LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

Berġa ta’ Kastilja
Is-Sibt 11 ta’ Settembru 2004

Prim Ministru

Buon Giorno lil kulħadd.  Xtaqt nagħmel introduzzjoni bħalma nagħmel is-soltu f’dan il-press briefing forsi nolqot ftit punti inġenerali. 

L-ewwelnett, illum irrid infakkar, ta’ min nirriflettu ftit fuq il-fatt li llum nzerta t-tielet anniversarju mill-11 ta’ Settembru u l-bidu tista’ tgħid, għax jekk wieħed joqgħod jirrifletti ftit, dik id-data apparti t-traġedja umanitarja u l-kwalita’ ta’ l-attakki terroristiċi li nbidlu f’daqqa waħda minn dakinhar, però kellu bidu ġdid fl-opinjoni tiegħi, ta’ realtajiet ekonomiċi, soċjali, politiċi tista’ tgħid mad-dinja kollha.   

F’daqqa waħda l-popli kollha mad-dinja kollha irrealizzaw illi għandhom għadu illi wiċċu ma tistax tarah, għadu illi m’għandux limiti ta’ xejn assolutament u ma jiddejjaq xejn illi jattakka lil vittmi innoċenti, xi ħaġa li rajniha sfortunatament mhux tieqaf imma pjuttost tkompli tul il-perjodu ta’ tliet snin, partikolarment issa bl-atroċitajiet li rajna fi ftit ġranet ilu ġo Beslan, ġewwa r-Russja bl-attakk li sar minn terroritistiċi fi skola fejn rajna dawk il-mijiet ta’ tfal ikunu vittmi oħrajn innoċenti għall-attakki terroristiċi.  Hija r-realta’ illi naħseb fit-tielet anniversarju tal-11 ta’ Settembru tas-sena 2004 irridu nirriflettu fuqha, anke aħna bħala poplu Malti għal diversi raġunijiet biex aħna fil-limitazzjonijiet tagħna naturalment, però irridu nagħtu l-kontribut tagħna biex fuq livelli internazzjonali u fuq livell Ewropew, jittieħdu l-miżuri kollha neċessarji biex miżuri kontra t-terroriżmu u dak kollox li għandu bżonn li jittieħed, il-miżuri kollha li jistgħu jittieħdu b’koperazzjoni bejn il-pajjiżi li jemmnu fid-demokrazija u fid-dinjita’ tal-bniedem, aħna nkunu nistgħu ukoll nagħtu l-kontribut tagħna biex jintlaħaq l-iskop ħalli tintrebaħ il-battalja kontra dan it-tip ta’ terroriżmu.   

Naturalment realta’ li anke effettwat pajjiżna fuq livelli differenti speċjalment fuq livell ekonomiku.  Pajjiżna hu bħal pajjiżi oħrajn li għandu ekonomija miftuħa li teffettwa ruħha b’dak li jkun qed jiġri fuq livell mondjali, livell internazzjonali u allura anke aħna bħal pajjiżi oħrajn tul dawn it-tliet snin, għaddejna minn mumenti fejn anke l-ekonomija tagħna kellha l-effett tagħha. Però l-punt li xtaqt nagħmel illum huwa biss punt ta’ riflessjoni fuq qagħda internazzjonali illi prattikament hija l-kontradizzjoni ta’ l-esperjenza li aħna għexna forsi fl-aħħar taż-żmienijiet tat-tmeninjiet, prattikament meta rajna żviluppi li nkoraġġewna bħala poplu fl-Ewropa.  Meta rajna l-ħajt ta’ Berlin jaqa’, meta rajna pajjiżi fil-Lvant ta’ l-Ewropa li kienu għal tant snin meqjusin bħala pajjiżi tan-naħa l-oħra ta’ l-Iron Curtain.  Rajna dak l-avveniment li nbidel u kulħadd beda jħares b’ottimiżmu lejn il-ġejjieni u mbagħad, imma, tul is-snin, partikolarment tliet snin ilu, rajna dan l-iżvilupp.  

It-tieni punt li xtaqt nagħmel huwa issa li jiena qiegħed fil-ħames xahar tal-perjodu ta’ żmien minn mindu ħadt il-ġurament tiegħi bħala Prim Ministru, kif kont għidt fil-bidu nett ta’ meta ħadt il-ġurament, jiena poġġejt lill-pajjiż kollu għaxar prijoritajiet tal-Gvern li mmexxi jiena bħala prijoritajiet li se nkunu qed naħdmu fuqhom f’din il-leġislatura.  Huma prijoritajiet naturalment li ġew identifikati anke fil-kuntest tal-programm sħiħ tal-Gvern, mhux li bdejt immexxi jiena minn mindu ħadt il-ġurament, imma ta’ dan il-Gvern illi ġie elett wara l-elezzjoni ta’ l-2003, prijoritajiet li huma issa f’kuntest ta’ xenarju fejn Malta tkun saret u effettivament saret membru fl-Unjoni Ewropea, u allura f’pajjiżna għamilna dan il-pass kbir ’il quddiem u rridu nirreġistrawh dan il-progress kbir ’il quddiem illi wara snin twal ta’ kontroversja li ħaditilna ħafna mill-attenzjoni u riżorsi tagħna, dak fl-ewwel ta’ Mejju spiċċa u allura stajna, anke bħala Gvern nidentifikaw il-prijoritajiet ewlenin li fuqhom il-ħidma politika tagħna kellna nikkonċentrawha.  

Effettivament illum allavolja għadna qegħdin fil-ħames xahar, fl-aħħar parti tal-ħames xahar, deħlin għas-sitt xhur ta’ Gvern immexxi minni, il-prijoritajiet kważi kollha li indikajt diġà bdejna naħdmu fuqhom.  Hemm uħud minnhom illi jiġu ndirizzati b’mod dirett, u partikolarment nirreferi għar-riformi kollha illi nidejna u komplejna, u inizjattivi li bdew anke qabel fis-sena 2003. Riformi fis-setturi differenti bħal-qasam tal-P.B.S, bħall-awtoritajiet u aġenziji tal-Gvern biex inġibuhom sostenibbli, biex ngħollu l-livelli ta’ effiċjenza u biex jagħtu kwalita’ ta’ servizz liċ-ċittadini Maltin, il-klijenti tagħhom, li jkun servizz illi jkun ta’ l-ogħla kwalità.   

Però naturalment huma riformi wkoll li huma assolutament kruċjali biex aħna nilħqu l-livelli ta’ kompetittività.  Jiena konvint illi biex pajjiżna jkun jista’ jagħmel iktar progress, irridu nilħqu livelli ħafna ogħla ta’ kompetittività fl-aspetti kollha ta’ kif topera l-ekonomija tagħna.  Effettivament għal dak li għandu x’jaqsam mal-qagħda tal-finanzi, u mal-qagħda ta’ l-ekonomija inġenerali, imma ħa nitkellem fuq il-finanzi, bdejna nġibu l-ewwel riżultati.  L-indikazzjonijiet inġenerali huma pożittivi, aħna għidna, u jiena għamilt dan l-istatement diversi drabi, li l-mira ewlenija tiegħi hi li sa l-aħħar tas-sena nispiċċaw bid-deficit kif kien ipproġettat għall-budget ta’ din is-sena, jiġifieri ta’ 95 miljun lira. Għadna qegħdin fix-xahar ta’ Settembru u jonqosna sa tliet xhur oħra.  Aħna għandna ekonomija li tiddependi minn ċifri differenti u rridu naraw issa ir-revenues, id-dħul u l-ħruġ tal-Gvern ta’ l-aħħar tliet xhur ta’ din is-sena.  Jekk naħseb li qegħdin mexjin fid-direzzjoni t-tajba, però għad fadal iżjed xogħol xi jsir.  Għadni qed ninsisti fil-livelli kollha tal-Gvern, kollha kemm huma minn fuq s’isfel illi rridu nibqgħu għassa biex nikkontrollaw l-ispejjeż biex naqtgħu l-ħela u biex fejn hemm miżuri li jridu jittieħdu biex jinqata’ l-abbuż u biex id-dħul tal-Gvern jidħol u jidħol kif għandu jidħol, allura kulħadd għandu responsabbilta’ illi jagħmel hekk.  Naħseb, f’dan l-istadju nista’ ngħid illi iva qegħdin fid-direzzjoni tajba.  L-ewwel ngħidha b’kawtela fis-sens illi nibqa’ ngħid illi hemm iktar miżuri x’jistgħu jittieħdu.   

Għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-ekonomija, l-istatistika illi kontinwament tiġi ppubblikata mill-Uffiċċju Nazzjonali ta’ l-Istatistika qegħda tikkonferma li l-ekonomija bil-mod il-mod qegħda tirkupra.  Jibqa’ dejjem dan l-element tal-prezz taż-żejt illi diġa’ kellu mpatt fuq ir-riżultati illi għandna s’issa f’pajjiżna u jista’ jibqa’ jkollu mpatt.  Jiġifieri l-indikaturi li aħna għandna huma pożittivi u jinkoraġġuna għall-ġejjieni, però madanakollu, nibqa’, u l-Gvern tiegħi jibqa’ kawt ħafna fl-assessment tiegħu f’dan l-istadju.  F’dan il-kuntest, importanti ħafna li nkomplu bil-programm tagħna ta’ riformi u l-Gvern huwa determinat li jibqa’ għaddej fil-fronts kollha ta’ riformi li aħna għandna quddiemna.  Ewlenin fosthom il-pensjonijiet, ir-riforma fil-port, ir-riforma fit-trasport pubbliku. Bħala l-iktar urġenti u l-iktar viċini hemm riformi oħrajn li għandhom x’jaqsmu wkoll mas-sistema edukattiva, mal-qasam tas-saħħa b’mod partikolari.  Dawk irridu nindirizzawhom u se nkunu qed nindirizzawhom, diġa qegħdin nindirizzawhom effettivament imma nkunu nistgħu nkunu ftit iktar iddettaljati fil-ħsiebijiet tagħna, u fil-programmi tagħna fil-ġimgħat u fix-xhur illi ġejjin.   

F’dan il-kuntest huma mportanti ħafna id-diskussjonijiet li għaddejjin bħalissa fil-Kunsill Malti għall-Iżvilupp Ekonomiku u Soċjali bl-iskop illi jkun jista’ jintlaħaq ftehim dwar Patt Soċjali.  Jiena nfurmat illi dawk id-diskussjonijiet mexjin ’l quddiem u nħeġġeġ lill-imsieħba soċjali inklużi naturalment ir-rappreżentanti tal-Gvern stess, biex inkomplu nagħtu l-kontribut sħiħ tagħna, għaliex jekk jirnexxielna naslu għal ftehim dwar patt soċjali, naħseb dan ikun pass kbir, importanti, ġdid għall-pajjiżna illi jkun jista’ jgħin biex il-pajjiż jkompli jagħmel dak il-progress illi għandu l-potenzjal illi għandu.   

Nirreferi wkoll għal żewġ rapporti importanti li ppubblikajna mill-aħħar press briefing li kellna.  Il-Pjan ta’ Azzjoni dwar l-Impjiegi, il-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Faqar u l-Inklużjoni Soċjali, in-NAP Employment u n-NAP għas-Social Inclusion.  Huma żewġ rapporti mportanti ħafna illi huma parti mill-eżerċizzju li jrid isir li eventwalment jrid iwassalna biex nifformulaw pjan nazzjonali għall-iżvilupp ta’ pajjiżna.  Dak il-pjan ikun jista’ jasal u jikkonkretizza ruħu billi sadanittant għandna dawn il-pjanijiet speċifiċi fuq  ċerti aspetti.  Il-Pjan Nazzjonali dwar l-Impjiegi u l-Pjan Nazzjonali dwar il-faqar u l-inklużjoni soċjali jinkludu bejniethom ma’ l-54 inizzjattiva differenti u nittama li malli jagħlaq il-perjodu ta’ żmien ta’ konsultazzjoni, partikolarment dwar il-Pjan Nazzjonali għall-impjiegi, nkunu nistgħu mbagħad nressqu dak il-pjan anke fil-Parlament, għax dak huwa l-ħsieb li jkun hemm diskussjoni anke fil-Parlament u l-miżuri li hemm maħsuba f’dawk il-pjanijiet allura, li huma miżuri konkreti, jiġu costed u ninkluduhom fl-eżerċizzju li qed isir bħalissa għall-preparazzjoni tal-Budget tas-sena 2005.  Jiġifieri parti mill-eżerċizzju ta’ preparazzjoni għall-Budget għas-sena 2005, huwa li nipprovdu dak kollu li hemm bżonn ħalli l-implimentazzjoni tal-miżuri maħsuba f’dawn iż-żewġ rapporti, nkunu nistgħu nimplimentawhom u narawhom iseħħu matul is-sena 2005.   

Żewġ rapporti jattakkaw b’mod partikolari l-qasam ta’ l-impjiegi.  Jagħtu u jipproponu miżuri ta’ appoġġ lil dawk li qed ifittxu xogħol u miżuri intenzjonati biex inżidu r-rata tal-parteċipazzjoni f’pajjiżna.  Hemm miżuri għal ta’ l-apposta maħsubin f’dawk ir-rapporti.  Hemm miżuri wkoll li jindirizzaw il-qasam edukattiv, l-illitteriżmu, is-sistema tal-ħarsien soċjali li għandna f’pajjiżna.  Jiġifieri kollha huma miżuri speċifiċi, konkreti.  Huma r-riżultat ukoll, infakkar, ta’ eżerċizzju ħafna itwal li dam għaddej madwar tliet snin.  Meta flimkien ma’ l-esperti mill-Unjoni Ewropea ippreparajna dak li konna sejjaħnilhom u ppubblikajnihom bħala l-Joint Assessment Papers.  F’dak l-eżerċizzju kienu analizzaw ix-xenarju Malti, analizzaw fejn huma l-isfidi ewlenin tagħna u mbagħad abbażi ta’ dik l-analiżi, ġew ippreparati il-Pjan Nazzjonali ta’ Azzjoni b’miżuri speċifiċi biex nindirizzaw il-miri li aħna għandna.   

Punt ieħor li xtaqt insemmi li huwa ta’ preokkupazzjoni partikolari għall-Gvern bħalissa, hija l-kwistjoni dwar l-immigranti illegali, il-klandestini.  Effettivament f’pajjiżna hawn ma’ 1,000 persuna – immigranti illegali.  Minn dawn l,000, mas-700 minnhom ġew f’dawn l-aħħar xhur tas-sajf.  Mill-ewwel iċ-ċifra turik l-impatt qawwi ta’ 700 ruħ, prattikament li ġew f’pajjiżna bħala immigranti illegali li aħna rridu bilfors nieħdu l-miżuri u nindirizzaw il-preżenza ta’ dawn l-immigranti illegali f’pajjiżna.  Mit-total ta’ l-1,000 li hemm f’pajjiżna, hemm 580 minnhom li qegħdin f’ċentri ta’ detenzjoni. Dak iffisser ċentri li għalihom qed nipprovdu riżorsi kbar ħafna ta’ pulizija, ta’ Forzi Armati. Imbagħad ma’ l-400 persuna oħra li qegħdin fl-open centres, ċentri miftuħin.  Il-pressjoni fuqna biex nsibu postijiet alternattivi fejn nistgħu nakkomodawhom f’ambjenti li jkunu aċċettabbli, huma pressjonijiet kbar u mhux żgħar.  Mhux faċli f’pajjiżna tidentifika postijiet illi jkunu addattati għaċ-ċirkostanzi, però jien personalment qed nippresiedi laqgħat inter-ministerjali biex inkunu nistgħu nikkonċentraw l-enerġija tagħna biex nidentifikaw dawn il-postijiet u nippruvaw anke nirranġaw il-kwalita’ ta’ l-istandards tal-postijiet fejn qegħdin nakkomodawhom bħalissa.  

Riċentement inkarigajt ukoll lill-Ministru Dolores Cristina biex tuża r-riżorsi kollha ta’ l-aġenziji speċjalizzati li aħna għandna, l-aġenzija Appoġġ, b’mod partikolari ħalli nkunu nistgħu nagħtu anke servizzi oħrajn lill-klandestini tip ta’ social work u appoġġ lilhom biex fil-mument ta’ diffikulta’ kbira għalihom, għax din hija challenge mhux biss għall-pajjiżna u toħloq diffikultajiet għall-pajjiżna imma jiena l-ewwel wieħed, f’isem il-Gvern, ma ninsa qatt l-aspett umanitarju tal-problema tal-klandestini.  Jiġifieri, u nagħmel dan l-appell lill-poplu Malti kollu, illi aħna m’għandna qatt ninsew illi dawn huma nies vittmi ta’ ċirkostanzi ħafna drabi jkunu jsfruttati f’pajjiżhom u sfruttati wkoll bil-ħolma li jingħataw biex imorru jsibu art oħra minn fejn ikunu jistgħu jipprovdu futur għalihom nfushom u għat-tfal tagħhom. Biex omm tirriskja lit-tarbija tagħha fuq dgħajsa żgħira u li taqsam baħar minn naħa għall-oħra, wieħed jista’ jirrealizza s-sitwazzjoni ta’ disprament ta’ dawn in-nies u aħna m’għandna qatt ninsew l-aspett umanitarju.  Naturalment id-diffikultajiet għalina huma kbar u dan ifisser illi qed nieħdu, u rridu nieħdu inizjattivi issa, anke fuq livell, jiena ngħid ta’ pajjiżi fil-Mediterran, ġirien tagħna, però anke fuq livell Ewropew, biex nimmobilizzaw dak kollu possibbli għall-għajnuna u appoġġ fuq livell Ewropew li jista’ jgħina nindirizzaw din id-diffikulta’ partikolari.   

Naħseb li kien pass tajjeb illi l-formulazzjoni tal-Kummissjoni l-ġdida, il-President Barroso iddeċieda li jkun hemm Kummissarju Taljan, Buttiglione, illi jingħata speċifikament ir-responsabbilta’ biex jidħol u jara din id-dimensjoni ta’ l-immigranti illegali għall-Unjoni Ewropea kollha kemm hi allura anki għal Malta.  Huwa maħsub illi fil-ġimgħat li ġejjin il-Ministru ta’ l-Intern, Tonio Borġ, ikollu l-opportunita’, l-ewwelnett li jiltaqa’ mal-Ministru responsabbli fil-Gvern Taljan u mbagħad wara dak anki li jkun hemm laqgħat fuq livell Ewropew biex naraw x’tip ta’ appoġġ jista’ jkollna ħalli nindirizzaw din il-problema.   

L-aħħar punt li xtaqt insemmi huwa relatat mad-deċiżjoni li ttieħdet mill-MEPA ilbieraħ dwar il-golf course tar-Rabat.  Jiena diġà ddikjarajt u nerġa nirrepeti hawnhekk bl-iktar mod kategoriku, li jiena mill-pariri kollha li jiena għandi, jirriżulta illi għall-ġid ta’ l-ekonomija tagħna u għall-ġid tat-Turiżmu b’mod partikolari, pajjiżna għandu bżonn minn ta’ l-inqas golf course oħra u waħda f’Għawdex.  Iċ-challenge kbir li aħna għandna hija naturalment li nsibu l-post fejn l-aħjar inkunu nistgħu jkollna dawn iż-żewġ golf courses.  Jiena fil-fatt diġà nkarigajt lill-MEPA biex hi tagħmilli r-rakommandazzjonijiet fejn l-aħjar inkunu nistgħu npoġġu dawn il-golf courses u nibdew imbagħad ladarba jsir dak il-proċess, nibdew nieħdu l-passi neċessarji għax dan għandu jkun target u wieħed urġenti għall-pajjiżna.  Għaliex it-turiżmu, ovvja għal kulħadd huwa l-pilastru ta’ l-ekonomija tagħna u aħna anki mhux biss short term imma anki long term, biex ikollna sistema ta’ turiżmu li tkun sostenibbli u tkompli tikber u tkompli tipprovdi l-postijiet tax-xogħol għall-ħaddiema tagħna, irridu bilfors minn issa ninvestu biex inkunu nistgħu noffru lit-turist li jiġi f’pajjiżna, alternattivi oħrajn apparti dawk ta’ post sabiħ, post li għandu joffri temperatura u temp sabiħ, xemx u baħar, imma għandna bżonn żgur inkomplu ninvestu b’mod qawwi fuq żewġ pilastri oħrajn, waħda minnhom hija dik ta’ varjazzjoni ta’ servizz ta’ golf course għal min irid jiġi f’pajjiżna jeżerċita dak it-tip ta’ sports.  

Però hemm il-wiċċ l-ieħor tal-munita li huwa mportanti ħafna u dan il-Gvern qed jagħtiha importanza enormi – huwa l-investiment fil-wirt storiku u kulturali li aħna għandna biex inkomplu nirriformaw u nirristrutturaw u noħorġu l-potenzjal kollu ta’ dan il-wirt kbir li għandu pajjiżna.  Għall-ġid l-ewwelnett tagħna, aħna għandna teżor li għandna nkunu kburin bih. Aħna bħala Maltin, però żgur illi iktar kemm noħorġu dak il-potenzjal f’pajjiżna, l-Kottonera, l-Belt Valletta, dawn l-areas fejn għandna benniena ta’ storja Maltija, u dik Ewropea, iktar kemm ninvestu hemmhekk, iktar inkunu qegħdin ninvestu biex inkunu nistgħu niġbdu lejn pajjiżna tip ta’ turiżmu li pajjiżna għandu bżonn.   

Jiena xtaqt nolqot dawk il-punti ġenerali bħala introduzzjoni, issa bħalma nagħmlu s-soltu, nagħti l-opportunita’ għall-mistoqsija għall-ġurnalisti.  Nirrepeti dak li dejjem għidt.  Mistoqsija waħda għal kull ġurnalist.  Jiena m’għandix dubju li jkollna ċans nagħmlu aktar minn round wieħed.  

Charles Muscat – In-Nazzjon  

Prim Ministru, fuq l-aħħar punt li  qbadt dwar il-korsa tal-golf tal-MEPA, meta inti esprimejt l-opinjoni tiegħek li għandu jkun hemm korsa ta’ golf oħra f’Malta u oħra f’Għawdex, kien hemm min bħal speċi beda jispara l-vleġeġ biex ngħid hekk, li l-Prim Ministru qed jagħmel pressjoni fuq il-MEPA biex tapprova l-applikazzjoni għall-korsa tal-golf taħt il-Verdala.  Irriżulta li dan ma kienx minnu.  X’tikkumenta dwar dan?  

Prim Ministru  

Jiġifieri jiena d-dikjarazzjoni li għamilt u nerġa’ nirrepetiha llum, irrid illi l-MEPA, li hija l-awtorita’ li tiġbor fiha l-esperti għall-pajjiżna li huma esperti issa li jiżnu kollox, li jpoġġu kollox fuq il-miżien u huma l-esperti, jiena dejjem hekk irraġunajt, l-esperti li għandhom ituna l-indikazzjoni ta’ fejn l-aħjar li npoġġu dawn il-golf courses għall-ġid tat-turiżmu bl-inqas impatt possibbli. Xi ftit impatt dejjem se jkun hemm, imma ejjew nieħdu d-deċiżjonijiet u ejja nieħduhom malajr.  Jiġifieri jien ma jistax ikun li ndumu għaxar snin, ma jistax ikun.  Jiena tlabt li sa l-aħħar t’Ottubru jkolli l-indikazzjoni mingħand il-MEPA dwar sites fejn nistgħu npoġġu dawn il-golf courses.   

Pamela Hanson – The Sunday Times  

Illum fit-Times qrajna li Malta tirreġistra l-inqas impjieg għan-nisa.  Issa inti semmejt li se jkun hemm miżuri għall-impjiegi però n-nisa ma semmejthomx.  Tista’ tagħtina d-dettalji ta’ x’se jsir fuq hekk?  

Prim Ministru  

Hemm kollox iddettaljat, semmejt iż-żewġ rapporti li ppubblikajna partikolarment in-National Action Plan dwar l-Employment.  Huwa dettaljatissimu u jindirizza l-qasam tar-rata tal-parteċipazzjoni sħiħa, però b’mod partikolari r-rata tal-parteċipazzjoni tan-nisa u hemm miżuri speċifiċi ndirizzati għal ta’ l-apposta biex ninċentivaw lin-nisa ħalli jirritornaw lura għax-xogħol f’każ fejn għandek nisa li kienu ħarġu għal raġunijiet differenti u anke nisa li ma kienux fid-dinja tax-xogħol, però ninċentivawhom biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.  Hemm miżuri speċifiċi anke finanzjarji illi jinċentivaw lill-employers  biex jagħmlu l-għażliet tagħhom ħalli jimpjegaw nisa, però jinċentivaw lin-nisa nfushom għax intuhom anki vantaġġi ta’ taxxa għall-ewwel sena illi jirritornaw għax-xogħol, b’mod illi ninkoraġġuhom u anke ntaffulhom ċerti affarijiet.   

Apparti minnhekk  però hemm affarijiet oħrajn illi maħsubin, they are in the pipeline biex ngħid hekk.  Jiena dejjem għidt, u nerġa’ nirrepeti hawnhekk illi fir-riforma li hemm li nagħmlu fil-qasam tal-pensjonijiet hemm dimensjoni għal dik ir-riforma illi propjament m’għandhiex x’taqsam mas-sostenibbilita’ tal-pensjoni b’mod dirett, imma għandha x’taqsam b’mod indirett.  Għaliex? Għaliex l-analiżi tal-liġijiet tagħna tindika bl-iktar mod ċar illi l-mod ta’ kif titħallas il-bolla f’pajjiżna, l-equation ta’ kif tiħallas il-bolla, hemmhekk, inbuilt f’dik il-formola hemm żvantaġġi speċjalment għan-nisa.  U allura meta jiena dejjem ngħid li għandna bżonn nirriformaw il-qasam tal-pensjonijiet irrid nispjega, u dejjem spjegajt li hemm ir-raġunijiet ta’ sostenibbilita’ tal-pensjoni, hemm adegwadezza ta’ pensjoni in the long term, però hemm raġunijiet oħrajn u spjegajt li r-riforma tista’ tkun għodda ekonomika biex aħna, permezz tagħha nżidu r-rata tal-parteċipazzjoni partikolarment tan-nisa fl-ekonomija tagħna.  Però speċifikament għall-mistoqsija li saret hemm id-dettalji kollha tal-miżuri kollha fin-National Action Plan dwar l-Employment, hemm indirizzati diversi oqsma però waħda minnhom partikolarment għaż-żieda fir-rata tal-parteċipazzjoni tan-nisa.   

Huwa dokument miftuħ għall-konsultazzjoni.  Hemm deadline jidhirli sa l-aħħar ta’ Settembru/Ottubru biex kulħadd jirreaġixxi għall-proposti li hemm u mbagħad immedjatament, importanti li ma ntawlux dik id-data għaliex irrid naħseb minn issa biex il-finanzi neċessarji għall-dawk il-miżuri kollha npoġġuhom għall-Budget ta’ l-2005.   

Fr Noel Grima – The Malta Independent on Sunday  

Ilbieraħ kien hemm l-Ecofin fl-Olanda u Malta kienet rappreżentata, però Malta kienet under-represented għax kien hemm Junior Minister/Parliamentary Secretary.  Ma taħsibx illi dan imur kontra l-interess ta’ Malta .  Mhux qed ngħid biex inti tmur kullimkien, imma ma taħsibx dan ikun kontra l-interess ta’ Malta li Malta tkun under-represented speċjalment in vista tal-fatt li Malta hija new entrant u l-fatt li Malta qed tonfoq dan kollu biex Malta tkun rappreżentata f’Brussels u mbagħad tkun under-represented at ministerial level?  

Prim Ministru  

Le ma naħsibx li huwa under-represented.  Id-deċiżjoni ta’ min jattendi għall-Ecofin normalment nieħduha skond l-aġenda li tkun ġiet preparata u l-items kif se jkunu d-diskussjonijiet tagħhom u meta jkun hemm li jien nattendi bħala Prim Ministru effettivament attendejt għall-Ecofin u meta kien hemm bżonn li niddelega r-responsabbilta’ lis-Segretarju Parlamentari Tonio Fenech allura ddelegajta lil Tonio Fenech.    

Noqgħodu attenti u ma nagħtux l-impressjoni illi għax Segretarju Parlamentari huwa Junior Minister, assolutament mhux il-każ.  Għalija s-Segretarji Parlamentari għandhom rwol ta’ importanza ekwivalenti għal-livell ħafna drabi ta’ Ministru.  F’dan il-każ qiegħed nibgħat lis-Segretarju Parlamentari fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru speċifikament b’responsabbilitajiet indikati għall-qasam tal-Finanzi u ma naqbilx ma min jgħid li għax jien bgħatt Segretarju Parlamentari allura under-represented.  Inkunu under-represented kieku qed nibgħat lil xi ħadd ieħor li m’għandux dan il-livell politiku bi preżenza kontinwa u assidwa fuq il-livelli kollha ta’ ħidma tal-Gvern inkluż il-Kabinett.    

Fil-fatt jiena bqajt f’kuntatt u nibqa’ f’kuntatt ma’ Tonio Fenech, sa dalgħodu stess kont qiegħed f’kuntatt miegħu u jidher illi d-diskussjonijiet fuq livell informali f’dan l-istadju għadhom diskussjonijiet li huma pjuttost ġenerali.  Qegħdin jitkellmu fuq dan il-livell, għadna b’mod informali, u għadna bidu ħafna, ta’ Budget ta’ l-Unjoni Ewropea għall-perjodu ta’ żmien li jibda mill-2007, però d-diskussjoni għadha fuq livell wiesgħa ħafna u kien għalhekk illi ittieħdet id-deċiżjoni li ma jkunx hemm il-preżenza at this point, mhux neċessarjament tal-Prim Ministru Malti.   

Jiena nerġa’ ngħid illi d-deċiżjonijiet f’kull konferenza, laqgħa ta’ l-UE jew x’imkien ieħor, jittieħdu dwar livell ta’ preżenza skond l-aġenda u skond dak li jkun ġie notifikat lilna mir-rappreżentati tagħna minn qabel dwar x’se jiġi diskuss u x’deċiżjonijiet, effettivament, jistgħu jkunu qegħdin jittieħdu f’dan il-livell.  

Nathaniel Attard – Net TV  

Fuq proġetti li għaddejjin bħalissa jekk il-Gvern hux kuntent bl-andament li mexjin bihom dawn il-proġetti, speċjalment fit-toroq, li verament għandna bżonnhom, din il-ġimgħa stess jew il-ġimgħa l-oħra tħabbar li ħa toħroġ it-tender għal proġett kbir f’Għawdex.  U b’rabta ma’ proġetti wkoll, ma nafx jekk hux inti kont semmejt jew xi Ministru ieħor, reġgħet tqajmet il-kwestjoni tat-Teatru Rjal.  X’inhuma l-pjanijiet tal-Gvern f’dan l-istadju.   

Prim Ministru  

Dwar il-proġetti tat-toroq, il-proġetti li għaddejjin bħalissa li huma ffinanzjati mill-Protokoll Taljan, qed jiġu segwiti b’mod regolari.  Jidher illi mexjin fil-biċċa l-kbira skond it-target u l-iskedi li aħna għandna.  Jiena ftit ġimgħat ilu kont żort ix-xogħolijiet u jidher illi r-ritmu għaddej.  Jiena qed ninsisti, u l-Ministru Mugliett qed jinsisti, li nibqgħu mat-targets u li l-kwalita’ tax-xogħol tilħaq l-ogħla livelli stabbiliti fl-għoti tal-kuntratt.  Tinsewx li użajna formola ġdida fl-għoti ta’ dawn it-tenders,aħna ma tajniex it-tenders kollha.  Jiġifieri ma tajniex ix-xogħolijiet kollha, irriservajna parti mix-xogħolijiet li baqaw ma ġewx allokati u għamilniha ċara lill-kuntratturi illi jekk huma, jkun qed jirriżultalna li qed jaħdmu tajjeb, li l-kwalita’ hija hemm, li qegħdin on schedule u within il-budgets stabbiliti, allura mbagħad nassenjaw dik il-parti li baqgħet pendenti tal-kuntrattur.  Speċi għandek inċentiva wkoll biex l-affarijiet isiru sew.  Naħseb li huwa mudell li qed iħallilna ir-riżultati.  

Hemm diversi proġetti oħrajn li qegħdin naħdmu fuqhom.  Irrid ngħid illi meta waqqaft il-Kabinett u kont ħabbart li qed inwaqqaf il-Kumitati tal-Kabinett, kunċett ġdid fis-set up tagħna, irrid ngħid illi dik kienet deċiżjoni li tidher li qegħda tħalli riżultati tajbin.  Il-Kumitati tal-Kabinett qegħdin jiffunzjonaw, qegħdin jiltaqgħu, qegħdin jidħlu fid-dettall f’ċerti proposti, imbagħad eventwalment tiġi f’pożizzjoni finali għand il-Kabinett li diġà tkun analizzata b’mod inter-ministerjali ma’ l-esperti, u allura jkollna fil-livell ta’ Kabinett ħafna iżjed informazzjoni li tgħina biex inkunu nistgħu naslu għad-deċiżjonijiet li nkunu rridu nieħdu.   

Il-Cabinet Committee li għandu x’jaqsam ma’ proġetti nazzjonali jiltaqa’ diversi drabi u ddiskuta diversi proġetti inklużi dawn tat-toroq u oħrajn u nkluż ukoll irrid ngħid, it-Teatru Rjal.  Jien ma nixtieqx f’dan l-istadju nidħol wisq fid-dettall. Li nixtieq ngħid però huwa li qed nħarsu lejn il-possibilta’ li ninkludu dan il-proġett fit-twettiq tiegħu għaliex hija xi ħaġa li issa ila snin twal f’pajjiżna f’post prominenti fil-Belt Valletta .  Naħseb irridu nħarsu lejn il-proġett tat-Teatru Rjal mhux f’kuntest waħdu, imma f’kuntest ta’ l-iżvilupp tal-Belt kapitali u dak fil-kuntest ta’ l-iżvilupp kollu ta’ l-aspetti ekonomiċi u turistiċi wkoll illi jolqtu lil pajjiżna.  U allura il-Gvern qed jara dan il-proġett fil-kuntest ta’ l-iżivilupp tal-Belt, fil-kuntest ta’ l-iżvilupp tal-Port il-Kbir, u fil-kuntest ta’ l-iżvilupp tal-Kottonera.  U dan fix-xenarju tat-turiżmu.  Id-diskussjonijiet huma avvanzati, mxew f’dan l-aħħar ħames xhur però għad fadlilna xi studji oħrajn li jridu jsiru.  Meta jasal il-mument inkun nista’ nħabbar id-dettalji kollha.  

Julia Farrugia – One News  

Xtaqtek jekk hu possibbli tgħid id-data meta se jitlestew dawn il-proġetti: l-isptar Mater Dei, il-mollijiet fiċ-Ċirkewwa, il-proġett Connections u l-proġett tal-White Rocks.  

Prim Ministru  

Nibda mill-Mater Dei.  Bħalissa għaddejjin u ilhom għaddejjin, meta qed ngħid bħalissa jekk niftakar sew xahar u nofs.  Bdew laqgħat f’livelli għolja ħafna bejn il-Gvern u l-iSKANSKA biex nindirizzaw diversi issues fosthom kemm se jiswa l-isptar, l-affarijiet li jonqos – l-equipment, l-istallazjonijiet ta’ l-equipment, l-I.T. u l-proġetti kollha u allura eventwalment dak kollu jkun jista’ jwassal għal data preċiża li fiha nkunu qbilna ż-żewġ naħat illi hemm rabta illi l-isptar jinfetaħ u jkun hemm konsegwenzi jekk dan ma jiġrix.  Jiġifieri jekk ix-xogħolijiet ma jitlestewx, allura jkun hemm l-implikazzjonijiet għalihom.   

F’dan l-istadju, anke għax id-diskussjonijiet waslu f’mument delikat ħafna, ma nixtieqx nidħol f’iktar dettall.  Il-pożizzjoni tagħna bħala Gvern hija illi aħna rridu naraw illi dan l-isptar jitlesta, però rridu wkoll li jkun hemm accountablility u trasparenza totali f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-infiq.  L-infiq li sar s’issa u l-infiq li għad irid isir.  Xi ħaġa li qed ninsistu bħala Gvern li nidħlu fid-dettall kollu.  M’aħniex qegħdin naċċettaw xi statements kategoriċi illi dan huwa l-kont u ħallas – assolutament mhux aċċettabbli.  U d-diskussjonijiet għaddejjin, nerġa’ ngħid qegħdin fi stadju delikat ħafna u ma nixtieqx nidħol iżjed fid-dettall.   

Dwar il-proġetti ta’ l-Imġarr u taċ-Ċirkewwa ġie deċiż, kien hemm xi diffikultajiet u ġew iċċarati fil-laqgħat li saru xi tliet ġimgħat ilu bejn wieħed u ieħor, ippreseduti mill-Ministru Ċensu Galea u li għalihom ukoll intervenejt jiena mal-Ministri responsabbli l-oħrajn biex id-deċiżjoni hija li naturalment jitkompla u nlestu partikolarment il-parti tal-proġett ġewwa l-Imġarr.  Huwa maħsub li dik il-parti titlesta matul is-sena 2005.  Naturalment ix-xogħolijiet li hemm fuq in-naħa taċ-Ċirkewwa jitkomplew ukoll, partikolarment qed ngħidu għall-breakwater u l-marshalling area.  Eventwalment jista’ jkun hemm l-indikazzjonijiet, però għad irridu nivverifikaw u preċiż inkun naf minn hawn u ftit ieħor. L-indikazzjonijiet ikunu illi għas-sena ta’ wara, jiġifieri 2006, inkunu nistgħu mbagħad intemmu l-parti sħiħa li għandha x’taqsam maċ-Ċirkewwa, però dwar id-data preċiża għan-naħa taċ-Ċirkewwa, nkun nista’ nikkonferma f’mument iktar tard.  

Dwar il-White Rocks.  L-istess ser ssir laqgħa li se nkun qed nippresiedi jiena fil-ġimgħat li ġejjin internament bejn il-Ministri relatati tal-Gvern, jiġifieri min hu nvolut minn naħa tal-Gvern ħalli tittieħed deċiżjoni.  L-istorja tal-White Rocks hija storja oħra twila, kienet ingħatat lill-konsorzju partikolari.  Qamu diffikultajiet f’dak li għandu x’jaqsam mad-disinni u l-proġett fih innifsu, illi finalment fil-proposti li ġew lura minn naħa ta’ l-iżviluppaturi ma kienux aċċettabbli għall-Gvern.  Ingħata deadline biex huma jiddikjaraw il-pożizzjoni tagħhom, spjegaw il-pożizzjoni tagħhom sa dak id-deadline u issa l-Gvern irid jieħu d-deċiżjoni finali jekk jikkonfermax jew le l-għoti tal-kuntratt lil dak il-konsorzju oriġinali li kien ġie identifikat.  Din hija xi ħaġa allura li se tiġi deċiża fil-ġimgħat li ġejjin.   

Dwar il-proġett Connections, għal dak li għandu x’jaqsam mal-proġett kollu naħseb illi l-iktar parti illi nixtieq nara malajr kemm jista’ jkun, effettivament kont qajjimtha ftit ġranet wara li ħadt il-ġurament tiegħi bħala Prim Ministru, hija l-parti tal-proġett li għandha x’taqsam mal-lift tal-Barrakka.  Hemm affarijiet oħrajn fil-proġett Connections imma l-parti tal-lift tal-Barrakka għalija huwa element importanti fis-sistema kollha ta’ komunikazzjoni bejn il-proġett Kottonera, l-Belt Valletta , l-proġett tal-Cruise Liner u naturalment imbagħad il-parti fuq in-naħa ta’ tas-Sliema.  Kienet ħarġet it-tender però bħalma tafu, meta ħarġet it-tender, jidhirli għall-ħabta ta’ l-aħħar ta’ Lulju jekk m’hiniex sejjer żball, irriżulta li ma kien hemm ħadd illi ssottometta xi interess għar-rigward tal-proġett tal-lift.  Il-Gvern għadu għaddej però biex jesplora possibiltajiet oħrajn li aħna għandna ħalli dan ikun l-ewwel pass importanti tal-lift.  Il-proġett oriġinali kien jinkludi wkoll mina taħt il-Belt imbagħad lift jitla’ taħt il-Pjazza Reġina .  Hawnhekk jiena anke l-pariri li għandi, ma naħsibx illi dik il-parti tal-kunċett hija viabbli allura dik il-parti se tiġi skartata.    

Kurt Sansone – Malta Today  

Fuq il-kwistjoni ta’ Mater Dei.  Forsi intix fil-pożizzjoni li tgħidilna min huma l-membri ta’ dan il-Kumitat tekniku u forsi kemm qed jitħallsu l-konsulenti fuq dan il-Kumitat.  

Il-mistoqsija proprja hija dwar il-privatizzazzjoni tal-Maltacom, xi ħsieb għandu l-Gvern, se joħroġ ix-shares lill-pubbliku, strategic partner, hemm xi ħjiel ta’ kif beħsiebu jipproċedi fuq din il-privatizzazzjoni?  

Prim Ministru  

Dwar it-team tekniku ta’ Mater Dei, it-team huwa mmexxi mis-Segretarju Parlamentari Tonio Fenech bl-għajnuna ta’ diversi tekniċi oħrajn li jinkludu l-perit Camilleri, u jinkludu lis-CEO ta’ l-FMS, Manuel Attard, però tekniċi oħrajn imbagħad illi isimhom ma nafhomx bl-amment.  Min hu accountant,  u min hu expert fl-oqsma differenti illi jaqgħu taħt ir-reponsabbiltà.  

Paul Camilleri li huwa diġà d-deputy Chairman tal-Foundation for Medical Services.   

Però ġibna wkoll konsulenti minn barra li huma esperti wkoll fl-analiżi u l-cost analysis tat-tip ta’ proġetti biex huma jkunu jistgħu jagħtuna l-pariri fejn l-ispiża hi ġustifikabbli jew spjegabbli, u fejn m’hix u allura fejn m’hix, min hu responsabbli għaliha.  Fuq l-isptar Mater Dei hemm fronts oħrajn, hemm dimensjonijiet oħrajn li qegħdin jiġu trattati.  Il-kwestjoni ta’ l-I.T., il-kwestjoni tal-prattiċi tax-xogħol, il-kwistjoni tan-negozjati u diskussjonijiet li jridu jibdew bejn id-Dipartiment tas-Saħħa u r-rappreżentanti tal-ħaddiema kollha li jaħdmu fl-isptar biex nistabbilixxu l-prattiċi tax-xogħol.  Il-Pjan ta’ kif wieħed iċaqlaq l-isptar, meta jasal il-mument, minn St. Luke’s għall-isptar il-ġdid.  U mbagħad x’jiġri eventwalment mis-site li tkun żvujtata, jiġifieri l-area kollha ta’ St. Luke’s u ta’ Boffa meta jasal il-mument li kollox irid jiċċaqlaq.  Jiġifieri hemm dawn l-aspetti kollha li qegħdin jiġu ttrattati kollha kemm huma f’livelli differenti, qegħdin fi stadji differenti.  

Aspett ieħor li qed jiġi ttrattat hija l-kwestjoni tal-catering ta’ l-isptar u kif se nagħmlu għal dan ir-rigward.  Dawn diskussjonijiet li għaddejjin fuq livell għoli ħafna b’deċiżjonijiet li uħud minnhom ittieħdu, uħud għad iridu jittieħdu fil-ġranet li ġejjin fuq livell ta’ Kabinett u fuq livell allura politiku.   

Dwar il-ħlas li qed jitħallsu l-konsulenti ma nafx ngħidlek bl-amment.  Imma nkunu nistgħu nagħtu din l-informazzjoni wkoll jekk niġu mitluba fi stadju iktar tard.  

Dwar il-Maltacom li nista’ ngħid f’dan l-istadju dak li ġie ddikjarat fil-pubbliku.  Il-Gvern iddeċieda u l-konsulenti, li ser jgħinu lill-Gvern fil-proċess tal-parti tal-privatizzazzjoni.  Issa f’dak li għandu x’jaqsam ma’ shareholdings tal-Gvern fil-Maltacom, naħseb li huwa ovvju illi l-aħjar triq għall-ġid ta’ pajjiżna huwa li jiġi identifikat partner strateġiku li jkun jista’ jgħin lill-Maltacom tkompli tiżviluppa u tkun hi l-ixprun ta’ bidliet oħrajn fil-qasam ta’ komunikazzjoni u teknoloġija tal-komunikazzjoni f’pajjiżna għaliex dak huwa element, ħolqa oħra fil-proċess kollu biex pajjiżna jkun kompetittiv.  Jiġifieri fil-qasam tat-teknoloġija u l-qasam ta’ l-ICT kollha kemm hi, però tinkludi wkoll l-komunikazzjoni, l-mobile phones, id-digital television.  Kollox, ir-range kollha li jidħlu fil-faċilita’ ta’ komunikazzjoni huma ingredjent kruċjali biex inkunu kompetittivi.  Jiġifieri din m’hix kwistjoni sempliċiment għall-Maltacom, imma hija kwestjoni ta’ nteress nazzjonali kbir illi jirrikjedi li aħna nagħmlu l-aħjar possibbli, għaliex il-kompetittività ta’ pajjiżna tiddependi fuq kemm aħna nkunu on the cutting edge ta’ din it-teknoloġija.  

Biex inkunu hemmhekk, il-Maltacom għandha bżonn li jkollha strategic partner.  Din hija d-direzzjoni politika.  Issa ladarba għandna l-konsulenti, jiena ngħid għandna nagħtu ftit taċ-ċans biex il-proċess permezz tal-konsulenti jkun jista’ jimmatura iżjed milli wasal s’issa.   

Omar Cutajar – di-ve.com  

Ftit qabel tkellimt fuq in-National Action Plan for Employment. Fejn jidħlu l-istructure indicators fuq l-ekonomija Maltija hija ċara illi Malta prattikament tbati fuq il-mitt indikatur bejn wieħed u ieħor kollha kemm huma.  Mhux biss ir-rata tal-ħaddiema nisa li hawn fis-suq tax-xogħol, imma anke fil-produttività tal-ħaddiema, l-eta’ ta’ meta nies joħorġu mill-impjieg, from active work.  Jiena tajt daqqa t’għajn lin-National Action Plan for Employment, jidher ċar li t-targets li qed jagħmel il-Gvern Malti huma baxxi ħafna compared ma’ l-objettivi ta’ l-istrateġija ta’ Lisbona.  X’taħseb inti fejn tidħol il-performance ekonomika ta’ din l-amministrazzjoni meta tqis li int trid tilħaq dawn l-objectives u l-istrateġija tal-Gvern hija diġa’ tidher daqstant batuta speċjalment meta wieħed jieħu in consideration kif pajjiżi oħrajn li għadhom kemm daħlu magħna fl-1 ta’ Mejju, fl-Ewropa tal-Lvant qegħdin jivvjaġġaw b’rata ta’ tkabbir ekonomiku daqstant ikbar minn tagħna.    

Prim Ministru  

Jiena ma naqbilx li t-targets huma żgħar.  Jiddependi f’liema kuntest tpoġġihom, jiġifieri li t-targets huma baxxi.  Jiena insistejt dejjem li t-targets ikunu realistiċi.  Jiġifieri dak li kien stabbilit fil-Pjan Nazzjonali ta’ Azzjoni għar-rigward ta’ employment, issemmi targets li aħna l-analiżi tagħna turina li huma realistikament achievable.  Irrid infakkar li anke l-UE, il-proċess kollu ta’ Lisbona poġġiet targets ambizzjużi ħafna għaliha nfisha, issa li l-proġett kollu wasal nofs triq, għamlu analiżi u rrealizzat l-UE stess illi għal diversi raġunijiet, fosthom għaliex l-ekonomiji tal-pajjiżi membri fl-UE ma żviluppawx u ma komplewx jiżviluppaw bir-ritmu li kien maħsub dak iż-żmienijiet għal diversi raġunijiet, inkluż l-avvenimenti internazzjonali li rajna, inkluża l-qagħda ekonomika globali kif żviluppat matul dawn l-aħħar tliet snin b’mod partikolari.  L-UE stess irrikonoxxiet li dawk it-targets għas-sena 2010 mhux se jintlaħqu u allura qed tagħmel l-analiżi, l-ewwelnett biex terġa’ tirrepeti dawk it-targets u biex tidentifika l-miżuri li wieħed għandu jieħu.   

Aħna l-istess bħall-UE stabbilejna dawn it-targets li naturalment irridu nkomplu naġġustawhom minn perjodu ta’ żmien għall-ieħor.  Jiġifieri aħna għadna lanqas nistgħu, issa la stabbilejna dawn it-targets naqqaxniehom fil-granit u ma jinbidlux.  Aħna rridu nintroduċu l-miżuri, nanalizzaw l-effett tal-miżuri, jien ngħid tul is-sena 2005, u skond is-suċċess jew in-nuqqas ta’ suċċess mill-miżuri li nkunu qegħdin nieħdu, naġġustaw il-pożizzjoni tagħna.  Jiġifieri aħna dan irriduh proċess ħaj mhux mejjet, mhux teorija, mhux dokument li ġie ppubblikat, nieħdu pjaċir li ġie ppubblikat, nagħmlu ġimgħatejn jew tliet ġimgħat, xahrejn nikkonsultaw u mbagħad jitpoġġa fuq l-ixkaffa.  Dan irid ikun dokument li aħna stess inkunu qegħdin inħaddmuh.  Allura it-targets li hemm stabbiliti huma targets realistiċi.  Li forsi ta’ min jispjega ftit iżjed, ir-rapporti jindikawh imma ma jidħlux f’wisq dettal illi l-Gvern il-ħin kollu qed iħares lejn is-sitwazzjoni, ix-xenarju sħiħ nazzjonali u l-Gvern kif iddikjara diġa’ bl-iktar mod qawwi u kif qed jagħmel, għaddej bil-proċess ta’ riformi.    

Proċess ta’ riformi u ristrutturar li jfisser illi inti se jkollok sitwazzjonijiet fejn għandek ħaddiema li huma identifikati bħala ħaddiema żejda f’ċerti setturi li b’diversi metodi tilliberahom minn fejn huma żejda u terġa tippustjhom f’postijiet oħrajn fejn jistgħu jkunu produttivi.  Din diġa’ ġrat u ġrat b’persentaġġ b’effett u b’implikazzjonijiet li ma kienux żgħar.  Jien infakkar li t-tarzna sentejn ilu kellha 3,600 impjegat.  Illum għandha 1600.  Mit-tarzna spiċċaw 2000 ruħ.  Numru minn dawk ħarġu bil-pensjoni kmieni, ħarġu bl-eta’ ta’ 56, 57, 58.  Numru ieħor marru fl-ITSL però numru sostanzjali mar fid-dinja tax-xogħol fis-settur privat.  U dawk li sabu x-xogħol ħadu x-xogħol illi kieku m’għamilniex dan l-eżerċizzju, kienu jeħduh dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol.  Issa dan qed ngħid operazzjoni waħda, m’hinix qed insemmi l-miżuri l-oħrajn kollha ta’ retirement schemes u ta’ proċess ta’ ristrutturar li laqtu lill-PBS, qed jolqtu lill-Interprint, lill-Gozo Channel, l-MDC, l-Malta Enterprise, dawn kollha.  Barra minnhekk, mhux qed insemmi xi ħaġa oħra li hija wkoll public knowledge li aħna għandna operazzjonijiet kbar, operaturi kbar ekonomiċi f’pajjiżna li wkoll introduċew retirement schemes volontarji, nsemmi l-HSBC, il-BOV, u l-Maltacom u anke dawn l-operaturi telqu minn ġo fihom numru ta’ ħaddiema illi effettivament marru lura fid-dinja tax-xogħol.   

Issa dan il-proċess ta’ ristrutturar jrid jitkompla fix-xhur li ġejjin u allura jien qed nipprevedi illi mis-settur kollu ta’ impjiegi li aħna għandna, anke fis-settur pubbliku, ikun hemm tnaqqis ta’ nies li mbagħad iridu jidħlu fid-dinja tax-xogħol.  U allura aħna jrid ikollna ekonomija illi trid toħloq biżżejjed postijiet tax-xogħol għal min qed jidħol fid-dinja tax-xogħol illum, jiġifieri min ma jkomplix l-istudji tiegħu jew jispiċċa l-istudji tiegħu. Però trid tkun ekonomija wkoll li tassorbi fi ħdanha ħaddiema li jkunu qegħdin jiċċaqalqu minn postijiet tax-xogħol għall-postijiet tax-xogħol oħrajn.  Jiġifieri l-kuntest ta’ targets li ġew stabbiliti fin-National Action Plan huwa dan ix-xenarju – il-ħolqien tax-xogħol li jrid jipprovdi postijiet għal min dieħel fid-dinja tax-xogħol illum, però wkoll għal min qed jiċċaqlaq minn post tax-xogħol għall-ieħor.  Dan huwa s-sigriet ta’ vantaġġ għal pajjiżna.   

Waħda mill-miżuri li l-Gvern beħsiebu jieħu, diġa’ beda jimplimenta, diġa’ qed jieħu, hija illi l-ingaġġ fil-livelli kollha tal-Gvern isir biss jekk ikun jirriżultalna illi hemm verament bżonn.  Se nwaqqfu u waqqafna kull forma ta’ ngaġġ awtomatiku, jiġifieri jekk jispiċċa persuna minħabba età, dak li normalment jissejjaħ natural wasteage, jiġifieri jiżvujtaw postijiet tax-xogħol fi ħdan il-Gvern minħabba l-età, mhux neċessarjament, u nagħmilha ċara daqs il-kristall, jerġgħu jimtlew.  Jerġgħu jimtlew biss jekk b’eżerċizzju dettaljat ikun ġie stabbilit illi dak il-post tax-xogħol ikun neċessarju għall-Gvern.  Diġà qed issir l-analiżi għall-impatt ta’ din id-deċiżjoni finanzjarja xi tkun fuq il-Gvern u l-impatt ikun sostanzjali.  Jiġifieri jekk il-Gvern jimxi b’din il-politika u jagħmel użu minn riżorsi li għandu u jkollu l-flessibilità, wkoll li jċaqlaq il-ħaddiema minn fejn huma żejda għall-postijiet li jiżvujtaw, minflok li jmur għall-ingaġġ ta’ ħaddiema, allura l-impatt fuq il-Gvern, f’aspett pożittiv għal dak li għandu x’jaqsam mal-bottom line finanazjarju, jkun qawwi ħafna.  

Irrid ngħid illi l-operazzjoni ta’ per eżempju, u nagħlaq b’dan, eżempju żgħir kien illi n-numra ta’ ħaddiema minn dawk li ġew assenjati mal-ITSL effettivament ġew assenjati f’postijiet tax-xogħol mal-Gvern stess, illi kienu postijiet tax-xogħol li l-Gvern kien beħsiebu jimpjega numru ta’ skrivani għalihom.  Aħna sena u nofs ilu, l-Gvern ħareġ call for applications biex jimpjega numru ta’ skrivani.  Il-ħsieb kien li jimpjega mal-500, 600.  Effettivament minn dak in-numru l-Gvern spiċċa jimpjega biss 120, għax il-bqija ġew mimlija billi allokajna ħaddiema li ċċaqalqu minn post għall-ieħor.  Dak fisser li l-Gvern iffranka extra fuq il-wage bill tiegħu, il-paga ta’ numru sostanzjali ta’ skrivani li kieku mpjeghom.  

Dan hu l-proċess ta’ restructuring li huwa għaddej, illi l-effett qed ikun pożittiv.  U jiena meta niġi hawn u ngħid il-finanzi tal-Gvern qegħdin jindikaw direzzjoni pożittiva, ma nkunx qed ngħidha fil-vojt, għaliex huwa riżultat ta’ dawn il-miżuri kollha.  U issa forsi nkunu nistgħu nagħtu iktar dettalji iktar il’quddiem jekk il-Bambin irid.   

Herman Grech – The Times  

Prim Ministru, għaddew 11-il ġurnata mill-introduzzjoni ta’ l-eco-contribution, forsi tista’ tgħidilna updates kif kienet it-transition għal din it-taxxa ġdida, forsi jekk kienx hemm xi rapporti ta’ abbuż ukoll mill-operaturi. Nixtieq nagħmillek domanda ġenerali, semmejna ħafna l-proġetti u jidher li ċerti proġetti li ssemmew, l-Imġarr, tal-Qroqq u hekk, hemm ċertu ntoppi. Taħseb li l-Gvern fil-passat daħal għal proġetti kbar wisq li forsi m’humiex affordabbli? Kieku int kont Prim Ministru issa, tieħu l-istess deċiżjonijiet?  

Prim Ministru  

Kont viċi-Prim Ministru jien. Dwar l-eco-contribution naħseb li għadu ftit kmieni biex inkun nista’ nagħti xi rapport dwarhom. Jiena l-attenzjoni tiegħi hija ffukata fuq id-diskussjonijiet illi nittama jibdew isiru dalwaqt. Se titwaqqaf il-kummissjoni li fiha se jkunu qed jipparteċipaw ir-rappreżentanti ta’ l-operaturi ekonomiċi, u li l-iskop ta’ din il-kummissjoni se tkun, li l-operaturi nfushom ipoġġu bil-qiegħda u jifformulaw skemi huma stess ta’ kif il-prodotti li huma msemmijin fl-eko-kontribuzzjoni jkunu jistgħu mhux biss jinġabru għax dik hija l-parti l-faċli, nibqa ngħid, li mhux biss jinġabru, imma x’nagħmlu bil-prodotti li nkunu ġbarna u kif nittrattawhom fil-waste steam tagħna.  

U l-indikazzjoni li għandi jiena, għandi indikazzjonijiet tajbin li l-operaturi ekonomiċi għandhom idejat ta’ skemi ta’ kif huma, flimkien mal-Gvern, inkunu nistgħu nittrattaw il-prodotti li jinġabru u li allura se jkollhom l-impatt fuq il-waste stream tagħna. Jekk dak kollu jagħtina dan ir-riżultat u jkollna dawn l-iskemi għaddejin, jiena naħseb li nkunu għamilna breakthrough kbira u l-eco-contribution tkun laħqet parti importanti mill-iskop tagħha, u ċioè kif nittrattaw parti mill-waste stream qed ngħidu fridges, qed ngħidu cookers, qed ngħidu air-conditioners, qed ngħidu batteriji, qed ngħidu tyres, qed ngħidu l-firxa ta’ l-affarijiet kollha illi li kieku ma jkunx hemm dawn l-iskemi, xi mkien, xi ħaġa rridu nagħmlu bihom. Mhux li niġbruhom, għax ħafna nies ħasbu illi aħna l-iskop tagħna huwa biex niġbruhom, dik hija l-aktar parti faċli. Jien mhux dik tinteressani, kif niġbruhom, imma l-akbar uġigħ ta’ ras li għandu l-Gvern hu x’jagħmel la darba jinġabru. X’ħa nagħmlu bihom, kif se nittrattawhom? U allura li jinteressana bħala Gvern huwa li naraw is-settur privat jingħaqad mal-Gvern fi skemi speċifiċi li jissaħħu l-piż u l-impatt ta’ dawn il-prodotti kollha li għandhom fuq l-iskart f’pajjiżna, anki għaliex infakkar li waħda mill-għaxar prijoritajiet li tajtha importanza kbira u nibqa’ nagħtiha importanza kbira, huwa l-qasam ambjentali. Jiena nibqa’ ngħid li l-qasam ambjentali jokkupa pożizzjoni għolja ħafna fil-prijoritajiet tagħna għal żewġ raġunijiet, waħda għaliex għandha effett fuq il-kwalità tal-ħajja tal-familji tagħna, tagħna nfusna, però t-tieni għaliex huwa element importanti wkoll biex it-turiżmu f’pajjiżna jkun jista’ jimxi ’l quddiem.   

It-tieni parti tal-mistoqsija kienet dwar il-proġetti u diversi proġetti illi kellhom intoppi. Hemm proġetti li jkollhom intoppi, hemm proġetti li ma jkollhomx, hemm proġetti li huma kbar ħafna, hemm proġetti illi m’humiex daqstant kbar, hemm proġetti li għaddejjin b’xogħol illi mhux li jagħmilhom il-Gvern, il-Gvern huwa l-iżviluppatur bażikament illi però umbagħad jikkuntratta x-xogħol lill-kuntratturi partikolari. U l-kwistjoni kollha hija illi aħna la darba inkunu ħadna deċiżjoni biex immorru għal proġett nazzjonali, inkunu stabbilejna parametri, u dawn il-parametri jinkludu l-parametri finanzjarji. Jien nirrifjuta illi la darba inkunu aċċettajna u stabbilejna parametru finanzjarju b’xi mod jew b’ieħor naċċettawha qisu din xi regola normali li l-parametru finanzjarju jinqabeż. Jien naħseb unacceptable. U rrid ikolli l-ġustifikazzjoni biex dak jinqabeż u jekk hemm bżonn li nwaqqaf proġett biex niskopri x’inhi r-raġuni għaliex il-parametru finanzjarju qed jinqabez, allura nwaqqfu dak il-proġett u ma naħsibx li nkun qed nagħmel ħażin.  

Issa, jien ma waqqaftx proġetti biex inkunu għidna kollox, però tlabt rapporti dettaljati u fejn kien hemm bżonn bil-pariri ta’ l-esperti għax jiena dejjem nagħmel din il-kjarifika, din il-parentesi, aħna m’aħniex l-esperti, aħna l-politiċi, u allura niddependu kontinwament fuq il-pariri li jtuna l-esperti, aħna li rridu nirrejalizzaw illi la darba nkunu approvajna fuq livell politiku proġett partikolari li se jkun qed jixrob riżorsi ta’ pajjiżna, jiġifieri dak niddeċidihom fuq livell ta’ priorità. Jiena, il-Gvern meta jiddeciedi li jimxi bi proġett u dak il-proġett se jiswa l-flus, effettivament xi jkun qed jiddeċiedi? Qed jiddeċiedi li r-riżorsi limitati ta’ pajjiżna, minflokk jixħethom għal affarijiet oħrajn, se jixħethom għal proġett partikolari, għaliex dak il-proġett jista’ jkun mezz kif tistimola l-ekonomija, huwa investiment illi aktar il-quddiem jagħtina riżultati, u jkun ħa d-deċiżjoni bbażata fuq l-informazzjoni li tkun ingħatatlu.   

Jien ninsisti illi la darba jkun hemm parametri stabbiliti, dawk il-parametri nibqgħu sejrin bihom. U hemm xi proġetti iva, illi minhabba l-indikazzjoni li kellna u r-rapporti li kellna u se jaqbżu t-targets finanzjarju, sar intervent mill-Gvern biex nibqgħu fi ħdan it-targets finanzjarju jew inkella jekk dak it-target se jinqabeż, jinqabeż biss wara li nkunu aħna stess bħala Gvern fuq livell politiku, aċċettajna li huwa ġustifikat, li huwa sensibbli, li huwa tajjeb illi jinqabez dak għax se jtina benefiċċju akbar, jew għax fil-proċess wieħed jinduna li hemm diffikultà fuq naħa jew fuq ħaġa jew oħra. Dawn dejjem ikollhom dawn it-tip ta’ affarijiet.   

Però ma ngħidx illi l-Gvern daħal għal affarijiet li m’humiex affordable. Naħseb li l-Gvern f’kull deċiżjoni li ħa fis-snin illi għaddew biex jidħol għal ċerti proġetti nazzjonali, ħadhom b’viżjoni li tħares ’l quddiem u b’konvinzjoni li dawk il-proġetti partikolari se jkunu kruċjali, deċisivi biex jagħmlu dik id-differenza, jew fl-ekonomija ta’ pajjiżna, jew fil-kwalità tal-ħajja ta’ pajjiżna. L-isptar il-ġdid huwa eżempju tipiku, illi huwa proġett illi l-mira tiegħu hija li tagħti l-poplu Malti sptar illi jkun jista’ jkompli jigarantixxi l-ogħla livelli ta’ kura ta’ saħħa illi l-poplu tagħna mhux biss imdorri għaliha imma bi dritt jistenna. Però il-kwistjoni tkun illi jekk aħna nafu li dak il-proġett kellu jiswa tant, allura jrid ikun hemm kontroll kontinwu assolut fuq kemm qed jiswa dak il-proġett u jekk ikun hemm bżonn nintervjenu, nintervjenu.   

Reno Bugeja - PBS  

Prim Ministru, il-Gvern tiegħek qed jagħti importanza għad-dixxiplina finanzjarja u l-effiċjenza fl-aġenżiji tal-Gvern, għaliex fuqhom ukoll tiddependi l-kompettività tal-pajjiż. Issa donnu qed jirriżulta illi wara anki li ltqajt mal-kapijiet ta’ dawn l-aġenziji, dawn aġenżiji li għandhom ftit fihom qed jgħollu l-miżati jew jdaħħlu xi tariffi fis-sistema tagħhom li ovvjament ma tkunx ta’ piż fuq il-Gvern, din tolħoq il-kompetitttività. Kemm hi aċċettabli din u nixtieq ukoll nagħmillek mistoqsija oħra fuq il-kwistjoni tal-Maltacom. Inti għidt huwa ovvju li l-Maltacom għandha bżonn msieħeb strateġiku. Mill-esperjenza ta’ dan il-pajjiż rajna li kull meta daħħalna imsieħeb strateġiku, nirreferi għal bank, għal HSBC u għal-MIA spiċċaw biex għollew it-tariffi u ma jidhirx li kien hemm xi vantaġġ tanġibbli għal-ekonomija, għall-inqas kif nara jien.   

Prim Ministru  

Mela, l-ewwelnett dwar l-aġenziji, bħalma tafu jiena kelli laqgħa maċ-chairpersons u ċ-CEO’s ta’ l-aġenziji u l-entitajiet tal-Gvern, però dawk li ma jinkludux naturalment aġenżiji jew korporazzjonijiet li diġà għaddejin minn proċess ta’ ristrutturazzjoni. Per eżempju waqt il-laqgħa li kelli jien, ma kienx hemm l-Enemalta għax dak il-Ministru Austin Gatt qed jieħu ħsieb hu l-proġett ta’ ristrutturazzjoni, minn dawk il-korporazzjonijiet u kumpaniji tal-Gvern illi diġà huma suġġett għal-proċess dettaljat ta’ riforma u ristrutturazzjoni, dawk ma kienux mistiednin għal dik il-laqgħa. Però għall laqgħa li kelli ma’ l-awtoritajiet oħrajn kollha, attendew, kollha kemm huma. U hemmhekk il-messaġġ li jiena wassalt kien illi jien nistenna accountability mingħand kulħadd fil-livelli kollha, accountability finanzjarja, jiġifieri l-aġenżiji li qedhin jirċievu l-finanzi tal-Gvern biex ikunu jistgħu joperaw, allura anki jekk il-liġijiet jistabilixxu awtonomija fl-operat tagħhom, fid-deċiżjonijiet li huma jkunu qegħdin jieħdu fil-policy bħala awtoritajiet regolatorji, dak nirrispetta l-indipendenza tagħhom mogħtija skond il-parametri tal-liġijiet li aħna għaddejna mill-Parlament.   

Però fejn il-Gvern qed jipproponi finanzjament, jiena nistenna accountability. Issa lanqas nistgħu naċċettaw però li għaliex entità tkun xi tkun, sabet ruħħa f’sitwazzjoni ta’ deficit, minflok li tagħti rendikont ta’ kif jintefqu l-flus u tara hi stess kif issir aktar effiċjenti, tirrikorri għas-sempliċi soluzzjoni li tgħolli t-tariffi, jew li tivvinta tariffa. Dan m’huwiex aċċettabbli. Issa jista’ jkun hemm f’sitważżjonijiet fejn tariffa trid togħla però nkunu rridu nifhmu r-raġunijiet għaliex dik it-tariffa trid togħla, għaliex f’dan il-kuntest nirrepeti, fl-aspetti kollha issa hemm issue ta’ kompetittività. Issa jew se nitkellmu u mid-dehra se naħdmu bis-serjetà għal kompetittività ta’ pajjiżna jew inkella m’aħniex. Allura qegħdin ngħidu li fil-livelli kollha, is-soluzzjoni, l-ewwel eżerċizju li jrid isir huwa audit intern ta’ kif l-aġenzija qegħda topera, l-effiċjenza li qegħda tilħaq, fejn jistgħu jiġu ffrankati l-flus, fejn jistgħu jieħdu valur għola għall-flus li l-Gvern qed jgħaddi lill dawn l-aġenziji li huma fl-aħħar mill-aħħar, flus li ġejjien mit-taxxi li qed iħallsu l-poplu Malti u Għawdxi kollhu.   

Jiena dak in-nhar li kelli din il-laqgħa, infurmajt lill-aġenziji li sa l-aħħar ta’ Settembru se jitwaqqaf unit ġdid fi ħdan l-uffiċċju tal-Prim Ministru, illi xogħol dan il-unit ikun illi janalizza l-ispejjeż, l-ispiża u l-kriterji ta’ kif jintefqu l-flus mill-aġenziji kollha tal-Gvern. U dan il-unit se jkun empowered mill-Gvern biex jagħmel l-investigazzjoni biex jiġbor l-informazzjoni u biex jieħu jew jirrakkomanda miżuri f’każijiet fejn ikun jidhrilna li aħna nistgħu nieħdu valur aħjar għal flus li aħna qegħdin ninvestu, jew inkunu qegħdin ninvestu f’dawn l-aġenziji. Dan il-unit effettivament il-ħsieb hu li sa l-aħħar ta’ dan ix-xahar ikun twaqqaf u jkun beda jopera.   

Dwar il-Maltacom, le ma naqbilx mal-premessa li saret illi isma, fejn aħna morna għall-strategic partner għamilna xi żball. L-ewwelnett forsi l-eżempju tal-HSBC mhux preċiż għax fil-każ tal-HSBC il-Gvern biegħ is-shareholding kollu tiegħu. Din mhux strategic partner, il-Gvern ma’ xi ħadd fl-HSBC imma mal-HSBC, ma strategic partner nazzjonali, dak iva, aħna jiġifieri deċizjoni konxja ġibna lejn pajjiżna, skuzi ta’ l-akbar bank fid-dinja, u that is a feather in our cap. Il-preżenza tal-HSBC f’Malta bħala operazzjoni fissret ħafna u se nagħmel dan l-istatement u minn imerini nkompli nmerieħ sa l-aħħar ta’ ħajti. L-HSBC ġabet magħha bidla fil-kultura ta’ kif isiru l-affarijiet hawn Malta . U meta għexna żmienijiet ta’ meta tmur il-bank u tieħu l-loan għax inti tkun taf lill dak u lill-ieħor spiċċa dan, spiċċa, dawk kienu ż-żmien taż-żmien is-soċjaliżmu, spiċċa.   

Illum qegħdin f’sitwazzjoni fejn għandhek banek Maltin u l-HSBC li huma serji, li għandhom operazzjonijiet illi llum jikkompetu ma’ livelli internazzjonali, serjissimi u rikonoxuti bħala banek serjissimi. U dan hu l-benefiċċju li ġabet id-deċiżjoni li kien ħa l-Gvern illi jġib dan il-bank b’reputazzjoni internazzjonali u allura f’dan is-sens nirrikonoxieħ bħala strategic partner nazzjonali li għen biex il-pajjiż jagħmel din il-qabża ta’ kwalità li għamel mas-snin, u naħseb dik kienet id-deċiżjoni tajba, għaqlija, niddefediha u naħseb minn hu operatur jaf li dak li qed ngħid huwa veru. Li saret bidla radikali fil-mentalità, fil-kultura ta’ kif wieħed jopera ma’ banek, mas-serjetà ta’ l-affarijiet kif għandhom isiru mal-viabbilità, mal-feasability ta’ proġetti, ma’ kif tipprepara ruħek biex int stess ikollok proġett illi finalment ikollu s-suċċess tiegħu. Jiġifieri għar-rigward tal-HSBC naħseb illi l-argument ikun differenti. Għar-rigward iżda jekk l-HSBC għolliet it-tariffi, għax naħseb li l-mistoqsija kienet pjuttost marbuta ma’ dan il-punt, isma jista’ jkun li jiggwadanjajna minn ċerti affarijiet, però dak ifisser illi għolew ċerti tariffi, ċerti spejjez jiddependi, jiena ma rridx ngħaddi ġudiżżju. Però nerġa ngħid hemm sitwazzjonijiet fejn it-tariffi jridu jogħlew u fejn ikun hemm sitwazzjonijiet fejn ma jkunx ġustifikat għal żieda fit-tariffi jiġifieri llum, id-dinja ta’ llum, nerġa ngħid, hija dinja bbażata fuq il-kompetittività.        

Fis-settur privat bħalma anki hu l-Gvern, finalment meta jiġi biex jikkostja kollox, irid jgħid isma jiena kemm qed jiswini dan is-servizz? U jien nara kemm se jiġi jiswa. Jien naħseb li fl-opinjoni tiegħi li għar-rigward tal-HSBC partikolari, dik hija kwistjoni, jekk it-tariffi tagħhom huma għoljin hemm alternattivi. Min ma jogħġbux, jieħu l-alternattivi. Din hija r-realtà tal-kompetizzjoni. U naħseb li hija realtà li tikkontrolla ħafna mill-affarijiet, għax jiena ħa ntik eżempju differenti. Ħu l-mobile phones, ara l-mobile phones differenti. Issa hemmhekk fil-politika li ħa dan il-Gvern. Dan il-Gvern jiġifieri mmexxi mill-Partit Nazzjonalista, li ġie kkritikat meta ddeċieda illi jilliberizza l-qasam tat-telefonija f’pajjiżna, u kienu qalulna li l-Maltacom se titlef l-impjieg. Ir-riżultat x’inhu? Mhux it-tariffi għolew issa, ħa nibqgħu fuq l-istess punt, imma traħsu u hemm kompetizzjoni kbira bejn l-operaturi biex minn iraħħas l-iżjed, u l-benefiċċju finalment gawdieħ il-konsumatur. Plus illi għandek teknoloġija illi hija dejjem avvanzata.  

Fuq il-MIA, jiena anki hawnhekk ngħid, l-MIA hemm kuntratt, hemm agreement, huwa l-Management Agreement fl-MIA mal-Vienna International Airport, again l-iskop huwa li permess tiegħu naslu biex il-livell ta’ servizzi li aħna nagħtu fl-airport internazzjonali tagħna, jkun ta’ livell li jikkompeti ma dak ta’ airports internazzjonali oħrajn. Hemm ftehim illi jirregola ċerti affarijiet. Hemm ċerti affarijiet illi jistgħu jagħmlu l-operaturi, hemm ċertu affarijiet oħrajn illi ma jistgħux jagħmlu mingħajr il-kunsens tal-Gvern. Jiġifieri fejn hemm kwistjoni ta’ tariffi li l-MIA timponi, dawk jistgħu jsiru skond il-ftehim illi aħna nnegozjajna magħhom.   

Jiġifieri jiena bir-rispett kollu ma naħsibx naf li mistoqsija, jiġifieri imma ma naħsibx illi s-sitwazzjoni ta’ fejn morna ta’ strategic partner hija kwistjoni ta’ isma ma mmorrux għal strategic partner għax-imbagħad it-tariffi jogħlew. Ma naħsibx li huwa hekk jiena fil-każ tal-Maltacom, jekk tippermettili, b’mod aktar b’saħħtu. Il-verità hija din. Il-Maltacom qiegħda fil-fażi ta’ żvilupp tagħha, l-ewwel nett fejn irreġistrat suċċessi kbar tul is-snin, irreġistrat suċċessi kbar tul is-snin. Però t-teknoloġija nafu kif qed tizviluppa u nafu li f’dawn l-aħħar ftit snin ir-ritmu ta’ l-iżvilupp tat-teknologija kiber b’mod qawwi ħafna.   

Issa wasalna f’punt fejn inkunu rridu nieħdu ċerti deċizjonijiet li jfissru investimenti ta’ miljuni kbar ta’ liri. Jidhirli, jidhrilna bħala Gvern, anki l-pariri li nirċievu, anki dak li jagħmlu pajjiżi oħrajn, illi bil-parteċipazzjoni ta’ partner strateġiku illi hu stess jgħin biex il-Maltacom tieħu l-aħjar deċizjonijiet possibbli biex tmur għall-aħjar teknoloġija illi hija neċessarja għall-pajjiżna u biex l-istrategic partner allura mhux biss joffri l-expertise imma anki jgħin biex jintagħżlu l-aħjar soluzzjonijiet għal-pajjiżna, naħseb li huwa kruċjali. Kruċjali għal futur ta’ pajjiżna. Għaliex jekk ma nagħmlux hekk u jekk nibqgħu magħluqin ġo qoxritna, allura se jasal il-mument iva, illi mhux għax jiġi strategic partner jgħolli t-tariffi. Ikollna ngħollu t-tariffi bilfors, għaliex inkella jekk aħna naqaw lura u ma nibqgħux navvanzaw mat-teknoloġija, se nispiċċaw jew ikollna nissussidjaw il-Maltacom. Jekk nissussidjaw il-Maltacom mingħajr it-tariffi mhux xorta mit-taxxi tagħna se joħorġu! At the end of the day, meta tikkunsidra kollox, xorta finalment qed tieħu inti mill-bwiet tal-Maltin u tal-Għawdxin. Jiġifieri l-kunċett kollu huwa illi aħna nġibu partner illi jgħina nsibu l-aħjar triq teknoloġikament moderna li tista’ tiggarantilna illi l-Maltacom tibqa, tibqa kompetittiva però fuq il-livelli li aħna mdorrijin u nafuha.

Omar Cutajar - di-ve.com

Ftit qabel tkellimnt fuq l-eco-contribution u semmejt kif hemm kummissjoni li minn naħa tar-rappreżentanti ta’ l-istake holders u xtaqt insaqsik, x’inhu l-iskop li jkun hemm commission li t-terms of reference tagħha se jkunu li joħorġu bi skemi għal waste collection meta s-suq ta’ waste collection huwa dominat minn aġenzija tal-Gvern il-WasteServ. Din mhix tagħmel sens.  

Prim Ministru  

Hu paċenzja nerġa nirrepeti dak li għidt, mhux il-Waste Collection. Il-Waste Collection assolutament iva naqblu li hija l-aktar parti faċli, collection li tiġbor l-iskart. Dik hija l-aktar parti faċli u dak qatt ma kien l-iskop ta’ l-eco-contribution, qatt. L-iskop tal-eco-contribution u l-iskop tal-politika tal-Gvern huwa, la darba tiġbor l-iskart x’ħa nagħmlu biħ? Il-fridges, il-cookers illi għal tant snin rajnihom fuq il-ħitan tas-sejjieħ fl-għelieqi tagħna, jekk irridu li ma narawhomx izjed fil-ħitan tas-sejjiegħ tagħna, la darba niġbruhom x’se nagħmlu bihom? Il-ħadid, il-parts tagħhom, il-gass li fihom, x’se nagħmlu bihom? Se naħarquhom, se nitfgħuhom f’xi landfill, se nitfugħhom il-Magħtab? X’se nagħmlu bihom? U l-iskop huwa illi aħna l-Gvern, flimkien ma’ l-operaturi ekonomiċi noħorġu bi skemi li mhux ikunu skemi ta’ kif jinġabru imma x’tagħmel bihom la darba jinġabru. Dan hu l-objettiv illi aħna għandna u jiena din l-informazzjoni li għandi però ma rridx ngħaġġel, hemm il-kummissjoni li se titwaqqaf u nħallu l-kummissjoni tasal għal-konkluzjonijiet tagħha, jew rakommandazzjonijiet tagħha.   

L-iskop tal-kummissjoni huwa illi jiġu proposti skemi illi l-focus tagħhom ikun kif tittratta dan l-iskart, u l-loġika tant hi ċara għaliex aħna tant hu hekk il-liġi li għaddejna tgħid ċar u tond. Fejn l-operatur jipproponi skema li tkun aċċettata mill-Gvern li tkun tittratta l-iskart, mhux li tiġbor l-iskart, għax li tiġbor l-iskart naqbel miegħek hemm operaturi differenti biex jiġbruħ. Imma li tittratta l-iskart il-liġi stess tgħid li f’dak il-kaz il-Gvern jista’ jeżenta lill-operatur mill-ħlas tal-eco-contribution. Tant hu veru li dan kien u hu u jibqa l-objettiv ta’ l-eko-kontribuzzjoni.   

Jiena dejjem għidt din mhux xi kontribuzzjoni biex aħna nżidu r-revenues tal-Gvern, assolutament mhux dak l-iskop. L-iskop huwa illi aħna nibdew għall-ewwel darba f’pajjiżna nidħlu f’dawn it-tip ta’ skemi illi jkunu skemi li jkunu qed jitħaddmu bejn il-Gvern u bejn l-operatur innifsu f’setturi differenti, jistgħu jkunu l-bottlers, jistgħu jkunu l-importaturi tal-white goods, jistgħu jkunu aġenziji oħrajn.  

Maria Teresa Portelli - RTK

Aktar kmieni semmejt il-kwistjoni ta’ l-immigranti illegali, ovvjament ma’ dawn l-immigranti illegali jiddaħħlu wkoll numru ta’ tfal li wħud minnhom ukoll ma jkunux akkumpanjati. X’taqtek tikkumenta ftit fuq is-sitwazzjoni ta’ dawn it-tfal f’Malta u anki fuq dawk il-postijiet speċifiċi illi huma jinżammu fihom.  

Prim Ministru  

Il-parti ta’ tfal ma qegħdtx nidħol fid-dettalji tagħha però hija forsi l-aktar parti sensittiva u tajniha l-importanza tagħha, tant hu hekk illi biddilna l-policy ukoll ta’ dak li għandu x’jaqsam ma’ tfal li taħt l-ebda ċirkostanza t-tfal ma jkunu f’sitwazzjoni ta’ detention center imma li jkunu jistgħu jintegraw irwieħhom billi nipprovdulhom anki l-possibbiltà ta’ aċċessibiltà ta skejjel għas-servizzi kollha li jkun hemm bżonn għax it-tfal naturalment, jiena nibqa ngħid iċ-ċirkostanzi kważi dejjem tinduna li huma kemm l-individwi kif ukoll it-tfal vittmi ta’ ċirkostanzi. Vittmi innoċenti ta’ ċirkostanzi, aħseb u ara t-tfal. Hawnhekk irrid nirrikonoxxi li tlabna anki l-għajnuna minn naħa tal-knisja, u l-knisja offriet din l-għajnuna biex aħna nkunu nistgħu nakkomodaw jew nipprovdu alternattivi f’dak li għandu x’jaqsam mat-tfal.   

Naturalment Alla ħares mhux hekk. Jiġifieri l-Gvern hawnhekk għandu bżonn l-għajnuna ta’ kulħadd, għandu bżonn l-għajnuna tas-soċjetà ċivili, għandu bżonn l-għajnuna anki tal-Knisja, u napprezza immensament l-appoġġ u l-għajnuna tal-Knisja li anki ngħatat u ġiet offruta wkoll tul dawn l-aħħar ġranet, preċiżament biex inkunu nistgħu nindirizzaw din il-kriżi, għax m’hemmx mod kif niddefiniha. Però anki l-Ministru Dolores Christina u allura bl-aġenzija Appoġġ, it-termini ta’ referenza li għandha illi tat attenzjoni partikolari għal bżonnijiet tat-tfal illi jkunu nqabdu f’din is-sitwazzjoni li jkunu ġew ukoll mal-klandestini, biex ikunu ċerti illi t-tfal ikunu l-inqas li ntlaqtu, biex malajr kemm nistgħu nsibulhom l-aħjar soluzzjonijiet.   

Fr Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

Waqt li qegħdin hawnhekk, illum skond l-istqarrija tal-bieraħ il-posta mhix qed titqassam, ir-raġuni hija li n-nies li bagħtu mill-IDSL jew ma sabuhomx tajbin u bagħtuhom lura u spiċċaw barra. Fl-istess ħin kien hemm ir-recruitment tal-Forzi Armati u minn informazzjoni illi għandi jiena hu, li fejn is-soltu kienu japplikaw 1000 ruħ bħalissa qiedhin għaddejjin ir-recruitment procedures, jiġifieri għadhom mhux aċċettati 70 ruħ biss. X’tgħidlek dan fuq il-poplu Malti? X’inhu l-messaġġ li qed joħroġ minn dawn il-fatti? u l-istess tal-buses li l-Gvern iġibhom u jħallas il-buses biex iżommuhom ġewwa.   

Prim Ministru  

Dawn huma l-issues li rridu nindirizzaw, il-bidla fil-kultura, il-bidla fil-mentalità, il-bidla fil-work practices, il-livelli għolja ta’ accountability. Issa qed issemmi tal-buses, dan jista’ jkun li jien b’xi mod jew ieħor jew il-Gvern b’xi mod jew ieħor jaċċetta li nissussidjaw karozza tal-linja b’eluf kbar ta liri u mbagħad inkunu nafu illi karozza ma tintużax? Dan jista’ jkun li naċċettawħ aħna? Assolutament ma jistax ikun illi dan it-tip ta’ affarijiet inħalluhom jiġru, u allura jiena għalhekk dejjem ngħid riformi, ristrutturazzjoni, accountability sħiħa u mmorru għall-ogħla valur possibbli għall-flus illi aħna qegħdin namministraw fl-isem il-poplu Malti li ġejjin mit-taxxi li qed iħallas il-poplu Malti.   

Jiena forsi ftit preokkupat fis-sens li għandu x’jaqsam mal-għażliet tal-poplu Malti fid-dinja tax-xogħol. Dan huwa xenarju kumpless ħafna. L-analizi li sar il-Joint Assessment Paper li semmejt ftit jiem ilu, u anki n-National Action Plan f’ċertu sens, jidħlu f’dan l-aspett. Jidher illi l-poplu Malti in ġenerali qed jagħmel għażliet illi huma għażliet li jmorru għal ċertu tip ta’ postijiet tax-xogħol, però jirrifjutaw postijiet tax-xogħol oħrajn. Iżda din mhux xi ħaġa ġdida imma donna qegħda tiżdied, għax jiena anki issa erġajt irċevejt ilmenti qawwija mingħand kuntratturi tal-bini li mhux qed isibu ħaddiema biex jaħdmu fil-proġetti li għandhom fil-privat, issa mhux tal-Gvern. U allura din il-pressjoni qawwija ħafna biex aħna nagħtu l-permessi ħalli jiġu ħaddiema barranin biex jaħdmu hawn Malta bil-work permits. Fil-qasam tat-tibjid, tal-kostruzzjoni, tax-xogħol fil-concrete, fil-qasam ta’ tqegħid ta’ madum u mhux qed isibu. Issa tul ix-xhur illi għaddew, anki jien meta kont għadni Ministru għall-Politika Soċjali, kont inkarigajt lill-ETC biex naraw jekk hux vera dan u jirriżulta, iva hekk qed jirriżulta. Mhux qed isibu, min għal raġuni u min għal oħra, min jgħidlek għax għandi ċertifikat tal-mard, minn jgħidlek għax dik mhix il-parti tiegħi.   

Hemm dan is-shift u waħda mill-akbar sfidi hi li neżaminaw fid-dettall ir-raġunijiet, u waħda mill-affarijiet li wieħed għandu jeżamina huwa x’abbuż qed ikun hemm fis-sistema? Għaliex hemm min jargumenta illi l-benefiċċju li aħna nagħtu tad-dizimpjieg li nagħtuħ għal-sitt xhur imbagħad wara sitt xhur il-benefiċċju jaqa’ għal social assistance, ir-relief. Il-mistoqsija wħud jagħmluha jgħidulhek isma d-differenza bejn dak il-benefiċċju u n-national minumum wage mhix kbira biżżejjed. Bir-rizultat li dak li jkun, ikun jaqbillu jibqa’ jgħix bil-benefiċċju, imbagħad jagħmel xi job xi mkien ieħor illi jew mhux iddikjarat jew part-time jew x’naf jien. U meta tgħodd id-dħul bejn dawn iż-żewġ affarijiet, bejn il-benifiċċju u l-flus li jkun qed idaħħal jew b’mod illegali jew inkella mhux dikjarat jew whatever, allura taqbeż in-national wage, allura dak li jkun jgħid, isma mela allura jiena nibqa’ fejn jien, aħjar hekk milli mmur naħdem fil-ġebel. Issa jien m’għandix dubju li dik hi l-isfida, iva, u li għandna bżonn nindirizzawha. In-National Action Plan fuq l-Employment ssemmi speċifikament dak li ngħidulhom active employment measures li għad irridu niżviluppawhom ftit iżjed imma rridu naraw, fl-opinjoni tiegħi, miżuri li nistgħu nieħdu biex aħna nattakkaw f’dan il-kuntest l-abbuż fis-sens li qed insemmi jiena.   

Jien naħseb li nieħu l-okkażjoni biex inwassal dan il-messaġġ lill-kulħadd. Dan il-Gvern huwa determinat illi jattakka l-livelli ta’ abbużi kullimkien. Issa dak ifisser illi l-livelli kollha qed ngħid għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-impjiegi kif kont qed insemmi però qed ngħid ukoll għall-ħlas ta’ VAT. Qed ngħid ukoll għall ħlas ta’ l-Income Tax, qed ngħid ftit ta’ ġranet ilu illi minn naħa tad-Dipartimenti, jingħataw, ikun hemm l-enforcement u li jsiru l-investigazzjonijiet biex il-ħlasijiet li għandhom isiru, isiru u jsiru skond il-liġi.  

U naħseb din il-kultura ta’ serjetà għandna bżonn indaħħluha. Ħaġa oħra wkoll la darba ġietni l-okkażjoni. Jien  nikkonferma dak li deher fil-gażżetti, jidhirli li hemm xi ħaġa illum ukoll illi minn hawn u ftit ġranet oħra se nkunu qed inħabbru regolamenti ġodda għal dak li għandu x’jaqsam ma’ multi u pieni f’dak li għandu x’jaqsam għal dak li jitfa l-iskart u jħammeġ fit-toroq u se jkunu multi ħorox, għaliex mhux aċċettabli illi l-Gvern jonfoq il-flus biex imur inaddaf triq, u f’inqas minn 8 siegħat, 9 siegħat wara jidħluli rapporti jew jidħlu rapporti illi l-istess triq reġgħet tħammġet. Vilment xi ħadd illi jmur u tefa’ l-affarijiet tiegħu f’nofs ta’ triq. Kelli diversi rapporti f’dawn l-aħħar ġranet illi kwazi tibda tgħid imma dan għaliex? Għax insaqsieha l-mistoqsija. Hekk jiġifieri f’daqqa waħda issa kulħadd għax tmur tnaddaf immur nerġa nħammeġ l-istess post li tnaddaf? U avviż, ara ma jiġix xi ħadd jipprova jipprotesta illi issa l-pieni huma ħorox iżżejjed. Jiġifieri l-pieni se ninsisti u nibqa ninsisti illi jiġu mponuti u nittama illi anki fil-livell tal-qrati tagħna meta niġu għas-si u n-no, mhux biss iħaffu fil-proċessi għax dan huwa ta’ interess nazzjonali, imma anki jaraw dal-ksur bħala ksur serju kif qed naraħ jien ukoll. U għalhekk il-messaġġ huwa li l-pieni qed nogħlluhom biex l-affarijiet nibdew narawhom b’iżjed serjetà milli konna qed narawhom.  

Pamela Hansen – The Sunday Times  

Fil-fatt kont se nsaqsik fuq dan l-aħħar suġġett li semmejt inti. Jiena li tinkwetani, nisimgħu ħafna stejjer fuq il-wardens li xi kultant jaġixxu esaġerat. Jien li qed tinkwetani huwa li dawn il-wardens flok veru qed jagħtu l-pieni u jistħoqqilhom nies li semmejt inti, per eżempju, nies li joħorġu għax xogħol filgħodu, jekk per ezempju taż-żibel jekk jiġi fis-sagħtejn, bilfors iridu joħorġuh meta joħorġu għax-xogħol. Nisperaw illi l-wardens mhux lill-dawn in-nies se jibdew jtuħhom dawn il-multi qawwijin. Dik l-ewwel ħaġa, it-tieni ħaġa inkwetajt ruħi fuq li għidt inti fuq l-accountability ta’ l-aġenziji għax jiena fl-opinjoni tiegħi naħseb li audits interni kienu jsiru qabel u nimmaġina li anki l-analizi ta’ l-infiq kien isir, vuol dire kif issa se jkun hemm differenza. Dik l-oħra u fuq il-buses forsi jiena ċinika, però ilhom jabbużaw l-operaturi tal-buses, nafuhom l-operaturi tal-buses, kulħadd jafhom hawn Malta . Mhux qed nagħlqu l-istalla wara li ħarab iż-żiemel? Fuq din tal-buses, ma jmissux sar speċi ta’ agreement minn qabel li jista’ jassigura li dawn il-buses ikunu wżati għal xiex il-Gvern wara kollox qed jissussidjahom?              

Prim Ministru  

Iva, tlett punti għar-rigward tal-wardens. Iva jiena dejjem ninsisti illi l-wardens għandhom jagħmlu d-dmir tagħhom kif għandu jkun. Jien ma naqbilx però min ikkritika l-wardens għaliex kienu joqogħdu mistoħbijin. Kienet saret, ma nafx jekk tiftakrux, kritika sħiħa li l-wardens joqogħdu mistoħbijin. Jien ma naqbilx ma dik il-kritika. Jien mhux qed ngħid Pamela mhux inti, jiena aktar ngħid skużi mhix kwistjoni ta’ warden moħbi jew le. Int ksirt il-liġi jew le? Issa jekk kienx moħbi jew kienx fil-beraħ x’differenza tagħmel? Jekk ksirt il-liġi ħallas il-multa. X’affarijiet dawn! Ir-raġunament sinċerament tiegħi u sar plejtu sħiħ għax dawn kienu moħbijin jew mhux moħbijin, issa trid tirrispondi wkoll għal dak it-tip ta’ affarijiet.   

Jien nistenna illi min hu responsabbli għal enforcement f’pajjiżna, issa pulizija, wardens, spetturi tad-dwana, huma minn huma, qed inħallsuhom biex ikunu enforcement officers serji, onesti, però li jkollhom il-kuraġġ li jimplimentaw il-liġi. Tajjeb issa, il-wardens se jkollhom rwol f’dan il-qasam. Naħseb illi wieħed mill-messaġġi li aħna rridu nwasslulhom huwa preċiżament il-punt li għamilt inti Pamela. Jiġifieri Alla ħares issa nibdew nippenalizzaw lill minn ikun qed jagħmel l-affarijiet kif għandu jagħmilhom. Għax inkella aħna stess nimminaw il-kredibilità ta’ l-enforcement agencies tagħna. U dak jiena all for, u naqbel perfettament.   

Dwar il-punt ta’ l-audits iva kull aġenzija għandha , mhux kollha għax għandhek aġenziji kbar u għandek aġenziji oħrajn żgħar li xorta waħda qed jonfqu flus tal-Gvern u skoprejna illi inti għandek, jekk għandek 30 organizazzjoni, mela għandek 30 awditur. Issa aħna qed ngħidu skużi imma dan jagħmel sens? Jew għandhek aġenziji oħrajn żgħar illi minflok ikollhom internal auditor tagħhom li huwa okkupat ġurnata f’ġimgħa, minflok li noperaw hekk, aħna stess nipprovdu common pool ta’ servizz ta’ auditing, book keeping u hekk huma jagħmlu użu ta’ dawn l-awdituri bi ħlasijiet u aħna nkunu qegħdin naqdu użu aħjar mill-finanzjament. U hekk ifisser li l-aġenzija partikolari mhux innaqsilha l-ispiża għax l-objective huwa li tagħmel użu aħjar mill-flus li jiena, il-Parlament ikun qed jivvota dik l-aġenzija, biex jien inkun nista’ ntejjeb is-servizz tagħha. Tagħti servizzi aktar kompluti lill-klienti tagħha jew whatever.   

Jiġifieri hemm eżerċizzi illi jien nemmen illi għandna nagħmluhom. Issa jekk setgħux saru qabel, jekk sarux jew le, jien ma nogħqodx nirraġuna b’dak il-mod. Jien ngħid x’hemm bżonn isir illum u let’s do it. Anki jekk hemm bżonn li nirrevedi ċerti deċiżjonijiet li jiena kont parti minnhom, li jiena tkellimt favur tagħha imma jekk hemm bżonn li jiena nbiddel dik id-deċiżjoni, ma niddejjaqx assolutament. Ma nidejjaqx inbiddilha. Iċ-chairpersons għidtilhom ukoll, ara ma xi ħadd minnhom jaħseb illi għandu xi ċens perpetwu. Jiena bħala Prim Ministru nirriżerva d-dritt, din dehret f’xi gazzetta, naturalment xi ħadd li kien preżenti mar jgħidha lill xi ġurnalist, però stajt għidtha jien. Però jien liċ-chairpersons għidtilhom, ħadd minnkom m’għandu ċens perpetwu. Jiena u l-Gvern għandna dritt inbiddlu anki biex inkunu biddilna, jiġifieri mhux bilfors irid ikun hemm xi raġuni li qed ikun hemm xi suspett, jew xi ħaġa ħażina. Le, ħadd m’għandu jaħseb illi għandu xi ċens perpetwu ta’ xi pożizzjoni ta’ chairperson f’xi kummissjoni jew xi aġenzija jew korporazzjoni. Jekk hemm bżonn inbiddlu u jidhrilna li wasal iż-żmien li nbiddlu. Hekk se nagħmlu u m’għandniex għalfejn noqogħdu nagħtu ebda ġustifikazzjonijiet.     

Dwar il-buses, effettivament agreement hemm. Hemm per eżempju agreement li jgħid li d-drivers għandhom ikollhom uniformi. Issa dalgħodu jien u ġej ħarist lejn kull bus li nzertajt għaddejja fit-triq, u ma rajt lil-ħadd minnhom b’uniformi. Ħadd, imma hemm agreement li jgħid hekk. Issa hemm agreement li jgħid li l-Gvern jiddeċiedi hu r-rotot f’pajjiżna. Illum naqra fil-gazzetta jidirhli fl-Orizzont illum jekk inhu rrapurtat tajjeb, biex inkunu għidna kollox, illi s-Sur Spiteri qed jgħid, isma le m’hemmx qbil u għalhekk ir-rotot ma jsirux. Ir-rotot ma jsirux x’jiġifieri? Ir-rotot niddeċidihomx jien. Jiddeċidihom il-Gvern. Qatt ma kkonċepejna li r-rotot aħna rridu ninnegozjaw x’hemm bżonn u x’mhemmx.   

Jekk illum jirriżulta li għandna bżonn rotta partikolari għall-industrial estate ta’ Ħal Far, fejn issa ċċaqalqu żewġ fabbriki kbar u hemm bżonn partikolari hemmhekk, u jekk hemm servizzi oħrajn fuq in-naħa ta’ Ħal Far u jekk hemm bżonn iva, serviżż ta’ transport, x’jiġifieri jiġi xi ħadd jgħidli illi issa rrid ninnegozja, x’ninnegozja? Jien għandi dritt fl-agreement bħala Gvern illi r-rotot li huma bżonjużi f’pajjiżna, l-Università, hemm bżonn intejbu r-rotot. X’jiġifieri se nispiċċa se ninnegożja issa r-rotot? Unacceptable. U allura jiena ngħid l-ewwel pass huwa ejjew nirrikonoxxu li hemm agreement, dak l-agreement jista’ jistabilixxi ċerti parametri x’sar u x’ma sarx minnu dan? U qabel ma nara dak kollu in place, jien mhux lest li niddiskuti xejn iżjed. La żidiet, la xejn, irrid nara l-affarijiet jiġru. U meta nara li jkun hemm titjib fis-servizz, allura imbagħad nibdew nitkellmu.   

Jiena nirrikonoxxi, tajjeb illi ma tistax tiġġeneralizza, li hemm bus drivers u bus owners li huma onesti u l-affarijiet jagħmluhom kif għandhom jagħmluhom u jiġifieri ma tistax tiġġeneralizza. Però nirrikonoxxu wkoll illi l-opinjoni pubblika, il-ġudiżżju pubbliku fuq is-servizz pubbliku leaves much to be desired. U l-impressjoni u l-perception hemm barra hija li kull darba niftehmu ngħollu t-tariffi, imbagħad ma jsir xejn.   

Mela issa għal ġid anki tal-bus owners ejja naqilbuha din. L-ewwel nagħmlu, imbagħad intejbu. Naraw daqsxejn l-ispejjeż kif ikunu, fejn nistgħu ntejbu. Imma l-ewwel issir id-differenza, ħalli l-pubbliku jkun jaf illi jekk se jintalab illi jġorr parti mill-piż, allura jkun qed jġorr parti mill-piż għax għandu servizz aħjar, għax għamel rotot ġodda, għax hemm anki l-kwistjoni ta’ konnessjoni bejn l-irħula. Anki l-kwistjoni ta’ tħaris ta’ buses, fl-opinjoni tiegħi għandna nitkellmu. Jekk hux kbar, jew għandniex nitkellmu fuq tip ta’ bus differenti. Anki l-kwistjoni tal-flotta, jiġifieri jiena jgħiduli li hemm 505 buses, però jgħiduli li hemm numru minnhom qegħdin ġo xi għalqa dawn. Allura jien għandi nħallas is-sussidju għal bus li qiegħda f’għalqa?   

Jista’ xi ħadd jispjegali b’liema loġika jista’ l-Gvern ikun ġustifikat li jħallas sussidju għall-bus li mhix qiegħda topera? U allura dawn huma punti li huma effettivament, issa pjuttost sens komum. Mill-att pożittiv nerġa ngħid illi ma nistgħux niġġeneralizzaw li s-servizz tal-buses tagħna effettivament ikopri ħafna mir-rotot illi aħna għandna, li ħafna drabi jkun servizz li jkun on time. Però li għandu spazju għall-improvement qawwi. Issa ma nidħlux fid-dettal għax se nispiċċaw, parti mid-diskussjonijiet li għaddejjin bħalissa jinkludu wkoll illi jekk se niftiehmu, irid ikun hemm ċar u tond penalties diġà hemm. Il-kwistjoni hi minn qed jinforza, min huwa responsabbli għall-enforcement, jekk għandux tkun l-association, jekk għandux ikun ADT u effettivament jekk nispiċċawx jew se npoġġiha mod ieħor, u l-mod effiċjenti ta’ kif inkunu nistgħu nippenalizzaw mingħajr ma noqogħdu nistennew xi 6 xhur, 8 xhur, sena, sakemm dak li jkun jirrealizza biex l-iżball ma jerġax jsir.   

Charles Muscat – In-Nazzjon

Prim Ministru, f’dawn il-jiem li għaddew, l-istudenti universitarji li se jiggradwaw f’Novembru li ġej irċevew karta mill-Università biex iħallsu Lm10 għal gradwazzjoni. Issa din mid-dehra ġiet irtirata minn naħa tal-Gvern, però minn naħa l-oħra, l-Università tilmenta li għandha nuqqas ta’ finanzi. Kif jista jinħoloq bilanċ?  

Prim Ministru  

L-ewwelnett fuq din ta’ l-Lm10 ħareġ stqarrija l-Ministru Louis Galea u prattikament ma għandi xejn xi nżid magħha. Però l-punt li qed issemmi inti li huwa assolutament importanti, jiġifieri jiena waħda mill-prijoritajiet, mill-10 prijoritajiet li kont indikajt, tittratta preċiżament il-qasam kollu edukattiv f’pajjiżna. Aħna l-ġejjieni ta’ pajjiżna jiddependi, kif dejjem iddependa s’issa, ma skoprejniex l-Amerika, kif dejjem iddependa. Jiddependi fuq l-investiment tagħna fis-sistema edukattiva li tibda minn kindergarten, anzi illum qed ngħidu tibda qabel mill-kindergarten u tibqa’ tiela, tiela, tiela sal-ogħla livelli tal-Università, inkluż l-opportunitajiet li issa nfetħu għall-istudenti tagħna fl-Unjoni Ewropea, biex jkomplu l-istudji tagħhom barra minn Malta . Dak huwa r-range, u m’għandhiex dubji illi pajjiżna jista’ jkompli jiżviluppa, anki għaliex l-analiżi ta’ l-ekonomija tagħna, fejn hi miexja, fejn hu l-potenzjal tagħha li tikber? Fejn fil-fatt diġà qegħda tikber, fejn hemm interess qawwi, qawwi ħafna f’pajjiżna, fil-qasam tas-servizzi finanzjarji, anki hawn noqgħod pass lura għax l-aħjar li titkellem meta l-fatti jitkellmu waħedhom, aktar milli nitkellem jien. Imma hemm il-potenzjal enormi. Dawk l-oqsma kollha li fihom pajjiżna jidher li għandu l-potenzjal li jikber b’mod qawwi, kollha huma t-tip ta’ oqsma li jirrikjedu livell ta’ edukazzjoni li huwa sostanzjalment għoli.   

Mela aħna rridu nkomplu ninċentivaw liż-żagħżagħ tagħna, biex ikomplu bl-istudji tagħhom, u mhux hekk biss. Aħna wasalna fi żmien li mhux biss ninċentivaw liż-żagħżagħ tagħna jkomplu l-istudji tagħhom imma anki b’mod mingħajr ma tobbligahom, però li tistimulhom, jagħmlu għażliet ta’ karrieri li pajjiżna għandu bżonn illum u li x’aktarx se jkollu bżonn fuq medda ta’ 10 snin oħra. U mhux l-għażla ta’ karrieri tradizzjonali illi għal ċertu żmien kienu bżonnjużi għal pajjiżna, però għaż-żmienijiet ta’ llum, issa wasalna f’mument fejn l-għażliet għandhom imorru fuq affarijiet oħrajn. Fuq karrieri oħrajn li joffru potenzjalment ħafna aktar opportunitajiet ta’ xogħol u ta’ xogħol ta’ kwalità.   

F’dan il-kuntest kollu allura, il-Ministru Louis Galea beda proċess aktar kmieni din is-sena, ta’ reviżjoni tal-qasam kollu u ta’ kif jiġi ffinanzjat is-settur edukattiv. Hawnhekk qed nitkellmu mhux biss stipendji imma qed nitkellem fuq il-finanzjament ta’ l-Università, il-finanzjament tal-MCAST, qed nitkellmu fuq dan kollu.   

Mingħajr ma nikxef sigrieti, imma fil-laqgħa li jiena kont għamilt mal-Ministri fil-Girgenti, bi preparazzjoni għal budget għas-sena 2005, però bi pjan li jimraħ fuq 5 snin, jifrex fuq 5 snin, u jmur għall-2010. F’dik il-laqgħa, jiena, flimkien mal-Ministri, ppruvajna nidentifikaw liema se jkunu l-focal points, il-prijoritajiet ewlenin għal pajjiżna, f’dawn il-ħames snin u dan biex inkunu imbagħad, abbażi ta’ din id-deċiżjoni, inkunu nistgħu nagħżlu l-prijoritajiet u allura fejn nixħtu r-riżorsi tagħna u l-investimenti tagħna u l-finanzi tagħna.   

Mhux qed nikxef sigriet jekk ngħid illi wieħed mill-pilastri illi ġew identifikati huwa l-qasam ta’ l-edukazzjoni, fil-livelli kollha tiegħu u se jkun hemm pjan dettaljat preċiżament li qed jitfassal dwar l-iżvilupp tal-qasam fil-livelli kollha tiegħu u hu allura l-element ta’ finanzjament ta’ l-eżerċizzju kollu. Jiena naħseb, nemmen illi hawnhekk il-pajjiż qed jinvesti fil-ġejjieni tiegħu u allura li hemm bżonn isir isir.   

Having said that imma, issa biex nagħmel din il-cover up, xorta rrid nitlob l-ogħla livelli ta’ accountability, mill-amministrazzjoni ta’ l-Università, mill-amministrazzjoni tal-MCAST, mill-amministrazzjoni tal-Junior College, mill-iskejjel tagħna, irrid nara daqxejn l-operazzjoni kollha, anki jiena bħala Gvern inkun ċert illi l-flus li aħna qegħdin ninvestu, qegħdin effettivament jintużaw bl-aħjar mod possibbli, bl-inqas ħela u bl-aħjar vantaġġ għas-sistema edukattiva. U allura l-unit li jiena semmejt aktar kmieni, se jkun unit ukoll li jidħol fl-ispiża ta’ l-Università u ta’ l-istituzzjonijiet edukattivi oħrajn f’pajjiżna.  

Tajjeb sinjuri, nirringrazzjakhom.