LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
 TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

 Berġa ta’ Kastilja
Il-Ġimgħa 4 ta' Ġunju 2004

Prim Ministru

Sinjuri, l-ewwelnett l-għodwa t-tajba. Xtaqt nagħmel introduzzjoni qasira imbagħad bħas-soltu inħalli f’idejkom biex tagħmlu l-mistoqsijiet li tridu intkom, fuq kwalunkwe suġġett li tixtiequ intkom.

Bħalma stajtu tindunaw matul dan l-aħħar naħseb għaxart ijiem, bejn wieħed u ieħor ġew ippubblikati diversi ċifri, statistika uffiċjali illi jagħtu indikazzjoni u stampa ta’ kif sejrin l-affarijiet u kelli fil-ġranet li għaddew l-opportunità illi nenfasizza uħud minn dawn iċ-ċifri illi huma indikazzjoni, jiena ngħid pożittiva. Naturalment ma rridux nassumu li b’daqshekk kollox huwa ward u zahar, però jidher ċar illi matul dawn l-aħħar partikolarment tmien ġimgħat l-ekonomija ta’ pajjiżna bdiet tara bidla fil-pożittiv u jekk l-affarijiet jibqgħu sejrin hekk allura dan għandu jagħmlilna kuraġġ anki għal ġejjieni.

Naturalment is-sitwazzjoni, l-istampa tibqa’ dejjem flessibbli u wieħed irid isegwi l-iżviluppi kollha li jkunu qegħdin iseħħu minn mument għall-ieħor, partikolarment żgur li intkom segwejtu u qegħdin issegwu bħalissa l-prezz taż-żejt u l-impatt li dak jista’ jkollu anki fuq l-ekonomija tagħna. Però inġenerali hemm ċertu indikazzjonijiet li juru illi l-politikà tal-Gvern effettivament qed iġġib bidla fir-rotta ta’ l-ekonomija tagħna u bidla fil-pożittiv. Jiena mingħajr ma noqgħod nidħol fid-dettal, għax iċ-ċifri huma pubbliċi, ftit ġranet ilu l-Uffiċċju Nazzjonali ta’ l-iStatistika ppubblika l-informazzjoni dwar il-finanzi tal-Gvern ibda biex, u meta jqabbel l-ewwel erba’ xhur ta’ din is-sena ma l-ewwel erba’ xhur tas-sena li għaddiet id-deficit strutturali jidher ċar li naqas minn Lm70,000,000 li kien reġistrat fl-ewwel erba’ xhur tas-sena li għaddiet, għal Lm50,000,000 bejn wieħed u ieħor li qed jiġu ndikati għall-ewwel erba’ xhur ta’ din is-sena. Dak ifisser tnaqqis fid-deficit strutturali bejn dħul u ħruġ tal-Gvern ta’ bejn wieħed u ieħor Lm20,000,000 naturalment ir-raġuni għaliex il-Gvern għandu dħul aħjar minn dak li kellu s-sena li għaddiet u għandu, u qed jeżerċità, kontroll fuq l-ispiża kapitali u l-ispiża rikorrenti tiegħu b’mod illi nibqu mal-budget tagħna illi aħna stabbilejna għal din is-sena partikolari.

Matul dawn l-aħħar ġimgħat komplejna bil-proċess qawwi ħafna ta’ ristrutturazzjoni fejn hemm bżonn ta’ ristrutturazzjoni fil-qasam tas-settur pubblikù. Kif tistgħu tinnutaw qbadna l-korporazzjonijiet kollha illi b’xi mod jew ieħor jew kienu qed jirreġistraw telf jew inkella l-performance tagħhom kienet qegħda tindika li jekk ma nintervjenux dan ikun ifisser illi sal-aħħar ta’ din is-sena kien ikollna nżidu sostanzjalment is-sussidju tal-Gvern u ndirizzajna dawn il-korporazzjonijiet kollha. Hemm lista twila minnhom, b’sodisfazzjon irreġistra illi matul dawn l-erba’ ġimgħat intlaħaq il-qbil mal-unions fuq l-AirMalta bil-patt azjendali li ġie miftiehem bejn il-Gvern u l-erba’ unions li huwa pass importanti l-quddiem u li nirreġistra għas-sodisfazzjon tiegħi għal-mod serju ta’ kif saru l-affarijiet u anki għal-konklużjoni finali li żgur tpoġġi lill-AirMalta issa f’pożizzjoni li tkun tista’ tħares lejn il-futur b’ottimiżmu.

Interessanti wkoll illi f’dawn il-ġranet issa ġew pubblikati xi ċifri oħrajn f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-industrija tagħna u mal-manifattura u jirriżulta minn dawn iċ-ċifri li ġew pubblikati l-bieraħ illi fis-settur tal-manifattura, il-bejgħ żdied b’4% fuq dak imqabbel ma l-istess perjodu għas-sena li għaddiet. Dan ifisser illi mill-bejgħ tas-sena li għaddiet li kien b’kollox ilaħħaq Lm244,000,000, dak il-Lm244,000,000 issa telgħu għal Lm254,000,000 kważi zieda ta’ Lm10,000,000 fil-valur tal-bejgħ fis-settur tal-manifattura li huwa żvilupp interessanti anki meta wieħed jikkunsidra illi l-manifattura partikolarment f’settur wieħed minnhom ċioè dak tat-textiles nafu li ffaċċja fix-xhur li għaddew u se jkompli jiffaċċja kompetizzjoni qawwija mill-industriji li jeżistu fl-inħawi mbegħdin minn Malta, partikolarment fiċ-Ċina. Imma jidher illi dan is-settur effettivament, għalkemm naqqas in-nies però żied il-bejgħ, u żied il-valur tal-bejgħ tiegħu.

Interessanti wkoll l-investiment. Kulħadd jgħid illi, jew jpinġi stampa negattiva, f’dak li għandha x’taqsam ma’ l-investiment f’pajjiżna, però jirriżulta anki miċ-ċifri uffiċjali li ġew ippubblikati illi l-investiment f’dan il-każ fil-manifattura ta’ l-ewwel erba’ xhur ta’ din is-sena, meta imqabbla ma’ l-ewwel erba’ xhur tas-sena li għaddiet effettivament kellu żieda sostanzjali. Is-sena li għaddiet sa l-ewwel erba’ xhur tas-sena l-investiment fis-settur tal-manifattura, dan ifisser il-magni, l-espansjonijiet eċċetra, l-investiment totali kien ta’ Lm11,00,000. Din is-sena l-investiment totali ta’ l-ewwel erba’ xhur huwa ta’ Lm14,000,000, jew ftit iżjed minn Lm14,000,000. Dik tfisser żieda ta’ Lm3,200,000 iżjed mill-ammont li kien ġie investit is-sena li għaddiet.

Jirriżulta wkoll illi l-ispiża tal-konsumatur f’dak li għandu x’jaqsam ma’ durable goods jgħidulhom, ukoll minn din is-sena irreġistrat qabża enormi meta mqabbla ma dik ta’ l-ewwel erba’ xhur tas-sena li għaddiet, u hemm qabża ta’ 63% fl-ispiża tal-konsumatur fl-affarijiet illi jixtri f’dawk li għandhom x’jaqsmu ma’ durables. Wieħed irid jara issa fil-ġimgħat li ġejjien l-istatistika x’tindikalna wkoll ma’ l-ispiża tal-konsumatur f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-affarijiet ta’ kuljum għaliex l-indikazzjonijiet, però m’għandiex ċifri uffiċjali, f’dan l-istadju huma illi l-bejgħ hemm qiegħed anki għaliex il-prezzijiet mill-1 ta’ Mejju ’l hawn f’diversi prodotti illi jintuzaw fil-ħajja ta’ kuljum tal-familji tagħna, prodotti ta’ l-ikel, naqsu sostanzjalment. U allura naħseb, però nerġa nirrepeti m’għandiex ċifri uffiċjali, hemmhekk għidt ukoll li qed ikollna indikazzjonijiet ta’ spiża tal-konsumatur li tkun żdiedet meta mqabbla mas-sena li għaddiet propju għaliex kien hawn traħħis sostanzjali ta’ prezzijiet u naturalment għażla wkoll ħafna aktar wiesgħa fit-titjib tal-prodotti li hemm għal bejgħ.

Ma rridx intawwal fuq dan il-punt ħalli nagħtikhom l-okkażjoni biex tistaqsu ftit mistoqsijiet però punt li ridt nagħmel huwa jekk wieħed isegwi dawn l-indikaturi u din l-istatistika wieħed jibda joħroġ stampa li tagħtina l-kuraġġ għal ġejjieni għax l-indikazzjonijiet huma relattivament pożittivi. Ma rridx niġri u ma rrid lill-ħadd jiġri bl-entużjazmu u s-sitwazzjoni tibqa’ sitwazzjoni li wieħed irid jibqa’ jħares lejha b’attenzjoni kbira. Il-Gvern irid jibqa’ attiv, kull ġurnata iħares lejn l-izviluppi li jkunu għaddejin, jindirizza l-prijoritajiet li jiena kont indikajt fil-bidu meta ħadt il-ġurament tiegħi bħala Prim Ministru. Dan jinkludi naturalment l-ekonomija u l-performance ta’ l-ekonomija tagħna, il-finanzi u wkoll il-qasam ta’ l-ambjent illi wkoll qed nistenna żviluppi, nittama pożittivi, fil-ġranet li ġejjin.

Issa nħalli f’idejkom biex tagħmlu l-mistoqsijiet li tixtiequ.

Kurt Sansone – MaltaToday

Dr. Gonzi, tliet mistoqsijiet qosra. Il-bieraħ kellna dak l-inċident ta’ San Pawl il-Baħar fl-opinjoni tiegħi gravi ħafna, jiġi eżatt wara kellna żewġ inċidenti ta’ krejnijiet li għelbu. L-industrija tal-kostruzzjoni, il-Gvern għandu ħsieb li jitfa’ għajnejh fuqha u jara li tkun regolata b’serjetà u l-liġijiet tas-saħħa u s-sigurtà jiġu nforzati kif suppost? It-tieni mistoqsija, fil-bidu tal-ġimgħa għidt illi qed tiġbor l-informazzjoni dwar l-allegazzjonijiet li saru lill-John Dalli fuq il-Freeport u l-kumpanija Iranjana. F’hiex waslet din l-investigazzjoni jew il-ġbir tal-informazzjoni? U t-tielet waħda l-prospetti għat-tkabbir ekonomiku ta’ din is-sena x’inhuma?

Prim Ministru

U allura naqbel illi l-awtorità fuq is-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għandha tara bl-aktar mod strett illi s-settur tal-kostruzzjoni isegwi r-regoli kollha li hemm bżonn. L-ewwelnett għas-saħħa u s-sigurtà fuq il-post tax-xogħol għall-impjegati, għall-ħaddiema stess f’dak is-settur. Però imbagħad hemm aspetti oħrajn, li r-regolamenti tal-bini, ta’ safeguards, issa mhux biss ta’ saħħa u s-sigurtà għall-ħaddiema imma anki ta’ kif jinbena li hemm bżonn biex wieħed jevita l-perikli, min hu responsabbli fuq dawn l-affarijiet, responsabbiltajiet ta’ kulħadd biex l-affarijiet isiru sew. Żgur illi dawn l-inċidenti ifissru illi f’dan il-qasam għad fadlilna ħafna aktar x’nistgħu nagħmlu. Għad fadlilna ħafna aktar x’irridu nagħmlu biex nigarantixxu illi dan it-tip ta’ inċidenti ma jseħħux.

Dwar l-allegazzjonijiet li saru minn Dr. Sant fil-konfront tal-Ministru Dalli, jiena jumejn ilu stedint lill-Dr. Sant biex jippubblika l-informazzjoni kollha, assolutament kollha li għandu u din ma jogħqodx jistenna li jgħaddi l-informazzjoni biċċa biċċa jew inkella jikxef biċċa biċċa jew jgħid li għandu xi informazzjoni li jgħaddiha lili personali. Hu stess qal li m’għandu xejn kunfidenzjali mal-poplu Malti. Jien iżjed minnu m’għandi xejn kunfidenzjali mal-poplu Malti, irrid li kemm Dr. Sant u mhux Dr. Sant biss imma kwalunkwe persuna oħra li taħseb li għandha xi informazzjoni tippubblikaha biex inkunu nafu preċiz il-pożizzjoni x’inhi. Wieħed irid jenfasizza però li l-Ministru Dalli ċaħad dan kollu u l-bieraħ ħabbar illi ser jiftaħ kawza wkoll ta’ libell kontra Dr. Sant għaliex għamel allegazzjoni illi hija ovvjament gidba u wieħed irid jara issa dak il-proċess fejn irid iwassal.

Jien irrid ngħid li Dr. Sant issa ilu għaddej b’din it-tip ta’ kampanja mill-ewwel ġurnata li laħaq Kap ta’ l-Opożizzjoni, dak ifisser li ilu Kap ta’ l-Opożizzjoni issa għal-12 is-sena, taqta’ barra 22 xhar li għamel bħala Prim Ministru. Għamel allegazzjonijiet, jekk tagħmel lista ta’ allegazzjonijiet tiegħu timla ktieb sħiħ, kellu l-okkażjoni jinvestiga hu stess meta kien Prim Ministru, tul dawn is-snin kollha kemm ilu jfajjar l-allegazzjonijiet left right and centre ma rriżulta ebda waħda mill-allegazzjoni tiegħu li kienet korretta, inkluż investigazzjonijiet li għamel hu stess meta kien Prim Ministru. U allura fil-waqt li nagħti attenzjoni u serjetà kbira lejn dawn l-allegazzjonijiet għax jien irrid illi l-hallmark ta’ dan il-Gvern tkun il-hallmark ta’ serjetà, tkun hallmark ta’ Gvern illi jżomm l-għola livelli possibbli ta’ etika, ta’ mod kif isiru l-affarijiet però l-premessa tiegħi hi li dawn l-allegazzjonijiet qed isiru minn bniedem li mhux kredibbli. Minn bniedem illi jfajjar allegazzjonijiet bl-addoċċ u jipprova jkisser lin-nies u kull darba rriżulta illi l-allegazzjonijiet tiegħu kienu infondati għall-aħħar.

Li nista’ ngħid huwa illi jiena mill-informazzjoni li għandi bħalissa għandi indikazzjonijiet li huma izjed pożittivi minn dawk tal-bidu ta’ din is-sena.

Rosanne Zammit – The Times

Dr. Sant il-bieraħ qal li l-informazzjoni li għandu hu fuq il-Ministru Dalli hija identikà għall-informazzjoni li għandek inti, u l-investigazzjoni imma li qed tagħmel inti, tista’ tgħidilna aħjar f’hiex waslet?

Prim Ministru

Iva, jiena ma nafx kif Dr. Sant, din oħra minn tiegħu. Kif jista’ jgħid li l-informazzjoni tiegħu hija identikà bħal tiegħi meta hu ma jafx x’informazzjoni għandi jien? Dawn huma  statements illi nitlob lill-ġurnalisti biex isaqsu lill-Dr. Sant. Mistoqsija interessanti li nixtieqkom tagħmlulu għax anki jien mejjet bil-kurżità, kif jaf Dr. Sant x’informazzjoni għandi jiena?  U allura l-istatement tiegħu minn fejn qed jagħmlu? U għalhekk ngħid jiena li din hi issue ta’ kredibbilità, dubbjuża għall-aħħar fuq il-mod kif ifajjar l-istqarijiet Dr. Sant. Jiena għidt li qed niġbor l-informazzjoni kollha fuq din l-allegazzjoni li saret u mhux kwistjoni ta’ investigazzjoni għaliex jiena ma nemminx li Prim Ministru għandu se mai jinvestiga. Din l-investigazzjoni trid issir minn min hu kompetenti imma jrid ikolli l-informazzjoni kollha possibbli f’idejja biex jien nieħu d-deċiżjoni li għandi bżonn nieħu. Dik hija xi ħaġa li ninsisti fuqha.

Ruth Amaira – PBS

Prim Ministru fi żmien ftit ġranet oħra l-poplu għandu appuntament, l-ewwel wieħed tax-xorta tiegħu, għall-elezzjonijiet Ewro Parlamentari. Kif qed tħares lejhom dawn l-elezzjonijiet? X’aspettazzjonijiet għandek?

Prim Ministru

Għalhekk jiena ngħid, niċħad kategorikament l-allegazzjoni li għamel Dr. Sant xi ġimgħatejn ilu illi hemm xi deċiżjonijiet li qed jiġu posposti għal wara t-12 ta’ Ġunju. Din hija illużjoni tat-12 ta’ Ġunju, anzi jiena lill-Dr. Sant bħala Kap ta’ l-Opożizzjoni akkużajtu li hu qed jieħu pożizzjonijiet minħabba t-12 ta’ Ġunju u mhux il-Gvern. U żgur li f’dak li qed jgħid u f’dak li ilu jgħid matul dawn il-ġranet li għaddew huma preċiżament minħabba t-12 ta’ Ġunju. Però jibqa l-fatt li t-12 ta’ Ġunju hija data importanti għall-elettorat Malti, għaliex il-poplu Malti u Għawdxi se jagħżel il-ħames rappreżentanti, illi għall-ewwel darba, il-ħames rapprezentanti Maltin u Ghawdxin, għall-ewwel darba se jirrapreżentaw il-poplu Malti u Għawdxi kollu fil-Parlament Ewropew u allura huwa ta’ interess għall-pajjiż kollu kemm hu illi fit-12 ta’ Ġunju isiru l-aħjar għazliet possibbli.

Dan huwa ta’ interess, issa ħa npoġġiha mhux mill-aspett politiku, huwa ta’ interess għall-Gvern bħala Gvern tal-pajjiż, tajjeb għas-sempliċi raġuni, jew waħda mill-lista twila ta’ raġunijiet, imma waħda mir-raġunijiet ewlenin li kulħadd jaf li l-Unjoni Ewropea bħalissa diġà bdiet id-diskussjonijiet fuq dak li jgħidulhom il-prespettivi finanzjarji, il-prespettivi finanzjarji huma l-preparazzjoni tad-diskussjoni ta’ l-envelope tal-budget ta’ l-Unjoni Ewropea għall-perjodu ta’ żmien mill-2007 sal-2013. Dan ifisser li għall-ewwel darba fl-esperjenza ta’ pajjizna se jkollna l-opportunità unika li se nkunu madwar il-mejda fid-deċiżjonijiet li l-Unjoni Ewropea se tieħu fl-allokazzjoni tal-budget tagħha għall-perjodu bejn l-2007 u l-2013.

Hawnhekk hawn interess nazzjonali qawwi ħafna u allura huwa kruċjali illi r-rappreżentanti ta’ pajjiżna jkunu rappreżentanti li jkunu kapaċi, li jkunu konvinti mir-realtà ta’ l-Unjoni Ewropea u l-benifiċċju tas-sħubija ta’ Malta ta’ pajjiżna fl-Unjoni Ewropea, illi teknikament ikunu kompetenti biex jagħmlu l-argumentazzjoni kollha ħalli jsostnu anki l-Gvern fil-proċess ta’ diskussjoni ħalli Malta tieħu dak li jixraqilha mill-perspettivi finanzjarji u allura mill-budgets ta’ l-Unjoni Ewropea għall dan il-perjodu ta’ żmien bejn l-2007 u l-2013. Dak se jkun perjodu ta’ żmien importanti ħafna għall-pajjiżna, se jkun importanti għaliex pajjiżna f’dawk is-snin partikolari se jkun miexi fit-triq biex jgħolli l-istandards u l-livelli tal-ħajja tal-poplu tagħna għall-livelli Ewropej u allura r-riżultati ta’ dawk in-negozjati finanzjarji se jkunu mportanti ħafna. F’dan is-sens it-12 ta’ Ġunju jakkwista importanza kbira ħafna għaliex irridu nagħżlu nies mhux biss għal kulur politiku tagħhom u mhux biss sempliċement għax xi ħadd joħroġ iwerżaq f’mass meeting jew juri kemm hu kapaċi jsaħħan l-irjus tan-nies, imma anzi bil-kontra rridu nagħżlu nies li huma kalmi, li huma teknikament kompetenti, li huma kapaċi jagħmlu l-argumentazzjoni u li kapaċi jmorru fl-Unjoni Ewropea u jitkellmu b’mod dinjituż però b’mod qawwi fl-isem il-poplu tagħna.        

Mario Xuereb - Net Television

Semmejt il-kwestjoni ta’ l-isptar, għidt li se tkun qed tiltaqa’ maċ-chief executive ta’ l-iSKANSKA fil-ġimgħat li ġejjin.

Prim Ministru  

Ltqajt miegħu dil-ġimgħa.  

Mario Xuereb - Net Television  

Ħassejt il-ħtieġa li tiltaqa’ miegħu minħabba illi forsi rajt xi dewmien żejjed jew qed iżommu mat-targets fil-bini ta’ l-isptar?

Prim Ministru  

Le, waħda mill-affarijiet mil-lista twila ta’ affarijiet li għamilna f’dawn it-tmien ġimgħat kemm ili li ħadt il-ġurament tiegħi bħala Prim Ministru kienet illi qbadna l-proġetti kapitali, il-kbar kollha. Dan jinkludi il-proġett taċ-Ċirkewwa, il-proġett ta’ l-Imġarr, il-proġetti kbar kollha inkluż ukoll naturalment il-proġett ta’ l-isptar li huma proġetti illi jixorbu ammonti kbar ta’ flus kapitali illi naturalment, m’għandix għalfejn nispjegalkom, għandom impatt qawwi ħafna fuq il-bottom line tagħna jiġifieri fuq id-deficit fl-aħħar tas-sena.  L-eżerċizzju minn naħa tiegħi, minn naħa tal-Gvern huwa li naraw illi dik l-ispiża kapitali (1) tkun ikkontrollata, (2) naraw li aħna ma mmorrux għall-esaġerazzjonijiet għall-pajjiżna (3) li nieħdu l-ogħla valur possibli għall-investiment li qegħdin nagħmlu (4) li l-proġetti jsiru u jsiru f’termini ta’ żmien illi nkunu qbilna fuqhom u nkunu nafu allura proġett meta se jispiċċa, mhux biss meta jibda, imma meta se jispiċċa.  

L-isfida ta’ l-isptar il-ġdid hija sfida kbira ħafna għax dak huwa l-ikbar proġett kapitali li għandu pajjiżna.  L-indikazzjonijiet huma li l-ispiża ta’ l-isptar effettivament se tkun sostanzjali u allura ittieħdet mill-ewwel inizjattiva biex niddiskutu ma’ l-iSKANSKA ħalli l-Gvern ikollu quddiemu preċiż il-programm li jkun garantit illi naslu għall-konklużjoni ta’ dan il-proġett malajr kemm jista’ jkun għaliex huwa proġett illi jien nixtieq jibda jissarraf malajr kemm jista’ jkun għall-ġid tal-poplu tagħna. Però li jkollna wkoll kontroll sħiħ fuq l-ispiża ta’ dan l-isptar kapitali ħalli issa, nittama li ma ndumux ma nibdew ukoll nitkellmu fuq l-ikar parti mportanti u ċioè il-mod ta’ kif se jopera dan l-isptar il-ġdid, kif se jipprovdi s-servizzi l-ġodda lill-pazjenti, l-klijenti ta’ l-isptar li hija xi ħaġa importantissima.   

Dik tkun il-fażi li jkun imiss imma f’lista ta’ prijoritajiet ta’ x’inhu urġenti, x’jiġi l-ewwel, naturalment l-ewwel ħaġa mportanti ħafna hija li nikkristallizzaw il-pożizzjoni f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-ispiża kapitali ta’ l-isptar, anke għaliex bħalma tafu issa ngħata t-tender għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-equipment ta’ l-isptar u dalwaqt nibdew naraw dan l-equipment issa jibda jiġi u allura kollox irid ikollu s-sinerġija li jissetilja.  Dan huwa, nirrepeti, l-ikbar proġett li għandu l-Gvern bħalissa f’idejh.  

Julia Farrugia – Super One  

Tliet mistoqsijiet.  Tkellimna dwar l-investigazzjoni dwar John Dalli.  L-informazzjoni li inti trid tiġbor mingħand min hu kompetenti, ċioè jekk wasaltx diġa’ f’dan l-istadju, li tgħaddi xi tip ta’ nformazzjoni lil xi ħadd u kif tlaqt mill-premessa li bdejt tgħid illi hija hallmark tal-Gvern tiegħi li kollox jimxi kif suppost u bi kredibilita’ meta tlaqt diġa’ mill-punt illi l-Gvern tiegħek jimxi kif suppost bla ma ħadd itappanlek dan l-image.  Kif tlaqt, allura, mill-punt li int qed tgħid nikkwotak “ovvjament din hija gidba u qed isiru minn bniedem mhux kredibbli, min jidħol għall-investigazzjoni jidħol mingħajr veduti u jinvestiga u janalizza kollox.”  

It-tieni mistoqsija, statistika maħruġa l-bieraħ mill-Eurostat turi li r-rata tal-qagħad f’Malta bħalissa qegħda 9% minnflok tonqos, kif qed tgħid inti, qed tiżdied tant illi f’sena waħda żdiedet aktar minn 1%.  Il-mistoqsija, jekk inti temminx din l-istatistika tal-Eurostat jew xorta tibqa’ ssostni li l-affarijiet fil-qasam ta’ l-impjiegi sejrin fid-direzzjoni t-tajba.

It-tielet mistoqsija, semmejt illum l-isptar, jekk tistax tgħidilna meta se jiftaħ dan l-isptar jew jekk għandekx f’idejk il-figura uffiċjali ta’ kemm se jiġi jiswa u ċioè allura jekk taqbiżx din il-figura li kienet diġa’ ssemmiet kemm se jiġi jiswa l-isptar.

Prim Ministru  

L-ewwelnett dwar l-ewwel mistoqsija iva qed nerġa’ nikkonferma li qed niġbor l-informazzjoni kollha fuq dan il-każ.  Meta jien għidt “ovvjament gidba” għaliex John Dalli l-bieraħ fl-istqarrija li hu ħareġ, hu stess qal illi se, qed ifittex lil Alfred Sant għall-malafama għaliex Alfred Sant allega illi d-delegazzjoni partikolari ttieħdet biex tiekol għall-ikel fid-dar ta’ John Dalli u John Dalli qed jiċħadha din bl-ikbar mod kategoriku u se jkun qed ifittex lil Dr. Sant.  Apparti minn dan jien għandi nformazzjoni wkolli li d-delegazzjoni li kienet ġiet fi Frar kienet ġiet speċifikament bil-proċedura normali tal-protokoll ta’ komunikazzjoni bejn gvern u ieħor, b’not verbali li għaddiet minn gvern għall-ieħor, b’not verbali li għaddiet imbagħad mill-ambaxxata tagħna f’Ruma li għaddiet lill-Foreign Affairs tagħna lill-Ministru ta’ l-Affarijiet Barranin li kien Joe Borġ dak iż-żmien biex tinfurmana li ġejja din id-delegazzjoni fi Frar li għadda u allura jiena għandi din l-informazzjoni dokumentata u li tagħtini stampa illi hija differenti minn dik li qed jallega Dr. Sant.  M’hiniex qed nieħu l-ebda pożizzjoni f’dan l-istadju però qed niġbor il-fatti kollha f’idejja.  

Jiena nerġa’ nikkonferma dak li għidt pubblikament għax kelli telefonati jien personalment mingħand is-sidien tal-fabbriki.  Sid wieħed partikolari li ftit xhur ilu kien ittermina n-nies b’sensji, lili personalment ikkonfermali li reġa’ sejjaħ lil dawk kollha li kien itterminalhom l-impjieg biex jimpjeghom u qiegħed jassorbi miegħu ukoll ħaddiema oħrajn li ġew issensjati minn fabbriki oħra.  Din ir-raġuni hija għax intrebħu kuntratti, kuntratti ġodda ta’ xogħol illi l-kumpannija, allura, li għaddiet minn ċerti diffikultajiet fix-xhur li għaddew reġgħet irkuprat u issa miexja ’l quddiem.  U allura dawk huma l-indikazzjonijiet.  Ir-riserva nerġa’ namgħmilha.  Ma jfissirx li b’daqsekk irridu nserrħu rasna u allura nistgħu ngħidu solvejna d-diffikultajiet li aħna għandna għaliex is-settur tal-manifattura rridu jew ma rridux, b’saqajna ma’ l-art, b’mod realistiku, mingħajr ma nagħmlu ballun politiku ta’ kollox f’pajjiżna, irridu nifhmu li s-settur tal-manifattura f’pajjiżna jrid biex jikkompeti jagħmel bidliet kbar u anke jekk jagħmel bidliet kbar hemm il-possibilta’ illi mqabbla, ħdejn manifattura li qegħda tiżviluppa b’mod qawwi ġewwa pajjiżi ’l bogħod, bħal ma huma ċ-Ċina, f’livell ta’ pagi ta’ ħaddiema qatt ma nistgħu nkunu nikkompetu magħhom.   

Jien il-punt tat-tluq tiegħi huwa nirrikonoxxu r-realta’, nżommu parametru mportanti ħafna f’pajjiżna jiġifieri, illi f’pajjiżna, fl-interess ta’ pajjiżna ma jaqblilniex illi aħna nibqgħu ninvestu f’tip ta’ inizjattivi li jfissru sussidji diretti jew moħbija u jaqblilna ħafna iżjed li ninċentivaw investiment f’pajjiżna li jmur f’dak is-setturi tal-manifattura li joffru opportunitajiet għal pajjiżna.  U mill-informazzjoni li għandi jien mill-Malta Enterprise jidher illi f’dawn il-ġimgħat li għaddew, partikolarment mill-ewwel ta’ Mejju, l-interess f’ pajjiżna f’setturi partikolari, il-farmaċewtiċi huma fost oħrajn, kiber sostanzjalment. U allura jiena nemmen ħafna li dik hija t-triq li nagħżlu u nidentifikaw dawn is-setturi li jistgħu jiggarantixxu għall-medda ta’ snin postijiet tax-xogħol, li joffru kundizzjonijiet tajbin għall-ħaddiema tagħna, però li jistgħu joffru wkoll prodott li jkun kompettitiv fuq medda twila ta’ snin fis-suq Ewropew u jiena ngħid fis-suq internazzjonali.  

Dwar l-isptar, le ma nistax ngħidlek data preċiża meta l-isptar ikun komplut.  Għandi ndikazzjoni, iva, però kif għidtlek jiena rrid illi jkolli d-dettalji kollha f’idejja b’mod realistiku, jkolli l-pjan stabbilit f’idejja b’mod realistiku, illi jkun jista’ jagħtini d-data ta’ meta nistgħu ngħidu iva l-isptar ikun operational f’partijiet minnu jew kollu kemm hu, jew f’medda ta’ snin, f’ta’ żmien, kif ukoll figura preċiża ta’ dak li għandu x’jaqsam, ta’ x’ħa jiswa finalment dan il-proġett importanti għall-pajjiż.  Irrid nfakkar illi kienu ttieħdu deċiżjonijiet dwar l-isptar fi żmien l-amministrazzjoni ta’ Dr. Sant, illi kienu jfissru sulari ġodda għall-proġett ta’ l-isptar li kienu parti mill-equation li biddlet allura, l-kalkolu oriġinali ta’ kemm kien se jiswa’ dak l-isptar għall-kalkolu li qed isir bħalissa.  

Fr. Noel Grima – The Malta Independent  

Fil-lista ta’ dak li qed isir minn naħa tal-Gvern ma semmejtx il-Unit li nħoloq fl-OPM, biex jagħmel eżerċizzju fuq l-Awtoritajiet.  Kien hemm xi miżuri li ttieħdu dan l-aħħar u qanqlu kontroversja minħabba l-miżuri fuq l-MTA, dan il-Unit x’qiegħed jagħmel u qiegħed jinvestiga l-human resources kemm hemm mill-complement u jekk hemmx bżonn daqsekk, qiegħed jinvestiga kemm minnhom dawn l-awtoritajiet huma qegħdin f’kera għolja ħafna li tista’ tiġi replaced u hux qiegħed jinvestiga jistax jiġu synergised u jkun hemm inqas ħela ta’ flus.  

Prim Ministru  

L-ewwelnett ħalli nippreċiża, l-Unit għadu fil-proċess ta’ formazzjoni fid-dettalji tiegħu, infatti il-ħsieb personali tiegħi, issa qed nistenna l-pariri biex jagħtuhomli, huwa li probabbilment se jkollna nidentifikaw jew anke nimpjegaw accountants partikolari speċifikament biex jagħmlu dan l-eżerċizzju. Però rrid infakkar li l-Gvern diġa’ għandu riżorsa tajba ħafna li diġa’ qed tagħtina riżultati wkoll, hija l-Management Efficiency Unit, jiġifieri hemm hemmhekk nies tekniċi, esperti wkoll illi diġa’ qegħda tagħtina riżultati jiena ngħid pożitivi però għad irridu niżviluppaw ħafna iżjed, nittama li dan se nkunu nistgħu nagħmluh issa fil-ġimgħat li ġejjin.  

Jiena bqajt ftit sorpriż matul il-ġimgħat li għaddew bil-focus li sar fuq l-MTA, għaliex l-MTA ssemmiet fil-pubbliku fil-verita’ għalhekk sar dak il-focus. Imma l-punt importanti li messu ħareġ huwa li dan eżerċizzju li ma hux kwistjoni ta’ l-MTA, hija kwistjoni ta’ l-Awtoritajiet kollha tal-Gvern mill-ikbar waħda sa l-iċken waħda fejn jien nistenna li bħalma l-Gvern għas-settur pubbliku tiegħu, is-Civil Service jagħmel eżerċizzju kontinwu ta’ kif inaqqas l-ispejjeż u jagħmel l-aħjar użu possibbli ta’ riżorsi umani tiegħu, daqstant ieħor dan l-eżerċizzju għandu jsir fl-Awtoritajiet kollha li aħna għandna.  Vera li għandna Awtoritajiet li huma stabbiliti b’liġi u għandhom awtonomija stabbilita bil-liġi, però l-awtonomija ma tfissirx illi l-Gvern ma jħarisx b’lenti lejn l-ispiża li tkun qed issir minn dawn l-awtoritajiet kemm f’dak li għandu x’jaqsam ma’ spiża kapitali kif ukoll ma spiża rikorrenti.  

F’dan is-sens il-punti li semmejt inti huma mportanti ħafna, jiġifieri fejn qegħdin housed, kemm qed iħallsu kera, jekk hemmx xi Awtorita’ li biħsiebha tixtri xi proprjeta’ ta’ miljuni ta’ liri biex ikollha uffiċini ġodda.  Fil-fatt ittieħdu deċiżjonijiet f’dawn ix-xahrejn fejn ibblokjajna dawn id-deċiżjonijiet fejn kien hemm Awtoritajiet li kienu qegħdin fi proċess ta’ negozjati biex jixtru proprjeta’ u jien deherli li dak ma kienx qed jagħmel sens u waqqafnihom.  U dan l-eżerċizzju ta’ moniteraġġ irid ikompli jikber fil-momentum.   

Tridu tapprezzaw illi f’xahrejn tagħmel ħafna affarijiet però b’limitazzjoni ta’ kemm tkun tista’ tikkonċentra tagħmel l-affarijiet kollha f’daqqa però l-proċess miexi u jiena qed nagħti mportanza ħafna lil dan il-Unit għax nemmen illi jistgħu jsiru kontrolli fuq l-ispiża b’dan il-mod.  Jien mhux qed ngħid, fejn hemm bżonn ninvestu, fejn hemm bżonn isir, jiġifieri jiena rrid l-argumentazzjoni li tiġġustifika l-ispiża kapitali.  Irrid ukoll però li nżommu saqajna ma’ l-art, nifhmu l-limitazzjoni tar-riżorsi tagħna, nagħżlu fejn hu neċessarju l-aħjar għall-pajjiż, però lanqas nippretendu li jkollna kollox indurat bid-deheb.  Irrid l-aħjar kwalita’ possibli, però, b’kuxjenza mingħand kulħadd, mhux mingħand il-Prim Ministru biss, jew il-Ministri biss, mingħand kulħadd mill-kbir saż-żgħir, tal-limitazzjoni tar-riżorsi tagħna u tal-prijorita’ li poġġejna għalina nfusna għall-ġid ta’ pajjizna illi d-deficit ta’ pajjiżna jrid jinżel. U jrid jinżel għal-livelli stabbiliti fil-kriterji ta’ Maastricht , jiġifieri fuq medda ta’ snin għal-livell ta’ 3%.  Dik hija mira ewlenija ta’ dan il-Gvern li trid tintlaħaq fuq medda ta’ snin.  

Mistoqsija  

Nhar it-Tlieta, l-Ministru Austin Gatt irrefera għat-Tarzna u qal li t-Tarzna tagħlaq jekk ma jintlaħqux il-miri finanzjarji.  X’inhuma l-kummenti tiegħek u jekk tħossx li dikjarazzjoni bħal din tagħmel iktar ħsara milli ġid.    

Mistoqsija oħra hija dwar il-miżbliet temporanji ħdejn l-Imnajdra u Ħaġar Qim.  Il-Waste Serv kienet qed tagħmel studju f’artijiet alternattivi, u kienet semmiet li fi ftit ġimgħat għandu jitlesta dan ir-rapport.  Fiex waslu dawn l-affarijiet?  

Prim Ministru  

L-ewwelnett dwar it-Tarzna, jien diġa’ kelli l-okkażjoni li ngħid illi l-indikazzjonijiet mill-Management Accounts li rajt jien s’issa, jiġifieri sa l-aħħar ta’ April li għadda, juru illi t-targets, bottom line, li stabbilejna skond il-pjan ta’ ristruturazzjoni  qegħdin effettivament jintlaħqu.  Li jiddispjaċini huwa li stajna anke akkwistajna riżultati aħjar minn dawn.   

Issa din irridu nifhmu l-impatt tagħha, dan li qed ngħid huwa statement illi għandu implikazzjoni qawwija għax li qed ngħid huwa xi ħaġa li għall-ewwel darba fi tletin sena, mhux iżjed, qiegħda vera jkollna stampa li qed turina li nistgħu t-Tarzna nġibuha fuq livell li jkun sostenibbli u vijabbli mingħajr il-bżonn ta’ sussidji.  Li qed ngħid ukoll, l-implikazzjoni tiegħu huwa b’saħħtu ħafna għaliex irridu niftakru li matul is-sena li għaddiet 2003, bejn is-Shipbuilding u bejn it-Tarzna ta’ Bormla kien hemm telf effettivament, kien jilħaq mat-30miljun lira.  U allura r-riżultati li ġew akkwistati s’issa jfissru li l-bidliet li nnegozjajna fil-ftehim kollettiv u li ġew implimentati fl-ewwel erba’ xhur ta’ din is-sena qegħdin iħallulna riżultati pożittivi. Però jfisser ukoll li bi ftit iżjed kooperazzjoni konna anke nistgħu nġibu riżultati aħjar u forsi li ftit nies irrejalizzaw illi li kieku ġibna riżultati aħjar u allura rreġistrajna profitt u stajna rreġistrajna profitt, skond skema li daħlet fil-Ftehim Kollettiv, dak il-profitt kienu jgawdu minnhom l-istess ħaddiema.  

L-istatement li għamel il-Ministru Gatt, nissottoskrivih, fis-sens illi din l-istampa, din hi realta’, għamilna pass f’Diċembru li għadda li huwa pass kbir, li ħallas għalih l-poplu Malti u Għawdxi, 300miljun lira dejn prattikament assorbijhom il-Gvern u għax assorbijhom il-Gvern, vera ta’ darba, però assorbejnijhom, dak ifisser li d-deficit ta’ pajjiżna minn 6% ġie ndikat bħala 9%, dak ifisser.  Issa l-poplu Malti, ma ngħidx il-Gvern, il-parti tiegħu għamilha.  Kull ma qed jistenna issa huwa li n-naħa l-oħra tkompli tagħmel il-parti tagħha.  Jien fiduċjuż illi hekk jiġri u fiduċjuż, illum ngħidha bi ftit iżjed ottimiżmu milli stajt ngħidha erba’ xhur ilu, illi we are on the right track, jiġifieri hemm dawl fit-tarf ta’ din il-mina twila li ilna nimxuha għal erbgħin sena.  Hemm verament dawl.  U finalment jekk jirnexxilna, l-iktar nies li se jkunu kburin bis-suċċess li nkunu irreġistrajna ma jkunx il-Gvern, ikunu l-istess ħaddiema tat-Tarzna.  U allura nerġa’ ngħid l-appell huwa ġenwin, jekk il-ħaddiema, il-Union, kulħadd, jibqa’ jiġbed l-istess ħabel tal-Gvern għax jifhem li dak il-ħabel huwa l-istess ħabel tal-ħaddiema stess, jien konvint li t-Tarzna nkunu sibna t-triq li finalment iġġibha fuq saqajha.  

Dwar il-miżbliet, fl-ewwel Konferenza Stampa li jiena kelli, kont għidtilkom illi kienet waħda mill-ewwel issues li ġie ttekiljat, li kien indirizzat mill-Kabinett l-ġdid u dakinhar kont ħabbart illi konna qed nesploraw alternattivi għas-soluzzjoni li kienet ġiet proposta, jiġifieri, barrieri li hemm ħdejn l-Imnajdra jintużaw bħala temporary engineered landfills.  Kont għidt illi, però, biex alternattivi oħra jiġu kkunsidrati kien neċessarju li jsiru studji tekniċi li biex jitlestew dawk l-istudji jridu perjodu ta’ bejn 6 ġimgħat u 8 ġimgħat.  Nista’ nikkonferma illi l-bieraħ lili waslitli l-informazzjoni mingħand il-Ministru Pullicino li l-eżerċizzju tlesta u ġie audited, jiġifieri mhux biss sar l-eżerċizzju mill-esperti imma kien hemm ukoll proċess ta’ auditing dwar dan l-eżerċizzju, illi allura joffrilna alternattiva ġdida li qabel ma kienetx available u li hija fit-triq, in line, jiġifieri, ma l-istrateġija oriġinali li titratta ħafna oqsma f’dak li għandu x’jaqsam ma kif għandna nitrattaw l-iskart f’pajjiżna.   

Nista’ ngħid li se nsejjaħ allura, la darba kelli din il-konferma, se nsejjaħ laqgħa tal-Kabinett għal nhar it-Tlieta li ġejjin, ma nistgħux niltaqgħu nhar it-Tnejn, għax apparti li hija festa hemm mpenji oħrajn, però nhar it-Tlieta se jissejjaħ Cabinet għal ta’ l-apposta biex issir preżentazzjoni dettaljata lill-Cabinet u tittieħed id-deċiżjoni skond din il-preżentazzjoni.  U allura l-impenn li kont għamilt jiena, prattikament ftit siegħat, ftit ġranet wara li ħadt il-ġurament tiegħi bħala Prim Ministru se nkun żammejtu u se nkunu qed inħabbru fil-ġranet li ġejjin, nittama nhar it-Tlieta stess, il-konklużjoni u anke l-ispjegazzjoni tal-proċess kollu li sar.  

Malcolm Naudi – The Sunday Times  

Żewġ domandi: waħda fuq l-ekonomija - x’inhu l-istadju bħalissa tal-privatizzazzjoni?  Taf li dan huwa metodu kif wieħed jista’ jibbilianċja anke d-deficit? U t-tieni domanda, element pożittiv fil-prezz taż-żejt huwa li dawn il-kumpanniji iżjed qegħdin jonfqu, jinvestu, f’kif jistgħu jsibu iktar żejt.  Hemm xi pjanijiet jew hemm xi interess għal dan l-iżvilupp f’Malta?  

Prim Ministru  

Dwar il-privatizzazzjoni l-proċess għaddej, overseen, immexxi mill-Ministeru ta’ l-Investiment governattivi u ta’ l-I.T, Information Technology, jiġifieri l-Ministru Gatt.  Mexjin fuq diversi fronts, jiġifieri hemm il-proċess tal-privatizzazzjoni tal-Freeport, li huwa avvanzat sostanzjalment.  Hemm il-ħsieb li nipprivatizzaw l-aspetti li għandhom x’jaqsmu mas-Sea Malta, li wkoll qed naraw x’interessi privati jista’ jkun hemm f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-operazzjoni tas-Sea Malta, naturalment sadanittant il-proċess tal-privatizzazzjoni tal-Lottu, dawk huma kollha in place.   Iva, qed nagħtu mportanza lil dan il-qasam, hemm aspetti oħrajn dwar l-investiment li għandu l-Gvern fil-Maltacom u tant affarijiet oħrajn li huma pubbliċi, naturalment li nista’ nikkonferma huwa mexjin f’dik it-triq, naturalment bil-proċess, dawn huma deċiżjonijiet li jirrikjedu pariri tekniċi.  Aħna ma naqbdux u naqbdu u nieħdu d-deċiżjonijiet mingħajr ma jkollna possibilment l-aħjar parir tekniku possibbli biex jgħidilna kif għandha ssir l-privatizzazzjoni u allura eventwalment imbagħad liema tkun l-aħjar offerta possibbli biex il-pajjiż jieħu l-massimu possibbli anke għaliex naqbel miegħek hemm diversi aspetti oħrajn, però hija parti mportanti wkoll kif nindirizzaw l-issue primarja tad-deficit tagħna.   

Fuq iż-żejt, kulħadd jibqa’ jittama li xi darba Malta jkollha din ix-xorti illi ssib iż-żejt.  S’issa l-eżerċizzji kollha li ppruvajna nagħmlu gvernijiet differenti, allavolja ntefqu miljuni ta’ liri, effettivament ma rriżultawx, ma tawnix ir-riżultat li nixtiequ.  Naturalment wieħed jibqa’ jipprova.  Hemm issues li qatt ma semmejnihom, fis-sens li ma kellix l-okkażjoni f’press briefings ta’ dan it-tip li nidħlu fihom, għaliex hemm partijiet marbuta ma’ din li jolqtu issues ta’ kontroversja ma’ pajjiżi ġirien tagħna, Libya, Tuneżija, u f’ċertu sens indirettament hemm involuta l-Italja, anke dan il-qasam matul dan ix-xahrejn kemm ili Prim Ministru komplejt fuq ix-xogħol, naturalment li kien sar minn gvernijiet ta’ qabel, mill-Prim Ministru ta’ qabli, biex naraw daqxejn l-iżviluppi fil-Mediterran li kellna, l-iżviluppi politiċi, l-ambjent politiku, l-atmosfera politika toffrilniex xi alternattivi jew inizjattivi ġodda. F’dan l-istadju għadu kmieni ħafna biex nkun nista’ nidħol fid-dettal, però, huwa qasam li qed nħarsu lejh, nista’ ngħid bl-istess determinzzjoni li kienu qed iħarsu lejh anke Prim Ministri ta’ qabli.   

Nicholas Baldacchino – Media Centre  

Fir-rapport tagħha, l-MEA, dwar il-patt soċjali qed issostni li għandhom jonqsu l-ħaddiema tal-Gvern sas-sena 2008 b’12,000.  Nixtieq nkun naf ir-reazzjonijiet tiegħek.  Ukoll dan l-aħħar, fi programm f’Super One, uffiċjal tal-Partit Laburista qal li żgur li l-intenzjoni tal-Gvern hija li xi darba jew oħra n-nofs ta’ nhari taċ-Ċivil se jispiċċaw.  Il-kummenti tiegħek.  

Prim Ministru  

Żewġ mistoqsijiet li forsi nista’ ngħaqqadhom fi tweġiba’ waħda.  Ħadt pjaċir li l-MEA ħadet l-inizjattiva’ li kkontribwiet hi wkoll għad-diskussjoni fil-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali biex wieħed jasal għal dak li jisejjaħ il-Patt Soċjali.  Inizjattiva li pparteċipat b’mod qawwi fiha l-UHM li ppreżentat ukoll il-proposti tagħha għal dak li għandu x’jaqsam mal-Patt Soċjali.  Patt Soċjali jfisser li l-imsieħba soċjali kollha madwar il-mejda b’mod matur u b’mod illi japprezza l-interessi tal-pajjiż x’inhuma, ifisser li madwar dik il-mejda jinstabu s-soluzzjonijiet u s-soluzzjonijiet ifissru kif u taħt liema ċirkostanzi wieħed per eżempju, jirregola żidiet fil-pagi li nagħtu fil-pajjiż, kif u taħt liema ċirkostanzi u b’liema mod il-Gvern anke jikkontrolla l-ispiża tiegħu, kif u b’liema mod il-Gvern jitratta l-qasam tat-taxxi u l-mod ta’ kif it-tassazzjoni f’pajjiżna hija applikabbli u kif dik teffettwa l-kompetittivita’ ta’ pajjiżna.  

U allura jiena l-ewwelnett nieħu pjaċir illi l-imsieħba soċjali jikkontribwixxu.  Nuża l-frażi Maltija, li ħadd ma jibża jdendel il-ġonġol.  Il-Gvern naturalment jerfa’ r-responsabbilta’ primarja, għaliex il-Gvern huwa responsabbli li jieħu d-deċiżjonijiet eżekuttivi, però, li l-imsieħba soċjali jaqdu r-rwol tagħhom fis-soċjeta’ tagħna, billi joħorġu bi proposti, jiġifieri mhux nieħdu l-pożiżżjoni ta’ reazzjoni għal xi proposta għax li tirreaġixxi bħalma qed tagħmel l-Opożizzjoni f’kollox, hija l-iktar ħaġa faċli.  Il-parti li vera hija ta’ utilita’ għall-pajjiż li wieħed joħroġ bi proposti li jkunu realistiċi, workable, feasible.  U f’din is-sitwazzjoni tkun a give and take.  Mhux se noqgħod ngħid il-Gvern jekk għandux inaqqas 12,000, jiena ngħid żgur li l-Gvern, għandu jnaqqas, iva, in-numru ta’ ħaddiema li għandu fis-settur pubbliku kif ilu jagħmel matul dan l-aħħar għaxar snin.   

Jien nistieden lill-media tivverifika l-istatistika kollha ppubblikata mill-NSO.  Aqbdu n-numru li kien hemm indikat bħala t-total ta’ ħaddiema jaħdmu fis-settur pubbliku għaxar snin ilu, araw in-numru li jeżisti llum u tibdew tirrealizzaw illi n-numru naqas sostanzjalment.  U dan huwa proċess li huwa parti minn proċess ta’ ristruturazzjoni tal-Gvern, tas-settur pubbliku, huwa proċess pożittiv li qed inaqqas il-perċentwali tas-settur pubbliku overall għaliex vera, meta tqabbel lil pajjiżna ma pajjiżi oħrajn għandna settur pubbliku li huwa qawwi.  Kif dan isir jrid isir b’mod intelliġenti, b’mod għaqli, b’mod li ma joħloqx diżgwid soċjali, però, b’mod li finalment iwassal għall-benefiċċji għall-pajjiż.   

u allura anke tikkontrolla d-deficit ta’ pajjiżna billi tindirizza wkoll dan l-issue ta’ kif il-Gvern għandu jnaqqas is-settur pubbliku tiegħu.   

Dwar in-nofs ta’ nhari, jiena nerġa’ ngħid din issue illi żgur trid tiġi diskussa fuq livell ta’ patt soċjali fejn hemm give and take u wieħed jara jasalx għall-konklużjoni.  Dan xejn ġdid.  Ma nafx għaliex nissorprendu ruħna, hemm Awtoritajiet governattivi li diġa’ aċċettaw negozjati illi n-nofs ta’ nhari jitneħħew u fil-ftehim kollettiv ġie stabbilit illi n-nofs ta’ nhari qegħdin jitneħħew u effettivament allura issa dawn l-Awtoritajiet qed jagħtu servizz illi huwa komplut matul is-sena kollha.  F’ċerti Awtoritajiet dan il-proċess beda. Beda, però, u twettaq bi qbil mal-Unions f’kuntest ta’ ftehim kollettiv.  U naħseb ikun tajjeb għall-pajjiżna jekk niddiskutuh.   

Irridu niftakru illi pajjiżna għamel avvanzi kbar matul dawn l-aħħar għaxar snin, l-ambjent ta’ l-uffiċini tax-xogħol tagħna li qabel fis-sajf ma kienx jirrendu atmosfera li wieħed jista’ jaħdem f’ċertu kumdita’ illum huma prattikament ambjenti differenti, ħafna aħjar, allura wieħed irid janalizza s-sitwazzjoni.  Illum jifhem x’inhum l-bżonnijiet tal-pajjiż, jifhem illi waħda mill-prijoritajiet tal-Gvern hija li jgħolli l-produttivita’ tiegħu across the board, u tgħolli l-produttivita’ tfisser illi għal kull siegħa xogħol tieħu siegħa xogħol.  Jiġifieri wieħed irid jara daqxejn ċertu Awtoritajiet, l-MTA taħdem ukoll bin-nofs ta’ nhari, jiena l-ewwel wieħed li nistaqsi.  Imma għandna naħdmu bin-nofs ta’ nhari f’Awtorita’ tat-Turiżmu meta fl-aqwa xhur tas-Sajf għandek l-element qawwi ta’ Awtorita’ illi tipprovdi dak is-servizz? Allura ngħid, però, li dawn huma affarijiet li wieħed irid ipoġġi bil-qiegħda mal-Unions u tiddiskuti mal-Unions, tara tipprovax tasal għal soluzzjoni fuqhom kif fil-fatt sar f’organizzazjonijiet oħrajn.  

Matthew Xuereb – The Malta Independent  

Smajna lilek f’diversi okkażjonijiet tistieden l-Oppożizzjoni biex tieħu sehem fuq l-MCESD, Victor Scicluna qalilna li l-liġi ta’ l-MCESD ma’ tagħtix l-Oppożizzjoni l-fakulta, l-faċilita’ li tieħu sehem fl-MCESD.  Hemm xi ċans li  l-Gvern jipproponi xi bidla fil-liġi, anke għall-fatt li jekk dan il-Gvern għad jispiċċa fl-Oppożizzjoni ma jkunx jista’ jipparteċipa’ fl-MCESD.  U inti tgħid ukoll li l-Oppożizzjoni għandha kontribuzzjoni x’tagħti lill-pajjiż fuq l-MCESD.  Il-kummenti tiegħek.

Prim Ministru  

Nerġa’ nikkonferma li l-Oppożizzjoni għandha kontribut x’tagħti u nerġa’ nistieden bla riserva ta’ xejn lill-Oppożizzjoni biex tagħtih dan il-kontribut.  Dwar l-MCESD jiena għidt fil-pubbliku, l-MCESD, per eżempju fuq il-qasam tal-pensjonijiet qegħda tiltaqa’ u madwar il-mejda hemm il-Kunsill Nazzjonali taż-Żagħżagħ, il-Kunsill Nazzjonali taż-Żagħżagħ imsemmijin fil-liġi ta’ l-MCESD? Le.  Allura kif il-Kunsill Nazzjonali taż-Żagħżagħ jista’ jipparteċipa fid-diskussjoni u l-Oppożizzjoni le? L-Assoċjazzjoni tal-Pensjonanti qegħdin madwar il-mejda jiddiskutu l-qasam tal-pensjonijiet.  Msemmijin fil-liġi? Le.  L-Assoċjazzjoni tal-Pensjonanti m’hijiex msemmija fil-liġi, lanqas il-Kunsill Nazzjonali taż-Żagħżagħ, għax il-KNŻ huma msemmija fis-Civil Society Committee, però, m’għandhomx ir-rappreżentanza fil-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali.   

Jiġifieri l-imsieħba soċjali meta nkitbet il-liġi, u dik il-liġi ktibtha jien, b’maġenbi espert mill-Organizazzjoni Dinjija tax-Xogħol, l-ILO, li kien jismu Giuseppe Casale, jiġifieri dik il-liġi ktibniha prattikament, flimkien.   Meta morna bi proposti dwar kif għandha ssir din il-liġi quddiem l-imsieħba soċjali, dawn insistew illi fil-Kunsill innifsu jibqgħu s-social partners.  Riedu mudell tripartite.  U allura ma riedu lil ħadd iżjed madwar dik il-mejda ħlief ir-rappreżentanti tal-Unions, ir-rappreżentanti ta’ l-employers u l-Gvern.  Soluzzjoni tas-Civil Society Committee kienet biex għall-ewwel darba nagħtu vuċi għas-soċjeta’ ċivili kollha biex ikollhom għallinqas vuċi li tinstema’ imma fil-Kunsill innifsu il-KNŻ mhux membru.  L-Assoċjazzjoni tal-Pensjonanti mhumiex membri tal-Kunsill.  Jekk jipparteċipaw bis-sħiħ fid-diskussjonijiet bil-liberta’ kollha li jpoġġu proposti tagħhom, li jiddiskutu, jieħdu sehem, preżenti għall-preżentazzjonijiet li saru mill-World Bank, jirċievu r-rapporti kollha li ġew diskussi.  Kollox minn dan.  Esperti oħrajn li kienu membri għall-kummissjoni tal-welfare qegħdin madwar il-mejda ma’ l-MCESD.  Ma kellna bżonn inbiddlu ebda liġi biex nagħmlu dan il-proċess.   

Jiena nistidinkom, ftakru ftit, meta waqqafna l-Kummissjoni għar-Riforma tal-Welfare, ma kien hemm ebda liġi.  Dakinhar stedinna lill-Oppożizzjoni biex tipparteċipa.  Tiftakruh dan.  Tafu li l-Oppożizzjoni rrifjutat li tipparteċipa!  L-MCESD iddeċidiet illi l-kwistjoni tal-pensjonijet mal-Gvern taqbad il-Kummissjoni tal-Welfare u tgħaqqad kollox ma’ l-MCESD biex id-diskussjoni tal-pensjonijiet issir minnhom it-tnejn.  Allura s-soluzzjoni hija sempliċi ngħidlu lil Dr. Sant.  M’għandna għalfejn inbiddlu l-ebda liġi, però jekk hemm bżonn li nbiddilha lest li nbiddilha biex inkun għedna kollox, imma mbagħad lanqas għandna għalfejn noqogħdu nistennew għax forsi biex ngħaddu liġi jridu jgħaddu ngħidu, erba’ ġimgħat għall-grazzja ta’ l-argument.  Jien nista’ ngħid sal-lejla nsiblu s-soluzzjoni.  Kull ma jrid huwa li jaċċetta l-istedina li għamiltlu ħames snin ilu u nerġa’ nirrepetiha, biex jipparteċipa fil-Kummissjoni għar-Riforma tal-Welfare u f’daqqa waħda sab postu bħal membri l-oħrajn madwar il-mejda ta’ l-MCESD. Sempliċi daqshekk.  M’għandna bżonn nbiddlu l-ebda liġi biex immedjatament l-Oppożizzjoni tipparteċipa’ f’dan l-eżerċizzju.   

U allura jiena ngħid, isma din għalfejn noqoghdu ndura mal-lewża.  Jiena , jekk ma jtinix risposta sal-lejla Dr. Sant li lest li jaċċetta l-istedina biex jibgħat rappreżentant fil-Kummissjoni għar-Riforma tal-Pensjonijiet allura ngħidlu din skuża banali, bħas-soltu trid taħsel idejk u trid tiġi toqgħod gallarija, ma jimpurtax jekk dik hija t-tattika jew l-istrateġija ta’ l-Oppożizzjoni, għażla tagħhom, mhux se nindaħlilhom.  Il-Gvern mhux se joqgħod jistenna.  Ma nistgħux noqoghdu nistennew.  Il-pajjiż ma jaffordjax li joqgħod jistenna lill-Oppożizzjoni biex xi darba tiddeċiedi li tagħti kontribut għal dan il-pajjiż.  Ma jistax jaffordja jistenna, allura se nimxu.  Meta Dr. Sant u l-Oppożizzjoni jiddeċiedu li jibdew jikkontribwixxu b’mod kostruttiv l-istedina miftuħa, il-bieb miftuħ u nerġa’ ngħid, fi ftit minuti nsolviha l-problema tal-parteċipazzjoni ta’ Dr. Sant f’dan l-eżerċizzju.  

Importanti, però, li ma nistax naċċetta’ statement li għamel Dr. Sant fuq il-pensjonijiet, li għamel dan il-ġranet, li fl-opinjoni tiegħu għandna nħallu kollox kif inhu.  Dan huwa l-iktar statement irresponsabbli li jiena smajt f’kemm ili midħla tal-politika ta’ xi ħadd illi jrid, lest li jarmi, il-ġejjieni u il-futur ta’ pensjonanti futuri ta’ pajjiżna, dan kollu għax ġejja elezzjoni fit-12 ta’ Ġunju.  Din hija l-irresponsabbilta’ ta’ min ifassal id-deċiżjonijiet u l-pożizzjonijiet politiċi tiegħu skond appuntament elettorali.

Anette Vella – In-Nazzjon

Tikkonferma li dalwaqt se tinħatar l-ewwel Segretarju Permanenti mara?

Prim Ministru

Iva għandi pjaċir kbir nirreġistra li se nkunu qed nagħmlu pass ieħor illi nixtieq li naslu li nagħmluh u ċioè li fil-grupp tas-Segretarji Permanenti tal-Gvern ikollna l-ewwel mara Segretarja Permanenti jiġifieri fis-Civil Service, fil-Public Sector illi tkun mara. Iva, dan nikkonfermah, u fil-fatt ridt illi nagħti l-appointment illi diġà huwa ffirmat din il-ġimgħa, imma l-persuna kkonċernata qiegħda msiefra u allura se jkollna ċ-ċerimonja ta’ l-appointment nipposponuha għall-ġimgħa d-dieħla.

Mistoqsija

Għandi żewġt mistoqsijiet jekk jogħġbok. L-ewwel waħda hija fuq il-ġuri li spiċċa l-bieraħ, ġuri li fil-fatt qatt ma kien għax ammettew, però f’xi stadju minnhom l-avukat tar-Repubblika rtira l-aggravju tat-tliet persuni l-oħra li kienu ma’ dak li ammetta li qatel il-pulizija. Allura jfisser illi l-piena ovvjament kienet ħafna inqas. Issa fiċ-ċirkustanżi fejn mingħajr ma noqogħdu nallarmaw ruħna però qed ikun hemm każi serji ta’ kriminalità, ma jidhirlekx illi wasal iż-żmien illi ċerti diskrezzjoni kemm tal-ġudikatura u kemm tal-pulizija, anki ta’ l-Avukat Ġenerali, għandha tiġi rtirata jew ristretta?

It-tieni waħda hija follow up fuq l-allegazzjonijiet li saru dan l-aħħar fuq il-Ministru ta’ l-Affarijiet Barranin. Inti għidt li qed tiġbor l-informazzjoni però wisely jew otherwise you stopped short illi titkellem fuq l-inkjesta jew l-investigazzjoni. Ifisser li qed teskludi li ssir investigazzjoni fuq dawn l-allegazzjonijiet? Bir-rispett kollu lejn iż-żewġ partijiet u żgur mhux kompitu, m’għandhiex kompetenza li nagħmel ġudizzju però kif taf int hemm diversi responsabbiltajiet li persuna tista’ ġġorr responsabbiltà kriminali, politika what have you. Taħseb illi l-fatt li inti qed tippermetti illi dawn l-allegazzjonijiet li qed isiru huma inqas ta’ dannu għall-pajjiż milli kieku ssir inkjesta bil-konklużjonijiet tagħhom li jista’ ikun hemm? Wara kollox il-konklużjonijiet tista’ turi li wieħed qed jagħmel allegazzjonijiet infondati jew li hemm risponsabbiltà li Ministru għandu jġorr, u naħseb li dik hija mportanti li trid issir. Grazzi.

Prim Ministru

Għar-rigward ta’ l-ewwel mistoqsija. L-ewwelnett nirrispondi bi ftit prudenza għax id-dettalji ta’ x’ġara preċiż f’dak il-ġuri ma nafhomx. Naturalment ħlief dak li qrajt fuq il-gazzetti. Però l-mistoqsija tiegħek issa wasal iż-żmien li għandna forsi nillimitaw jew forsi nneħħu ċertu deċiżjonijiet li jeżistu f’idejn l-Avukat Ġenerali u f’idejn ma nafx jekk hux l-Imħallfin. Fuq dak il-punt jiena ngħid nimxu b’daqsxejn attenzjoni. Id-diskrezzjoni mhiex qiegħda hemm b’kapriċċ imma tkun qiegħda hemm għaliex jiena anki mill-esperjenza tiegħi bħala avukat ikollok sitwazzjonijiet differenti minn xulxin. Ċirkostanzi differenti minn xulxin u li ma tista’ qatt ikollok liġi li tfassallek libsa li toqgħod għal kull każ partikolari, u allura ftit kawt qabel ma nibda nmiss il-kwistjoni ta’ diskrezzjoni.

Dwar però l-fatt li aħna għandna niddiskutu sew f’pajjiżna s-sistema ġudizzjarja, is-sistema kriminali tagħna, il-mod kif isiru l-ġurijiet f’pajjiżna, jien nemmen ħafna illi dak hu dibattitù li għandna nagħmluħ, għandna nagħmluħ fil-miftuħ, għandna nagħmluħ biex inkunu ċerti li f’pajjiżna għandna sistema illi tagħti verdetti skond il-ġustizzja li jkunu verdetti ġusti fiċ-ċirkostanżi. U jiena naħseb wasal iż-żmien ta’ diskussjoni matura li l-iskop finali tagħha ma jkunx biex iżżarma xi sistema jew tarma xi sistema. L-iskop finali tagħha tkun biex il-poplu Malti u Għawdxi jkollu moħħu mistrieħ li għandu sistema ġudizzjarja, jiena ngħid ċivili u kriminali, illi umanament, sa fejn hu umanament possibbli, tkun sistema li sserħilna rasna li l-affarijiet qed isiru sew. U dan ngħidu għaliex kien hemm sitwazzjonijiet illi qajmu mistoqsijiet validi li wieħed irid jindirizzhom. U allura fuq il-kwistjoni ta’ diskrezzjoni, nerġa’ ngħid b’ċertu kawtela u b’ċertu riserva.

Dwar it-tieni mistoqsija tiegħek jiena m’hinix qiegħed nelimina xejn. Jiena għidt irrid l-informazzjoni kollha, u din l-informazzjoni qegħda fil-fatt tinġabar. Il-pożizzjoni tiegħi hija m’hiniex qed neskludi xejn u lanqas il-posibbiltà li wieħed jiddeċiedi li ssir inkjesta. Dak ma neliminaħx, lanqas però rrid ngħid illi dak li għidt diġà illi jien nieħu nota ta’ kollox. Anki tat-tweġibiet li qed jingħataw u anki tad-dokumentazzjoni li jiena tasalli li tikkontradixxi partijiet mid-dettalji ta’ l-allegazzjonijiet li qed jagħmel il-Kap ta’ l-Opożizzjoni fil-miftuħ. U allura dak ukoll irrid nieħdu inkunsiderazzjoni, però finalment hawnhekk irridu nitkellmu issa mhux fuq xi każ li wieħed irid l-evidenza skond kawża. Dan qegħdin nitkellmu fuq bniedem fil-politikà u f’dan il-każ b’responsabbiltà Ministerjali, u dan li qed ngħid jgħodd għalija bħalma jgħodd għal kulħadd, illi aħna rridu nkunu retti fl-operat tagħna.

Għalhekk irrid l-informazzjoni kollha, u meta jkolli dik l-informazzjoni kollha imbagħad jiena nieħu d-deċiżjonijiet li hemm bżonn nieħu skond iċ-ċirkostanżi f’idejja. Mhux se nħalli ż-żmien jgħaddi jiġifieri. Però jiena rrid li b’ġustizzja ma’ l-affarijiet u b’mod serju li jkolli l-affarijiet preċiżi quddiemi.

Dr. Sant qal li għandu din l-informazzjoni x’jgħaddi, meta dik l-informazzjoni jgħaddiha pubblikà mhux jgħaddiha lili, jagħmilha pubblikà għax aħna accountable għall-pubblikù. Imbagħad f’daqqa waħda qal “il-Prim Ministru għandu l-istess informazzjoni li għandi jien” hawn l-issue ta’ kredibilità u jiena skużi qabel ma mmexxi, jiena nagħti importanza lejn il-kredibilità ta’ min qed jagħmel dawn l-allegazzjonijiet. U jien kif nista’ s’issa nieħu pożizzjoni meta l-Kap ta’ l-Opożizzjoni fil-għaxija jgħid mod, però l-għada fil-mod għax inkun stidintu biex l-informazzjoni kollha jagħmilha pubblika imbagħad f’daqqa waħda minn fil-għodu sa fil-għaxija dan ibiddel il-pożizzjoni, u fejn fil-għaxija fil-mass meeting fil-Mosta jgħid, għandi l-informazzjoni li ser ngħaddiha lill-Prim Ministru, l-għadha imbagħad jgħid li l-Prim Ministru għandu l-istess informazzjoni li għandi jien. Dan x’taħwid hu? It-taħwid, bir-rispett kollu, ġej minn min qed jagħmel din l-allegazzjoni. U allura jien qabel ma nieħu pożizzjoni f’dan il-każ irrid nara kollox inkluż il-kredibilità ta’ min qed jagħmel dawn l-allegazzjonijiet.

Sinjuri, wasalna biex nikkonkludu. Xi ħadd ieħor irid jagħmel xi mistoqsija oħra?

Grazzi ħafna.