Bonġu lill-kulħadd.  Se nimxu bħalma mxejna fil-laqgħat li kellna fix-xhur li għaddew. Jiġifieri se nagħmel introduzzjoni qasira minn naħa tiegħi, imbagħad nagħti l-opportunità lilkom kollha biex tagħmlu l-mistoqsijiet. Nerġa’ nagħmel l-appell li dejjem nagħmel, mistoqsija waħda għall-kull ġurnalist, però naturalment ikollna l-okkażjoni li nagħmlu mistoqsijiet oħrajn. Però nippruvaw nagħtu l-opportunità lill-kulħadd biex jagħmel jekk jista’ jkun iżjed minn mistoqsija waħda però b’round flimkien.

Xtaqt nikkonċentra dalgħodu fl-introduzzjoni tiegħi fuq analizi, naturalment fil-qosor tal-istatistika li qiegħda tiġi ippubblikata u li ġiet ippubblikata magħtul dawn l-aħħar ġimgħat, illi tindika inġenerali illi qegħdin nirreġistraw titjib fil-ekonomija tagħna u hemm indikazzjonijiet ċari li l-ekonomija qiegħda tirpilja u li allura l-politikà li qegħdin nimxu fiha partikolarment fil-konfront tal-mod kif qegħdin nindirizzaw il-qasam tal-iżbilanċ fiskali f’pajjiżna kif ukoll tal-mod ta’ kif qegħdin nindirizzaw l-oqsma li għandhom bżonn ir-riformi, partikolarment l-aġenziji ewlenin tal-Gvern illi kienu u għadhom, huma wieħed mis-sorsi li jixorbu riżorsi kbar f’pajjiżna.  Dan qed iħalli r-riżultati però qed jirriżulta wkoll illi wara s-sħubija ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea fl-1 ta’ Mejju, l-fatt ta’ l-isħubija waħdu ġab effetti pożittivi f’pajjizna u wara l-ewwel ftit ġimgħat li fija kellna bilfors nindirizzaw dak il-mument ta’ tranżizzjoni li kien joffri ċertu ammont ta’ diffikultajiet sakemm is-sistemi kollha ġew f’posthom u bdew jitħaddmu, allura l-mekkaniżmi kollha li tant ħdimna fuqhom biex nakkwistawhom matul in-negozjati li għamilna ma’ l-Unjoni Ewropea, wara li għadda dak il-perjodu ta’ żmien effettivament qiegħed jirriżulta bl-aktar mod ċar illi qed ikollna indikazzjonijiet pożittivi li hemm bżonn jagħmlu kuraġġ lill-kulħadd.

Qassamna lill-ġurnalisti sett ta’ dokumenti li jindikaw ftit ċifri li huma interessanti u nsemmihom malajr. Għal dak li għandu x’jaqsam mal-investiment f’pajjiżna, qed jidher ċar illi fl-ewwel 4 xhur ta’ din is-sena, l-ewwel quarter, effettivament ta’ din is-sena diġà għandna indikazzjonijiet pożittivi meta jitqabblu maċ-ċifri tas-sena li għaddiet.  Qed jirriżulta qabża kbira f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-investiment dirett f’pajjiżna u rrid ngħid li l-indikazzjonijiet li qed ikolli jiena anki fl-laqgħat separati mal-Malta Enterprise, però anki ma’ investituri barranin, l-indikazzjonijiet li għandi huma li tassew hemm l-interess f’pajjiżna u l-potenzjal ta’ pajjiżna qiegħed jiġi rikonoxxut minn investituri barranin li qed jiġu u qed juru interess kbir illi jinvestu f’pajjiżna.

Dwar il-ħolqien ta’ impjiegi ġodda u kumpanniji ġodda, ukoll jirriżulta li hemm qabżiet pożittivi l-quddiem meta jitqabbel il-perjodu ta’ l-ewwel sitt xhur ta’ din is-sena minn Jannar sa Ġunju ma’ l-ewwel sitt xhur tas-sena li għaddiet għal dak li għandu x’jaqsam ma intrapriżi ġodda li fetħu f’pajjiżna f’dawn l-ewwel sitt xhur, hemm qabża ta’ 23% meta imqabbla mas-sitt xhur tas-sena li għaddiet, kumpaniji ġodda li ġew irreġistrati l-istess hemm qabża, titjib ta’ 21% meta imqabbla mas-sitt xhur tas-sena li għaddiet.  

Dwar il-manifattura, ukoll jidher li hemm irpirjal partikolari fis-setturi differenti tal-manifattura tagħna, it-turnover żdied bi 3.2% meta imqabbel ma’ l-istess perjodu ta’ żmien ta’ l-2003. Li huwa interessanti huwa l-qabża kbira f’dak li għandu x’jaqsam mal-investiment fis-settur tal-manifattura, qabża ta’ 65% u wieħed irid jirreġistra illi dan l-investiment donnu qiegħed ikun mhux biss minn kumpaniji reġistrati hawn Malta li diġà qed joperaw, li qegħdin itejbu u jimmodernizzaw u jistrutturaw, imma li hu interessanti huwa li qiegħed jirriżultana bl-aktar mod qawwi illi fil-qasam tal-farmaċewtika, pajjiżna qiegħed joffri opportunitajiet ta’ niche markets partikolari għalina, li forsi ma jgħoddux għal pajjiżi oħrajn u allura qegħdin nattiraw lejn pajjiżna dan it-tip ta’ investiment.  

Naturalment hemm oqsma oħrajn imma l-aktar li joħroġ bl-aktar mod qawwi huwa dan is-settur. Dwar it-turnover industrijali f’pajjiżna l-istess jekk wieħed jara ċ-ċifri li għandkom quddiemkom tinnotaw mill-ewwel il-progress li ġie reġistrat matul ix-xhur ta’ Marżu, April u Mejju fejn dan it-turnover qed juri, naturalment fix-xhar ta’ April u ta’ Mejju qabża ikbar il-quddiem li huma medja ta’ 7% minn xahar għal xahar. Imbagħad għandkom fis-settur tas-servizzi wkoll indikazzjoni ta’ settur li qiegħed jimxi ’l quddiem u jkabbar in-negozju tiegħu, hemmhekk qed nagħtu ċ-ċifri f’dak li għandu x’jaqsam mas-settur tas-servizzi, jidirhli ssemma l-karozzi li fil-wholesale inġenerali juri l-akbar titijib li qatt kellna kif ukoll fir-retail li jirriżulta wkoll titijib meta mqabbla mas-sena li għaddiet. Il-perjodu ta’ żmien li qed inqabblu fuqu huwa minn Jannar sa Mejju. Dwar it-turiżmu ukoll jidher li hemm ċertu indikazzjonijiet pożittivi forsi mhux daqs kemm nixtiequ.  

Jidher li hemm iżjed xi rridu nagħmlu hawnhekk imma jiena ċert li l-mod ta’ kif qed nindirizzaw dan il-qasam jagħtina r-riżultati f’medda ta’ żmien illi nispera ma tkunx fit-tul. Jidher ċar illi għal dak li għandu x’jaqsam mat-turisti kellna qabża pożittiva fin-numru ta’ turisti li qegħdin jiġu Malta meta mqabbla mal-perjodu ta’ żmien l-istess tas-sena li għaddiet. Li huwa sorprendenti u li huwa pożittiv fl-opinjoni tiegħi huwa l-fatt illi mhux biss issa se nitkellem fuq it-turiżmu li ġej f’pajjiżna imma anki l-fatt illi l-Maltin, hemm numru ta’ Maltin, illi qegħdin jagħżlu li jmorru barra għal-vaganzi tagħhom u qiegħed jiżdied b’mod qawwi ħafna meta mqabbel ma’ l-istess perjodu Jannar sa Ġunju tas-sena illi għaddiet. Hemm qabża fil-fatt hemmhekk ta’ 27% ta’ Maltin li qegħdin isiefru.  

Dwar l-importazzjoni u l-esportazzjoni. L-importazzjoni meta mqabbla mas-sena li għaddiet, turi tnaqqis ta’ 1.5% però l-esportazzjoni turi qabża l-quddiem li hija ta 3.6% u dan allura jindirizza b’mod pożittiv dak li ngħidulu t-trade gap u again huwa indikazzjoni  ta’ dak li għandu x’jaqsam ma’ l-esportazzjoni f’pajjiżna fis-swieq barranin li jidher li hawnhekk għandna indikazzjoni pożittiva wkoll li qegħdin nirpiljaw partijiet mis-swieq illi qabel konna qegħdin nirreġistraw diffikultajiet kbar partikolarment naħseb jiena fl-ewwel 3 xhur ta’ din is-sena, però id-diffikultajiet kienu ilhom ġejjin minn nofs is-sena li għaddiet. Naturalment pajjiżna għadda mill-istess diffikultajiet li għaddew pajjizi oħrajn żviluppati. Is-settur tal-manifattura għadda u għadu għaddej minn sitwazzjoni fejn hemm kompetizzjoni qawwija ma’ pajjiżi li huma barra mill-Unjoni Ewropea u iżda kollha fl-Unjoni Ewropea ħassew il-fatt li hemm setturi fil-manifattura li qegħdin joħorġu minn dawn il-pajjiżi u jmorru lejn pajjiżi oħrajn, dan ħassejnieħ aħna wkoll però hawnhekk ninnutaw li qegħdin nirreġistraw titijib fil-valur tal-esportazzjoni illi pajjiżna qiegħed jirreġistra.  

Dwar il-qgħad f’pajjiżna fil-printout li tajnikom innutaw it-trend ta’ tnaqqis fin-numru ta’ nies li jirreġistraw għax-xogħol ma’ l-ETC, fl-ewwel parti ta’ l-ETC. Hemm trend li konsistentement minn Jannar sa Ġunju turi tnaqqis fin-numru ta’ nies li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol, mistenni li n-numru li se jkollna għal Awissu u Settembru jiżdied, normalment jibda jiżdied minn Lulju. Dan huwa again normali għaliex fix-xhur ta’ Lulju partikolarment meta ż-żagħżagħ jispiċċaw mill-iskejjel sekondarji u dawk li jagħżlu li ma jomplux l-istudji tagħhom jibdew imorru jirreġistaw, jiġifieri huwa normali illi f’Lulju, Awissu u Settembru n-numru ta’ nies li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol jibda jiżdied.  Għalissa hawnhemm hawn iċ-ċifri li għandna sa Ġunju, ċifra mhux uffiċjali li għandi ta’ Lulju għadha qed turi indikazzjoni ta’ tnaqqis però nistenna illi dak in-numru jerġa jibda jogħla għax-xhar ta’ Awissu. Imma l-importanti huwa li t-trend illi qed tintwera ta’ tnaqqis f’dan il-qasam. Naturalment għad fadlilna ħafna aktar x’nagħmlu għax in-numru għadu numru għoli li rridu nindirizzawh però l-fatt li ċ-ċifri juru li bil-mod il-mod neżlin u qbadna dik it-trend huwa konfermat ukoll mill-Labor Force Survey li juri li jikkonferma t-trend tat-tnaqqis fil-qgħad li qiegħda tirriżulta mis-sistema ta’ reġistrazzjoni li għandna l-ETC li naturalment hija ħafna aktar preċiża.  

Dwar ir-rata ta’ inflazzjoni, wkoll ir-rata ta’ inflazzjoni inġenerali naturalment żdiedet bejn Mejju u Ġunju u konna qegħdin nistennew illi jiġri hekk għal diversi raġunijiet anki għaliex b’effett mill-1 ta’ Mejju tneħħew ċertu miżuri li qabel kienu qegħdin b’xi mod jew ieħor jikkontrollaw ir-rata ta’ inflazzjoni issa kemm dan l-effett konna qed nistennew.  Però inġenerali jekk taraw it-trend kompla r-rakomandazzjonijiet li qed tieħu l-medja, turi li għadha nieżla s’issa, għada nieżla, u qegħdin nittamaw illi wkoll inkunu assorbejna ż-żieda tat-3% tal-VAT li ħabbarna fil-budget tas-sena li għaddiet li issa naturalment beda jinħass l-effett tagħha, u allura dik kienet qegħdha mill-ewwel li jkollna żieda fir-rata ta’ inflazzjoni, però jidher s’issa illi qegħdin fil-linja illi konna qegħdin nipprevedu.  

Dwar il-finanzi tal-Gvern iċ-ċifri li qegħdin jikkwotaw juru wkoll konferma illi mill-perjodu ta’ żmien minn Jannar sa Ġunju f’dak li għandu x’jaqsam mad-dħul tal-Gvern, hemm żieda meta mqabbla ma’ l-istess perjodu ta’ żmien tas-sena li għaddiet u ma noqogħdux nimlew rasna biż-żieda ta’ 3% fil-VAT għaliex l-effett ta’ dik it-3% jinħass biss malli daħlu u bdew jidħlu r-returns u tafu intkom jidħlu f’perjodu ta’ żmien u wara, allura mill-perjodu Jannar sa Mejju tista’ tgħid l-effett tat-3% ma jinħass assolutament xejn fir-revenue tal-Gvern. U allura ċ-ċifri li qegħdin nagħtu hawnhekk huma nkoraġġanti wkoll u juru illi d-dipartimenti li huma kkonċernati bid-dħul tal-Gvern mit-taxxi diretti u indiretti qegħdin jagħmlu x-xogħol tagħhom b’mod tajjeb u qegħdin jagħtu revenues li l-Gvern kien qed jipprevedi. Interessanti li r-revenue tal-Gvern partikolarment dak li għandu x’jaqsam mal-VAT li hija taxxa ta’ konsum u li allura trid tagħti indikazzjonijiet oħra tal-qagħda ekonomika ta’ pajjiżna, baqgħet fil-limiti li konna qegħdin nipprevedu u anki allura kwazi ħarira aħjar ta’ dak li konna qegħdin nipprevedu. U allura anki għal dak li għandu x’jaqsam mal-konsum jidher li l-konsumatur Malti għadu għaddej bir-ritmu normali u l-ekonomija allura hemmhekk għandha indikatur ieħor pożittiv li għandna nemfasizzaw.  

F’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-ispiża totali, tinnotaw ċifra interessanti illi għall-ewwel 6 xhur ta’ din is-sena prattikament bqajna fuq l-istess livelli tas-sena li għaddiet. Jiena għadni m’hinix kuntent irrid ngħid, għadni qiegħed ninsisti mal-Ministri u mad-Dipartimenti, l-Aġenziji, il-Korporazzjonijiet li aħna għandna illi nistgħu nagħmlu iżjed għal dak li għandu x’jaqsam mal-kontroll tal-ispiża tal-Gvern. Però irrid nirreġistra fatt illi qegħdin nagħmlu progress f’dan il-qasam u qegħdin f’diversi oqsma li għandhom x’jaqsmu partikolarment ma’ l-ispiża rikorrenti. Vera li l-ispiża kapitali hija wkoll ta’ attenzjoni qawwija u nagħtuha l-attenzjoni u nikkontrollawha, però l-prijorità, li rridu nagħtu jekk irridu nagħmlu l-affarijiet bis-serjetà hija lejn l-ispiża rikorrenti tal-Gvern, u għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-ispiża rikorrenti hemmhekk jidher illi qed nagħmlu progress imma jidhirli wkoll li għad fadal aktar x’nistgħu nagħmlu.  

Dawn ir-riżultati jfissru illi għal dak li għandu x’jaqsam mad-deficit strutturali ta’ pajjiżna l-ewwel  6 xhur ta’ din is-sena meta imqabbla mas-sena li għaddiet għandna progress, titijib ta’ kważi 14%, naqqasna d-deficit strutturali ta’ 14% u ngħid dan bi prudenza u b’kawtela kbira għax aħna qegħdin issa f’Awissu jiġifieri fadal kwazi nofs is-sena, ħames xhur oħra x’jgħaddu rridu naraw daqsxejn il-performance kif tiżviluppa f’dawn il-ħames xhur illi ġejjin.  Però anki hawn l-indikazzjonijit huma pożittivi, u jidher illi l-miżuri li qegħdin nieħdu qegħdin iħallu riżultati.  

Figuri oħrajn li qed nagħtu, anki hawn indikaturi pożittivi f’dak li għandu x’jaqsam per eżempju mal-medja tas-salarji, tal-pagi, li jirċievi l-ħaddiema, qed nirreġistraw  titijib f’dak li għandu x’jaqsam mal-pagi, titijib ta’ 2.3% pożittivi. Jiġifieri anki jekk wieħed jieħu r-rata tal-inflazzjoni u ż-żieda ta’ inflazzjoni, wieħed jinnota mill-ewwel illi l-medja fiż-żieda fil-pagi li qiegħda tiġi rreġistrata s’issa hija medja illi tissupera ċ-ċifra illi hija għola miċ-ċifra illi qed tiġi ippublikata għal dak li għandu x’jaqsam maż-żieda fl-għoli tal-ħajja.  

F’dawn il-ġranet ukoll ġew ippubblikati ċ-ċifri tal-flus li l-Maltin qegħdin iġemmaw fil-kontijiet tal-banek u anki dawk jindikaw illi l-Maltin qegħdin ikomplu jżidu s-savings tagħhom fil-banek tagħna li huwa wkoll indikazzjoni pożittiva.  

Qed nagħtu wkoll ftit informazzjoni li ġiet ippubblikata wkoll dan l-aħħar dwar it-Teknoloġija ta’ l-Informazzjoni, l-indikaturi juru il-kwalità tal-ħajja li aħna ngħixu f’pajjiżna f’dak li għandu x’jaqsam mal-mobile telephones minn Jannar sa Ġunju hemm qabża ta’ kwazi 24% fil-mobile telephones, 38% fis-subscriptions għall-internet u kwazi 9.3% qabża oħra pożittiva fil-cable television. Anki dawn huma indikazzjonijiet ta’ kwalità ta’ ħajja illi wieħed irid jagħtihom ċertu importanza għaliex turi illi jien naħseb illi l-indikazzjoni ċara hija illi l-Maltin qegħdin jaħsbuha differenti fuq kif jonfqu l-flus tagħhom u qegħdin jagħżlu l-affarijiet li jiena naħseb huma importanti li jintagħżlu wkoll, jiġifieri jien nieħu pjaċir li nara li l-poplu Malti qed isir aktar konxju tat-teknoloġija ta’ l-Informazzjoni u hija xi ħaġa pożittiva anki għal mod kif nixtiequ s-soċjetà tagħna tiżviluppa għaliex dak fiħ innifsu huwa element importanti biex il-livell ekonomiku ta’ pajjiżna jkompli jitjieb.  

Dan kollu huwa kollu pożittiv però kif għidt diġà, kawtela. Jiena nippreokkupa ħafna bħalissa għaliex il-prezz taż-żejt għadu qiegħed tiela, tiela, tiela, u dak sinjal pożittiv ta’ ekonomija li qiegħda tirkupra, anki in line ma’ ekonomiji oħrajn Ewropej jista’ jinħass b’mod negattiv jew jiġi effettwat b’mod negattiv, minħabba dan l-element, li qed jippreokkupa l-pajjiżi kollha inkluż lilna, taż-żieda sostanzjali fil-prezz taż-żejt. U rridu nkomplu nsegwu allura dawn l-affarijiet b’attenzjoni kbira. Naturalament nitfgħu l-attenzjoni tagħna, nibqgħu fuq il-qasam tal-impjieġi, it-tqassim tad-deficit jibqa’ ċentrali għalina u l-investiment għal dak li għandu x’jaqsam mat-turiżmu u t-titijib tal-kwalità tal-prodott turistiku ta’ pajjiżna jibqa ċentrali. Dwar it-turiżmu, kelma żgħira, għax ħafna nies forsi ma jirrealizzawx, pajjiżna qiegħed jinvesti miljuni kbar ħafna fit-turiżmu, kbar ħafna.  

Id-deċiżjoni li kienet ittieħdet snin ilu li r-rata tal-VAT f’dak li għandu x’jaqsam mas-servizzi fit-turiżmu, ma tkunx ir-rata ta’ 15% meta kienet 18% imma kienet 5% ma nistgħux ninsewħ. Għax ħafna nies jeħduhom l-affarijiet for granted però rridu nifhmu dak x’ifisser. Dak ifisser illi pajjiżna qiegħed jinvesti miljuni kbar fil-qasam tat-turiżmu, sempliċement għaliex qed joqgħod lura milli jiġbor lura r-rata tal-VAT illi normalment ħaddieħor iħallas, preċiżament biex ninċentivaw it-turiżmu, u dan għandna nagħtuh importanza kbira.  

L-investiment li qegħdin nagħmlu fl-istorja kulturali, arkitettonika, fl-ambjent inġenerali ta’ pajjiżna wkoll huwa investiment qawwi ħafna. Naturalment f’teżori kbar, bħal poplu tagħna però anki dak huwa investiment li għandu impatt qawwi fuq it-turiżmu. Ċifra però li trid tiġi nvestigata ftit aktar fid-dettall tindika li investejna fuq medda ta’ sitt snin kważi 50 miljun lira fi proġetti partikolari ta’ restawr f’diversi postijiet fejn għandek fortifikazzjonijiet, fejn għandek proġetti illi hafna nies jeħduhom for granted però jiswewlek kwantitajiet kbar ta’ investiment. Għadna kemm lestejna l-Barrakka ta’ Fuq u Paceville, u dawn kollha huma investimenti li jiswew il-miljuni ta’ flus. Dawn huma kollha miljuni ta’ liri investiti fit-turiżmu, u bi ħsiebna nkomplu nagħmlu hekk biex intejbu l-kwalità tal-prodott Malti partikolarment dawk l-areas f’pajjiżna li naħsbu li hemm potenzjal turistiku qawwi għat-tip ta’ turiżmu li nixtiequ nenmfasiżżaw, it-turiżmu kulturali. Għalhekk irridu nagħtu importanza lill-Belt, lill-Cottonera u rridu nagħtu importanza wkoll lin-naħa ta’ fuq ta’ Malta li huma ċentri wkoll ta’ turizmu f’pajjiżna, qed nitkellem fuq San Pawl il-Baħar, dik l-area, kif ukoll l-area ta’ Tas-Sliema bil-proġett kollu ta’ tisbiħ li għamilna u li għadu għaddej tal-front kollu inkluż l-area li tibda mill-hotel li tibqa sejra sa Tas-Sliema.  

Irridu nkomplu ninvestu jiġifieri. Il-punt li qed nipprova nagħmel biex ħadd ma jieħu l-affarijiet for granted għax kultant nieħu l-impressjoni li ċertu affarijiet l-anqas biss jissemmew u qisu jintesew, qegħdin ninvestu miljuni kbar apparti l-miljuni oħrajn li qed nagħtu l-Awtorità tat-Turiżmu preċiżament biex ikunu jistgħu jimmarketjaw lill-pajjiżna. Jiġifieri diġà qegħdin ninvestu riżorsi qawwija ħafna ta’ pajjiżna sempliċiment biex inkunu nistgħu nġibu riżultati u jien jidhirli li dawn ir-riżultati bil-mod il-mod nakkwistawhom però għad irridu nagħmlu ħafna iżjed f’dan il-qasam.  

Malajr naħseb li huwa importanti, illum li ngħid huwa illi għandna ċertu eżerċizzji ta’ studji li għamilna matul ix-xhur illi għaddew illi ħdimna ħafna fuqhom u li issa qed jaslu għal-konklużjoni tagħhom u bil-mod il-mod dawn l-istudji different issa rridu nġibuhom flimkien biex noħolqu pjan wieħed ta’ żvilupp nazzjonali għal pajjiżna. Dan il-pjan wieħed ta’ żvilupp nazzjonali jrid, il-komponenti tiegħu, jrid ikollu diversi dokumenti illi ppubblikajna u li qegħdin nippubblikaw f’dawn il-ġranet. Il-Pjan Nazzjonali ta’ l-Azzjoni għall-Impjiegi, n-National Action Plan ta’ l-employment se jiġi ppubblikat għall-konsultazzjoni wkoll fil-ġranet illi ġejjien. Dan huwa pjan illi jindirizza l-qasam tal-impjiegi, u l-ħolqien tal-impjiegi, ir-rata tal-parteċipazzjoni, il-bżonn illi nżidu r-rata ta’ l-parteċipazzjoni nazzjonali però anki r-rata ta’ parteċipazzjoni tan-nisa f’pajjiżna u nipproponi miżuri partikolari. Kull miżura għandha naturalment spiża marbuta magħha u huwa pjan kruċjali fil-formulazzjoni tal-budget issa għas-sena li ġejja però anki nħarsu aktar il-quddiem għal perjodu ta’ ħames snin li aħna għandna quddiemna. Il-pjan ta’ konverġenza huwa pjan importanti li jistabbilixxi t-targets finanzjarji għall-pajjiżna u aħna determinati illi nagħmlu ħilitna biex niħlqu dawk il-miri. Dejjem jekk ma jinqalawx ċirkostanzi internazzjonali, nerġa insemmi l-prezz taż-żejt, illi jpoġġu pressjoni fuq it-targets finanzjarji u ekonomiċi li huma stabbiliti f’dak il-pjan.    

Ninsisti illi l-investiment fl-ambjent jibqa ċentrali għal-kwalità tal-ħajja tagħna l-Maltin però anki għat-turiżmu nnifsu. Parti importanti biex dak is-settur ikun jista’ jiżviluppa huwa li aħna noffru lilna nfusna bħala Maltin, l-ewwel u qabel kollox però anki li t-turist li jżurna f’pajjiż li jkun nadif u pajjiż li jkun kapaċi li jindirizza l-isfida kbira li aħna għandna akbar minn pajjiżi oħrajn, għax pajjiżi oħrajn m’għandhomx l-istess problemi li għandna aħna, aħna għandna problemi ħafna akbar u d-dimensjoni tagħhom huma ħafna akbar li jaffaċċjaw pajjiżi oħrajn minħabba ċ-ċokon tal-pajjiż tagħna u għandna dmir, jien ngħid, li naffrontaw din il-problema bil-kuraġġ anki jekk ikun hemm deċiżjonijiet li jinħolqu, per eżempju l-introduzzjoni tal-eko-kontribuzzjoni li kienet ġiet inħabbra fil-budget tas-sena li għaddiet u hija parti minn strateġija sħiħa biex inkunu nistgħu nindirizzaw il-qasam ta’ l-iskart u nagħmel appell għax ħafna nies forsi dan il-punt ma jenfasizzawx biżżejjed, il-preokkupazzjoni tagħna mhux il-faċilità biex niġbru l-iskart. Dik hija xi ħaġa li hi l-aktar parti sempliċi, dik kulħadd jaf jagħmilha, li tiġbor l-iskart. L-isfida vera li aħna għandna quddiemna hija aħna x’nagħmlu bl-iskart li f’darna nkunu ġbarnieħ, u hemm il-konċentrazzjoni ta’ kulħadd għandha tintefa’. Għax fid-diskussjoni pubblika li saret fil-ġimgħat li għaddew inħoss illi kien hemm argumentazzjoni illi ma daħlitx fil-fond biżżejjed biex tapprezza d-diffikultajiet enormi li pajjiżna għandu dwar x’jagħmel bl-iskart la darba jkun inġabar. U l-kunċett ta’ l-introduzzjoni ta’ l-eko-kontribuzzjoni huwa marbut preċiżament ma dan il-punt.  

U għalhekk irrid nenfasizza dik is-sistema, l-importanza li l-importaturi f’pajjiżna jagħmlu ħilithom biex jingħaqdu flimkien anki mal-Gvern anki f’forma ta’ sħubija mal-Gvern biex il-prodott, l-oġġett ikun mhux biss jista’ jinġabar imma imbagħad jiġi riċiklat jew inkella disponut, inkunu għamilna biħ xi ħaġa b’mod differenti. U intkom li intkom ġurnalisti hawnhekk nistiedinkom biex tenfasizzaw dan il-punt għax huwa kruċjali biex wieħed jifhem l-istrateġija li aħna għandna bżonn nindirizzaw fil-qasam ta’ kif insolvu ċ-challenge l-kbira li aħna għandna dwar l-iskart.  

Irrid ngħid illi l-qasam soċjali huwa ċentrali għalina bħala Gvern, il-Gvern illi mmexxi jiena bil-politika li aħna nħaddmu tibqa’ tpoġġi lill bniedem fiċ-ċentru ta’ l-attività tagħna u l-affarijiet li jiena semmejt, l-ekonomija, il-performance, il-kwistjoni ta’ l-ambjent, il-kwistjoni anki tal-benefits strutturali li nkunu qed niżbaljaw jekk narawhom bħala oġetti kesħin, maqtugħin mir-realtà vera li aħna qed infittxu, li jkollu bħala Gvern.  

Dak li qed infittxu bħala Gvern huwa li ntejbu l-kwalità tal-ħajja tal-poplu tagħna. U allura l-qasam soċjali jibqa ċentrali għalina proprju f’dawn il-ġranet ikkonkludejna u ppublikajna rapport dwar l-Inklużjoni Soċjali, dan huwa wkoll pjan nazzjonali ieħor ta’ importanza kbira, komponent, ingredjent ieħor fil-pjan ta’ l-Iżvilupp ta’ pajjiżna għas-snin li ġejjin, għaliex aħna rridu li jkollna soċjetà li hu fir-riskju li jkun imwarrab. Dak ir-riskju nkunu naqqasnieh. L-analiżi ta’ l-istrutturi ta’ welfare li aħna għandna f’pajjiżna li saret f’dan id-dokument, l-analiżi li turi li għandna strutturi ta’ welfare illi huma inġenerali tajbin, li qegħdin inaqqsu n-numru ta’ nies li huma fir-riskju li jaqgħu fil-povertà, jiġifieri l-effett tal-flus li qegħdin ninvestu fit-taxxi tagħna mill-bolla li aħna nħallsu qed ikollu l-effett li nixtiequ għaliex in-numru ta’ nies fir-riskju ta’ povertà b’riżultat tal-miżuri li aħna għamilna jonqas bin-nofs. Jiġifieri l-flus li qed nonfqu fil-welfare qed imorru fejn nixtiequhom imorru però jidher ċar bla dubju li wasal iż-żmien illi l-istrutturi li kienu daħlu għaxar snin, għoxrin u anki tletin sena ilu, iridu jiġu aġġornati għaż-żmienijiet ta’ llum u rridu nirrikonoxxu li hemm ċertu setturi li illum il-ġurnata nistgħu nirriformawhom, oħrajn illi hemm bżonn illi niddedikaw aktar attenzjoni għalihom, biex ħadd ma jaqa’ f’dan ir-riskju.  

Nagħlaq b’kumment żgħir, jiena ottimmist mill-indikazzjonijiet li għandna quddiemna u nibqa ngħid li rridu nkomplu naħdmu flimkien bħala pajjiż biex naffrontaw l-isfidi li għandna, u għandna sfidi. L-isfidi ewlenin huma tar-riformi illi rridu nindirizzaw b’dan li qed jisemma fil-gazzetti bħalissa, il-kwistjoni tat-trasport pubbliku. Naturalment iva wasal iż-żmien illi s-sistema ta’ transport pubbliku f’pajjiżna tiġi riformata għax il-poplu tagħna jrid li tiġi riformata. Ma jistgħax ikun li nibqgħu nawtorizzaw iż-żiediet fin-nollijiet mingħajr ma jsiru l-bidliet li hemm bżonn li jsiru fit-trasport pubbliku.  Ilna nisimgħu ħafna, il-Gvern investa miljuni kbar ta’ liri, mhux biss fis-sussidju fin-nollijiet tal-karozzi tal-linja imma miljuni kbar ta’ liri f’ karozzi tal-linja ġodda, li jfissru li l-iskop tagħna kien illi mit-taxxi tal-poplu Malti nġibu flotta ta’ karozzi tal-linja bil-mod il-mod li tkun flotta ġdida però m’għamilna ebda riforma, ma nkunu għamilna ebda riforma billi sempliċiment biddilna l-karozzi tal-linja.  

Ir-riforma trid tiġi b’mod radikali biex ikollna rotot f’pajjiżna li jindirizzaw il-bżonnijiet ta’ pajjiżna, li jwieġbu għal-bidliet soċjali li għaddejin fil-bliet u l-irħula tagħna u li tkun flotta li tagħmel il-massimu ta’ l-użu li l-poplu Malti qiegħed jinvesti. U allura jekk aħna illum kulħadd jaqbel li l-flotta li għandna aħna tal-karozzi tal-linja trid tonqos, għax-tinkludi numru ta’ karozzi tal-linja li għal ċertu ħinijiet ta’ matul il-ġurnata ma jintużawx, allura hemm bżonn li d-deċiżjonijiet jittieħdu u naslu biex din ir-riforma nagħmluha. U meta kulħadd ikun għamel il-parti tiegħu, il-Gvern jagħmel il-parti tiegħu wkoll. U jagħti s-sussidju li hemm bżonn jagħti, iżid u jawtorizza ż-żidiet fin-nollijiet li hemm bżonn li jawtorizza però kulħadd irid jifhem li dan irid ikun pakkett sħiħ li jkun aċċettabbli għal poplu tagħna.  

Jien inżid ma’ dan li l-Gvern qed isegwi minn viċin ħafna d-diskussjonijiet li għaddejin fil-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali bit-tama li dawn id-diskussjonijiet iwasslu għal patt soċjali, l-attendenza tal-Gvern fil-laqgħat li bdew nhar it-Tnejn li għaddew qed tkun ta’ livell għoli ħafna. Jiġifieri qed jattendi għalihom is-Segretarju Parlamentari fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru, Tonio Fenech, u jiena qed nittama li dawn id-diskussjonijiet jimxu ’l quddiem. Nagħmel l-appell lill-Imsieħba Soċjali biex kulħadd ikompli jagħmel l-isforzi tiegħu għaliex dan ikun achievement kbir ħafna għal pajjiżna. Ikun breakthrough kbir għal pajjiżna. Nagħmel appell biex kulħadd jagħmel l-istess, anki l-Gvern minn naħa tiegħu u biex kemm jista’ jkun nagħġġlu f’dawn id-diskussjonijiet għaliex jiena nixtieq illi fil-formulazzjoni tal-budget tas-sena 2005 nieħu in konsiderazzjoni s-suġġerimenti li joħorġu, u l-konklużjonijiet li jkunu qed joħorġu b’riżultat tal-Patt Soċjali.  

Issa se nieqaf hawn minn naħa tiegħi. Issa nistieden lill-ġurnalisti biex min irid jagħmel il-mistoqsijiet.                                                                                                                                                                   

Anette Vella – Media Link

Hekk kif semmejt inti iż-żejt hija xi ħaġa preokkupanti, żieda fil-prezz.  X’miżura qed juża l-Gvern biex jilqa’ din iż-żieda?

Prim Ministru

Ftit hemm miżuri x’tista’ tieħu biex tikkontrolla l-prezz taż-żejt.  Il-prezz taż-żejt huwa il-prezz internazzjonali illi Malta tixtrih fuq is-swieq internazzjonali bħalma jixtruh pajjiżi oħrajn.  Aħna minn naħa tagħna qed insegwu mill-viċin l-iżviluppi li nittamaw, u jiena nemmen illi ladarba ċertu biżgħat li jeżistu bħalissa fis-swieqi internazzjonali jikkalmaw ftit rwieħhom allura l-prezz taż-żejt naħseb li għandu jerġa’ jinżel għal livelli li huma ħafna iżjed aċċettabbli.  Però bħalissa, naturalment ifisser li aħna rridu nibqgħu kawti ħafna li nkomplu nkunu għassa l-ħin kollu għall-ispiża tagħna.  Jiena ngħid apparti ċ-ċirkostanza partikolari li għandna bħalissa, din iċ-ċirkostanza għandha tiftħilna għajnejna lkoll biex iġġagħlna nirrejalizzaw forsi iżjed minn qatt qabel illi għandna nibdew naħsbu u ninvestu f’sorsi alternattiva li tiġġenera l-enerġija f’pajjiżna.  

Mingħajr ma nidħol f’wisq dettal irrid ngħid li fil-laqgħa li kelli l-Girgenti mal-Ministri u Segretarji Parlamentari bi preparazzjoni għall-budget għas-sena d-dieħla, it-tema ta’ l-enerġija, enerġija li tkun finta, fuq enerġija bħala sors alternattiva kienet waqt id-diskussjonijiet tagħna tema ta’ ċertu importanza.  U allura nittama wkoll illi meta naslu iktar ’l quddiem għall-konklużjonijiet tagħna għall-mod ta’ kif se nfasslu l-istrateġija ta’ pajjiżna għall-ħames snin li ġejjin u possibilment anke inħarsu iktar ’l bogħod minn hekk, waħda mill-miri, fl-opinjoni tiegħi u at this stage nirrepeti b’ħafna kawtela minn naħa tiegħi, għall-pajjiżna għanda tkun li tassew immorru b’qawwa f’investiment f’sorsi alternattivi ta’ modi kif niġġeneraw l-enerġija f’pajjiżna. 

Hemm ħafna x’jista’ jsir bħalma pajjiżi oħrajn għamlu wkoll f’dan il-qasam, aħna anke hawn għandna l-limitazzjonijiet li pajjiżi oħra m’għandhomx, it-territorju tagħna huwa żgħir u allura ma jippermettix soluzjonijiet bħalma jippermettu f’pajjiżi oħra u allura l-limitazzjoni tagħna tillimitana wkoll fl-options li aħna għandna.  Però jiena nemmen li hemm mezzi ta’ kif nistgħu in the long term innaqqsu din il-pressjoni qawwija li aħna qed ikollna.  Ta’ min jgħid li miċ-ċifri ta’ konsum ta’ l-elettriku li qed ikollna, qegħdin nissorprendu ruħna biż-żieda qawwija fil-konsum ta’ l-elettriku f’pajjiżna illi minnu nnifsu jista’ jkun indikatur ukoll ieħor pożittiv.  

Il-poplu Malti qiegħed imur għall-kwalita’ ta’ ħajja aħjar bl-istallazzjoni ta’ airconditioners, l-industrija qiegħda tkabbar l-investiment tagħha u jidher illi spiża fuq il-konsum industrijali qiegħed jikber ukoll.  Anke dawn huma minn banda sinjali pożittivi ta’ ekonomija li miexja ’l quddiem, però mill-banda l-oħra jixgħelulek bozza ħamra għaliex dak ifisser illi dak li konna ppjanajna li għandna bżonn ninvestu biex inkabbru s-sors ta’ enerġija f’pajjiżna li hija l-power station suppost li kellha sservina fuq medda ta’ snin, qiegħed jirriżulta issa illi mhux se sservina għal dak it-tul ta’ snin kollha u allura rridu nibdew naħsbu minn issa għal investiment kapitali u nieħdu deċiżjonijiet strateġiċi ta’ fejn se mmorru b’dak l-investiment, jew se mmorru fit-tkabbir ta’ power station jew inkella se mmorru għal sorsi alternattiva ta’ ġenerazzjoni ta’ electricity li għandhom ikunu nteressanti f’pajjiżna anke jekk inżewġu dak il-kunċett mal-mod ta’ kif nitrattaw l-iskart f’pajjiżna.  

Ruth Amaira – PBS

F’waħda mill-ewwel laqgħat mal-ġurnalisti li kellek hawnhekk kont semmejt il-proġett kapitali Mater Dei, l-isptar il-ġdid.  Hawn ħafna spekulazzjonijiet dwaru, fosthom li waqaf ix-xogħol fuqu u li se jinbiegħ lill-privat.  X’inhuma l-kummenti tiegħek?

Prim Ministru

Le, m’hemm l-ebda ħsieb li l-Mater Dei jinbiegħ lill-privat.  Lanqas m’huwa veru li waqaf ix-xogħol.  Ix-xogħol ta’ kostruzzjoni, ta’ bini, effettivament kważi tlesta kollu, mhux kważi, tlesta kollu.  Ix-xogħolijiet li jonqsu fl-isptar Mater Dei il-parti l-kbira hija l-mechanical and engineering li huma importanti ħafna għaliex għal ħafna raġunijiet fosthom ukoll għaliex dak ix-xogħol kollu huwa marbut ukoll mat-tender li kienet ingħatat għall-equipment ta’ l-isptar.  Jiġifieri l-mechanical engineering huwa marbut ma’ l-equipment li qed jinxtara u allura jrid ikun hemm il-komunikazzjonijiet interni fl-isptar Mater Dei li jkunu jaqblu ma’ dan l-equipment waqt li jonqos proċess ieħor li għandu x’jaqsam mas-sistemi ta’ l-IT, teknoloġija ta’ l-informazzjoni, tender ieħor ta’ valur sostanzjali ta’ flus.  Jiġifieri għad irid joħroġ, nittama dalwaqt fil-ġimgħat li ġejjin u allura l-mechanical engineering, il-kuntratt kollu jrid jipprovdi s-servizzi wkoll ta’ sistemi ta’ l-IT li se jiġu nstallati fl-isptar.  Jiġifieri anke min qed jgħid li x-xogħol huwa wieqaf m’huwiex korrett.  Però min qed jgħid illi l-isptar Mater Dei, bl-ispiża illi qiegħda tirriżultalna bħala indikazzjoni hija preokkupanti, naqbel miegħu.

Jiena mill-ewwel għidt li din hija issue importanti fuq l-aġenda tal-Gvern Malti u ftit ġranet wara li kont ħadt il-ġurament bħala Prim Ministru jiena sejjaħt laqgħa maċ-Chairman ta’ l-iSKANSKA u mas-CEO hawn Malta, ma’ rappreżentant hawn Malta, biex nindirizzaw din l-issue ta’ l-isptar Mater Dei.  Irrid infakkar illi oriġinarjament il-ftehim kien li d-disinn li ġie stabbilit għall-isptar, l-ispiża kellha tkun bejn wieħed u ieħor mas-87 miljun lira, fil-viċin 90 miljun lira apparti affarijiet oħrajn, id­-design fees u l-management fees.  Jiġifieri ċ-ċifra kienet ogħla minn hekk, però għar-rigward tal-bini ta’ l-isptar dik kellha tiġi, bħala bini ta’ sptar nenfasizza u mhux ta’ equipment  u mhux IT kellha tkun bejn wieħed u ieħor fil-linja ta’ 87 miljun lira.  Irriżultalna li ċ-ċifra nqabżet u se tinqabeż b’mod sostanzjali.  S’issa l-Gvern fit-total ta’ pagamenti li għamel ma qabiżx din iċ-ċifra biex inkun ċar.  Jiġifieri aħna ħriġna pagamenti bejn wieħed u ieħor daqs din iċ-ċifra.  U allura bdejna eżerċizzju immedjatament biex nidentifikaw il-parti tal-proġett li l-ewwelnett tiġġustifika x’hemm affarijiet li biddilna aħna stess.  Jiġifieri hemm affarijiet li aħna stess tlabna lil iSKANSKA jbiddlu għaliex waqt li inti tkun għaddej bi proġett kbir bħal dan naturalment ikun hemm bidliet li jkollok tagħmel as you go along. Allura parti miż-żieda ta’ l-ispiża fuq is-somma oriġinali li kienet indikata diġa’ spjegabbli u jeħtieġ li nħallsu għaliha.  

Hemm partijiet oħrajn però li jidhrilna li għandhom bżonn spjegazzjonijiet dettaljati minn naħa ta’ l-iSKANSKA biex jiġġustifikaw għaliex dik l-ispiża telgħet, għaliex aħna qed nikkontestaw dik l-ispiża.  U qed nagħmluha ċara illi l-items li qegħdin nikkontestaw jekk ma jkunx hemm spjegazzjonijiet ċari li juru illi hemm xi responsabbilta’ minn naħa tagħna allura m’aħniex lesti li nerfgħu r-responsabbilita’ ta’ dik l-ispiża.  

Id-diskussjonijiet għaddejjin u għaddejjin b’ritmu qawwi għaliex huma marbutin ukoll ma’ settlement jiġifieri mal-proċess kollu tad-data ta’ meta dan l-isptar ikun jista’ jinfetaħ, marbuta wkoll mal-kuntratt ta’ l-equipment u l-installation ta’ l-equipment fl-isptar u marbuta wkoll mal-kuntratt ta’ l-IT u marbuta wkoll man-negozjati li għad iridu jibdew dalwaqt mal-Unions dwar il-prattiċi tax-xogħol li jridu jidħlu fl-isptar Mater Dei.  Prattiċi tax-xogħol ġodda illi jgħinuna biex l-isptar ikun jista’ jopera bl-ogħla effiċjenza possibbli u bl-inqas spiża possibbli.  Qegħdin f’dan il-mument tan-negozjati, f’dan il-livelli kollha.  Jiġifieri bħalissa għaddej b’ritmu qawwi, negozjati ma’ l-iSKANSKA, għaddejin diskussjonijiet qawwija dwar it-tender ta’ l-IT, se jibdew id-diskussjonijiet mal-Unions dwar il-prattiċi tax-xogħol.  Għadu qed jitlesta xogħol minn naħa tagħna illi jrid isir bħala preparazzjoni biex jibdew dawn id-diskussjonijiet u għaddej il-proċess ta’ l-identifikar tal-makkinarju, ta’ l-equipment, li bħalissa l-konsulenti Maltin qegħdin jagħtu huma stess il-pariri ta’ l-equipment u l-equipment l-iktar modern, għax id-diffikulta’ anke hawn li aħna għandna, peress li għadda ħafna żmien minn mindu ħarġet it-tender għall-equipment għall-mument li qegħdin fih, hemm ċertu makkinarju li żviluppa fit-teknoloġija tiegħu.  Aħna rridu li jkollna l-aħjar makkinarju possibbli mingħajr ma jkollna l-esaġerazzjonijiet biex inkunu nistgħu nagħtu l-aħjar livelli ta’ servizz ta’ saħħa għall-poplu tagħna.  

Però hija waħda mill-items fuq l-aġenda politika tagħna li qegħdin nindirizzaw u li hija kruċjali għall-pjan anke ta’ konverġenza.  Tgħiduli x’għandu x’jaqsam issa it-target finanzjarju li aħna stabbilejna.  Għaliex it-targets finanzjarji ukoll huma imfassla b’mod illi jieħdu in konsiderazzjoni il-konklużjoni ta’ l-isptar Mater Dei meta allura l-isptar jitlesta effettivament l-ispiża tal-Gvern kapitali li qed ikollna din is-sena, kemm is-sena li għaddiet u li se jkollna s-sena d-dieħla imbagħad tispiċċa.  Mhux se tibqa’ tibni sptar kull sena. Ladarba l-isptar ikun spiċċa f’daqqa waħda chunk qawwija ta’ spiża kapitali li qed ikollna din is-sena 24 miljun, 25 miljun, s-sena d-dieħla probabbilment l-istess.  F’daqqa waħda tispiċċa għax tkun spiċċajtu.  

U min issorprenda ftit ruħu biċ-ċifra dwar il-pjan ta’ konverġenza forsi kieku staqsa kien ikollu tweġiba sempliċi ħafna, m’hemmx għalfejn tissorprendu ruħkom jekk fuq medda ta’ sentejn, tliet snin issa jitlesta’ f’daqqa waħda l-ispiża li l-Gvern qed jagħmel tkun niżlet b’mod sostanzjali għax l-ispiża ta’ l-isptar tkun tlestiet.  

Miriam Dalli – One News

Sa dalgħodu stess, id-deputat Nazzjonalista, John Dalli, tkellem dwar il-proġett Dar Malta fi Brussell, u qal li d-deċiżjoni finali dwar dan il-proġett ittieħdet minn Richard Cachia Caruana.  Qal li l-MIMCOL kienet inkarigata mix-xogħol tekniku imma kien Cachia Caruana li ħa d-deċiżjoni finali.  Il-kummenti tiegħek dwar din l-istqarrija u jekk tikkonfermax ukoll din l-isqarrija ta’ John Dalli u jekk tħossx li fis-sitwazzjoni finanzjarja preżenti nefqa ta’ 9 miljun lira fuq dan il-proġett hijiex nefqa raġonevoli.  

Prim Ministru

Id-deċiżjoni ħadha l-Cabinet.  Ma’ ħadha ħadt ħlief il-Cabinet.  Memorandum dettaljat li tressaq quddiem il-Cabinet li kont qed nippresjedi jiena f’laqgħa li saret jidhirli f’Mejju, m’hinix ċert fuq id-data preċiża, bejn Mejju u Ġunju.  Tressqu l-proposti kollha, l-alternattivi kollha u l-Cabinet ħa d-deċiżjoni.  Naturalment deċiżjoni dwar proċess illi kien inbeda kmieni fl-2003, għall-ħabta ta’ Marzu ta’ l-2003, proċess twil komplikat li kien ifisser li numru ta’ nies intalbu biex f’isem il-Gvern Malti jidentifikaw proprjeta’ ġewwa Brussell li tkun tista’ sservi bħala l-post ċentrali minn fejn l-operazzjoni kruċjali għall-pajjiżna ta’ preżenza ġewwa Brussell tkun tista’ ssir u tkun tista ssir b’mod sew.  

Kien hemm il’fuq minn 16-il proprjeta’, li ġiet identifikata.  Eżerċizzju magħmul min esperti u bl-għajnuna ta’ nies anke li jifhmu f’pajjiżna.  Jien irrid nirringrazzja lis-Sur Bertie Mizzi illi fl-1991 kien il-persuna li għen lill-Gvern Malti biex jinxtara l-ambaxxata, l-High Commission tagħna li aħna għandna l-Ingilterra.  U jidher ċar illum, għax wara kulħadd bravu, illum jidher ċar li mnalla ddeċidejna li nixtruh il-post, l-ambaxxata tagħna ta’ l-Ingilterra, il-High Commission! Għax dak li nvestejna dik in-nhar, il-valur tiegħu tela’ sostanzjalment illum u kieku krejna wara issa, tlettax-il sena konna nirrejalizzaw li ħallasna ħafna izjed kera u spiċċajna m’għandniex post.  Mentri dakinhar għax ħallasna somma sostanzjali ta’ flus, li għal dakinhar ukoll kienet iffaċċjat il-kritika, illum ngħidu kemm kienet deċiżjoni għaqlija.  Bertie Mizzi flimkien ma esperti għamlu eżerċizzju li analizzaw dawn il-postijiet kollha li ġew identifikati, short-listed għal tliet postijiet finalment, u mbagħad ġie identifikat dan il-post partikolari li issa nxtara u se jservi bħala l-post minn fejn se noperaw.  

Fuq dan il-punt nixtieq nagħmel ftit punti importanti.  Aħna qegħdin nirrejalizzaw jew mhux qed nirrejalizzaw li Malta issa ssieħbet fl-Unjoni Ewropea?  Li saret pajjiż Ewropew li issa tfisser li aħna rridu noperaw, irid ikollna mera ta’ l-operazzjoni governattiva f’Malta li tiffunzjona b’mod qawwi ħafna ġewwa Brussell.  Aħna qegħdin nirrejalizzaw li din m’hix kwestjoni ta’ ambaxxata bħall-ambaxxati x’imkien ieħor imma huwa post li jrid ġewwa fih jiħħawsja ‘l fuq minn 50, 60 kważi uffiċjal li jridu jiffunzjonaw biex iżommu lil kull Ministru u kull dekasteru illi aħna għandna f’pajjiżna, aġġornat bl-iżviluppi minn filgħodu sa filgħaxija? Dan qegħdin nirrejalizzaw illi din hija xi ħaġa li ma’ tista’ bl-ebda mod titqabbel ma’ xi ambaxxata oħra u allura għandna bżonn post, li huwa ċentrali, post li jkun jista’ jilqa’ ġo fih lill-ħaddiema kollha, l-uffiċjali, it-tekniċi kollha li aħna għandna għaliex aħna determinati li nisfruttaw is-sħubija ta’ pajjiżna fl-Unjoni Ewropea.  

Determinati, però ma tistax id-diskors tgħidu hekk sabiħ u mbagħad meta tiġi għas-si u no toqgħod lura milli tinvesti jew tieħu l-aħjar deċiżjonijiet biex tinvesti biex ikollok post minn fejn tkun tista’ taħdem.  Allura jkun kriterju importantissimu illi jintagħżel post minn fejn il-Gvern Malti, f’isem il-poplu Malti, jkun jista’ jaħdem fl-Unjoni Ewropea biex inġibu lejn pajjiżna dak li għandna bżonn inġibu biex nirreaġixxu u nikkontribwixxu fl-iżvilupp ta’ l-Unjoni Ewropea kif ridna, kif għidna li se nagħmlu tul is-snin kollha li domna niddiskutu s-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea.  Dik l-ewwel ħaġa.  

It-tieni ħaġa.  Imma kif deċiżjoniet sempliċi, anke għalina fil-ħajja ta’ kuljum tagħna jagħmlu sens però imbagħad ma jagħmlux sens f’kuntest nazzjonali.  L-options li kellna quddiemna kienet jew li nikru post jew li nixtru post.  Stajna għażilna t-triq il-faċli ta’ anqas kontroversja politika u nikru post.  U dan l-istess post u xi postijiet oħrajn, tnejn partikolari li kienu joffru l-ispazju li aħna għandna bżonn għall-affarijiet kollha stajna krejnihom.  Però il-kalkolu tagħna kien illi fuq medda ta’ 25 kważi 27 sena, aħna nkunu b’dik il-kera li nkunu ħallasna, li hija average rate ġewwa Brussell, inkunu ħallasna iżjed mill-valur kapitali ta’ dan il-post li kieku nixtruh illum.  U allura s-sens komun fis-sens finanzjarju, l-loġika kollha tal-proċess kienet turi li kien ikun ħafna aħjar jekk illum minflok li nieħdu deċiżjoni li nikru, nieħdu deċiżjoni li ninvestu dik kienet żgur l-aħjar deċiżjoni li stajna nieħdu fl-interess ta’ pajjiżna.  Għaliex finalment kien se jfisser li l-proprjeta’ li qegħdin nixtru illum, ma jkun jista’ jgħidilna ħadd xejn.  Il-valur ta’ dik il-proprjeta’ huwa valur li se jkun qed jiżdied kostantament għax huwa post ċentralissimu fi Brussell li allura l-valur tiegħu huwa enormi, apparti li joffrilna l-opportunita’, għaliex hawn min ħaseb illi dan il-post huwa xi post ta’ residenza għar-rappreżentant permanenti tagħna.  

Imma kemm nistgħu nkunu, kultant, naïve f’pajjiżna.  Ħasbuha villa u bdew iqabbluha ma’ villa.  Tissorprendi ruħek kultant bis-superfiċjalita’ ta’ min jagħmel dan it-tip ta’ kritika.  Huwa blokk kbir li se jippermettilna wkoll li 4 sulari minnu nikkommerċjalizzawhom u nikruhom b’mod illi jkunu jistgħu jirrendu d-dħul anke għalina stess u allura in fatti l-ispiża li aħna stess se nkunu dħalna għalija biex inkunu nistgħu niffinanzjaw dan il-post.  

Huwa mill-iktar ovvju illi d-deċiżjoni fl-istruttura kollha tagħha kienet tagħmel sens.  Ħadna l-pariri.  Mingħand min jifhem f’dan is-sens.  Issa anke din.  Malli semmejna li ħadna l-pariri mingħand l-KPMG, f’daqqa waħda lista ta’ domandi inkluż jekk hux involut Edward Cachia Caruana, l-KPMG.  Ħadd ma nduna li l-KPMG huma l-KPMG Brussels, u mhux KPMG Malta.  Li m’għandha x’taqsam xejn mal-KPMG Malta.  Hi operazzjoni separata kompletament, m’għandha l-ebda konnessjoni mal-KPMG Malta.  Hija KPMG Brussels, bl-esperti ta’ Brussels illi huma stess tawna l-parir illi l-aħjar deċiżjoni mill-aspett ta’ investiment ikun illi pajjiżna jinvesti.  Naturalment hija deċiżjoni li m’hix faċli li tittieħed.  Mela jien m’hiniex konxju illi f’eżerċizzju fejn jiena qed ngħid li għandna bżonn nġibu l-finanzi ta’ pajjiżna fuq sisien sodi u aħna għandna bżonn inkomplu naħdmu biex nikkontrollaw id-deficit ta’ pajjiża, din id-deċiżjoni ma ħadtiex in konsiderazzjoni? Mhux ovvja li ħadtha in konsiderazzjoni? Imma allura minħabba f’hekk irrid nieħu deċiżjoni li ma tagħmilx sens kummerċjali?

Is-serjeta’ titlob illi anke fi proċess, anzi proprju għaliex, irridu nindirizzaw id-deficit f’pajjiżna, l-għaqal jitlob illi d-deċiżjonijiet ta’ fejn ninvestu flusna jkunu deċiżjonijiet għaqlin.  Jien nixtieq inkun naf x’kien jiġri li kieku ħadna deċiżjoni bil-kontra, ta’ li kieku krejna flok investejna.  Nibqa’ ngħid illi hija deċiżjoni għaqlija u huwa investiment illi lil pajjiżna qed intuh proprjeta’ ta’ stima ta’ pajjiżna.  Jiġifieri dawn mhux flus li ħarġu infaqnihom u ma’ ħadna xejn tagħhom.  Aħna għandna blokk bini, f’post ċentrali li jixraq lil pajjiżna u se jippermettilna u għandu jippermettilna biex niffunzjonaw b’mod effiċjenti.  

Jien lill-poplu Malti rrid ntih l-aħjar li hu possibbli.  U jidhirli li fiċ-ċirkostanzi din id-deċiżjoni li ttieħdet, lill-poplu Malti qed intuh l-aħjar li hu possibbli, mhux fis-sens ta’ xi regolazzjoni.  L-aħjar possibbli fis-sens ta’ blokk bini li minnu nkunu nistgħu b’mod effiċjenti nieħdu l-massimu possibbli għal pajjiżna mill-Unjoni Ewropea.

Kurt Sansone – Malta Today

Semmejt ir-rappreżentat permanenti ta’ Malta fi Brussell.  Nafu li dak li se tgħid int mhux sempliċiment ambaxxata imma anke se tiffunzjona bħala Ministeru.  Inti kuntent bl-aċċessibilita’ li għandu ir-rappreżentant Malti mal-poplu Malti u mal-media fis-sens ta’ xogħol li qed isir fi Brussell.  Il-Ministri nafu, kulħadd għandu aċċess għalihom u l-komunikazzjoni hi ħafna iktar faċli.  Int kuntent bil-komunikazzjoni li teżisti bejn Brussell u l-poplu Malti u l-media?

U forsi punt żgħir fuq l-iSKANSKA.  Il-Gvern għandu t-target date meta jixtieq li jinfetaħ l-isptar?  Hemm data li qed jimmira għaliha?

Prim Ministru

Jekk titlob l-opinjoni sinċiera tiegħi, jien m’hiniex kuntent bil-mod ta’ kif anke l-Gvern stess qiegħed jikkomunika mal-poplu Malti.  Jiġifieri nirrikonoxxi illi għad hemm spazju qawwi fejn intejbu l-mod ta’ kif nikkomunikaw mal-poplu Malti.  Jien nibqa’ ninsisti illi l-Gvern għaddej b’ħidma, b’ritmu qawwi ħafna u rridu nkomplu nispjegaw ħafna iżjed milli spjegajna s’issa lill-poplu tagħna biex jifhem l-areas, l-oqsma kollha li qegħdin nindirizzaw għall-ġid tagħna stess.  U naħseb illi hawnhekk spazju fejn nistgħu nkomplu ntejbu.  Mhux qed joħroġ biżżejjed quddiem il-poplu tagħna l-firxa qawwija ta’ ħidma ta’ dan il-Gvern li bdiet mhux mill-ġurnata li sirt Prim Ministru jiena, li bdiet mill-ġurnata li ntrebħet l-elezzjoni ta’ l-2003.  Infakkar illi f’Settembru tas-sena li għaddiet dak iż-żmien, il-Prim Ministru Eddie Fenech Adami, fil-mass meeting li kien sar fuq il-fosos tal-Furjana fil-festi ta’ l-Indipendenza, kien poġġa l-aġenda politika għat-tnax-il xahar li konna deħlin fihom, 2004, fuq l-areas ta’ prijorita’ li ridna naħdmu fuqhom u nfakkar li dakinhar kien semma’:

1)       ir-riforma tat-Tarzna

2)       il-White Paper għar-riforma fis-settur pubbliku

3)       ir-riforma fil-pensjonijiet

4)       ir-riforma fis-saħħa

5)       il-qasam ta’ l-impjiegi u l-qgħad  

u mbagħad il-kwestjoni ta’ l-isptar u ta’ l-ispiża kapitali u ta’ dawn l-affarijiet kollha.  Kienet l-aġenda politika li ssemmiet li dak iż-żmien, f’Settembru stess, konna qed ngħidu li konna diġa’ bdejna naħdmu fuq dik l-aġenda.  Illum, effettivament kważi sena wara, nistgħu naqbdu dik il-lista u nuru illi tul ix-xhur li għaddew aħna ħdimna fuq dawn l-oqsma li jkunu ta’ challenges kbar u rrid ngħid li uħud minnhom mxejna u kkonkludejna, nsemmi r-riforma fit-Tarzna, illi anke ngħid b’kawtela però bi tbissima ngħid illi dak li forsi f’erbgħin sena ħadd ma rnexxilu jagħmel jista’ jkun li jekk ħadd ma jdaħħal denbu fin-nofs u jikkomplika l-affarijiet, jista’ jkun li bdejna nagħmluh aħna.  Jista’ jkun.  Issa ħaddieħor jista’ jpinġi kollox iswed f’pajjiżna, ma jimpurtax.  Jiena dispost li naċċetta, imma t-tpinġija bl-iswed, hija tpinġija m’hix realta’.  Jiena r-realta’ tinteressani.  Ir-realta’ nħossa b’kawtela, nibqa’ ngħid, b’saqqajja ma’ l-art, u nippreferi li nitkellem meta jasal il-ħin li nkunu tkellimna w għedna li dik ir-riforma tatna r-riżultati.

Fuq il-kwestjoni tal-pensjonijiet ħdimna ħafna, ittamajna illi sa Ġunju li għadda, kif talbuna l-imsieħba soċjali nkunu kkonkludejna, però ma kkonkludejniex fuq pożizzjoni komuni, kif xtaqna.  Ma jimpurtax.  Komplejna bid-diskussjoni, xorta l-bieb tad-diskussjoni baqa’ miftuħ beraħ, il-ħsieb tagħna hu illi fil-ġimgħat li ġejjin inkunu nistgħu nippubblikaw aħna l-White Paper bi proposti illi dak li nkunu miftehmin għal diskussjoni fuq livell nazzjonali.  Jiġifieri anke dak li se nippubblikaw mhux se jkun xi ħaġa li tkun imniżżla fuq il-granit u mhux ħa tiċċaqlaq imma pjuttost dokument ta’ diskussjoni fuq suġġett li jinteressana, li huwa kruċjali għall-ġejjieni tal-ġenerazzjonijiet futuri ta’ pajjiżna.  U anke nħossni l-istess fuq ir-riforma tas-saħħa.  Iktar tard matul is-sena, t-tama tagħna, forsi b’mod li nintegrawh mal-budget tas-sena d-dieħla, issa naraw, inkunu nistgħu nressqu l-proposti tagħna għar-riforma tas-saħħa.

Però l-aġenda politika.  Minn hawn tlaqna. Jiddispjaċini li dortlok dawra biex nolqot punti oħrajn li xtaqt nagħmel.  Naħseb li nistgħu ntejbu l-komunikazzjoni tagħna u l-aċċessibilita’ tagħna lkoll mal-media, mal-poplu Malti ħafna iżjed milli qed nagħmlu llum u dan jgħodd ukoll għar-rappreżentant tagħna li aħna għandna fi Brussell, jiġifieri Richard Cachia Caruana.  U dan m’għandix dubju li nistgħu nsibu mod kif dan jkun jista’ jsir.  Naturalment ir-rappreżentant permanenti tagħna jattendi għall-cabinet meetings kollha illi jsiru, infatti il-laqgħa tal-cabinet issir nhar ta’ Tnejn, preċiżament biex tkun tista’ tippermetti biex ir-rappreżentant permanenti jkun preżenti għal dawn id-diskussjonijiet u jipparteċipa fihom.  Għaliex irridu nifhmu li llum aħna parti mill-Unjoni Ewropea.  Aħna s-suq tagħna, l-ekonomija tagħna hija l-ekonomija Ewropea, huwa s-suq Ewropew.  Ir-realtajiet tagħna llum huma Ewropej u hemm bżonn li din tidħol fil-psikoloġija tagħna għax għadha ma daħlitx.  Għadna qegħdin naraw lir-rappreżentant permanenti tagħna qisu ambaxxatur.  Dak mhux ambaxxatur.  Dak huwa r-rappreżentant tal-Gvern li qiegħed jopera bħala Gvern, b’rappreżentanza tal-Gvern ġewwa Brussell fil-komunikattiva u fl-interface tagħna ma’ l-Unjoni Ewropea.  Kull ġurnata ġewwa l-Unjoni Ewropea jiġu diskussi affarijiet li jolqtuna fid-dettal kapillari tal-ħajja tagħna ta’ kuljum.  Din hemm bżonn nifmuha bħala poplu sħiħ.  Dan seħħ fl-1 ta’ Mejju imma qabel ma kienetx.  Jiena nifhem id-diffikulta’ biex nassorbuha kollha kemm aħna din, però bil-mod il-mod irridu nassorbuha, ibda l-ewwel wieħed minni. Din hija parti mir-realta’ u d-deċiżjonijiet li qed jittieħdu ġo Brussell huma deċiżjonijiet li aħna rridu nsegwuhom, nipparteċipaw fihom, naraw il-punto di vista Maltija x’inhi, nagħmlu l-argumentazzjoni tagħna, nitkellmu fil-mument li tkun qed tinbet l-ideja fl-Unjoni Ewropea u mhux nitkellmu fil-mument meta d-deċiżjoni tkun ittieħdet.  

Din hija l-qabża l-kbira bejn is-snin li għexna qabel l-1 ta’ Mejju ta’ din is-sena u issa x-xhur li qed ngħixu wara l-1 ta’ Mejju.  Qabel l-1 ta’ Mejju aħna konna ninnegozjaw dwar affarijiet li jkunu diġa’ ddeċidew.  Issa mhux qegħdin immorru ninnegozjaw dwar affarijiet deċiżi.  Issa qegħdin f’parti mill-proċess, fil-formolazzjoni tad-deċiżjoni. U allura l-preżenza tagħna f’dak il-livell hija kruċjali.  U d-deċiżjonijiet li qegħdin jittieħdu, anke f’dan l-ewwel ftit ġimgħat mis-sħubija huma kollha deċiżjonijiet li pparteċipajna fihom, li uħud minnhom tajna s-sehem tagħna, li uħud minnhom fil-mumenti li twieldet l-ideja aħna nkunu għednilhom, isma’ aħna din ma naqblux magħha jew din issir b’dan il-mod u pparteċipajna inkluż il-parteċipazzjoni ta’ l-għażla tal-President tal-Kummissjoni, pparteċipajna.  Din hija r-realta’.  Din kbira.  U dan l-ispirtu Ewropew hemm bżonn li jinżel iżjed, fl-opinjoni tiegħi fil-kuxjenza Maltija.  Dan jista’ jsir billi l-komunikattiva bejn ir-rappreżantant permanenti tagħna u l-media u l-poplu tagħna nkomplu ntejbuha.  U jiena nara kif dan jista’ isir.  

Staqsejtuni dwar it-target għall-isptar.  Ma nistax ngħid illi hemm, ma nixtieqx f’dan l-istadju nikkometti ruħi fuq target date.  Qegħdin niddiskutu target date.  It-target date jiddependi minn diversi fatturi għalhekk ma nixtieqx…Illum però nittama minn hawn u ftit ieħor inkunu nistgħu nistabbilixxu b’mod ċar id-data ta’ meta se nimmiraw biex jinfetaħ l-isptar.  Ma nixtieqx nintrabat illum għaliex hemm variables jilgħabu u dawn jistgħu jinfluwenzaw sostanzjalment.  Semmejthom diġa’, it-tender ta’ l-IT meta toħroġ, meta tagħlaq u meta tingħata.  Il-mechanical and engineering contract meta jibda, meta jispiċċa u l-għeluq tiegħu.  Il-kwistjoni ta’ l-equipment, jiġifieri l-konsultazzjoni li qed isiru mal-konsulenti Maltin dwar il-makkinarju kif se jitwaħħal, fejn se jitwaħħal, kif se jiġi operat, kif se jintuża minn issa ġewwa l-isptar San Luqa sakemm imbagħad ikun jista’ jiġi trasportat sa l-isptar Mater Dei.  Jiena ma rridx li nġibu equipment li npoġġuh ġo kamra ġo l-isptar Mater Dei u nistennew sentejn oħra sakemm jibda jaħdem.  Allura l-għażla tal-makkinarju u l-fażi ta’ kif wieħed iġib dak il-makkinarju dak kollu qed jiġi diskuss bħalissa flimkien man-negozjati li għad iridu jsiru.  

Is-somma tal-variables, allura jekk tippermettuli ma nixtieqx nintrabat b’data però nintrabat li qed ninsisti illi t-target date tal-ftuħ ta’ l-isptar irid ikun l-eqreb possibbli.  Mhux se nippermetti li jkun hemm dewmien illi mhux ġustifikat jew mhux spjegabbli jew li jista’ jiġi evitat.  Għaliex huwa kruċjali għall-aspetti kollha li dan il-proġett ikun miftuħ għall-użu u jkun operational malajr kemm jista’ jkun.  Għax implikat warajh hemm aspetti finanazjarji ta’ importanza kbira.  Però hemm ukoll l-aspett ta’ livell tas-saħħa.  Jiġifieri aħna qegħdin f’din il-pożizzjoni bejn l-isptar San Luqa li rriduh jkompli jagħti l-aħjar servizz u biex inkomplu nagħmlu hekk irridu ninvestu fih u allura rridu noqogħdu attenti wkoll kif niddeċiedu fejn ninvestu u kif ninvestu ġewwa l-isptar San Luqa.  And again trid tinvesti flok l-isptar San Luqa fl-isptar Mater Dei biex tikkompletah u ċċaqqlaq kollox.  U allura dan il-bilanċ li rridu nsibu kontinwament biex il-poplu tagħna ntuh l-aħjar servizz ta’ saħħa possibbli fl-isptar San Luqa waqt li qed jopera sal-mument li mmorru fl-isptar Mater Dei malli jibda jopera, dak il-bilanċ irridu nsibuh b’ħafna għaqal.

Lawrence Grech – The Sunday Times

L-ewwelnett xtaqt nagħmel osservazzjoni fuq waħda mit-tables li tqassmu lilna, fuq Direct Investment.  Dawk iċ-ċifri huma suppost Lm million, però mhux ċar fejn id-decimal point irid jiġi.  First two digits?

Prim Ministru

Hekk nifhima jien

Lawrence Grech – The Sunday Times

First two jew first three

Prim Ministru

First two…

Lawrence Grech – The Sunday Times

Le, għax per eżempju wieħed 46 million ok, imbagħad immorru għas-sena 1999 fejn għandek sitt figuri.  Allura jiġu l-ewwel tliet decimal figures…

Prim Ministru

In-1999 kienet is-sena li fiha l-iktar li kellna investiment dirett minn barra

Lawrence Grech – The Sunday Times

Allura dak jiġi 327.9million, hux hekk?

Prim Ministru

Iva

Lawrence Grech – The Sunday Times

Id-domanda proprja hija xtaqtek tgħidilna ftit il-Gvern x’inhu jagħmel biex jindirizza ċertu areas, per eżempju il-produttivita’ fis-settur pubbliku.  Id-dejn nazzjonali li ma ssemmiex, li kull ma jmur qiegħed iħalli mpatt anke fuq id-defiċit u anke hawn l-impressjoni li hawn telqa fil-pajjiż fir-rigward ta’ ħmieġ u ta’ traskuraġni estetika, fis-sens ta’ ħmieġ.  Fl-aħħarnett l-eco tax għandek xi target f’moħħok?

Prim Ministru

Ħa nibda fuq tad-dejn nazzjonali jekk tippermettuli għaliex anke hawnhekk ċerti sezzjonijiet tal-media forsi mhux qed jispjegaw biżejjed.  Ħa nipprova nirriduċiha b’mod sempliċi.  Hawn uħud minnkom jifhmu sew, ħudu paċenzja bija, naf li tifmuħ dan imma mportanti li nispjegawh lill-poplu tagħna.  

Sakemm nibqgħu b’deficit, id-dejn nazzjonali se jogħla.  Jimporta tgħiduha b’mod ċar li tispjegawilu lill-poplu tagħna? Dik illi kull sena li nispiċċaw bid-deficit ifisser d-differenza rridu nagħmlu tajjeb għalija bid-dejn.  

Il-poplu tagħna ħadd ma jidħaq bih u mhux jiġi joqgħod jippriedka illi jitkellem bil-verita’.  Ma nidħqux bil-poplu tagħna.  Il-poplu tagħna ngħidulu l-fatti kif inhuma sakemm nibqgħu b’deficit, id-dejn nazzjonali ser jiżdied.  L-iktar ħaġa sempliċi, l-iktar ħaġa ċara però l-inqas ħaġa li qed tintqal bir-rispett kollu.  U mhux sew, mhux ġust għax min qed jgħid hekk qed jidħaq bil-poplu tagħna u jiżgwida lill-poplu tagħna.  Mela allura għandna dmir kollha kemm aħna li ma niżgwidawħx lill-poplu tagħna.  Għaliex qed ngħid hekk?  Għax hemm bżonn li kollha kemm aħna nifhmu illi l-fatt illi qed nindirizzaw id-deficit ta’ pajjiżna u partikolarment l-ispiża rikorrenti, dak l-ewwel u qabel kollox.  Dak hu kruċjali, li fil-mument dik l-ispiża rikorrenti aħna nkunu qegħdin fil-livell pożittiv tiegħu u nibdew niġu surplus fir-rikorrenti, kif qegħdin surplus fir-rikorrenti.  Jiġifieri anke din għandha tiġi enfasizzata, meta kieku l-ispiża rikorrenti u d-dħul rikorrenti aħna qegħdin in surplus.  Ninżlu deficit meta tgħodd magħhom l-ispiża kapitali u hawn jibda jagħmel sens għaliex qegħdin nagħtu prijorita’ li nlestu l-proġetti kapitali kollha.  U meta ngħid proġetti kapitali jien mhux qed nirreferi biss għall-isptar Mater Dei, jien qed nirreferi għall-Imġarr, qed nirreferi għaċ-Ċirkewwa, qed nirreferi għall-proġetti kapitali kollha li aħna għandna għaddejin li huma nvestiment għall-pajjiżna li huma wkoll element ieħor ta’ kif timxi ‘l quddiem.  Però, l-inkwiet għandu jkun il-focus, il-focus tagħna hu fuq l-ispiża rikorrenti.  

Biex nindirizzaw id-dejn nazzjonali aħna qed nagħmlu u nieħdu diversi inizjattivi per eżempju anki għaliex, u intant biex nispjega b’mod li jinftiehem mill-pubbliku, il-Gvern iffinanzja dak id-dejn nazzjonali billi ħareġ stock u dak l-istock ħarġu ċertu snin ilu u kienu ħarġu b’ċerti rati ta’ imgħax.  Minħabba li r-rati ta’ l-imgħax kienu niżlu u niżlu f’perjodu ta’ żmien, il-Gvern ħa deċiżjoni li jsarraf, u jagħlaq dak l-istock, u jerġa’ joħroġ stock b’rati ta’ l-imgħax inqas u dak hu l-mod kif inti tindirizza l-piż mhux tad-dejn nazzjonali fih innifsu, imma ta’ l-imgħaxijiet li jrid jitħallas fuq id-dejn nazzjonali għax dak huwa parti mill-ispiża rikorrenti.  Imma jista’ xi ħadd jagħmel dan l-isforz, forsi ftit iktar, biex mal-poplu tagħna dawn l-affarijiet jispjegawhomlu ħalli jkun jista’ jifhimhom.  

Il-media hija importanti ħafna biex tagħmlu dan.  Jien nemmen li l-Gvern għandu jkun trasparenti u għandu jkun miftuħ biex jispjega lill-poplu tagħna ħalli l-poplu tagħna jsir parti minn dan il-proċess.  

Però l-media trid twassallu dan il-messaġġ ukoll u anki kruċjali li nwassluh.  Mela l-focus tagħna hija fuq l-ispiża rikorrenti.  U hawn, allura, l-importanza li qegħdin nagħtu u l-importanza li tajt, anki jien, fil-ġimgħat li għaddew u mal-Ministri u kapijiet ta’ Dipartimenti u qed inżomm accountable, illi huma jżiedu l-livell ta’ produttivita’ tal-Gvern għaliex din hija waħda mill-iktar affarijiet li tista’ tgħinna biex nindirizzaw id-deficit tagħna.  Għax id-deficit tagħna l-biċċa l-kbira tiegħu hija fixed cost.  Pagi qed joħorġu, skond informazzjoni li għandi, kemm nagħmlu overtime fis-Sajf.  Għax aħna billi bin-nofstanhari irridu nagħmlu overtime, issa, dak tagħti l-informazzjoni, interessanti.  U staqsu din il-mistoqsija, l-ġurnalisti, kemm nagħmlu overtime fis-Sajf meta naħdmu bin-nofstanhari.  U niddiskutu ftit u naraw, aħna meta nitkellmu dwar Patt Soċjali, nitkellmu dwar bidliet fil-prattiċi tax-xogħol.  Dawn hemm bżonn li nħarsu lejhom.  Għax il-livelli ta’ produttivita’ f’pajjiżna hemm bżonn jiżdiedu. Però biex jiżdiedu irridu nieħdu miżuri konkreti deċiżivi li nuru li nirrispondu għalihom tajjeb.  

Jien irrid ngħid li fid-diversi organizzazzjonijiet li aħna għandna, aġenziji u x’naf jien, anke n-negozjanti, fid-diskussjonijiet li kellna ma Unions hemm understanding fuq dan, jiġifieri rridu nkomplu nibnu fuq il-pożittiv li jeżisti hawnhekk.  Però żgur il-produttivita’ fis-settur pubbliku trid tiżdied, il-ħela trid tonqos, il-kontroll ta’ l-ispejjeż iridu jonqsu u n-natural wastage fis-settur ta’ l-employment tagħna, fis-settur pubbliku jrid jiġi kontrollat, mhux in-natural wastage.  In-numru ta’ nies li l-Gvern iħaddem miegħu irid jibda jonqos billi min jispiċċa joħroġ għax ikun laħaq l-eta’ pensjonabbli jiġi sostitwit biss jekk f’dik il-pożizzjoni jkun jirriżulta li hemm bżonn illi jimtela.  Il-bqija fejn aħna għandna nies li huma żejda f’ċertu setturi, allura, hemmhekk inħallu n-nies jispiċċaw bl-eta’ pensjonabbli però ma nimlewx il-post, għax inħallu n-numra ta’ ħaddiema tal-Gvern jonqsu.  U nistieden lilkom biex teżaminaw iċ-ċifri totali ta’ ħaddiema fis-settur pubbliku kollu matul dawn l-aħħar ħames snin bl-iskop li effettivament in-numru fil-fatt hu nieżel bit-trend, illi tista’ tkun anke aktar qawwija, però nieżel.  Hu xi ħaġa li ddiskutejna wkoll matul il-laqgħa li saret il-Girgenti u beħsiebna hawnhekk nagħmlu li nistgħu biex inkomplu ntejbu s-sitwazzjoni.  Jiena m’hinix kuntent, ħsibt illi ħa tkun pass pożittiv, il-ftehim li ntlaħaq mal-Federazzjoni ta’ l-Industriji u l-Employers Association biex nies li huma surplus, li għandna fil-kumpannija IPSL nkunu nistgħu nixxiftjawhom għal fuq is-settur privat, u ntlaħaq ftehim ta’ kif nistgħu nagħmluha din u anki l-ħaddiema li allura huma żejda mas-settur privat u l-paga tagħhom tkun in parti ssusidjata mill-Gvern stess.  Però dak l-arranġament mhux qed jiffunzjona.  S’issa mhux qed itina l-ebda riżultat li wieħed jista’ jinnutah.

Irrid fil-ġimgħat li ġejjin neżamina għaliex dak mhux qed jiffunzjona u naraw kif nistgħu nġegħluh jiffunzjona, għaliex naħseb jiena hija waħda mill-affarijiet li tista’ tgħina biex inkunu ndirizzajna f’dan is-settur partikolari.

Dwar it-telqa.  Meta ngħaddi minn ħdejn ir-roundabouts, meta nara l-bidla kbira li ma kienetx hemm sa sentejn ilu li qed tiswina wkoll il-miljuni tal-liri però dik ħadniha for granted issa, issa saret xi ħaġa tajba aċċettata.  Ma kienx hemm kummenti pożittivi; ma rajtx kummenti pożittivi.  Fil-verita’ jien nissorprendi ruħi u nieħu pjaċir illi ngħaddi minn inħawi minn fejn jgħaddu l-Maltin, fejn imorru jiddevertu l-Maltin, fejn jgħaddu t-turisti.  Titla’ l-Mellieħa u titgħaxxaq bil-mod kif irranġawha.  Tmur it-triq li taqbad lejn Ħal-Qormi u titgħaxxaq b’dik ir-roundabout, il-bidla kbira li seħħet f’pajjiżna.  Nieħu pjaċir ninnota li l-poplu tagħna mhux qed jikkuntenta b’dak biss, li jfisser li l-expectations tagħna qed ngħolluhom.  Ħażin li ngħollu l-expectations? Le.  Dak hu tajjeb.  Jien nixtieq li l-poplu tagħna jkomplu jgħolli l-expectations għax għandu dritt illi jinsisti li l-kwalita’ tal-ħajja tiegħu tkompli titjieb.  Having said that, l-issue ta’ l-indafa nirrikonoxxiha, vera għandna toroq illi tgħaddi minnhom u tgħid imma hawnhekk hawn dan il-ħaxix, kif għadu ma nqatax.  

Anke dan kien suġġett li ddiskutejna fil-laqgħa li kellna fil-Girgenti.  Jiena qed naħseb illi mexjin għall-bidla f’dan il-qasam, fl-istruttura fis-setgħat tal-Gvern.  L-elementi kollha li għandhom x’jaqsmu ma’ l-indafa f’pajjiżna taħt responsabbilta’ ta’ Ministeru wieħed flok nibqgħu illi għandek prattikament tliet Ministeri differenti li jittrattaw dan il-qasam u nikkordinawha b’mod li jkun ħafna iżjed strutturat.  Ikun iktar effettiv, jiġifieri li l-indafa tinħass iżjed, illi inti tgħid għaddejt minn triq arterjali li għandna, forsi b’intenzjoni tajba, però, triq arterjali responsabbilta’ ta’ xi ħadd.  It-toroq fil-lokalita’, responsabbilta’ tal-Kunsilli Lokali.  Il-Kunsilli Lokali qed ngħaddulhom il-flus biex inaddfu, però jekk jinqalgħu l-problemi jeħel il-Gvern u mhux il-Kunsill Lokali jew il-kuntrattur tal-Kunsill Lokali.  Jiġifieri hemm bżonn nirrikonoxxu illi wasal iż-żmien li nerġgħu nħarsu lejn is-sistema u nirreveduha.  Għaliex hemm bżonn li aħna mmorru għall-ogħla livelli ta’ ndafa possibbli għall-pajjiżna.  Naturalment nibqa’ nwassal il-messaġġ u dan ma jiddependix biss mill-Gvern.  Jiddependi minna stess.  Min għandu flixkun ma jitfgħux barra.  Min għandu pakkett tas-sigaretti ma jitfgħux barra.  Min għandu karta ma jaqbadx u jarmiha.  Irridu nipparteċipaw kollha kemm aħna bħala poplu, eżerċizzju sħiħ illi hemm bżonn inwettqu f’pajjiżna.

Dwar data meta ħa’ tidħol l-eco contribution nittama li d-diskussjonijiet, li avvanzaw sostanzjalment u prattikament mxejna sew mas-setturi kważi kollha.  Jonqosna ma’ settur wieħed ikunu konklużi issa f’dawn il-ġimgħatejn li fadal.  Imbagħad inkunu nistgħu ngħaddu għal data ta’ implimentazzjoni ta’ l-eco contribution illi jiena naħseb se jkun għall-ħabta ta’ Settembru.  Però jonqos illi naslu għall-għeluq tad-diskussjonijiet kollha ma’ l-operaturi li huma nvoluti f’din is-sistema.  

Fr. Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

Prim Ministru, ħu paċenzja bija. Bl-ispirtu ta’ frankezza li għadek kif kellimt lilna u aħna rridu nkellmu lilek.  Kif tiġġustifika l-azzjoni tal-pulizija ta’ dan l-aħħar jumejn fuq xi settur relattivament żgħir ta’ mportaturi illi bejniethom dan is-settur, sa fejn infurmat jiena, settur minnhom iġib miljun flixkun fis-sena.  Meta hawn Malta setturi oħra iġibu 22 miljun flixkun fis-sena u l-azzjoni tal-pulizija bla ebda avviż u bla ebda pre-avviż kienet fuq is-settur iż-żgħir.  Dan ma tax l-impressjoni li l-Gvern huwa favorevoli tal-forte.

Prim Ministru

Assolutament le.  Jiddependi min hu debboli u min hu b’saħħtu.  Jiddipendi wkoll jekk għandna liġi aħniex se ngħadduha nkella le.  Jiddependi wkoll li nispjegaw u nieħu pjaċir li saret din il-mistoqsija.  Jiena meta għidt illi l-issue ta’ l-ambjent, l-issue ta’ l-eco contribution, li dawn huma ċentrali ma kontx qed niċċajta, kont qed nitkellem bis-serjeta’.  U meta spjegajt illi l-eco contribution, inkluż il-kontribuzzjoni fuq il-fliexken hija miżura marbuta mal-qasam ta’ l-ambjent, ma kontx qed niċċajta.  Kont qed ngħid bis-serjeta’.  Hija mfassla b’mod li tinkoraġġixxi u tgħin lil dawn l-importaturi illi għandhom sistema ta’ flixkun illi tidħol, tintuża mill-konsumatur, terġa’ tmur lura, terġa’ tintuża u l-flixkun qiegħed idur il-ħin kollu.  Għaliex? Għax dan huwa kruċjali għall-ambjent tagħna.  Min qed jimporta 22 miljun flixkun għandu dik is-sistema ta’ returnables.  Għandu sistema ta’ fejn flixkun jintuża għaxar darbiet, ħmistax-il darba, għoxrin darba.  Kważi kollha.  Qed ngħid soft drinks.  Il-miżura li ħadu l-pulizija hija marbuta mal-legal notice li titratta fuq is-soft drinks, mhux fliexken ta’ l-inbejjed.  Ma tolqotx il-flieken ta’ l-inbejjed.  Hija miżura li titratta dwar is-soft drinks.