment anke jekk tnaqqas il-burokrazija.  U nnaqqsu dawk il-costs li jiġu deskritti bħala parliamentary induced costs iżjed u iżjed jekk dawk il-cabinet induced costs ikunu riżultat ta’ burokrazija li tista’ tiġi rranġata, tista’ tiġi magħmula b’iktar mod effiċjenti illi parti mill-equation importanti hija illi minn naħa tal-Gvern fis-servizzi kollha li hu għandu, inaqqas l-ispiża tiegħu nnifsu l-Gvern u jgħolli l-livell ta’ effiċjenza, tas-settur pubbliku kollu fis-servizzi li jkun qed jagħti.   

U dan irrid nirrikonoxxih għax dan xogħol li sar mill-ħaddiema tal-Gvern u hawn diversi proġetti oħrajn li għamlu huma.  Having said that imma hemm spazju għal titjib, illi huwa spazju kbir u wieħed irid ukoll jaħdem fuqu.   

Kurt Sansone – Malta Today  

Mistoqsija kemm niċċara ftit, Charlotte staqsietek qabel fuq l-Awditur Ġenerali u t-terms of reference ta’ l-investigazzjoni jew ir-riċerka li jkun qed jagħmel.  Il-problema tal-Ministeru ta’ John Dalli kienet li xtara l-biljetti mingħand il-privat jew għax xtara mingħand kumpannija partikolari?  X’se jkun qed jinvestiga l-Awditur Ġenerali?  

Prim Ministru  

L-Awditur Ġenerali se jkun qed jara, effettivament, il-Ministeri kollha u d-Dipartimenti kollha, x’sistemi qegħdin jużaw fix-xiri tal-biljetti, kif qegħdin jimxu f’dawk is-sistemi jekk hux qed isegwu r-regoli finanzjarji tal-Gvern.  Dan se jkun qed jagħmel.  U se jkun qed jifrixha kullimkien, infatti għamel il-benchmarking ukoll ħalli nkunu nafu, isma aħna qed nieħdu l-aħjar possibbli għall-Gvern? Qegħdin verament? Għax konna qed nitkellmu ftit sekondi ilu, il-Gvern biex jikkontrolla l-ispiżi tiegħu – hi waħda minnhom.  Qegħdin nieħdu l-aħjar miżuri possibbli biex il-Gvern jikkontrolla l-ispiża tiegħu anki f’dak li għandu x’jaqsam ma safar?  U jiena naħseb li se jinfetħu oqsma oħrajn li nkunu nistgħu nħarsu lejhom ukoll biex nikkontrollaw l-ispiża.    

Jiġifieri jiena ngħid, mhux kwistjoni tal-biljetti ta’ l-ajru biss, din hi xi ħaġa li tiftaħlek issues oħrajn imma fejn qed jiġu bbukkjati l-hotels u anke affarijiet oħrajn li huma relatati ma’ parti importanti mill-ispiża tal-Gvern.  Imma wkoll li naraw li jekk għandna regolamenti finanzjarji dawk ir-regolamenti qed jiġu segwiti. Jiena naħseb diġa weġibt il-mistoqsija illi saret.  Jiena ħadt deċiżjoni politika u nirrepeti dak li għidt fil-bidu nett, id-deċiżjoni politika kienet illi fiċ-ċirkostanzi kif żviluppaw jiena dehrli illi kelli naċċetta r-riżenja ta’ John Dalli.    

Brandon Pisani – L-Orizzont  

L-aħħar mistoqsija dwar John Dalli. Għada se jintaqa l-Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista , kif kien ikkonfermat minn Joe Saliba fir-rapport ta’ l-Orizzont li deher dalgħodu. Il-każ ta’ John Dalli huwa eskluż mill-aġenda ta’ l-Eżekuttiv ta’ għada, madankollu, John Dalli fil-programm televiżiv Bondi+ ma eskludiex li seta’ jkun hemm frame-up internament min-naħa tal-Partit Nazzjonalista. Inti fl-introduzzjoni tiegħek semmejt illi l-allegazzjonijiet kontra John Dalli ma ġewx sostanzjati imma xorta waħda ħadt deċiżjoni politika u aċċettajt ir-riżenja. John Dalli sa llum il-ġurnata għadu ma rtirax dik l-allegazzjoni ta’ frame-up, l-allegazzjoni li mhux se jkun is-scape-goat għat-telfiet tal-Kunsilli Lokali u l-Parlamentari Ewropej. Xorta waħda tikkonferma dak li qal Joe Saliba ma’ l-Orizzont li m’intkomx se titolbu lil John Dalli għallinqas quddiem l-Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista u qal li se jibqa’ membru tal-Partit biex jissostanzja dik l-allegazzjoni? U mistoqsija oħra żgħira, il-laqgħa tal-MCESD tista’ tikkonferma meta din se ssir?  

Prim Ministru  

Dwar l-aħħar waħda d-data għad iridu jagħtuhieli, le ma nafx id-data imma għad trid tiġi ndikata miċ-Chairman tal-MCESD, naturalment biex tkun data li tkun konvenjenti għal kulħadd.   

U għall-ewwel mistoqsija tiegħek, l-ewwelnett ħa nagħmel kumment. L-idea ta’ din il-Konferenza Stampa hi idea li intkom tkunu qegħdin tagħmlu mistoqsijiet lill-Prim Ministru u mhux lill-Kap tal-Partit Nazzjonalista. Jiġifieri bħala regola, jien ninsisti li għandna nitkellmu, saqsu l-mistoqsijiet li tridu intkom u li tixtiequ intkom però lili bħala Prim Ministru u mhux bħala Kap tal-Partit Nazzjonalista. Però naturalment jekk inwieġeb hekk xi ħadd se jgħid ħarab mill-mistoqsija, u allura ma naħrabx mill-mistoqsija, nagħmel l-eċċezzjoni għal din id-darba, imma nagħmlilkom appell li meta jkollna dan it-tip, meta qed nitkellem bħala Prim Ministru ma niżvijawhiex fuq xi ħaġa li tkun politikà.   

Iva, l-Eżekuttiv se jiltaqa’ għada u se jiltaqa’ biex ikun jista’ jiddiskuti r-riżultati elettorali’ effettivament dak huwa l-item prinċipali li hemm fuq l-aġenda, dwar l-allegazzjonijiet jiena segwejt il-programm Bondi+, saret mistoqsija lill-John Dalli jekk jeskludiex u r-risposta ta’ John Dalli kienet li ‘jiena ma neskludi xejn’. Mhux qed jgħid li sar frame-up, qed jgħid li ma jeskludi xejn. Jiena minn naħa tiegħi nista’ ngħid bħala Kap tal-Partit illi niċħad kategorikament għaliex ma jirriżultali taħt ebda ċirkostanza ta’ sitwazzjoni u fl-ebda mod illi b’xi mod jew b’ieħor il-Partit kien involut f’din il-kwistjoni u anki hawnhekk allura bħala Prim Ministru li ħadt id-deċiżjoni, però wkoll bħala Kap tal-Partit id-deċiżjoni jien ħadtha, li naċċetta r-riżenja, u meta ħadt dik id-deċiżjoni ma ħadthiex għaliex kien hemm xi konnessjoni diretta jew indiretta ma xi ħaġa li għandha x’taqsam mal-Partit. Id-deċiżjoni li jiena aċċettajt ir-riżenja kienet deċiżjoni illi kif diġà spjegajt ibbażata fuq iċ-ċirkostanzi kif żviluppaw.  

Maria Muscat – One News