Sur President,

Sindki,

Għal xi wħud minkom illum qed tibda avventura ġdida. L-oħrajn, li llum qed jieħdu ġurament biex jikkonfermaw dak li ħalfu li jagħmlu tlett snin ilu, jixhdu mal-ġodda fostkom kemm hi siewja l-okkażjoni tal-lum.

Mingħajr ma tippretendu ħlas dħaltu għal biċċa xogħol li minnha m’għandkomx għax tistennew tgawdija. Jekk tmorru tajjeb, igawdu l-ġirien tagħkom u dan hu l-unika sodisfazzjon li qed tistennew.

Għall-anqas sakemm ikun hemm Gvern Nazzjonalista, tistgħu tippretendu Gvern li ser itikom ir-riżorsi biex taħdmu u l-fiduċja fikom biex xogħolkom iħalli l-frott.

Meta bdejt xogħoli, il-Kunsilli Lokali Maltin kienu xjuħ ta’ ħames snin. Sa dak inhar il-Gvern kien wasal nofs triq fil-programm ta’ devoluzzjoni ta’ l-infrastruttura lokali lejn il-Kunsilli Lokali. Wara r-responsabbiltajiet oriġinali li ngħataw bil-liġi ta’ l-1993, il-Kunsilli Lokali ħadu responsabbiltajiet ġodda f’April ta’ l-1995 u wara f’April ta’ l-1996. Għal sentejn u nofs wara dak inhar il-proċess ta’ devoluzzjoni waqaf.

L-ewwel inizjattiva li bdejna nimplimentaw f’Ottubru ta’ l-1998 kienet il-proġett biex il-Kunsilli Lokali jieħdu f’idejhom propjetà pubblika li ma kinitx qed tintuża tajjeb biż-żejjed mill-Gvern. Dan ma kienx proġett simboliku. Għall-ewwel darba ġie introdott il-prinċipju li r-responsabbiltà ta’ Kunsilli Lokali m’hux bil-fors għandha tingħata minn fuq u għal kulħadd l-istess. Kunsilli Lokali joħolqu proġetti minn jeddhom b’riżq il-kommunitajiet tagħhom.

Il-Gvern, permezz ta’ din l-inizjattiva stabbilixxa l-prinċipju fejn propjetà pubblika li m’hix tintuża sew tista’ tkun ta’ ferm aktar fejda jekk tkun f’idejn il-Kunsilliera Lokali. Minn Marzu ta’ l-1999 għaddejna lill-Kunsilli Lokali 42 biċċa propjetà madwar Malta u Għawdex u 43 oħra qed jitqiesu bħal-issa mill-Gvern biex jgħaddu f’idejkom. In-numru forsi ma jimpressjonax daqs kemm l-eżempji li rrid insemmi hawn biss bħala wħud mill-ħafna inizjattivi li ħadtu.

Il-Kunsill Lokali ta’ Ħal Tarxien li bidel id-Dar tal-Kejka minn attrazzjoni ta’ vandaliżmu u telqa għal ċentru ta’ laqgħat taż-żgħażagħ tar-raħal u ċentru edukattiv b’wirja tal-wirt Malti.

Il-Kunsill Lokali taż-Żurrieq li fetaħ għall-pubbliku l-Mitħna tax-Xarolla u għamilha attrazzjoni għal min irid jaqra din il-paġna mill-istorja ta’ l-irħula tagħna.

Bħalhom, it-Tunnara tal-Mellieħa, it-Torri tal-Għargħur, ix-xelters tal-Munxar u tal-Birgu. Dawn m’humiex biss xogħlijiet ta’ tindif, restawr u ftuħ għall-pubbliku. Din hi l-enerġija lokali li flok żvogata f’parrokkjaliżmu u rivalità, tissarraf f’monumenti li jqimu kull ma jagħmilna Maltin.

It-tieni proġett li dħalna għalih kien id-devoluzzjoni tal-libreriji lokali u reġjonali. Dan ukoll ma kienx biss proġett ta’ trasferiment t’assi. L-aktar effett importanti ta’ din l-inizjattiva kien li 35 librerija f’Malta u Għawdex kibru, f’kotba, xkaffar u spazju għall-qarrejja u, forsi l-aktar importanti, issa qed idumu miftuħa għal aktar siegħat biex jilħqu aktar qarrejja f’aktar ħin. Fil-librerija ta’ Ħaż-Żebbuġ minn self ta’ 7,850 ktieb fl-1998, is-self żdied għal 13,637 ktieb fis-sena – żieda ta’ 73%. Fil-librerija tan-Naxxar is-self żdied minn 9,257 għal 11,382 – żieda ta’ 23%. Fix-Xewkija, s-self żdied minn 1,333 għal 4,706 – żieda ta’ 53%.

Hawn ukoll stabbilejna prinċipju. Il-Kunsilli Lokali daħlu fil-ħajja soċjali u edukattiva tal-kommunità u ma baqgħux limitati biss biex jieħdu ħsieb li l-infrastruttura tinżamm miżbugħa u nadifa. Dan kien il-pilastru li fuqu bnejna l-proġett tal-politika elettronika lokali, iżda fuq dan ser ikolli ċans nitkellem aktar il-quddiem.

It-tielet inizjattiva li ħadna kienet il-ħolqien tal-Gwardjani Lokali u t-Tribunali Lokali li daħlu bis-saħħa tal-liġi li għaddiet bil-qbil ta’ kulħadd fl-1995.

F’xi bliet u rħula Maltin irnexxielna nnaqqsu s-sens ta’ kaos li aktar milli joffendi s-sensibilità ta’ min iħobb l-ordni, huma ta’ periklu għall-maġġoranza tal-Maltin li f’ħajjithom iħallu l-ħaddieħor bi kwietu.

Stabilixxejna l-prinċipju li l-Ġustizzja f’pajjiżna m’għandiex għax tiġi bilfors amministratta mill-Belt Valletta u mir-Rabat t’Għawdex.

Stabilixxejna wkoll metodi kif Kunsilli Lokali ġirien jaħdmu f’Kumitati Konġunti biex jitħaddmu aħjar materji li jinteressaw aktar minn lokalità waħda. Fil-programm elettorali tal-Partit Nazzjonalista għall-ħames snin li ġejjin qed nikkonfermaw li rridu nibnu aktar f’dan il-qasam.

It-raba’ inizjattiva li ħadna tul dawn is-snin kienet id-devoluzzjoni tad-dwal tat-toroq. Użajna din l-opportunità biex naraw li waqt li qed ngħaddu lill-Kunsilli Lokali din ir-responsabbiltà ntejbu l-kwalità tax-xogħol f’dan il-qasam. Inħoloq għall-ewwel darba manwal ta’ saħħa u sigurtà għal dawk li jaħdmu fil-manteniment tal-bozoz, u ħloqna inventarju u sistema t’amministrazzjoni ta’ l-informazzjoni biex innaqqsu x-xkiel burokratiku għal servizz tajjeb lill-pubbliku.

Il-ħames inizjattiva kienet id-devoluzzjoni tal-bus shelters. Bħal f’ħafna responsabbiltajiet oħra bħal-issa stess qed naraw il-qabża fil-kwalità li kienet konsegwenza diretta tad-devoluzzjoni.

Is-sitt inizjattiva kienet il-liġi l-ġdida dwar il-liċenzji tal-kummerċ li neħħiet minn idejn il-pulizija l-amministrazzjoni ta’ liċenzji u permessi li llum jinteressaw Awtoritajiet bħal tat-Turiżmu, tat-Trasport u tal-Kummerċ. Bħal dawn, il-Kunsilli Lokali huma l-awtoritajiet illum kompetenti biex jagħtu permessi għal attivitajiet ta’ natura temporanja fil-lokalità tagħhom. Dan hu poter li jġib miegħu responsabbiltajiet sostanzjali li rridu nitgħallmu nħaddmu biż-żmien.

Kabbarna wkoll il-prinċipju li l-Kunsilli Lokali jiġġeneraw ir-riżorsi tagħhom għal xogħolhom u ma jiddependux biss fuq l-allokazzjoni ta’ kull sena li jgħaddi l-Gvern. Minbarra ż-Lm 2 miljun fis-sena mill-infurzar tal-liġi, hu stmat li l-Kunsilli Lokali se jkunu ġġeneraw bejniethom madwar Lm400,000 oħra mill-permessi temporanji.

Is-seba’ inizjattiva kienet dik li nrażżnu d-deficits fejn jeżistu. Fl-1998 kien hemm 23 Kunsill Lokali li kienu fi żbilanċ finanzjarju. Erbgħa minnhom kienu prattikament f’kundizzjoni ta’ falliment. Din kienet tendenza li qed tikber għax is-sena ta’ qabel biss, fl-1997, kien hemm ħmistax-il Kunsill Lokali b’deficit. Illum kważi ebda Kunsill Lokali ma jasal qrib li jirraporta żbilanċ finanzjarju. F’egħluq l-aħħar sena finanzjarja kien hemm biss tlett Kunsilli Lokali li kienu qed juru tendenza ta’ żieda fl-iżbilanċ tagħhom u anke dawn, fl-aħħar xaharejn, urew li reġgħu qabbdu r-riedni.

Dan kien riżultat importanti għalina lkoll għax bgħidna xi kritika li l-Kunsilli Lokali m’humiex jaghmlu użu tajjeb tal-fondi pubbliċi. Bl-istrutturi li waqqafna fid-Dipartiment tal-Kunsilli Lokali għandna l-għodda biex nassiguraw li l-qagħda traġika li konna wasalna fiha fl-1998 ma nerġgħu qatt naslu għaliha. Fl-1998 il-Kunsilli Lokali kienu bejniethom fi żbilanċ t’aktar minn Lm700,000. Sa Marzu li għadda, l-iżbilaċ trażżan għal Lm190,000.

It-tmien inizjattiva hi l-ħolqien ta’ politika elettronika lokali li żviluppajna fl-interess tar-residenti tagħkom. L-eGovernment hu r-rivoluzzjoni li qed nagħmlu ... it-tiġdid li għandna bżonn biex inwelldu mill-ġdid l-istrutturi ta’ kif naqdu lill-pubbliku.

It-teknoloġija toffri opportunitajiet u vantaġġi kbar, iżda hekk kif tkun qed tiżviluppa soċjetà ta’ l-informazzjoni, tista’ tfeġġ firda diġitali bejn dawk li jlaħħqu mat-teknoloġija u dawk li ma jlaħħqux. Irridu li ħadd ma jitħalla ‘l barra u kulħadd ikollu sehem attiv fis-soċjetà ta’ l-informazzjoni ikunu x’ikunu iċ-ċirkostanzi finanzjarji, soċjali jew edukattivi ta’ dak li jkun.

Biex nilħqu din il-mira, irridu l-aktar naħsbu f’żewġ aspetti: it-teknoloġiji ta’ l-informazzjoni u l-kommunikazzjoni jridu jkunu aktar aċċessibbli u li joqgħodu fi bwiet dawk li jaqilgħu anqas. Irid ikun hemm ukoll taħriġ u edukazzjoni dwar kif it-teknoloġiji l-aħjar jintużaw.

Huwa b’dan li magħkom qed niftħu ċ-ċentri għall-użu ta’ Internet fil-lokalitajiet ta’ Malta u Għawdex; u magħkom qed nipprovdu l-korsijiet MyWeb biex inwasslu l-benefiċċji minn dawn l-għodda l-ġodda għand kulħadd. Disat elef ruħ talbuna jidħlu għall-kors ta’ l-Internet My Web, li l-Gvern qed jipprovdi b’xejn mal-Kunsilli Lokali.

Jidher ċar x’domanda kien hemm għal inizjattivi bħal dawn.

Ix-xogħol tagħna flimkien jistrieh fuq il-fiduċja li l-parti l-kbira minkom għandhom l-istess viżjoni tagħna: li joffru servizz aħjar lill-pubbliku.

Mill-Gvern irid ikun hemm impenn lejn il-Kunsilli Lokali li jkun ġenwin u konsistenti. F’dawn l-erba’ snin urejna dan l-impenn fl-aktar mod ċar. L-awtonomija tal-Kunsilli Lokali tissarraf l-ewwel u qabel kollox f’kemm ikollhom riżorsi biex jaħdmu. Kull prinċipju fil-liġi jew diskors politiku ma jixhdu xejn daqs kemm jixhed kemm il-Gvern juri fiduċja fil-Kunsilli Lokali billi jtihom sehem akbar mill-ispiża pubblika x’jamministraw.

Kull sena mit-twaqqif tal-Kunsilli Lokali, mingħajr eċċezzjoni, il-Gvern Nazzjonalista żied il-finanzi tal-Kunsilli Lokali fuq is-sena ta’ qabel. Dan b’kuntrast mas-sentejn tal-Gvern Laburista fejn iż-żewġ allokazzjonijiet li ngħataw kienu anqas minn tas-sena ta’ qabel. Gvern Laburista f’sentejn qaċċat 18% ta’ l-allokazzjoni lill-Kunsilli Lokali. F’sentejn reġġajna lura dak it-tqaċċit u llum il-Kunsilli Lokali jieħdu 22% aktar fondi milli ħadu fl-1998.

Minbarra hekk, ftaħna l-ispazju għall-Kunsilli Lokali biex ikabbru d-dħul tagħhom u ma jiddependux fuq il-ħniena tal-Gvern li jżid kull sena l-allokazzjoni finanzjarja. Illum il-Kunsilli Lokali jżidu b’20% id-dħul tagħhom ma’ dak li jgħaddilhom il-Gvern.

Iżda l-aktar żvilupp importanti li sar fil-qasam tagħna kienet iż-żieda tal-Kunsilli Lokali fil-qafas istituzzjonali u kostituzzjonali ta’ Malta. Issa intom protetti fil-Kostituzzjoni tagħna. Inpoġġiha aħjar: id-dritt tas-sussidjarjetà li d-deċiżjonijiet jittieħdu fil-livell l-eqreb possibbli ta’ dawk li jintlaqtu minnhom, issa hu protett mill-Kostituzzjoni.

U issa nħarsu lejn il-futur.

Meta tnax-il sena ilu bdejna nikkonkretizzaw l-inizjattiva tad-demokrazija lokali, jien kont Segretarju Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista. Tnax-il sena ilu konna rrestawrajna l-istabbiltà fl-istituzzjonijiet ta’ pajjiżna u raddejna lura l-kalma u l-għixien lill-Maltin. Ftaħna l-bibien għall-opportunitajiet kummerċjali u ħloqna l-ġid.

Il-pass li jmiss kien li l-Maltin ikunu aktar ħielsa fl-għażliet tagħhom u ħloqna, għall-ewwel darba, id-dritt tal-Maltin li jagħżlu l-mexxejja tal-bliet u l-irħula tagħhom minn fosthom.

U llum, li għamilna dan kollu, ngħidu l-bidla ma tistax tieqaf: illum ukoll il-bidla trid tkompli billi nsiru membri ta’ l-Unjoni Ewropea.

Il-parti l-kbira mill-prodotti li jixtru u jbiegħu il-Maltin, jinbiegħu u jinxtraw mill-Ewropa. It-tkattir tal-ġid u x-xogħol għall-Maltin jiddependi fuq il-paċi, l-istabbiltà u x-xogħol fl-Ewropa. Fl-Ewropa kuljum jittieħdu d-deċiżjonijiet li jolqtu lill-Maltin. U minn issa l-quddiem il-Maltin ser ikollhom vot demokratiku li jinfluenza dawk id-deċiżjonijiet li jolqtuhom. Iżda m’hix ekonomika, ir-raġuni primarja għalija għalix għandna nkunu membri ta’ l-Unoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea hi forza ġdida u qawwijja għall-paċi, li tħaddan dawk il-prinċipji ta’ drittijiet u ta’ ġustizzja soċjali li huma l-istess prinċipji li suppost inħaddnu lkoll kemm aħna. M’hux biss temmen f’dawk il-prinċipji, iżda wkoll tħarishom u tiggarantihom, biex f’Malta wkoll qatt aktar, bħalma darba kienu, ma jerġgħu jkunu mheddha.

Il-Maltin li ilhom għaxar snin jaħtru b’vot ħieles lis-Sindki u ‘l-Kunsilliera tagħhom, ser issa jibdew jaħtru b’vot ħieles lir-rappreżentanti Ewropej tagħhom li ser ipoġġu madwar l-istess mejda ma’ pajjiżi żgħar u kbar, iżda lkoll ġirien indaqs.

Din ser tkun l-akbar bidla minn mindu l-poplu Malti, f’referendum iddeċieda li Malta ssir Indipendenti.

‘Il-bidla tkompli’ u saħħitkom bħala r-rappreżentanti u l-mexxejja tal-bliet u r-rħula Maltin ser tikber f’Malta l-ġdida, sieħba ta’ l-Ewropa l-ġdida. Il-futur ta’ Malta wasal, u l-futur ta’ l-Ewropa wasal ukoll. L-Ewropa ser tkun dejjem anqas Ewropa tal-gvernijiet u tal-ġnus, u dejjem aktar Ewropa tal-bliet u l-irħula.

Fl-Unjoni Ewropea għandkom il-mezzi biex tattiraw investiment lejn blietkom: investiment

• fil-kwalità ta’ l-ambjent urban,
• fil-faċilitajiet għal turisti li jżuru x-xtajtiet u l-mixjiet fl-egħlieqi li tieħdu ħsieb;
• fit-taħriġ għal residenti tagħkom li għandhom bżonn għajnuna biex jerġgħu imorru għax-xogħol –
• min imdorri jaħdem f’industriji antiki,
• min ilu wisq maqtugħ mis-suq tax-xogħol,
• min għandu bżonn jitgħallem lingwa oħra biex ilaħħaq ma’ min iżurna,
• min għandu bżonn jitgħallem juża l-kompjuter.

Bi sħubija fl-Unjoni Ewoprjea, il-Kunsilli Lokali Maltin ikunu jistgħu jibbenefikaw minn fondi biex jkunu jistgħu jagħmlu ġemellaġġi mal-lokalitajiet fejn hemm komunitajiet kbar tal-Maltin u li m’humiex minn pajjiżi membri fl-Unjoni Ewropeja.

Fl-Unjoni Ewropea, intom il-mexxejja tal-bliet u r-rħula Maltin, għandkom il-mezzi toħolqu x-xogħol għall-Maltin f’Malta. Qatt daqs illum il-Kunsilli Lokali Maltin ma kellhom daqs’hekk ċans ikunu tant siewja fil-ħajja tal-Maltin.

Intom mistiedna fil-Kumitat tar-Reġjuni ta’ l-Unjoni Ewropea biex tgħassu lill-Ewropa kif tgħassu lilna f’Malta: taraw li d-deċiżjonijiet dejjem jittieħdu hemm fejn hu l-eqreb possibbli taċ-ċittadini, hemm fejn hu l-eqreb possibbli ta’ dawk li jivvutawlkom. Intom fdati b’sehem minn responsabbiltà li bħalha ebda Malti qatt ma kellu: sehem mill-gvern ta’ l-Ewropa.

Meta konna maħkumin, konna bissa noħolmu kif kellha tkun l-Ewropa – ma konniex nifhmu l-gwerer u l-firda; l-Ewropa ta’ Kajjin u l-Ewropa t’Abel. Illum ulied Kajjin u Abel ta’ l-Ewropa fehemu dak li aħna fehmna qabilhom: il-ġid jitkattar biss jekk tinħoloq il-fiduċja … fiduċja bejn popli ġirien, bejn bliet u rħula ġirien; fiduċja, ukoll, fil-Maltin.

Għamilna sittin sena ngħidu li f’Ewropa mifruda rridu nkunu newtrali … issa li hi magħquda, għandna d-dmir li ngħinu mmexxuha … intom għandkom id-dmir tgħinu tmexxuha.

‘Il-bidla tkompli’ u l-poter tal-Maltin li jinfluenzaw id-deċiżjonijiet li jolqtuhom bil-vot tagħhom ser ikompli jitkattar. B’referendum il-Maltin għażlu r-rotta għall-futur. Bħalkom, tassew kburi li qed ngħix f’dan il-mument storiku għal pajjiżna. Iżda dan m’hux kumbinazzjoni. Il-partit li nagħmel parti minn jien, il-Partit Nazzjonalista, mill-ġdid qed ikun dak il-partit li flok b’isteriżmu jidħol f’qoxortu mwerwer, jgħolli ħarstu ‘l quddiem lejn il-futur tal-Maltin. Għaxar snin ilu, il-futur kien li nħawlu d-demokrazija lokali u dak il-futur baqgħalu ħafna fejn jikber. Ma’ dak naraw ukoll il-futur ta’ Malta Indipendenti, ta’ Malta msieħbda fl-Ewropa Waħda.

Grazzi. 

DOI – 27.03.2003