LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
 TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

 BerÄ¡a ta’ Kastilja
Il-Ġimgħa 7 ta' Mejju 2004

Prim Ministru

Sinjuri, grazzi ħafna talli erġajna ltqajna xahar wara l-aħħar darba li ltqajna l-ewwel darba. Naħseb li bħala introduzzjoni, ser nipprova nkun fil-qasir u mbagħad bħalma għamilna d-darba l-oħra ser inħalli f'idejkhom biex inthom tagħmlu l-mistoqsijiet li tixtiequ tagħmlu.

Å»gur illi magħtul dan il-perjodu ta' żmien li għadda kellna l-highlights ta' l-avvenimenti storiÄ‹i li seħħew f'pajjiżna jiÄ¡ifieri illum qegħdin niltaqaw sebat ijiem wara li pajjiżna sar membru fl-Unjoni Ewropea u allura kellna diġà l-ewwel sebat ijiem ta' test ta' kemm l-istrutturi li aħna waqqafna magħtul is-snin u tal-liÄ¡ijiet li għaddejna biex inkunu nistgħu nilħqu l-livelli tal-acquis u jkollna l-kapaÄ‹ità amministrattiva biex pajjiżna jkun jista’ jopera fi ħdan l-Unjoni Ewropea. Kellna l-ewwel sebat ijiem li fihom bdew jiffunzjonaw dawn l-istrutturi, u żgur li tafu f'dawn l-ewwel sebat ijiem allura saret bidla kbira f'Ä‹ertu aspetti.  

Hemm oħrajn li għad iridu jseħħu imma kellna l-ewwel prova ta' xi tfisser li Malta saret parti minn suq intern. Ta' xi tfisser illi inti issa għandek sistema fejn l-operaturi, l-importaturi b'mod partikolari li jirrappreżentaw kaxxa sħiħa ta' operaturi żgħar f'pajjiżna illi kienu ilhom jgħidulna illi f'pajjiżna għandna bżonn nattakkaw aspetti li għandhom x'jaqsmu mal-burokrazija ma’ telf ta' żmien ta' dawn l-operaturi kummerÄ‹jali, konna nafu illi fl-ewwel ta' Mejju bi dħul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea u allura bis-suq tagħna isir parti mis-suq intern. Parti importanti mil-ħin li qabel dawn l-operaturi ż-żgħar kienu jkollhom bilfors jiddedikaw għal mili ta' formoli, clearance ta' formoli ta' dwana u dawn it-tip ta' proÄ‹eduri effettivament fl-ewwel ta' Mejju iżżarmaw. Għaliex issa għal dak li għandu x'jaqsam ma prodotti li qed jiÄ¡u importati f'pajjiżna mill-Unjoni Ewropea dak il-proÄ‹ess kollu li qabel kien stabbilit li kellu jsir, illum il-Ä¡urnata iżżarma ruħħu. Jiena fil-fatt kelli laqgħat ma importaturi f'dawn l-aħħar tlett ijiem li ndikawli li dan diġà huwa pass kbir il-quddiem u l-kumment li sarli minn Ä‹erti rappreżentanti kien illi hekk ser jiffrankaw ħafna mill-ħin li qabel kellhom bilfors jiddedikaw għal parti amministrattiva tal-clearance tad-dokumenti.  

L-stess ukoll, bidla oħra importanti illi naturalment għandha l-effett pożittiv immens fuq il-qasam tan-negozji ż-żgħar f'pajjiżna għandu impatt imbagħad bil-kontra pjuttost negattiv fuq il-finanzi tal-Gvern, huwa l-fatt li mill-ewwel ta' Mejju r-rata tal-VAT, id-dħul tal-VAT, fuq il-prodotti mpurtati mhux qed tinÄ¡abar issa fil-mument illi l-prodott jidħol Ä¡ewwa pajjiżna imma l-VAT tinÄ¡abar fil-mument illi r-retailer ikun qed ibiegħ fis-suq Malti.  

JiÄ¡ifieri l-ewwel ta' Mejju naħseb illi huwa Ä¡urnata li mhux biss iÄ‹Ä‹elebrajniha u kien mument importanti ħafna fejn pajjiżna ngħata l-merbħa mill-pajjiżi l-oħrajn ta’ l-Unjoni Ewropea u kien mument allura mhux biss ta' storja għal pajjiżna, imma mument ta' storja għall-Unjoni Ewropea, però issa għar-realtà ta' kuljum down to earth issa kif taffettwa lill-familji tagħna, lill-kummerÄ‹janti tagħna, lin-negozjanti tagħna, is-sħubija ta’ l-Unjoni Ewropea. Illum qegħdin fis-seba Ä¡urnata ta' din l-esperjenza u rrid ngħid illi l-indikazzjonijiet għadhom kmieni, naturalment għadna fil-bidu iżda l-ewwel indikazzjonijiet huma diġà pożittivi, ma jidhirx li għandna xi diffikultajiet jew xi problemi b'din it-tranżizzjoni enormi illi pajjiżna ħa. Il-Gvern qed ikompli jsegwi naturalment l-iżviluppi li qegħdin iseħħu u nkunu aktar attenti x'qed jidħol pajjiżna, x'jista’ jaffettwa s-suq f'pajjiżna, però jidher illi qegħdin mexjin u r-realtà tas-sħubija, realtà ta' suq wieħed, qegħdin ngħixuha u qegħdin ngħixuha b'mod pożittiv.  

Effett pożittiv ieħor ta' dan kollu li qed jinħass diġà, f'daqqa waħda huwa t-tnaqqis sostanzjali fil-prezzijiet ta' numru qawwi ta' prodotti. Anki dan effett ta' tneħħija ta' numru qawwi ta' levies u allura mhux biss l-operaturi kummerÄ‹jali f'pajjiżna bbenifikaw fl-ewwel ta' Mejju iżda nistgħa ngħid u naħseb huwa fatt stabbilit għax jiena innutajt x'qal il-Kap ta' l-Opozizzjoni fil-Ä¡ranet li għaddew meta hu stess irrikonoxxa illi numru ta' prodotti raħsu l-prezzijiet tagħhom, jiÄ¡ifieri huwa fatt illi l-konsumatur Malti mill-ewwel ta' Mejju beda jibbenefika wkoll minn dan il-proÄ‹ess. Naturalment aħna għandna l-istrutturi illi ilhom issa joperaw biex inkunu Ä‹erti illi l-benefiÄ‹Ä‹ju tat-tneħħija tal-levies effettivament jiÄ¡i tradott f'benefiÄ‹Ä‹ju li jitgawda mill-konsumaturi tagħna u mill-familji tagħna u allura qegħdin naraw bil-mekkaniżmi li aħna għandna,  bl-UffiÄ‹Ä‹ju tal-Fair Trading illi l-ispetturi u l-uffiÄ‹Ä‹jali li għandu dan id-Dipartiment qegħdin iduru u jaraw li t-tneħħija tal-levies verament tirriżulta fit-traħħis ta' prezzijiet, u hekk ifisser li anki f'dan il-pass il-poplu Malti jkun qiegħed jibbenefika f'dawn l-ewwel Ä¡ranet ta' sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea.  

Jibqa l-fatt u naħseb li rrid nenfasizzaħ illi bħal kollox jiddependi mill-poplu Malti kemm aħna kapaċi nkomplu nisfruttaw l-opportunitajiet li jiġu għal idejna. Huwa fatt illi mill-ewwel ta' Mejju kompla u ġie stabbilit, infurzat ir-rwol ta' pajjiżna bħala pajjiż li qiegħed f'pożizzjoni strateġika fil-Meditteran f'mument strateġiku ta' l-istorja tal-Mediterran u rrid ngħid illum hawnhekk li kemm fid-diskussjonijiet li kelli fl-ewwel ta' Mejju meta attendejt l-Irlanda għaċ-ċelebrazzjonijiet tat-tkabbir ta’ l-Unjoni Ewropea kif ukoll anki fil-laqgħat li kelli nkluż il-laqgħa ta' llum stess mal-Kanċillier Awstrijak Schuessel, dan l-element ta' dimensjoni Mediterranja ta' pajjiżna u allura tal-kontribut li pajjiżna jista’ jagħti lill-istess Unjoni Ewropea biex id-dimensjoni Mediterranja u dan ir-reġjun li aħna ngħixu fiħ nkunu nistgħu nikkontribwixxu. Dan ir-rwol qed jiġi rikonoxxut u huwa rikonoxxut b'mod qawwi ħafna, u allura sta għalina issa li nkomplu aħna nużaw il-kapaċitajiet tagħna biex il-kontribut tagħna lejn l-Unjoni Ewropea jkun kontribut mibni anki fuq dan il-punt.

Jiena ma rridx intawwal imma bħala introduzzjoni xtaqt nenfasizza dawk il-punti aktar minn affarijiet oħrajn però issa ser nħalli f'idejkom għall-mistoqsijiet li inthom tixtiequ tagħmlu.

Fr Noel Grima – The Malta Independent

Prim Ministru għandek xi ħaġa xi tgħid fuq Abu Ghraib?

Prim Ministru

F'dan l-istadju m'għandi xejn xi ngħid u aħjar ma nikkumentax f'dan il-mument.

Charlton Gouder – One News

Prim Ministru għandna sitwazzjoni fejn għandna 8,500 jirreġistraw għax-xogħol, fl-ewwel tliet xhur ta' din is-sena kellna disgħa sensji kuljum, VAT fuq 400 prodott illi għolliet il-prodotti, propju f'dan il-forum, f'dan il-post xahar ilu għedt illi din kienet sena eċċezzjonali, tibqa issostni dan? Semmejt illi l-VAT raħħset il-prodotti però ukoll huwa fatt illi mill-ewwel ta' Mejjju għolew 400 prodott fejn kien hemm 15 il-prodott illi raħsu. Fil-ħarsa naraw illi f'kull siegħa illi għaddiet id-dejn żdied b'LM500, taħseb li din hija sitwazzjoni sostenibbli, huwa ppjanat illi d-dejn jibda jonqos?

Prim Ministru

Jiena kont iddeskrivejt is-sena li għaddiet bħala sena eċċezzjonali u naħseb u nista’ nerġa’ nirrepeti dak l-aġġettiv għax is-sena 2003 kienet tassew sena eċċeżjonali. Kienet is-sena li fiha l-poplu Malti ħa d-deċizjoni storika dwar is-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, bir-Referendum u bir-riżultat fl-Elezzjoni Ġenerali wara snin twal ta' kontroversja politika f'pajjiżna u dibattitu qawwi f'pajjiżna illi ngħalaq bid-deċiżjoni demokratika tal-poplu tagħna. Hu eċċezzjonali fis-sens li allura warrbet min-nofs għall-inqas parti sostanzjali minnha kwistjoni li rridu nammettu xorbitilna ħafna mill-attenzjoni tagħna u mill-enerġiji tagħna fis-snin li għaddew u immedjatament wara r-riżultat wieħed jinnota, jiena ngħid b'sodisfazzjon, illi l-Partit Laburista rrikonoxxa illi dak kien il-verdett tal-poplu u qal din hija r-realtà u rridu naħdmu f'din ir-realtà anki biex nisfruttaw l-aħjar opportunitajiet għal-pajjiżna. Allura kienet eċċezzjonali f'dan is-sens.

EÄ‹Ä‹ezzjonali wkoll għaliex immedjatament wara dak in-nhar, beda l-proÄ‹ess ta' tranżizzjoni li konna nafu li issa kien se jwassal għas-sħubija ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, u allura kienet f'dak is-sens ukoll sena importanti li fissret illi għalaqna l-perjodu kollu tan-negozjati ma’ l-Unjoni Ewropea u bdejna t-triq li finalment konna nafu li twassal għal dak li seħħ sebat ijiem ilu. U allura eÄ‹Ä‹ezzjonali wkoll f'dak l-aspett. Naturalemet nibqa ngħid ukoll illi kienet sena eÄ‹Ä‹ezzjonali wkoll għal ħidma tal-Gvern għax għamilna proÄ‹ess ta' ristrutturazzjoni qawwi ħafna fl-istruttura pubblika, u wara xħur sħaħ wasalna għal mument f'Novembru u DiÄ‹embru tas-sena li għaddiet meta poÄ¡Ä¡ejna mal-General Workers Union u nnegozjajna Ftehim Kollettiv importanti ħafna illi jekk jitħaddem tajjeb ikun ifisser illi t-Tarzna f' pajjiżna għall-ewwel darba f'erbgħin sena tkun tista’ taqbad it-triq għal-vjabilità tagħha u  naħseb anki dak nista’ niddeskrivih bħala riżultat eÄ‹Ä‹ezzjonali illi ħafna nies kienu qalulna u ħasbu illi kien impossibli li f'xi mument naslu għalih. Wasalna għal dak il-Ftehim, jiddependi sintendi minnha lkoll li nimplimentaw ukoll dak il-ftehim.  

Kienet sena wkoll illi rat il-bidu ta' proÄ‹ess għar-riforma fil-qasam tal-pensjonijiet u tal-welfare f'pajjiżna. Kien twassal fi stadju fejn il-Gvern kien xtaq f'Novembru li għadda illi jkun jista’ jippreżenta l-proposti konkreti għall-budget ta' din is-sena, jiÄ¡ifieri f'DiÄ‹embru ridna nippreżentaw il-proposti tagħna u r-riformi tagħna fil-welfare aħna. Però wara diskussjonijiet ma’ l-imsieħba soÄ‹jali ta' dak iż-żmien li kien immexxi mill-Ministru tal-Finanzi John Dalli. Għax saret talba mill-imsieħeb soÄ‹jali, iddeÄ‹idejna illi nwieÄ¡bu pożittivament għat-talba ta’ l-imsieħba soÄ‹jali u għedna flok nippreżentaw il-proposti tagħna f'DiÄ‹embru kif ried il-Gvern, nipposponu l-preżentazzjoni tagħna biex ikun hemm aktar diskussjoni u naraw jekk ikunx hemm feedback pożittiv mill-imsieħba soÄ‹jali u Ä¡iet stabbilita id-data ta' Ä unju ta' din is-sena bħala cut off date li fiha nkunu nistgħu nÄ¡ibu kollox fil-pubbliku biex ikollna l-proposti konkreti hemmhekk, u allura anki dik kienet xi ħaÄ¡a importantissima u jiena niddeskriviha bħala eÄ‹Ä‹ezzjonali.  

Inti semmejt il-kwistjoni tal-qagħad u ridt nirrikonoxxi vera illi magħtul ix-xhur illi għaddew partikolarment magħtul it-tieni nofs tas-sena 2003 kien hemm żidiet  fir-rata tal-qagħad f'pajjiżna jiÄ¡ifieri fir-rata ta' dawk li qegħdin jirreÄ¡istraw. Però jiena dejjem sostnejt illi fil-waqt illi n-numru kien numru illi kien qiegħed jippreokkupana u aħna tajna l-attenzjoni u nibqa nsostni li nibqu nagħtu attenzjoni anki jekk in-numru jonqos u jonqos sostanzjalment nibqu nagħtu l-attenzjoni. Jien ninsisti li jekk hemm xi ħadd ifittex ix-xogħol u mhux qed isibu anki jekk ikun wieħed biss dak diġà huwa problema. Però enfasizzajt fl-imgħoddi u nerÄ¡a nenfasizza illum illi l-proÄ‹ess ta' ristrutturar illi qegħdin inniedu bil-fors ser ifisser żieda fin-nies illi qegħdin jirreÄ¡istraw għax-xogħol għax aħna ma nistgħux nagħmlu l-bużulotti, il-magics.  

Meta inti tgħaddi minn proÄ‹ess li tfisser illi fit-tarzna 24 xhar ilu kien hemm 3,600 u illum hemm 1,600 staqsi lilek innifsek fejn marru dawk in-nies. Uħud minnhom ħarÄ¡u bil-pensjoni kmieni, uħud minnhom però daħlu fid-dinja tax-xogħol, uħud minnhom sabu postijiet tax-xogħol, uħud minnhom marru jirreÄ¡istraw, uħud minnhom inżammu fil-IDSL kumpannija apposta biex jimlew postijiet vakanti tal-Gvern. Kieku ma għamilniex hekk kieku dawk il-postijiet vakanti konna noħorÄ¡u l-call for applications u konna nimpjegaw nies minn dawk li kienu qed jirreÄ¡istraw. Aħna ħriÄ¡na għas-sena li għaddiet call for applications, sejħa, biex jiÄ¡u mpjegati skrivani mal-Gvern. Il-mira kienet li jiÄ¡u mpjegati mal-500 skrivan mal-Gvern. Inthom tafu illi aħna waqqafna dak il-proÄ‹ess u effettivament ħafna mill-postijiet li kienu available għal-skrivani mal-Gvern Ä¡ew mimlija b'numru minn dawn in-nies illi fil-fatt Ä¡ew redeployed mit-Tarzna għal-dawn il-postijiet tax-xogħol illi qegħdin jokkupaw.  

JiÄ¡ifieri kieku noqogħdu b'idejna fuq żaqqna u nippretendu u ngħidu, u iva, nibqgħu ngħidu illi għandna problema fis-settur pubbliku, nibqu ngħidu illi għandna problema fit-Tarzna, nibqgħu ngħidu illi għandna problema fil-PBS, nibqgħu ngħidu illi għandna problema fil-Gozo Channel, nibqgħu ngħidu illi għandna problema fl-Enemalta u ma nagħmlu xejn, żgur li l-qagħad taraħ nieżel. Għax naturalment il-postijiet vakanti jimtlew minn dawk li qegħdin jirreÄ¡istraw u n-nies żejda li aħna għandna fil-Gvern jibqgħu nies żejda li aħna għandna fil-Gvern u nilludu ruħna illi għandna xi soluzzjonijiet daqshekk illi jgħinuna.  

IddeÄ‹idejna illi ma jistgħax ikun, wasal iż-żmien illi nindirizzawhom dawk id-diffikultajiet, u dawn il-problemi għall-pajjiżna. Anki jekk konna nafu illi naturalment dan ifisser Ä‹ertu impatt fuq l-istatistika f'pajjiżna għal dak li għandu x'jaqsam ma’ l-impjieg. Tfisser ukoll imma li rridu nagħmlu ħilitna biex l-ekonomija tagħna nimbuttawha 'l quddiem, ninkoraÄ¡Ä¡uha biex timxi 'l quddiem biex tkun ekonomija li mhux biss toħloq il-postijiet tax-xogħol li normalment toħloq f'sena imma jekk jista’ jkun tkun ekonomija illi toħloq anzi iżjed postijiet tax-xogħol biex tista’ tassorbi issa dan ir-ristrutturar qawwi li huwa għaddej. U naħseb dan hu t-target ewlieni illi rridu nkomplu naħdmu fuqu. JiÄ¡ifieri l-kapaÄ‹ità tagħna li nistimulaw l-ekonomija tagħna biex timxi 'l quddiem, u hawnhekk irrid ngħid illi l-fatt illi fl-ewwel ta' Mejju seħħew dawk il-bidliet li jiena semmejt, jiena nemmen ħafna li dak fiħ innifsu huwa injection qawwi għal-ekonomija tagħna biex tkun tista’ tespandi u tkun tistgħa allura toħloq il-postijiet tax-xogħol il-Ä¡odda.  

Irrid ngħid illi s-sħubija ta' Malta naturalment qed iÄ¡Ä¡ib magħha interess ta' investiment barrani, ma rridx nidħol fid-dettal f'dan il-mument għaliex irrid inkun mija fil mija Ä‹ert illi meta jasal il-mument nkunu qegħdin inħabbru affarijiet konkreti u mhux affarijiet li jkunu biss fuq il-karta però l-interess qiegħed hemm u f'Ä‹ertu setturi b'mod partikolari, Malta qed toffri opportunità illi qegħda tiÄ¡bed lejha investituri barranin biex huma jiftħu l-operazzjonijiet tagħhom. Dwar dan nittama illi nkun nista’ nidħol aktar fid-dettal però mhux illum imma fil-Ä¡imgħat illi Ä¡ejjin.  

David Kelleher – The Malta Business Weekly

Prim Ministru, fil-briefing li kellna x-xahar li għadda kont għedt illi fuq ir-reviżjoni tal-istipendji ta’ l-istudenti kienu qed isiru diskussjonijiet, xtaqt insaqsik bħalissa l-Università fejn jidħlu kwistjonijiet ta' fondi kellna problema, l-aħħar darba kienu qatawlhom l-ilma għax ma kienux ħallsu l-kont ta' l-ilma. Din il-problema ta' flus hija across the board fl-Università, issa minħabba li dħalna fl-Ewropa studenti minn pajjiżi li kienu fl-UE jistgħu jiÄ¡u hawn Malta u jistudjaw mingħajr ma jħallsu għal-korsijiet, speÄ‹jalment hemm interess kbir fil-mediÄ‹ina, kors li jiswa Lm10,000 fis-sena. Hemm ħsieb li l-istudenti Maltin jistgħu jkollhom iħallsu għall-edukazzjoni tagħhom terzjarja? U x'qed jagħmel il-Gvern biex jgħin lill-Università biex jiżdied l-ammont allokat ta' flus? Biex tkun tista’ timxi ’l quddiem?  

Prim Ministru

Qed ninnota b'sodisfazzjon illi l-MCAST miexja 'l quddiem u offriet stream differenti ta' żvilupp ta' karriera li ma kellniex sa erba' snin ilu. Qed nonfqu l-miljuni ta' liri kull sena biex l-MCAST inkunu nistgħu immexxuha l-quddiem, però jiena nemmen ħafna illi dak huwa nvestiment fil-futur ta' pajjiżna u ma rridx illi hemmhekk b'xi mod jew ieħor noqogħdu lura milli nagħmlu l-investimenti li hemm bżonn biex iż-żagħżagħ tagħna nkomplu ninkoraÄ¡Ä¡uhom u jkomplu jistudjaw.  

Dwar l-istipendji nerÄ¡a nikkonferma dak li għedt id-darba l-oħra, hemm kumitat illi twaqqaf mil-Ministru tal-Kommunikazzjoni preÄ‹iżament biex issir id-diskussjoni ta' reviżjoni ta' l-istipendji kif stabbilit oriÄ¡inarjament meta kien intlaħaq il-qbil dwar l-istipendji li kellna u l-metodu ta' kif jitħallsu l-istipendji, dak il-proÄ‹ess hu għaddej. Għaddej bil-konsultazzjoni mal-għaqdiet li jirrapreżentaw l-istudenti wkoll u jiena ngħid nistennew dak il-proÄ‹ess u naraw fejn nistgħu ntejbu. Jiena nibqa nsostni illi l-informazzjoni li jien għandi illi s-sistema tal-istipendji effettivament kif Ä¡iet riveduta taħdem tajjeb però għad hemm spazju ħafna fejn wieħed jistgħa jtejjeb, biex inkunu Ä‹erti li l-flus li qegħdin inħallsu qed imorru verament fejn nixtiequhom imorru. JiÄ¡ifieri biex ngħinu l-istudenti jkomplu l-istudji tagħhom u ntaffulhom parti mill-ispejjeż ta’ l-istudji tagħhom. Jekk inkunu nafu li s-sistema kif inhi għandha spazju fiha, li fiha l-flus li qed inħallsu mit-taxxi tagħna mhumiex qed iservu għal dan l-iskop imma qed iservu għal skopijiet oħrajn, naħseb li anki l-istudenti stess jaqblu li aħna f'dak il-każ nirranÄ¡aw dik is-sistema.  

Jiena rrid ngħid illi xorta waħda però għal dak li semmejna l-operazzjoni tal-Gvern sħiħa, it-target għandu jkun illi aħna żgur noperaw magħtul is-sena 2004 fl-envelope ta’ l-ispiża illi hija stabbilita fil-budgets tagħna across the board. Issa jien mhux qed ngħid edukazzjoni, qed ngħid across the board. Bħalissa għaddej eżerÄ‹izzju biex naraw fejn nistgħu ntejbu f'dak li għandu x'jaqsam ma' kontroll ta’ l-ispiza tal-Gvern, u qed naraw dan naturalment fil-Ministeru u d-Dipartimenti kollha u jista’ jkun illi magħtul il-Ä¡imgħat li Ä¡ejjin inkunu qed nieħdu deÄ‹iżjonijiet dwar fejn nistgħu nwaqqfu Ä‹ertu tip ta' spejjeż jew innaqqsu Ä‹ertu tip ta' spejjeż, għaliex it-target tagħna għandu jkun illi dak li stabbilejna bħala t-target tad-deficit għas-sena 2004, inlaħquh sa l-aħħar ta' din is-sena.   

Dwar dan nerÄ¡a’ nirrepeti xi ħaÄ¡a li tqajmet id-darba l-oħra u tajjeb illi ngħiduha issa wkoll. Ma rridux ninsew illi l-analiżi tal-perÄ‹entwali tad-deficit,  ir-riżultat tas-sena 2003 tinkludi fiha għall-ewwel darba skond ir-regoli ta’ l-Unjoni Ewropea, l-flus u d-djun kollha tat-Tarżna illi issa bir-regoli l-Ä¡odda bil-fors il-Gvern irid jinkludihom fil-kontijiet tiegħu, però kontra dak il-flus għad irid jonqos,  innaqsu minnu l-valur ta’ l-assi, ta’ l-assets immobbli, ta’ l-assi kollha illi bil-ftehim li kien intlaħaq f'DiÄ‹embru li għadda, dawk għad iridu jiÄ¡u f'idejn il-Gvern. U allura meta din l-operazzjoni tkun konkluża jkun ifisser illi d-deficit għas-sena 2003 effettivament baqa fil-livell li aħna konna qegħdin nipproÄ¡ettaw illi kien u allura jfisser ukoll li għas-sena 2004 għandu jirnexxielna wkoll nilħqu t-targets tagħna għal dak li għandu x'jaqsam mad-deficit ta' pajjiżna. Naturalment irridu nkomplu nsegwu l-iżviluppi. Qegħdin f'Mejju jiÄ¡ifieri nistgħu naraw il-performance fl-ewwel quarter, fl-ewwel quarter ta' din is-sena jidher illi l-performance f'dak li għandu x'jaqsam ma’ revenue u anki ma’ expenditure, huwa bejn wieħed u ieħor viÄ‹in dak li konna qegħdin nikkalkolaw li għandu jkun.  

Kurt Sansone - Maltatoday

Prim Ministru, tliet mistoqsijiet: hemm l-enfasi ta’ ristrutturar fuq l-AirMalta, il-PBS, etc.  Dawn huma kumpanniji li ilhom magħna s-snin però inti semmejt review jekk fhimtek sew li qed taraw fejn tistgħu tnaqqsu l-ispejjeż qed tħarsu wkoll lejn awtoritajiet li huma relattivament Ä¡odda bħal Malta Communications Authority, l-MTA, fejn saru imperi żgħar għalihom.  

It-tieni mistoqsija rigward il-patt soÄ‹jali u l-pensjonijiet, it-target ta’ Ä unju għadu fis-seħħ li jrid ikun hemm ftehim sa Ä unju milħuq mal-partijiet soÄ‹jali?  

U t-tielet mistoqsija dwar il-Kumitati tal-Kabinett li kienu twaqqfu – dawn bdew jiffunzjonaw, iltaqgħu, x’ġara minnhom?  

Prim Ministru

L-ewwel mistoqsija dwar l-awtoritajiet, jiddependi x’awtoritajiet. Ma tistax tpoÄ¡Ä¡i l-awtoritajiet kollha li twaqqfu fl-istess keffa għax hemm awtoritajiet u awtoritajiet.  Hemm awtoritajiet li marbutin huma stess skond il-liÄ¡i li bihom waqqafnihom, dwar ir-revenue tagħhom, id-dħul tagħhom, u kif għandu jintuża dak id-dħul.  Per eżempju hemm awtorita’ partikolari li skond il-liÄ¡i stess jekk id-dħul tagħha jissupera l-ispejjeż tagħha, dak il-bilanÄ‹ favur għandha tikkonvertiħ lura u tagħtih lura lil minn qed tipprovdi is-servizz. JiÄ¡ifieri id-dħul, l-excess, ma jidħolx fil-kaxxa tal-Gvern, imma jmur lura, jiÄ¡ifieri hemm Ä‹erti awtoritajiet illi effettivament il-liÄ¡i stess tikkontrolla x’għandu jsir u x’m’ għandux isir dwar l-ispejjeż. U allura għal Ä‹erti awtoritajiet effettivament huma kważi indipendenti mill-kontroll li jista’ jeżerÄ‹ita’ l-Gvern.  Having said that, l-approach tiegħi huwa li għandna nikkontrollaw u nimmoniterjaw, iva, l-ispejjeż kollha ta’ l-awtoritajiet kollha.  Naraw li huma jimxu skond business plan li kienu issottomettew qabel il-bidu tas-sena finanzjarja, jiÄ¡ifieri kull sena issir din.  Kull awtorita hija obbligata li tissottometti l-business plan, anke mifrux fuq tliet snin u irridu naraw li joperaw fi-ħdan dak il-business plan, imma mhux dak biss.    

Jiena beħsiebni, illi fil-Ä¡imgħat li Ä¡ejjin hawnhekk insaħħaħ Ä¡o l-UffiÄ‹Ä‹ju tal-Prim Ministru, jitwaqqaf unit li jkun speÄ‹ifikament inkarigat bl-eżerÄ‹izzju ta’ monitoring ta’ dak li jkun qed jiÄ¡ri fil-korporazzjonijiet kollha u anke awtoritajiet tal-Gvern biex naraw li l-ispejjeż tagħhom qegħdin fil-fatt jiÄ¡u ikkontrollati, il-flus qed jintużaw tajjeb u li mhux qed ikollna xi recruitment illi mhux aÄ‹Ä‹ettabli, jew xi recruitment b’kundizzjonijiet tax-xogħol illi mhux komparabbli mal-bqija tas-settur pubbliku, li naraw li dawn l-affarijiet ikunu qegħdin jiÄ¡u monitored u monitored tajjeb.    

Għaliex huwa fatt, iva, li l-ispiża tal-Gvern tinkludi wkoll l-ispiża li dawn il-korporazzjonijiet u l-awtoritajiet ikunu qegħdin jagħmlu.  F’dan il-kuntest naturalment wieħed jifhem mill-ewwel kemm kien importanti li aħna nibqgħu għaddejjin bil-proÄ‹ess ta’ ristrutturar fil-kumpanniji parastatali tal-Gvern, PBS, semmejnihom, l-AirMalta wkoll għalkemm l-AirMalta il-bżonn li aħna nindirizzaw lill-AirMalta kien urÄ¡entissimu għaliex l-AirMalta hija kumpannija essenzjali għal pajjiżna, hija kumpannija li fuqha jiddependu ħafna affarijiet, partikolarment it-turiżmu f’pajjiżna u rridu li tkun kumpannija li tagħti l-aħjar servizz possibbli però li tkun kumpannija li tkun tista’ timxi il-quddiem mingħajr ma tispiÄ‹Ä‹a tkun kumpannija oħra li tiddependi mis-sussidju tal-Gvern.  Nemmnu ħafna li dak jista’ jsir, nemmnu ħafna li l-AirMalta għandha l-potenzjal u għandha ħaddiema tajbin dedikati għal dik il-kumpannija però bħal kull kumpannjia oħra, bħal Gvern kollu kemm hu irridu nifhmu li l-prattiÄ‹i tax-xogħol li kienu tajbin għaxar snin, għoxrin sena ilu illum m’għadhomx tajbin.  Iridu jinbidlu, kulħadd irid jifhem illi l-Gvern determinat li fejn hemm bżonn li nbiddlu l-prattiÄ‹i tax-xogħol, dawk il-prattiÄ‹i tax-xogħol jinbidlu u jiÄ¡u aÄ¡Ä¡ornati għaż-żminijiet tal-llum.  

Staqsejtni wkoll dwar il-patt soÄ‹jali u għat-target tiegħi li naslu għal Ä unju.  Ridt ngħid mhux it-target tiegħi, ħa niftiehmu sewwa.  Din kienet it-talba ta’ l-imsieħba soÄ‹jali u l-Gvern qabel li nistennew sa Ä unju.  Irrid ngħid li Ä¡imgħatejn ilu saret laqgħa oħra fil-Kunsill Malti għall-iżvillup Ekonimiku u SoÄ‹jali li fiha l-imsieħba soÄ‹jali kienu mistennija li jirreaÄ¡ixxu għal rapport illi kien sar mill-esperti mill-Bank Dinji u saret dik il-laqgħa.  Ma nistax ngħid li il-laqgħa kienet xi waħda li fiha għamilna xi progressi kbar, però irriżulta illi xi wħud mill-imsieħba soÄ‹jali talbu xi spjegazzjonijiet jew xi studji oħrajn fuq alternattivi għal dak li kien qed jiÄ¡i indikat fir-rapport tal-World Bank u allura qbilna li nerÄ¡għu niltaqgħu wara, jidhirli Ä¡imgħatejn jew tliet Ä¡imgħat, biex nagħtu Ä‹ans lill-imsieħba soÄ‹jali kollha jagħmlu t-talbiet tagħhom, xi xtaqu bħala studji oħrajn fuq dawk li kienu saru, jilħqu jsiru dawk l-istudji u mbagħad nirritornaw lura u naraw fejn naslu.  Jiena għadni nittama li kulħadd iżomm saqajh ma’ l-art fis-sens li jkun realistiku illi aħna ma nistgħux nibqu b’sistema illi jekk inħalluha kif inhi se toħloq problemi soÄ‹jali u ekonomiÄ‹i u finanzjarji f’pajjiżna, però anki se toħloq diżgwid soÄ‹jali u allura għadni ottimist li l-imsieħba kollha soÄ‹jali flimkien mal-Gvern nifhmu li din hija realta’ u allura hemm commitment illi verament indendlu l-Ä¡onÄ¡ol.  

Issa jekk aħna kollha kemm aħna flimkien nifhmu li wasal iż-żmien li ndendluh il-Ä¡onÄ¡ol allura jsir hekk.  Jekk dak ma jkunx possibli l-Gvern irid jerfa’ r-responsabbilita’ tiegħu għax għandna responsabbilita’ lejn il-Ä¡enerazzjoni tal-lum u ta’ għada li nagħtuhom sistema ta’ pensjonijiet u sistema ta’ welfare illi jkun jixraq lil pajjiżna u dik ir-responsabbilita’ l-Gvern lest li jerfagħha anke jekk hemm bżonn mingħajr ma jkun hemm il-qbil.  It-tama tagħna huwa li però naħdmu biex naslu għal pożizzjoni illi preferebbilment tkun maqbula bejn kulħadd jew għallinqas kważi maqbula bejn kulħadd.  L-idea hija wkoll li noħolqu dibattitu pubbliku ħalli niftiehmu jiÄ¡ifieri, din hija fażi li jien nittama li twassal għal parametri li jkunu Ä‹ari, kulħadd ikun jaf x’inhi is-sistema l-Ä¡dida u mbagħad aħna nifirxu fil-pubbliku dak id-dibattitu biex ikollna anke reazzjoni minn naħa tal-pubbliku Malti għall-proposti li jkunu qed isiru u mbagħad minn hemm nimxu għall-proÄ‹ess leÄ¡islattiv.  JiÄ¡ifieri il-ħsieb huwa li mhux imorru dritt għal-leÄ¡islazzjoni imma anke jkollna dibattitu pubbliku fuq il-proposti li jkunu qed isiru jista’ jkun f’forma ta’ White Paper.  It-terminu li qed nara huwa li sa Ä unju nixtieq nkunu f’din il-pożizzjoni.  JiÄ¡ifieri jien nibqa’ ngħid, nagħti perjodu żmien sa Ä unju biex nippruvaw ikollna pożizzjoni Ä‹ara minn naħa ta’ kulħadd u mbagħad skond x’jirriżulta f’Ġunju, wieħed jimxi.  Jekk ikollna, ejja ngħidu, qbil inÄ¡enerali dwar il-parametri nistgħu nimxu mill-ewwel għal pass li jmiss, jiÄ¡ifieri, White Paper għal diskussjoni. Jekk ma jkollniex irridu nidentifikaw forsi fejn huma dawk l-areas fejn inkunu weħilna u naraw jew insibux soluzzjoni għalihom jew inkella kif għedt diÄ¡a’ il-Gvern jieħu l-inizjattiva’ u jmexxi hu.  

Il-Kumitati tal-Kabinett bdew jiltaqgħu.  Il-Kumitat li huwa responsabbli mill-Oqsma SoÄ‹jali huwa presedut mill-Ministru ta’ l-Edukazzjoni, beda jiltaqa’ u effetivament bħala Cabinet Committee beda jikkunsidra żewÄ¡ affarijiet importanti. Waħda hija n-National Action Plan dwar l-impjiegi, li huwa pjan nazzjonali li Malta trid tikkonkludi bħal ma jridu jikkonkludu wkoll id-disa’ pajjiżi Ä¡odda ta’ l-Unjoni Ewropea u bħalma għandhom diÄ¡a’ il-ħmistax il-membru ta’ l-Unjoni Ewropea. Dan huwa importantissimu dan il-pjan.  It-tfassil tiegħu qed isir bil-konsultazzjoni u l-parteÄ‹ipazzjoni ta’ l-imsieħba soÄ‹jali u ta’ l-NGOs.  Huwa pjan illi jrid jasal għal miżuri konkreti.    

JiÄ¡ifieri għal dak li għandu x’jaqsam mal-qasam ta’ l-impjiegi f’pajjiżna jien qed nistenna rakkommandazzjonijiet konkreti u anke hawn forsi ta’ min mingħajr ma nagħti wisq dettalji però nagħti ħjiel, jiÄ¡ifieri l-ħsieb għandu jkun li jkun hemm miżuri, dak li jgħidulhom active employment measures.  JiÄ¡ifieri miżuri li jkunu ndirizzati lejn dawk li qedgħin jirreÄ¡istraw għax-xogħol biex naraw illi dawn tassew ikunu qegħdin jitħarrÄ¡u fil-perjodu taż-żmien li jkunu qegħdin jirreÄ¡istraw għax-xogħol, illi nkunu qegħdin nippreparawhom ukoll għall-postijiet tax-xogħol illi nafu li huma available jew jistgħu jkunu available.  Illi nkunu Ä‹erti illi dak li qed jirriżultalna anke statistikament illi fis-setturi tal-kostruzzjoni u fis-setturi tas-servizzi relatati ma’ catering f’pajjiżna, il-Maltin li qed jirreÄ¡istraw qegħdin jirrifjutaw li jieħdu dawk il-postijiet tax-xogħol u qed jirriżulta li huma postijiet tax-xogħol illi f’ċertu każjiiet qed jimtlew minn nies li jkunu barranin bil-work permits, mhux illegali jiÄ¡ifieri, bil-work permits.  U aħna dan irridu nindirizzawh għax jiena nemmen li m’għandniex il-lussu f’pajjiżna li issa min qed jirreÄ¡istra għax-xogħol jippreferi jgħix bir-relief jew bil-benefiÄ‹Ä‹ju tal-qagħad minflok imur jaħdem f’post tax-xogħol li huwa available għalih imma għaliex dak jitħallas bil-minimum wage jew għaliex ma jogħgbux dak it-tip ta’ xogħol allura jirrifjutah.  Dak m’huwiex aÄ‹Ä‹ettabli, ma jistax ikun aÄ‹Ä‹ettabli u rridu allura jkollna miżuri li jgħidulhom active employment measures biex naraw effettivament x’qed jiÄ¡ri u ma jiÄ¡rix u anki min qed jirreÄ¡istra għax-xogħol inkunu Ä‹erti li, jekk vera qed jirreÄ¡istra għax-xogħol u allura meta jitfaÄ‹Ä‹a opportunita’ tax-xogħol dik l-opportunita’ tax-xogħol jieħodha.  

Il-Kumitat dwar il-Kompetittivita’ għadu ma’ ltaqax però huwa skedat illi jiltaqa’. JiÄ¡ifieri l-mekkaniżmu beda għaddej, għad jonqosna. Bħalissa qegħdin fl-istadju fejn hawnhekk fl-UffiÄ‹Ä‹ju tal-Prim Ministru, insaħħu l-uffiÄ‹Ä‹ju li jagħti l-appoÄ¡Ä¡ lil dawn il-Kumitati ġħaliex jiena ridt illi mhux biss li nwaqqfu il-Kumitati tal-Kabinett, imma jkun hawn struttura Ä‹entrali li tagħti appoÄ¡Ä¡ amministrattiv lill-Kumitati tal-Kabinett biex inkunu Ä‹erti li kollox ikun qiegħed jiÄ¡i organiżżat, ko-ordinat u jkun hemm follow-up fuq dak li jiÄ¡i deÄ‹iż minn laqgħa għall-oħra u b’mod Ä‹entrali anke jiena bħala Prim Ministru nkun naf x’qed jiÄ¡ri, x’qed jiÄ¡i diskuss, x’qed jiÄ¡i deÄ‹iż f’dawn il-Cabinet Committes kollha.     

Ruth Amaira - PBS

Din il-ġimgħa, jidhirli fil-bidu tal-ġimgħa, nerġa’ lura għall-finanzi hawnhekk jiġifieri, skond kif tħabbar anke mill-Kummissjoni Ewropea jidhirli illi Malta flimkien ma pajjiż ieħor mill-imsieħba ġodda fost l-għaxra, qegħda b’xi mod jew ieħor jew ser tingħata dik li ssejħet tbeżbiża minħabba li l-GDP tagħha qiegħed ogħla, id-diskrepanza qegħda ogħla aktar milli suppost. X’inhi r-reazzjoni tiegħek?

Mistoqsija oħra.  Rajna r-risposta ta’ mistoqsija parlamentari dwar is-safar permezz ta’ jet privat.  Qed tikkonferma illi il-Gvern qed ikompli b’din il-policy li jiffranka l-ispejjeż u li juża’ il-linja nazzjonali ta’ l-ajru minflok?  

Prim Ministru

Dwar l-ewwel mistoqsija, iva jiena segwejt illi jista’ jkun li Malta jista’ jiÄ¡bdilha l-attenzjoni għall-fatt illi ir-rata tad-deficit ta’ pajjiżna huwa għoli u allura għandhom jittieħdu miżuri biex dik ir-rata ta’ deficit titnaqqas għal-livelli li jkun sostenibbli. Però kif għidt diÄ¡a’ ir-rata tad-deficit li qed tiÄ¡i indikata bħala 9 fil-mija tal-prodott Gross Domestiku hija rata li ma tieħux in konsiderazzjoni l-operazzjoni li semmejt, jiÄ¡ifieri r-riforma li għamilna fit-tarzna. U allura Ä¡ara li bejn l-2003 u l-2004, fl-istatistika li Ä¡iet ippubblikata, assorbejna id-dejn kollu tat-tarzna mingħajr però ma assorbejna l-assi illi aħna ħadna u sfortunatament f’dak il-proÄ‹ess ta’ tranżizzjoni, u rrid infakkar li dan kollu seħħ f’DiÄ‹embru jiÄ¡ifieri it-timing irriżulta li ma kienx hemm żmien biżejjed biex anke l-proÄ‹edura legali li hemm bżonn li issir biex l-assi kollha bil-valutazzjoni kollha tagħhom jidħlu fil-kotba tal-Gvern Malti, dak ma laħaqx sar sal-21 ta’ DiÄ‹embru ta’ l-2003 u allura iÄ‹-Ä‹ifra tad-deficit li hemm indikata hi Ä‹ifra li tinkludi dan id-dejn però ma tinkludix l-assi.  Dak il-proÄ‹ess din is-sena jiÄ¡i magħluq u jiÄ¡i irranÄ¡at u allura effettivament ir-rata tad-deficit tonqos għar-rata li konna indikajna fid-diskors tal-budget u nibqgħu bil-mira li din is-sena dik ir-rata nkomplu inniżżluha għal-6 fil-mija tal-Prodott Gross Domestiku.  

Dwar din tal-private jet.  Din vera saret mistoqsija parlamentari u għamlet referenza għall-fatt illi jiena użajt private jet biex kont attendejt għal summit li kien sar.  Ħa nfakkar daqxejn.  Ħadt il-Ä¡urament ta’ Prim Ministru jidhirli fit-23 ta’ Marzu, dakinhar stess bil-lejl waqqaft il-Kabinett, l-għada kelli bilfors nikkonsulta mal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni biex naslu għall-ħatra tal-President u l-pitgħada jiena kelli bilfors inkun Brussels .  Naħseb illi kont inwaqqa’ lil pajjiżi għaÄ‹-Ä‹ajt li kieku għażilt illi nitlef is-summit u kieku għażilt li nuża’ il-flights li kien hemm available fuq il-linji ta’ l-ajru kien ikun hemm il-periklu li jiena nasal tard wisq għall-iktar parti importanti ta’ dak is-summit.  Kelli l-għażla naturalment li ma noqgħodx nikkonsulta mal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, ma noqogħdux nitkellmu xejn dwar l-għażla tal-President, naqbad u nitlaq imma dak kien ifisser illi nkun qed nagħmel xi ħaÄ¡a li jiena ma rridx nagħmel.  Allura l-uniku option li kelli biex inkun nista’ nlaħħaq kollox f’dawk il-Ä¡ranet li kienu Ä¡ranet ta’ mportanza enormi - inbidel il-Kabinett sħiħ tal-Gvern, inbidel il-Prim Ministru, beda l-proÄ‹ess għall-konsultazzjoni tal-ħatra tal-President, is-summit - Ä¡ew dawn l-affarijiet kollha.  Naturalment naħseb il-Maltin u l-Għawdxin jifhmu illi f’ċerti Ä‹irkostanzi jkollok tieħu Ä‹erti deÄ‹iżjonijiet.  Din l-istess sitwazzjoni ma żviluppatx issa fiÄ‹-Ä‹elebrazzjonijiet ta’ l-1 ta’ Mejju għaliex inzerta li fl-istess Ä¡urnata ta’ l-ewwel ta’ Mejju kien hemm flight diretta minn Malta għal Dublin li fissret li jiena ma stajtx nattendi il-pontifikal. Veru iddispjaÄ‹ini ħafna li ma stajtx nattendi pontifikal f’ġurnata daqsekk importanti fl-istorja ta’ pajjiżna, però la darba kien hemm arranÄ¡ament alternattiv illi kien joħroÄ¡ lil pajjiżi ta’ nies u li fl-istess ħin tkun soluzzjoni alternattiva b’inqas spejjeż, allura għażilt dik it-triq.  

Naturalment is-sitwazzjoni se tkompli tinbidel għaliex minħabba s-sħubija Malta issa għandha d-dritt ukoll għar-rifużjoni ta’ spejjeż fuq vjaÄ¡Ä¡i li jagħmel il-Prim Ministru għal-laqgħat ta’ summits u allura mill-ewwel ta’ Mejju ‘l quddiem jekk il-Gvern Malti jkollu arranÄ¡ament li jkun negozjat bil-miktub dwar użu ta’ private plane ta’ servizzi għal vjaÄ¡Ä¡ar għas-summits li għalihom jattendi il-Kap tal-Gvern, allura f’dak il-każ fondi għal ta’ l-apposta, Malta tibbenifika minnhom.  Fil-kuntest ta’ dan wieħed qiegħed jiddiskuti bħalissa ħa naraw daqxejn jekk nistgħux insibu l-aħjar metodu għal pajjizna li jkun metodu li jagħti d-dinjita’ lil pajjiżna u jiena ninsisti illi pajjiżna għandu jkollu d-dinjita’ ta’ pajjiż membru fl-Unjoni Ewropea, però fl-istess ħin li tkun għażla intelliÄ¡enti li ttina l-Ä¡iħ imma li ma ddaħħalniex fi spejjeż illi jkunu esaÄ¡erati.  

Pamela Hansen – The SundayTimes

Inti kkonÄ‹ernat fuq l-azzjoni industrijali tal-MTA u taħseb li ser tiskala l-affari?  

Prim Ministru

Jiena kkonÄ‹ernat ħafna, fil-fatt bħalissa hemm żewÄ¡ azzjonijiet industrijali għaddejjin. Waħda minnhom għandha x'taqsam mad-dejn kollettiv tas-Sedqa u hemmhekk diġà qegħdin fis-settur soÄ‹jali b'mod partikolari nippreokupa ruħhi u jien nistenna standards ħafna aktar għoljin ta' responsabbiltà soÄ‹jali però mingħajr ma ntellef xejn mid-drittijiet tal-ħaddiema li naturalment huma drittijiet mogħtija bil-liÄ¡i u ma rrid intellfilhom xejn minn dak li hu bid-dritt tagħhom.  U hemm imbagħad l-azzjoni industrijali ta’ l-Awtorità tat-Turiżmu illi hija preokupazzjoni għal żewÄ¡ raÄ¡unijiet f'moħħi.   

L-ewwelnett għaliex tajjeb qiegħda tgħid it-turiżmu għalina huwa waħda mill-akbar setturi f'dan il-pajjiż. Jiena nibqa’ nagħtih importanza kbira u miegħu nallaÄ‹Ä‹ja prijoritajiet oħra li kont indikajt. Jiena meta għedt fil-bidu tiegħi bħala Prim Ministru li waħda mill-prijoritajiet hija l-ambjent u allura x'ħa nagħmlu bl-iskart f'pajjiżna, kif se nittrattawh, kont spjegajt għaliex l-ewwel ħaÄ¡a għalina bħala poplu Malti jien irrid li t-tfal tiegħi u l-familji Maltin jgħixu f'ambjent li huwa nadif. Però wkoll għaliex l-ambjent nadif f'pajjiżna huwa element importanti għall-qasam tat-turiżmu għax turist li jiÄ¡i f'pajjiżna u jara l-ħmieÄ¡ u jara l-mod kif nittrattaw iż-żibel f'pajjiżna u jieħu impressjoni ħazina, dak it-turist huwa l-għar forma ta' reklam li nistgħu jkollna għal pajjiżna. U allura t-turiżmu huwa importanti, huwa kruÄ‹jali u allura azzjoni industrijali li fl-awtorità li effettivament qiegħda hemmhekk apposta biex hi tiffunzjona b'mod li tirreklama lill-pajjiżna, tara t-turiżmu kif għaddej u tkun effettiva, tkun anki l-ħin kollu on the go. Li f'daqqa waħda jkollha azzjoni industrijali, jiena anki jekk xi ħadd ma jwiÄ¡ibx telephone, għidli x'tiswa għal-pajjiżna li jkollok lill-xi ħadd illi jkun interessat per eżempju li jkollu xi ħaÄ¡a partikolari li tolqot xi numru ta' turisti Ä¡ejjin lejn Malta u jkun irid jikkomunika ma’ l-Awtorità tat-Turiżmu u f'daqqa waħda ma jirrnexxielux u dan kollu għaliex għaddejja azzjoni industrijali.   

Naħseb illi s-sens ta' responsabbiltà għandu jkun kbir fuq kulħadd u kulħadd għandu jistaqsi effettivament l-issue x'inhi?  Hawnhekk inthom il-Media għandkom il-mezzi tagħkom kif issiru tafu l-informazzjoni u ma jidhirlix li għandi nagħti l-informazzjoni jien imma naħseb ta' min jistaqsi imma din l-issue x'inhi, għaliex hemm din l-azzjoni industrijali fl-Awtorità tat-Turiżmu? Ma rridx nidħol fil-mertu tal-issue l-kwistjoni terÄ¡a barra minn dan, jien infakkar illi f'pajjiżna għandna l-istrutturi li qegħdin hemm apposta biex meta jkun hemm disgwid bejn employer u bejn Union, għandek it-tribunal industrijali li wieħed jista’ bil-libertà kollha jirreferi l-każ lit-Tribunal Industrijali u tgħid issa nbaxxi rasi għad-deÄ‹iżjoni li t-tribunal indipendenti, li għandu la mill-Gvern u lanqas mill-Union, jasal għad-deÄ‹iżjoni tiegħu. Naħseb illi f'pajjiżna għandna nimxu f'din it-triq u mhux it-triq ta’ l-azzjonijiet industrijali li jistgħu jkollhom effett jew impatt negattiv.   

NerÄ¡a nirrepeti, nirrikonoxxi li huma d-drittijiet tal-ħaddiema u jien ma rridx inÄ‹aħħad id-dritt lejn ħadd, mhux qed ngħid illi l-Union jew il-ħaddiema qed jiksru xi liÄ¡i, m'humiex qed jiksru xi liÄ¡i, m’hinix qed nippretendi lanqas li niddettalhom x'għandhom jagħmlu, hija għażla tagħhom. Però anki jien għandi ħafna għazliet u l-għażliet li nagħmel jien nagħmilhom b'sens ta' responsabbiltà. Appell li nagħmel huwa li kulħadd, l-għazliet li jagħmel fil-libertà kollha jkunu għażliet illi jeħodhom b'sens ta' responsabbiltà lejn il-pajjiż. U għalhekk l-appell dejjem sar, isma ejjew f'pajjiżna illum iżjed minn qatt qabel, u hekk qed isir fil-maÄ¡Ä¡oranza tal-każijiet, inpoÄ¡Ä¡u l-ewwel l-interess nazzjonali qabel ma naraw l-interess settorjali u nagħmlu din il-qabża fil-kultura u fil-mentalità tagħna. U allura fuq l-MTA nerÄ¡a ngħid fuq il-kwistjoni partikolari ma naħsibx li għandi nidħol. Jiena ngħid biss nappella għas-sens ta' responsabbiltà fil-pajjiż.   

Herman Grech – The Times

Prim Ministru semmejt l-interess ghall-investiment f’Malta, din jiġifieri, naf li ma tistax tkun speċifiku fuq id-dettalji, imma din xi ħaġa, żvilippi ta’ l-aħħar ġimgħat, jew forsi xi affarijiet li qed tistennew? U forsi tista’ tgħidilna f’liema settur hemm interess?

U t-tieni domanda hemm għajdud li ma ndumux ma naraw Ministru tal-Finanzi l-Ä¡did, x'kummenti għandek?  

Prim Ministru

Għamilt daqshekk differenza f'perjodu qasir? Kif għedt diġà ma nixtieqx nidħol f'aktar dettal, kif għedt diġà hemm interess f'pajjiżna. Hemm interess f'pajjiżna għar-raÄ¡unijiet, hemm raÄ¡unijiet speÄ‹ifiÄ‹i. Pajjiżna issa huwa parti mis-suq intern ta’ l-Unjoni Ewropea. Pajjiżna għandu workforce tajba, għandu ħaddiema tajbin, flessibli u huma ħaddiema li fil-biÄ‹Ä‹a l-kbira tagħhom, jekk mhux kollha kemm huma, jifhmu bl-InÄ¡liż u jitkellmu bl-InÄ¡liż. Allura dak ifisser li għal Ä‹ertu setturi fejn ikun hemm bżonn li Ä¡Ä¡ib tekniÄ‹i li jridu jgħallmu lill-ħaddiema l-Ä¡odda u jridu jgħallmuhom però bil-lingwa Ingliża.  Malta din m'għandiex l-ebda problema. Pajjiżi oħrajn għandhom problema f'dan is-sens.   

Pajjiżna wkoll għandu l-Investment Promotion Act u għandu l-Malta Enterprise li qegħdin jiffunzjonaw u allura qegħdin jagħtu Ä‹ertu informazzjoni u Ä‹ertu servizzi ta' appoÄ¡Ä¡ lill-min hu interessat u rrid ngħid li l-Malta Enterprise qegħda taħdem u qed ikollha ndikazzjonijiet ta' effett pozittiv tax-xogħol tagħha. Imma nixtieq għal-mument nerÄ¡a ngħid nieqaf hawn. Jiena li nista’ ngħid hu li ottimist għal-futur però jiena għedt diġà li Ä¡Ä¡udikawni mhux b'dak li ngħid imma b'dak li nagħmel u nixtieq li dak ikun il-messaÄ¡Ä¡ ta' dan il-Gvern. Ukoll iÄ¡Ä¡udikawna mhux b'dak li ngħidu imma b'dak li nagħmlu u meta jkollna xi ħaÄ¡a konkreta jkun wasal il-mument li nħabbru dak li għandna nħabbru. Naħseb dwar il-Ministru tal-Finanzi l-Ä¡did Ä¡a weÄ¡ibtek.   

Julia Farrugia – One News

Xtaqt jekk tippermettili nagħmillek tliet mistoqsijiet u r-raba’ waħda tal-kollega Charlot Gouder li s'issa ma weÄ¡ibtx. Charlot saqsiek illi mill-ewwel ta' Mejju ddaħlet il-VAT fuq dawk il-prodotti li qabel ma kellhomx dik it-taxxa u ovvjament il-prodotti għolew u talbek biex tindikalu 15-il prodott illi biex jiÄ¡u l-affarijiet ibbilanÄ‹jati raħsu.  

Prim Ministru

Ħa ngħidlek, jiena Prim Ministru, jiena Ministru tal-Finanzi jekk xi darba ifettilli niftaħ ħanut bil-prodotti jien nibda ngħidlek il-prodotti jien. M’hinix se nagħti 15-il-prodott jiena, li nista’ ngħid huwa l-Kap ta' l-Opozizzjoni stess irrikonoxxa, għal-inqas kif irrapurtat fil-gazzetti jiÄ¡ifieri allura jekk ikkwotaw ħażin nistenna li jikkoreÄ¡uħ, però hu stess irrikonoxxa illi numru sostanzjali, ma qalx hekk, numru sostanzjali, imma li l-prodotti raħsu fil-prezzijiet tagħhom b'effett tat-tneħħija tal-levies, ir-rizultat tat-tneħħija tal-levies, u jien l-informazzjoni li għandi jiena hija li t-traħħis huwa sostanzjali, jiÄ¡ifieri mhux traħħas ammont żgħir imma t-traħħis huwa sostanżjali f'Ä‹ertu prodotti partikolarment għaÄ¡in u żjut u dawn l-affarijiet kollha. Però lista twila ta' prodotti, però l-informazzjoni li għandi li issa wieħed irid jaÄ¡Ä¡ornah, naraw daqsxejn l-istatistika li tagħtina l-provi ta' dan kollu imma l-informazzjoni li għandi huwa li l-konsumaturi dan jafu biħ u l-outlets il-kbar qegħdin jirreÄ¡istraw bejgħ qawwi propju għaliex il-prezzijiet tal-prodotti raħsu u raħsu b'mod sostanzjali.   

Però jien insegwi daqsxejn u naraw l-affarijiet kif qegħdin jiżviluppaw u naturalment jiena nibqa’ ngħid aħna daħħalna issa għal poplu Malti l-faÄ‹ilità ta' għażla akbar u ta' għażla bbażata mhux biss fuq prezz imma anki fuq kwalità, u naħseb għal min hu fil-politika, waħda mill-affarijiet ta' sodisfazzjon huwa meta hu jkun jista’ jħares lura u jgħid li l-poplu Malti aħna tajnih l-għażla ta' prodotti li jista’ jagħżel hu b'range ta' prezzijiet u b'range ta' kwalità li jixraq lill-pajjiżna u naħseb illi din hija xi ħaÄ¡a pozittiva għal-pajjiżna.   

Julia Farrugia – One News

Wara li tħabbar il-budget kien hemm numru kbir ta prodotti illi għolew u l-miżuri li ddaħħlu. Fosthom għola l-gass u għolew in-nollijiet tal-Gozo Channel, id-diesel, petrol, telephones. Ma taħsibx illi din hija politika nÄ¡usta illi l-Gvern Nazzjonalista magħtul is-snin li għaddew u li biha żdiedu t-taxxi bejn l-budget u int lest li tagħti garanzija illi l-Gvern li qed tmexxi int bħalissa ser ikollu l-impenn li ma jimxiex f'din il-politika?     

Prim Ministru

Le ma nagħtix garanziji, l-unika garanzija li ngħid illi ser nimxu bis-serjetà u jekk il-Gozo Channel allura hija fi problema finanzjarja allura se nindirizzah. U anki jekk nafu li hemm prezz politiku xi tħallas, lest li nħallsuħ dak il-preżż jiÄ¡ifieri aħna determinati illi fejn għandna nirranÄ¡aw nirranÄ¡aw, anki jekk nafu li hemm prezz politiku. Jien nagħmel l-appell illi anki l-Partit Laburista jagħmel hekk, illi jfittex l-interess tal-pajjiż u jekk hemm prezz politiku x'jitħallas ejjew it-tnejn li aħna kemm il-Gvern u kemm l-Opozizzjoni ejjew inkunu lesti li nħallsu l-prezz politiku basta li tassew nagħmlu dak li huwa ta' l-aħjar Ä¡id għal pajjiżna. NerÄ¡a nirrepeti allura jekk l-Air Malta għandha bżonn ta' proÄ‹ess ta' ristrutturazzjoni, ejjew inħallsu l-prezz politiku, ejjew nispjegaw, lill-ħaddiema li huwa għal-Ä¡id tagħħom, però irridu neħduha d-deÄ‹iżjoni.   

Il-Gozo Channel kellna bżonn nagħmlu proÄ‹ess ta' ristrutturazzjoni u hawnhekk anki għal Ä‹erti opinion makers u artikolisti fil-gazzetti tagħna. Mhux korrett meta ngħidu illi aħna fir-ristrutturazzjoni tal-Gozo Channel illimitajniha għar-reviżjoni tat-tariffi. Ir-ristrutturazzjoni tal-Gozo Channel tinkludi parti sostanzjali ta' ristrutturazzjoni interna ta’ l-operazzjonijiet kollha inkluż id-deÄ‹iżjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-livell ta' manning tal-Gozo Channel inkluż ukoll l-iskeda kif taħdem, il-vapuri kif jaħdmu, il-prattiÄ‹i tax-xogħol kif jaħdmu u dan kollu. Jiena meta ħabbarna ż-żieda fin-nollijiet ippruvajt nagħmel xi ħaÄ¡a imma ma rnexxilix. Kont qiegħed fuq il-vapur t'Għawdex u ridt immur nixtri kikkra kafè jien stess u ma ħallewnix. Imma ridt immur nixtri kikkra kafè ħa nara kemm tiswa kikkra kafè għax jiena qaluli li kikkra kafè fuq il-vapur t'Għawdex hija għola miż-żieda li tajna fin-nollijiet li għamilna għat-tariffi tal-Gozo Channel u naħseb li hija ftit esaÄ¡erazzjoni l-argument illi aħna żidna t-tariffi fil-Gozo Channel u f'daqqa waħda tellifna mill-purchasing power tal-ħaddiema tal-Gvern.   

IrÄ‹evejt ittra mngħand is-Segretarju tal-General Workers Union u kellimtu fuqha dik l-ittra però fiha ndikali illi riżultat ta' dawn iż-żidied issa tellifna il-purchasing power tal-ħaddiema. Naħseb ukoll li huwa ftit esaÄ¡erat. Pajjiżna iva għandna bżonn illi nimxu u l-aħħar darba illi saret reviżjoni tat-tariffi tal-Gozo Channel kien disa' snin ilu. Issa jekk se nħallu kollox disa' snin ilu nitkellmu fuq disa' snin ilu u nitkellmu kemm kienu l-pagi disa' snin ilu wkoll. Għaliex nassigurak, jekk tara kemm żdiedu l-pagi matul dawn id-disa' snin u kienu żdiedu grazzi għal-ħidma tal-Gvern, grazzi għal mod kif l-ekonomija  żviluppat, kif żviluppajna bħala pajjiż, huma żidied sostanzjali fil-pagi tagħna. U allura meta npoÄ¡Ä¡u kollox fuq miżien, nirikonoxxu li żdiedu Ä‹ertu liÄ‹enżji u nirikonoxxu illi żdiedet it-tariffa tal-Gozo Channel, żdied il-gass ukoll, però biex inkunu Ä¡usti mar-realtà ejjew nirrikonoxxu ukoll kemm żidna l-pagi, kemm żdiedu l-pensjonijiet, kemm kienet iż-żieda tal-għoli tal-ħajja li tajna magħtul dawn is-snin. U tibda tirrealizza meta tpoÄ¡Ä¡i l-figuri li żidiet li effettivament tajna fuq il-medda ta' snin huma żidied li huma sostanzjali.   

Julia Farrugia –One News

Liema rapporti l-Gvern għadda lill-Bank ÄŠentrali u dwar il-pensjonijiet jekk sat-12 ta' Ä unju li Ä¡ej il-Gvern se jippubblika r-rapport illi żvela One News, ir-rapport tal-Bank Dinji u anki diskussjoni, qabel it-12 ta' Ä unju.   

Prim Ministru

It-12 ta' Ä unju huwa d-data meta se jkollna l-elezzjoni jiÄ¡ifieri l-vera mistoqsija tiegħek hi inti għandek il-kuraÄ¡Ä¡ tħabbar deÄ‹iżjoni ta' importanza nazzjonali anki jekk tista’ taffettwa l-elezzjoni. Ir-risposta tiegħi hija iva għandi l-kuraÄ¡Ä¡. JiÄ¡ifieri għandi l-kuraÄ¡Ä¡ inħabbar deÄ‹iżjoni illi għandha x'taqsam mal-Gozo Channel, mal-Air Malta qabel l-elezzjoni tat-12 ta' Ä unju anki jekk naf li ser taffettwa r-riżultat. Ir-risposta tiegħi hija iva għandi l-kuraÄ¡Ä¡.   

Però inti staqsejtni wkoll x'rapporti għaddejna tal-Bank Dinji, x'rapporti aħna għaddejna lill-Bank Dinji, aħna tajnihom l-informazzjoni kollha li kellhom bżonn sabiex huma jkunu jistgħu jaħdmu l-mudell skond formola li użawha fi 80 pajjiż ieħor fid-dinja għax dawn taw il-pariri tagħhom lill-80 pajjiż ieħor fid-dinja kollha dwar kif jistgħu jirriformaw is-sistema tal-pensjonijiet tagħhom. Però biex għandhom mudell ta' kif jaħdem kellhom bżonn ta' Ä‹ertu informazzjoni li aħna għaddejnilhom din l-informazzjoni, din l-istatistika kollha li kellhom bżonn sabiex huma jkunu jistgħu jagħmlu l-analiżi. Finalment għednilhom ukoll, tajnihom paramentri lill-Bank Dinji u għednilhom aħna irridu sistema li effettivament tkun sostenibbli tul medda ta' snin li tigarantixxi wkoll illi ma nispiÄ‹Ä‹awx b'sistema illi jekk nibqgħu kif aħna llum, il-massimu tal-pensjoni li tista’ titħallas tispiÄ‹Ä‹a illi min joħroÄ¡ bil-pensjoni minn hawn u 10 snin oħra jieħu tant daqqa kbira fuq id-dħul tiegħu bejn paga li kellu u l-pensjoni, li jispiÄ‹Ä‹a fi problema finanzjarja kbira. Dan diġà qiegħed jiÄ¡ri, jiÄ¡ifieri illum suppost il-pensjoni hija żewÄ¡ terzi tal-paga. Però inthom tafu li l-liÄ¡i tal-pensjonijiet tagħna tgħid imma għandek massimu, allura hemm min mhux vera qed jieħu żewÄ¡ terzi tal-paga, għax kellu paga ta' Lm10,000-Lm11,000 però allura l-pensjoni tiegħu ma setgħatx taqbez il-massimu stabbilit mill-liÄ¡i. Dak ifisser illi minn għalaq il-61 sena u kellu paga ta' Lm8,000 - Lm9,000 lira għax għalaq il-61 illum, minn   għada minflok dak id-dħul se jkollu jibda jgħix b'Lm4,400 - Lm4,300.  

Aktar ma jgħaddi ż-żmien din il-problema aktar ser tikber u għalhekk trid tkun sistema li mhux biss tkun sostenibbli finanzjarjament imma li tagħti pensjoni at the end of the line li biha l-bniedem ikun jista’ jgħix ħajja li tkun ħajja deÄ‹enti. U lill-Bank għaddejnilhom din l-informazzjoni kollha biex ikunu jistgħu jagħmlu dan ir-rapport, nerÄ¡a ngħid, dan issa s-sustanza tagħha qed jiÄ¡i diskuss fil-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u SoÄ‹jali u nittama li d-diskussjoni tibqa’ miexja l-quddiem f'dak il-livell.  

Julia Farrugia –One News

Tkellimna dwar sena eÄ‹Ä‹ezzjonali.  Li kieku kellek tagħżel għax-xogħol kif kienet eÄ‹Ä‹ezzjonali u jekk hux forsi fuq livell personali setgħet tkun allura biss eÄ‹Ä‹ezzjonali?  

Prim Ministru

EÄ‹Ä‹ezzjonali għax-xogħol. Ngħid illi kienet sena li fiha l-ekonomija tagħna kellha tassorbi mhux biss il-Maltin u l-Għawdxin li daħlu fid-dinja tax-xogħol Maltija allura Ä¡odda, dawk li ddeÄ‹ieda min ma jkomplix l-istudju, dawk li jispiÄ‹Ä‹aw l-istudji tagħhom, allura l-ekonomija kellha tassorbi lil dawk u kellha tassorbi wkoll fi ħdanha dawk kollha illi b'xi mod jew ieħor b'mod direttament jew indirettament intlaqtu minn proÄ‹ess ta' ristrutturazzjoni. Kienet sena wkoll illi kella tassorbi fi ħdana numru ta' nies li tilfu l-post tax-xogħol tagħhom għaliex fid-dinja Ä¡raw Ä‹erti affarijiet u għadhom qed jiÄ¡ru Ä‹ertu affarijiet li jaffettwaw setturi partikolari tal-manifattura mhux biss f'pajjiżna imma anki fil-bqija ta’ l-Ewropa u anki fid-dinja.   

Illum huwa stabillit li Ä‹-ÄŠina qegħda tikber bħala l-post mondjali fejn qed jiÄ¡bed lejh is-setturi ta' manifattura partikolari minħabba li hemmhekk joffru pagi kompettittivi ħafna mal-bqija tad-dinja kollha u qed jiÄ¡ri li f'ħafna pajjiżi li hemm setturi ta' manifatturi li qed joħorÄ¡u mill-Ewropa, mill-Amerika u qed imorru lejn iÄ‹-ÄŠina. U allura jiena ngħid illi n-numru tan-nies qegħda kien numru preokkupanti però xorta ngħid illi l-ekonomija tagħna meta tikkunsidra kollox irrnexxielha d-daqqa tassorbiha u għallinqas mexjin il-quddiem b'mod pożittiv.   

Jiena nista’ ngħid illum illi t-trend illi ndikajt erba' Ä¡imgħat ilu, jiÄ¡ifieri tat-tnaqqis ta' nies li jirreÄ¡istraw għax-xogħol, kompla magħtul il-Ä¡imgħat illi għaddew, l-aħħar Ä‹ifra li tawni propju issa ftit qabel ma dħalt hawnhekk tindika illi n-numru ta' nies li qegħdin jirreÄ¡istraw għax-xogħol baqa nieżel matul dawn il-Ä¡imgħat u allura issa niżel f'livell ta' bejn 7,700 ruħ. Nirrepeti dan ma jfissirx illi daqshekk għandna nikkuntentaw, lanqas ifisser illi rridu nserrħu rasna, ifisser biss illi qed jirriżulta mill-istatistika illi n-numru ta' nies li qed jirreÄ¡istraw qiegħed jonqos. L-istatistika qed tindikali wkoll illi n-numru ta' vacancies li qed jiÄ¡u reklamati u notifikati lill-ETC qiegħed jiżdied kull xahar. Li anki dak huwa sinjal pozittiv għaliex ifisser illi l-ekonomija tagħna qegħda toħloq il-postijiet tax-xogħol u dawn huma kollha indikazzjonijiet illi jÄ¡agħluna nħarsu 'l quddiem b'ottimiżmu.  

Fr. Noel Grima - The Malta Independent

Jumejn ilu fl-airport Ä¡ie nstallat equipment illi ngħata lilna mill-Amerika u għal dawk li jkunu deħlin minn pajjiżi mhux mill-Unjoni Ewropea.  Intqal illi Malta kienet l-ewwel pajjiż fl-Unjoni Ewropea li aÄ‹Ä‹ettat dan.  L-ewwel mistoqsija tiegħi hija jekk dan l-apparat hux dak li fuqu kien hemm tant kontroversji fl-Ewropa.  (2) Jekk kienx hemm xi forma ta’ konsultazzjoni ma’ l-Ewropa.  (3) Jekk kienetx strateÄ¡ikament tajjeb li Malta tkun l-ewwel pajjiż fl-Ewropa u li taÄ‹Ä‹etta dan l-apparat.  (4) Jekk dan ikomplix jikkomplika l-problemi li diÄ¡a hemm bejn il-Libjani li jidħlu Malta u allura Maltin li jmorru l-Libja.  

Prim Ministru

Naħseb li erba’ mistoqsijiet però bażikament nista nweÄ¡ibhom fi tweÄ¡iba waħda.  Le ma naħsibx illi huwa apparat illi b’xi mod jew b’ieħor li hu l-apparat li ħoloq kontroversja, fis-sens huwa apparat effettiv illi jgħin lil pajjiżna jaqdi funzjoni importanti ħafna propju għaliex Malta qegħda bħal ftit pajjiżi oħrajn fil-marÄ¡ini, fil-border issa ta’ l-Unjoni Ewropea il-Ä¡dida.  U kulħadd jirrikonoxxi, l-Ewropa kollha tirrikonoxxi li aħna għandna rwol li huwa importanti ħafna.  

Aħna border state u terÄ¡a’ mhux biss border state imma border state f’punt strateÄ¡iku f’dak li jifforma parti mill-Unjoni Ewropea.  U allura għallinqas mill-informazzjoni li għandi jiena r-reazzjoni hija pjuttost posittiva li għandna l-kapaÄ‹ita’ tagħna illi nikkontrollaw b’mod effettiv min qed joħroÄ¡, min qed jidħol u anke niffaÄ‹ilitaw Ä‹erti aspetti fil-proÄ‹ess naħseb dak huwa posittiv.  M’għandix informazzjoni illi b’xi mod jew b’ieħor tikkomplika r-relazzjoni tagħna mal-Libja. Naf u qrajt fil-gazzetti kien hemm xi kummenti jidhirli dwar diffikultajiet ta’ ħruÄ¡ ta’ visas.  Jien dak li qrajt.  Però hija xi ħaÄ¡a li qegħdin naraw, aħna irridu nissimplifikaw il-proÄ‹ess, irridu niffaÄ‹ilitaw il-fatt illi nies li jistgħu u huma nteressati li jagħmlu n-negozju Ä¡ewwa pajjiżna jew inkella minn pajjiżna għal xi pajjiż fil-kosta Afrikana pjuttost anzi niffaÄ‹ilitawhom, ngħinuhom biex dak il-proÄ‹ess ta’ moviment kemm jista’ jkun liberu jkun jista’ jimxi `l quddiem.  Imma fil-kuntest ovvjament tar-responsabbilita’ li għandna li nirrepeti mhumiex responsabbilitajiet żgħar.  JiÄ¡ifieri jien nahseb li dan kien pass pożittiv u mill-informazzjoni illi għandi huwa rikonoxxut bħala pass pożittiv.    

Paul Cachia - di-ve news

Id-deÄ‹iżjoni li hemm mistennija fil-Ä¡ranet li Ä¡ejjin hija min ser jieħu post il-Professur Josef BonniÄ‹i fil-parlament.  Id-domanda tiegħi: hux se jkun kandidat tal-Partit Nazzjonalista jew inkella hux ser ikun teknokratiku biex forsi anki jgħin fl-amministrazzjoni tal-Gvern.    

Prim Ministru

Din hija deÄ‹izjoni li jeħodha l-Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista.  JiÄ¡ifieri hija diskussjoni li għad trid iseħħ fi ħdan il-Partit.  Ma rrid nippreÄ¡udika bl-ebda mod dik id-diskussjoni.  Interessanti li f’temp ta’ xahrejn ser inkunu esperimentajna b’kollox, jiÄ¡ifieri m’hemm xejn taħt il-kappa tax-xemx li mhux ser inkunu għamilna.  Ser inkunu biddilna Ministru, ser inkunu biddilna Prim Ministru, ser inkunu biddilna Kabinett, ser inkunu biddilna President, ser inkunu għamilna casual elections.  Kien jonqos biss fil-kappa ta’ l-alternattivi kollha li jmissu wkoll l-co-option, xi ħaÄ¡a li ilha s-snin twal ma ssir.  Però ser inkunu qed nagħmluha wkoll.  Jekk il-Bambin irid nagħmlu l-aħjar għażla wkoll meta jasal il-mument u l-mument ser jasal.  

Paul Cachia - di-ve news

Fl-aħħar meeting li kellna inti kont esprimejt illi inti pożittiv anke dwar il-fatt illi tara teknokratiÄ‹i fil-Parlament forsi dan ikun l-ewwel test li tista’ tgħid biex wieħed, li bħalissa ma tistax jkun hemm persuna tiÄ¡i eletta jkun teknokratiku.  JiÄ¡ifieri f’dan is-sens il-liÄ¡i ittik anke tippermetti?

Prim Ministru

Però niftakar il-mistoqsija li kont għamilt, ma nafx jekk kontx għamiltili inti d-darba l-oħra l-mistoqsija, xi ħadd ieħor kien għamilili u kont weÄ¡ibt li jiena miftuħ għall-option li jkollna t-teknokratiÄ‹i però fil-kuntest tat-teknokratiÄ‹i li jiffunzjonaw fil-Gvern jiÄ¡ifieri jiena ma kontx qed nirreferi għal teknokratiÄ‹i li awtomatikament jingħataw siÄ¡Ä¡u fil-parlament.  Anzi sistemi li jeżistu f’pajjiżi oħrajn mhux hekk jaħdmu.  Mhux tagħti siÄ¡Ä¡u parlamentari b’mod awtomatiku lit-teknokratiku.  Le.  Imma li fil-formazzjoni ta’ Gvern tagħżel bniedem li jkun teknokratiku li jirrispondi lill-Parlament u anzi m’għandux ikun membru parlamentari u jkun accountable lejn il-Parlament u allura fil-kuntest tal-co-option irridu nagħmlu naħseb l-argument m’huwiex l-istess wieħed.

Nicholas Baldacchino – RTK/Il-Gens

Il-fatt li issa ta’ ġewwa ħa tibqa’ tqis l-affarijiet ewropej bħala jew ma l-affarijiet barranin u s-sejħa li għamel il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, ma nafx jekk hux il-Kap jew Evarist Bartolo illi jkun hemm Kumitat tal-Kamra għall-Affarijiet Ewropej tikkunsidra?

Il-Prim Ministru

L-ewwel mistoqsija - hawnhekk irridu nagħmlu din il-bidla li għadna ma assorbejnihiex biżżejjed.  L-affarijiet ewropej illum saru affarijiet interni tagħna.  JiÄ¡ifieri aħna m’għandniex nibqgħu niddiskutu l-affarijiet ta’ l-Unjoni Ewropea bħala affarijiet barranin imma huma affarijiet li jolqtuna direttament u li aħna nistgħu nagħmlu differenza fihom u li ser inkunu niddeÄ‹iedu flimkien mal-bqija tal-kapijiet tal-Gvernijiet ta’ l-Ewropa.  U ser inkunu hemm mal-mejda nieħdu d-deÄ‹iżjonijiet.  Jiena, diÄ¡a’ llum mal-KanÄ‹illier Schuessel iddiskutejt affarijiet fuq l-aÄ¡enda li ser ikunu għad-diskussjoni tagħna fil-konferenza intergovernattiva li ser ssir minn hawn u ftit Ä¡imgħat oħra u li jien naturalment ser inkun hemmhekk u ser ikolli mhux biss nesprimi opinjoni imma nivvota u nieħu pożizzjoni.  U hemm Ä‹erti affarijiet li mingħajr il-vot tiegħi, u l-kunsens tiegħi lanqas jistgħu isiru.  Bħal ma hemm affarijiet li mingħajr il-kunsens ta’ ħaddieħor ma jistgħux isiru.  U allura din il-bidla kbira illi huwa mportanti illi nassorbuha fis-sentimenti tagħna.    

Ma fhimtx il-mistoqsija dwar jew ma fhimtx il-punt li setgħa għamel il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni jew Evarist Bartolo, ma nafx min dwar il-Kumitat dwar l-Affarijiet Ewropej.  Dan il-punt naħseb kien Ä¡ie ttrattat meta 6 xhur jew 8 xhur ilu bejn wieħed u ieħor, ressaqna l-emendi fl-istanding orders tal-Parlament fl-ordnijiet permanenti tal-Parlament biex il-Kumitat dwar l-Affarijiet Barranin li kellna nikkonvertuħ f’Kumitat dwar l-Affarijiet Ewropej u Barranin.  U għaddejnihom dawk ir-regolamenti u issa għandna, għal dawn l-aħħar 5 xhur kellna Kumitat dwar l-Affarijiet Ewropej u Barranin.   

Li niftakar hu li l-Oppożizzjoni kienu xtaqu żewÄ¡ kumitati differenti.  U jien niftakar l-argument li kont għamilt fil-Parlament kont li jiena fil-prinÄ‹ipju m’għandi xejn kontra, però issa b’saqajna ma’ l-art loÄ¡istikament, impossibbli, ma jistax ikun.  M’għandniex biżżejjed deputati illi jistgħu ilaħħqu ma kwantita’ ta’ kumitati – min qed jiltaqa’ għall-affarijiet barranin u min qed jiltaqa’ għall-affarijiet ewropej.  U allura is-suÄ¡Ä¡eriment prattiku xejn iżjed kien li npoÄ¡gu ż-żewÄ¡ oqsma flimkien biex ikollna struttura li tkun manageable.  Propju niftakar dakinhar u għadna għaddejin hekk sa’ llum.  Problema kbira għaliex inti mhux dawk il-kumitati biss għandek.  Għandek il-Kumitat dwar l-Abozzi tal-LiÄ¡ijiet, għandek il-Kumitat dwar l-Affarijiet SoÄ‹jali, il-Public Accounts Committee, il-Kumitat dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej u għandek diversi kumitati għaddejin.  Per eżempju il-bieraħt lura kien hemm laqgħa tal-Public Accounts Committee.  Minħabba li ltaqa’ il-Public Accounts Committee ma stajniex inlaqqgħu il-Kumitat dwar l-Affarijiet SoÄ‹jali għax kellek membri preżenti f’wieħed, preżenti fl-ieħor u terÄ¡a’ biex tikkomplikalna ħajjitna jekk ikollok diskussjoni fil-Parlament li tkun importanti li fiha xi membru ta’ dan il-kumitat ikun qed jipparteÄ‹ipa fid-dibattitiu fil-plenarja, allura jgħidulek le, il-kumitat ma  jiltaqax.  JiÄ¡ifieri biex noqogħdu nagħmlu l-kumitati on paper, skużi jiena ma naqbilx u allura kont insistejt illi jkollna dan il-kumitat.  Jiena naħseb li dan il-kumitat jista’ jiffunzjona daqs kemm aħna, kollha kemm aħna – in-naħa tal-Gvern u n-naħa ta’ l-Oppożizzjoni, daqs kemm aħna ngħinuh jiffunzjona.  Ejja nagħtuh ftit taż-żmien.   

Jiena dejjem ngħid dan m’hemm xejn imnaqqax fil-granit u qisu VanÄ¡elu.  Jekk naraw illi hemm fejn nistgħu ntejbu u nbiddlu, ejjew nkunu miftuħin li niddiskutu u naraw fejn nistgħu ntejbu u nbiddlu.  JiÄ¡ifieri jien m’hinix qed nieħu pożizzjoni u ngħid din hi u ma niÄ‹Ä‹aqlaqx minnha.  Però ejjew nagħtu Ä‹ans u naraw daqxejn din l-istruttura Ä¡dida kif tiffunzjona.  

David Kelleher - Maltatoday

Dwar l-IGC li ser ikun hawn ix-xahar id-dieħel.  Il-pożizzjoni ta’ Malta hija l-istess bħal ma kienet f’DiÄ‹embru fir-rigward tat-talba tal-membri fil-Parlament Ewropew, kif ukoll l-inklużjoni fejn tissemma il-Kristjaneżmu u l-Kristjani tal-lum.  

Prim Ministru

Il-verżjoni qasira tat-tweÄ¡iba hija iva.  Il-pożizzjoni baqgħet l-istess u Ä¡iet spjegata anke lill-KanÄ‹illier Schuessel illum li aħna bqajna ninsistu illi biex Malta tagħti sehem fl-Istituzzjonijiet Parlamentari b’mod effettiv aħna bilfors jidhrilna illi n-numru minimu ta’ siÄ¡Ä¡ijiet li għandu jkun hemm għandu jkun 6.  L-istess bqajna fuq il-pożizzjoni dwar il-Kummissarju wieħed għal kull stat membru ta’ l-Unjoni Ewropea bi dritt għal vot.  

L-istess il-pożizzjoni tagħna il-metodu ta’ votazzjoni, dak li jissejjaÄ