LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

 Berġa ta’ Kastilja
Is-Sibt 9 ta’ Ottubru 2004

Prim Ministru  

Bonġu lill-kulħadd.  Grazzi talli ġejtu dalgħodu għall-apuntament regolari tagħna ta’ darba kull xahar. Naħseb illi mill-aħħar laqgħa li kellna, kellna erba’ ġimgħat ta’ attivitajiet waħda fuq oħra, ta’ inizjattivi differenti, din il-ġimgħa partikolari, fl-aħħar ġimgħa kienet ġimgħa li nista’ niddeskriviha bħala intensiva fuq il-livell ta’ relazzjonijiet ta’ pajjiżna mad-dinja internazzjonali.  

Bdiet din il-ġimgħa effettivament fil-weekend li għadda bil-viżita tal-President Rumen, li fiha ddiskutejna r-relazzjonijiet ta’ bejn iż-żewġ pajjiżi fuq livell bilaterali, però anki ddiskutejna l-applikazzjoni tar-Rumanija għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea. Ġiet segwita immedjatament dik il-viżita, bi żjara li jiena għamilt fil-Libja li nista’ niddeskrivija wkoll bħala viżita intensiva ħafna, laqgħa pjuttost twila, anzi aktar minn waħda però laqgħa uffiċjali, l-oħrajn kienu fuq livell ta’ diskussjonijiet matul il-ġurnata, imma laqgħa intensiva tiegħi mal-Prim Ministru Libjan u laqgħat oħra bilaterali, bejn il-Ministru ta’ l-Intern Tonio Borg u l-eqwivalenti tiegħu, u l-Ministru ta’ l-Affarijiet Barranin u l-eqwivalenti tiegħu fil-Libja. Is-suġġetti ovvjament kienu dawk li jiena ddikjarajt fil-pubbliku.  

L-ewwelnett il-kwistjoni tal-klandestini, l-immigrazzjoni illegali. Id-diskussjoni bejnietna dwar kif nistgħu nikkooperaw iżjed għall-kontroll ta’ klandestini li jitilqu mix-xtut Libjani, u kif nistgħu ngħinu lill-xulxin biex nikkooperaw ħafna iżjed fuq il-livelli kollha ta’ sigurtà, livelli uffiċjali fil-qasam tas-sigurtà. Kif ukoll diskussjonijiet illi huma għaddejin mal-Gvern Taljan u ma’ l-Unjoni Ewropea fuq inizjattivi ta’ x’wieħed jista’ jagħmel la darba imbagħad il-klandestini jinqabdu.  

Irrid ngħid illi naħseb illi hemm qbil bejn iż-żewġ naħat li din hija problema serja li tinvolvi aspetti umanitarji sostanzjali, u li wieħed ma jistax fis-soluzzjonijiet li jfittex jinsa li hemm individwi u persuni li għaddejin minn sitwazzjoni traġika. Però mill-banda l-oħra, wieħed ma jistax lanqas ma jirrikonoxxi d-diffikultajiet illi ż-żewġ pajjiżi għandhom. Malta fil-każ tagħha s’issa l-kalkolu huwa li din qed tiswilna l-fuq minn miljun lira fis-sena bħala spiża biex inkopru l-aspetti kollha tagħha din il-kwistjoni.  Il-Libja wkoll, irrid nirrikonoxxi dak li spjegali l-Prim-Ministru, għandha problemi sostanzjali anki għaliex għandha fruntiera enormi, li hija l-fruntiera li għandha x’taqsam mal-kosta li hija kosta twila ħafna, waħda mill-itwal li għandna fil-pajjiżi, però għandha wkoll fruntiera ħafna akbar u allura wieħed irid jirrikonoxxi d-diffikultajiet tagħhom.  

Il-konklużjoni wieħed jista’ jgħid, illi wasalna għaliha minn dak l-aspett kienet illi huwa neċessarju, anzi assolutament kruċjali, li nkomplu nikooperaw bejnietna, li nkomplu niddiskutu fuq livell tekniku l-aspetti prattiċi ta’ kontrolli iżjed, partikolarment kontrolli ta’ xtut, illi nikkoordinaw ukoll ma’ l-inizjattivi li qed jittieħdu mill-Unjoni Ewropea, ukoll mill-Gvern Taljan għaliex kollha kemm aħna għandna tista’ tgħid l-istess interess. Jiena naħseb nista’ niddeskrievi dik il-parti ta’ diskussjoni bħala waħda pożittiva forward looking, bl-intenzjoni bejnietna biex insibu soluzzjoni bejnietna, bejn il-partijiet kollha, biex insibu s-soluzzjonijiet li hemm bżonn.  Kienet diskussjoni importanti wkoll għaliex bis-saħħa tagħha allura jiena stajt nidħol aktar fid-dettall fid-diskussjoni li kelli aktar tard matul l-istess ġurnata, l-għada anzi, mal-President elett, il-President li se jsir tal-Kummissjoni li huwa Barroso. Issa ngħid żewġ kelmiet ukoll fuqha dik.  

Mal-Gvern Libjan, mal-Prim Ministru Libjan iddiskutejna wkoll fit-tul il-kwistjoni tal-visas u kif nistgħu niffaċilitaw il-ħruġ tal-visas għan-negozjanti, l-investituri Maltin illi huma interessati illi jesploraw possibiltajiet ġewwa l-Libja.  U meta ngħid investituri Maltin anki dawk illi jkunu minn Malta, jew qed jippreparaw li jaħdmu minn ġewwa l-Libja u allura biex jsegwu l-proċeduri ta’ l-ħruġ tal-visas b’mod illi nagħmluhom mill-aktar sempliċi, mill-aktar magħġġlin għaliex l-investituri li huma interessati li jiftħu negozju, siegħa minn Malta għall-Libja kif ukoll mill-Libja għal-Malta, naturalment waħda mill-aktar affarijiet importanti hija l-faċilità li wieħed iġib visa, partikolarment il-punt li x’jaqsam mal-ħruġ ta’ dawk li ngħidulhom multiple visas.  

Iddiskutejna fid-dettall u hemm proposti ta’ bidliet fil-proċedura u ma nixtieqx nidħol fid-dettall, u qbilna wkoll illi l-proposti li ddiskutejna jiġu esplorabbli fil-livell tekniku bejn iż-żewġ pajjiżi. Minn naħa tagħna naħseb illi għamilna pass importanti biex niffaċilitaw il-ħruġ tal-visa min-naħa Maltija u l-ftuħ tal-konsulat il-ġdid ma kienx okkażjoni biss ta’ ftuħ ta’ konsulat, jiġifieri ma kienitx dak l-exercise, imma effettivament hija struttura ġdida illi tuża t-teknoloġija wkoll biex mill-Libja stess lejn Malta tagħti l-informazzjoni malajr kemm jista’ jkun fuq l-Internet u nkunu nistgħu nirrispondu malajr, nagħtu clearance malajr fejn ikun hemm ħruġ tal-Visa biex dik il-visa toħroġ bl-aktar mod effiċjenti. Naħseb li anki hemmhekk għamilna progress għalkemm irrid nistenna ftit, nittama li ma ndumux, ir-riżultat ta’ l-eżami tekniku għall-proposti li aħna poġġejna fuq il-mejda biex aħna niffaċilitaw il-proċess tal-ħruġ tal-visa Libjana għal dik Maltija.  

Il-laqgħa ma Al-Qadhafi kienet laqgħa mhux biss kordjali imma laqgħa tajba ħafna, li fiha huwa awgura suċċess lill-poplu Malti u għas-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea Iddiskutejna l-istess suġġetti, però mhux fid-dettall kif iddiskutejt mal-Prim Ministru Libjan, jiġifieri erġajna tkellimna fuq il-visa, erġajna tkellimna fuq il-klandestini. Awgurajna lil xulxin li jkun hemm suċċess, l-iżviluppi illi għaddejin bħalissa fil-Mediterran u l-iżviluppi pożittivi li hemm li wieħed jista’ jkompli jsaħħaħ għaliex stabbilità,  paċi u żvilupp ekonomiku fir-reġjun jgawdi minnu kulħadd.  Tgawdi l-Libja, jgawdu l-pajjiżi l-oħrajn u ngawdu aħna bħala pajjiż ukoll, tgawdi l-bqija tad-dinja, u allura dak huwa awgurju pożittiv min-naħa ta’ kulħadd biex inkomplu naraw żviluppi f’dan is-sens.   

L-indikazzjonijiet huma kollha pożittivi. Jien naħseb bħalissa ġewwa l-Libja, għax ħassejt jien din l-atmosfera ta’ hekk ta’ interess internazzjonali bil-potenzjal kollu li l-Libja toffri fi ftuħ il-ġdid illi qiegħed jirriżulta, u dan huwa sinjal pożittiv u huwa sinjal pożittiv ħafna għalina l-Maltin, u rridu nkomplu aħna stess nikkontribwixxu biex naraw dan il-progress jibqa’ għaddej.  

Kienu dawn is-suġġetti illi imbagħad eventwalment aktar tard fl-istess ġurnata ddiskutejt mal-President Barroso, f’sagħtejn diskussjoni li firxet fuq diversi suġġetti, jiġifieri l-aġenda bejnietna kienet miftuħa sostanzjalment, però ridt ngħid li l-President Barroso bla dubju ta’ xejn, l-ewwelnett jirrikonoxxi l-kontribut li Malta qiegħda tagħti u tista’ tkompli tagħti fil-livell ta’ l-Unjoni Ewropea biex ir-reġjun tal-Mediterran jiżviluppa, biex nilħqu livelli ġodda ta’ stabbilità ta’ żvilupp ekonomiku, żvilupp soċjali, li pajjiżna jista’ jkun post ideali fejn ikun hawn l-interface mal-kulturi l-oħrajn kollha li aħna jdawruna u li pajjiżna jista’ allura jagħti dan il-kontribut pożittiv u konkret.  U l-President Barroso dan jirrikonoxxieħ bħalma jirrikonoxxi wkoll illi fl-Unjoni Ewropea hemm pajjiżi kbar u hemm pajjiżi żgħar, naturalment kulħadd għandu d-dimensjonijiet differenti tiegħu. 

Però jirrikonoxxi li pajjiżna għalkemm l-iżgħar pajjiż minn fost il-25 membru ta’ l-Unjoni Ewropea, pajjiżna wkoll għandu jiggwadanja, għandu jirbaħ, għandu jibbenefika mis-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea, u allura l-Unjoni Ewropea għandha sservi bħala strument importanti bħalma serviet għal pajjiżi oħrajn magħtul l-istorja twila ta’ l-Unjoni Ewropea, strument importanti biex il-poplu tagħna jagħmel qabża fil-kwalità tal-ħajja, biex nilħqu standards li huma standards aktar għoljin fil-livelli tal-ħajja li aħna ngħixu, biex ikollna l-opportunitajiet ta’ l-investiment, u biex nirċievu l-għajnuna mill-Unjoni Ewropea minn diversi fondi li tpoġġi l-Unjoni Ewropea għad-dispozizzjoni tal-pajjiżi differenti ħalli pajjiżna jkun jista’ jimxi ’l quddiem.  

Dwar l-immigrazzjoni illegali, tkellimna wkoll u kien mill-aktar ċar il-President Barroso li huwa konxju ħafna ta’ din il-problema tant hu hekk li hu stess enfasizzali li din kienet ir-raġuni għaliex ried illi jinnomina Kummissarju speċifikament li huwa l-Kummissarju Buttiglione, biex dan is-suġġett jiġi indirizzat u jiġi indirizzat b’mod konkret u b’mod koordinat.  Huwa ċar daqs il-kristall fl-opinjoni tiegħi, li l-President Barroso, f-isem il-Kummissjoni l-ġdida li se jkun qed imexxi hu, f’din il-issue se jkun qed ipoġġiha fost l-issues l-oħrajn li huma ta’ importanza kbira.  

Kif għedtilkom, iddiskutejna diversi suġġetti oħrajn imma ma naħsibx li għandi għalfejn noqgħod nidħol fid-dettalji kollha, diskussjoni twila ħafna.  Però tkellimna wkoll dwar il-Kummissarju Joe Borg u esprimejna, it-tnejn li aħna, is-sodisfazzjon illi anki l-ġurnata ta’ qabel kien għadu kemm għadda mis-session fejn jirrispondi anki għall-mistoqsijiet li jkunu għamlulu għar-rigward ta’ kif jara l-funzjoni tiegħu bħala kummissarju fil-qasam importanti illi għafdalu l-President Barroso, u bla dubju ta’ xejn dik marret tajjeb ħafna.  

Hemm potenzjal enormi, hemmhekk naraw, it-tnejn li aħna, kemm jiena kif ukoll il-President Barroso, rwol għal kummissarju Malti f’qasam li huwa relatat ma’ pajjiżna, l-qasam tal-baħar mill-aspetti kollha tiegħu huwa minn natura tiegħu marbut ma’ pajjizna. Bla dubju ta’ xejn hemmhekk il-kummissarju Joe Borg jagħti l-kontribut tiegħu u se jagħti l-kontribut tiegħu inkluż ukoll għax qed jagħti importanza kbira, il-President Barroso qal li l-inkarigu li ta’ lil-Joe Borg biex hu imexxi task force biex jara li l-politika Ewropea fil-qasam Marittimu tiġi riveduta. Irrid ngħid li aktar tard il-bieraħ fil-fatt, jiena kelli laqgħa ma Joe Borg separatament biex naġġornaw lill-xulxin dwar l-iżviluppi minn naħa tiegħu u l-iżviluppi min-naħa tagħna u jidhirli li hemmhekk miexjin u miexjin tajjeb.  

Kellna żviluppi oħrajn importanti ħafna matul dawn il-ġranet u naturalment huma żviluppi li huma r-riżultat ta’ xhur twal intensi immens ta’ ħidma minn diversi Ministri, fosthom nista’ nsemmi l-Privatizzazzjoni, il-konklużjoni tal-ftehim dwar il-Freeport, illi huwa ftehim li ġie konkluż għas-sodisfazzjon tal-partijiet kollha inkluż tal-Unions. Nirringrazzja l-Unions illi kienu lesti li jikkoperaw biex inkunu nistgħu naslu għal dan il-ftehim li jien ma nistax niddeskrivieħ ħlief bħala importantissimu għaliex jagħti garanzija illi l-Freeport biex fil-kuntest tal-kompettitività qawwija li teżisti bħalissa fir-reġjun fil-Mediterran, biex il-Freeport ikun jista’ jikkompeti u jirbaħ din il-kompetizzjoni, u allura jkompli jiżviluppa u jikber bħala kontribitur ewlieni għall-ekonomija ta’ pajjiżna.  Jiena konvint illi l-ftehim intlaħaq u huwa ftehim li jtina din l-għodda kollha.  Issa sta għal ħaddiema tagħna, sta għalina illi naraw li dan il-ftehim ikompli fil-Freeport u l-investiment li se jsir u dan huwa punt ieħor pożittiv u nerġa nirrepeti proċess ta’ konklużjoni ta’ xhur jekk mhux snin twal  ta’ negozjati illi finalment wasslu għall- mument ta’ sodisfazzjon.  

Rajna wkoll il-konklużjoni fil-weekend li għadda, il-ftehim dwar it-trasport pubbliku. Il-formula l-ġdida li aħna implimentajna hija formula illi tikkonferma li tħallsu s-sussidji li huma miftehmin li jitħallsu f’fażijiet differenti, fi stadji differenti, però biss u jekk l-Awtorità dwar it-Trasport Pubbliku tkun qiegħda tiċċertifika illi l-miżuri li huma miftehmin li jidħlu fis-seħħ ikunu effettivament daħlu fis-seħħ, u hemm fażijiet differenti ta’ inizjattivi. Waħda minnhom effettivament ġiet diġà implimentata u kien pożittivament għaliex personalment konna qed naħsbu li se jidħlu żewġ rotot ġodda u sinjal pożittiv, u dan irrid nirrikonoxxi għax fejn nikkritika, nikkritika però imbagħad fejn irrid nirrikonoxxi, nirrikonoxxi wkoll. Sinjal pożittiv li r-rappreżentanti tas-sidien tal-karozzi tal-linja huma stess issuġġerew illi mhux biss jidħlu żewġ rotot ġodda, imma ssuġġerew rotot oħrajn ġodda li ġew imħabbra, u jidher li hemm il-possibiltà wkoll fost dawk, anki rotot iżjed minn hekk.  

Dan ifisser servizz aħjar għal konsumaturi u l-pubbliku huwa eżattament dan li jrid. Jiena nirrikonoxxi illi l-ispejjeż biex tmexxi karozza tal-linja, tul is-snin jinbidlu u jiżdiedu u aħna rridu naraw li dan is-servizz jingħata.  Infakkar illi oriġinarjament fil-budget ta’ din is-sena, kien maħsub li jkun hemm żieda fit-tariffi propju biex it-trattament tajjeb għal żieda fis-sussidju, imma għat-titjib ukoll għas-servizz pubbliku kollu. Jidhirli li jiena, il-Gvern dehrlu li ma kellux jawtorizza ż-żieda fit-tariffi qabel ma nkunu rajna b’idejna u qiegħdin inħossu, immissu t-titjib fil-kwalità tas-servizz, u allura qbilna li nassorbu aħna bħala Gvern is-sussidju li kien diġà miftiehem li jitħallas, però lill dan is-sussidju ma naqbdux inħallsuħ hekk blank cheque, mingħajr ma rajna t-tibdil implimentat, imma li naraw li jiġi implimentat u nħallsu dak li aħna naħsbu li għandna nħallsu.  Naħseb li hemmhekk għandna issa bidu ta’ triq ġdida għalina illi jiena ngħid, għad fadlilna x’nimxu però nieħu pjaċir li nirreġistra illi hemm l-buona volonta, hemm l-intenzjoni.

Nenfasizza li dan huwa ftehim temporanju mhux għad-diskussjonijiet tas-sustanza ta’ bidla fil-kwalità tas-servizz pubbliku għal-perjodu ta’ żmien li jibda mill-2005 sa 2009.  Dawk id-diskussjonijiet għad iridu jseħħu, imma hekk irreġistrajna illi dak li għandu x’jaqsam mal-2004 u s-sussidju li se jitħallsu għal 2004, se jitħallsu biss jekk u meta jkun hemm iċċertifikat li jkunu daħlu l-bidliet li kellhom jidħlu.  

Dwar il-Mater Dei, kelmtejn ukoll fil-qosor dwar il-Mater Dei. Kien hemm rapporti li jiena għamilt lill-Kabinett nhar it-Tnejn li għadda u l-pożizzjoni tal-Gvern ġiet ikkonfermata, jiġifieri illi aħna qegħdin ninsistu fuq pożizzjoni ma’ l-iSKANSKA illi tkun pożizzjoni li fiha aħna nkunu rreġistrajna u kkonfermajna illi l-ispejjeż illi aħna nkunu se nitħallsu għal-isptar Mater Dei, effettivament qed isiru b’mod ġustifikat, b’mod illi jkun accountable u b’mod li ma nkunux qed inħallsu għall-ineffiċjenzi u l-iżbalji ta’ ħaddieħor illi għandu jerfa’ ir-reponsabbiltà hu dak l-iżbalji jħallas hu tagħhom.  

L-eżerċizzju li aħna għamilna u li issa ilu għaddej għal tul ta’ snin mhux ħazin, identifika fejn aħna jidhrilna illi verament kien hemm bidliet fid-disinn ta’ l-isptar illi aħna stess bħala Gvern awtorizzajna u jekk f’dak il-każ la darba nkunu nafu li ż-żieda fl-ispiża hija ġustifikata, għaliex ġejja minn bidliet li l-Gvern stess ried li jsiru biex itejjeb il-kwalità ta’ l-isptar, allura dak wieħed irid jirrikonoxxieħ però nistabilixxu dawn.  Imma affarijiet oħra illi fiż-żmien meta aħna ħadna d-deċiżjoni li nidħlu għal-kuntratt, jiġifieri fis-sena mhux il-bidu nett imma għal-perjodu 1990-2000 meta ffirmajna l-aħħar kuntratt. Meta dakinhar ħadna ċertu deċiżjonijiet ibbażati fuq eżerċizzju li kienu għamlu l-iSKANSKA, li kien eżerċizzju li damu jaħdmu fuqu sentejn u li bis-saħħa tiegħu tawna target value, jekk illum jien qiegħed jirriżultani illi dak it-target marru żmerċ fuqu jiena irrid nara r-responsabbiltà fejn qegħda u jerfgħu r-responsabbiltà għal dawk l-iżbalji.  

Tajjeb, jiena ma rrid nisraq lill ħadd, li rrid li l-affarijiet jkunu ġusti, però rrid spjegazzjonijiet u fejn l-ispjegazzjonijiet ma jingħatawx u ma jiġux aċċettati minn naħa tal-Gvern, m’aħniex disposti li nħallsu. Il-pożizzjoni hija li fil-livell tal-Kabinett id-deċiżjoni kienet illi aħna, jekk ma jintlaħaqx dan il-ftehim, neżerċitaw il-poteri kollha li aħna għandna.  Il-ftehim li għandna ma’ l-iSKANSKA li jinkludi kollox, jinkludi li aħna nistgħu nitterminaw il-kuntratt u nieħdu over il-management aħna. Nistgħu niftħu kawża u nżommu l-iSKANSKA responsabbli. Hemm il-possibiltà taħt l-agreement illi nirreferu l-każ lill-arbitraġġ, u dawn huma possibiltajiet kollha illi aħna qegħdin miftuħin għalina u lesti li nidħlu għalihom kollha kemm huma. Però d-deċiżjoni kienet illi naraw xi żviluppi jista’ jkollna f’dawn il-ġranet, għaliex aħna għandna l-informazzjoni li qed ikun hemm diskussjonijiet fil-livell ma’ sub-contractors illi m’għandhomx x’jaqsmu mal-Gvern. Il-Gvern ma ftehimx ma’ sub contractors, il-Gvern ftiehem ma’ l-iSKANSKA.  

Però hemm diskussjonijiet għaddejin bejn l-iSKANSKA u s-sub-contractors u affari tagħhom jaraw jekk jistgħux isiru soluzzjonijiet.  Huma jaraw jekk ikunx hemm xi żviluppi u jekk m’hemmx jiena bi ħsiebni nsejjaħ hawn Malta laqgħa ma’ l-ogħla uffiċjali ta’ l-iSKANSKA biex tittieħed id-deċiżjoni finali dwar x’se jiġri.

Nirreġistra wkoll, l-aħħar punt u imbagħad nieqaf hawn għall-mistoqsijiet. Jiena dejjem għidt, illi bil-għaqal u bid-dedikazzjoni tal-ħaddiema li jaħdma billi jtellaw il-produttività  tagħhom, it-Tarzna tista’ tasal f’mument fejn hi stess tkun tista’ tiftaħar, mhux il-Gvern imma hi, tiftaħar u l-ħaddiema tagħhom jiftaħru illi għandom post tax-xogħol li mhux qed  jitlef il-flus, li mhux qed jiddependi fuq is-sussidju tat-taxxi mill-poplu Malti. Imma li jkun post tax-xogħol li jkun qed jopera, qed jaqla l-flus u jimxi ’l quddiem. Għadna mexjin, tinsewx illi għar-ristrutturazzjoni tat-Tarzna kien hemm pjan ta’ seba’ snin, jonqos 4 snin u nofs, 5 snin.  

Irrid ngħid illi t-targets stabbiliti qegħdin jintlaħqu u dan huwa sinjal pożittiv u l-fatt illi ntrebħu kuntratti oħrajn importantissimi f’dawn l-aħħar ġranet, juri illi t-Tarzna qiegħda tkun kompettitiva u qiegħda tiġbed lejha sidien ta’ vapuri, sidien ta’ crusie-liners, sidien ta’ oil-rigs illi qed jirrikonoxxu illi fit-Tarzna ta’ Malta jsir xogħol, u qed isir xogħol tajjeb u jsir xogħol fil-ħin. U allura dik tfisser li qed nilħqu livelli ta’ kompetittività. Nerġa’ nirrepeti, biex ma noqogħdux ngħaġġlu, illi ma jfissirx illi wasalna, imma jfisser illi dak li ppjanajna effettivament qiegħed bil-mod il-mod jittratta u qed naslu biex nakkwistaw dawn ir-riżultati li aħna għadna nakkwistaw.  

Kelma żgħira żgħira. Il-Gvern huwa preokkupat immens bil-prezzijiet taż-żejt. Mhux il-Gvern Malti biss irid ngħid imma l-Gvernijiet kollha fid-dinja. Iċ-ċifra ta’ l-$53 għal kull barmil żejt tmisset ukoll u donnu r-ritmu jindika li se tkompli tikber. Din hija ta’  preokkupazzjoni kbira ħafna u pajjiżna jrid jirrikonoxxi illi ma jistgħax jibqa’ jassorbi l-Gvern il-ħin kollu l-impatt ta’ din iż-żieda qawwija fil-prezz taż-żejt, u allura se nkomplu naraw issa l-iżviluppi illi qed iseħħu. S’issa assorbejna l-maġġor parti ta’ dak l-impatt. Kull ma kien hemm, kien hemm iċ-ċaqliqa stabbilit. Din mhux xi ħaġa fissa imma stabbilejna illi għal dak li għandu x’jaqsam mal-prezz tad-diesel u tal-petrol, il-prezz jaġġusta ruħu skond is-suq u jimxi fil-proċedura normali.  Però hi sitwazzjoni preokkupanti ħafna u filwaqt li jiena dejjem sostnejt li għandna sinjali pożittivi ta’ l-ekonomija tagħna li qed tirkupra bil-mod il-mod li qegħdin nimxu u nġibu r-riżultati għar-ristrutturazzjoni li aħna għaddejjin biha, però l-iżviluppi f’dak li għandu x’jaqsam mal-prezz taż-żejt jistgħu effettivament jikkrejaw problemi sostanzjalment li rridu nkunu konxji tagħhom.  

Se nieqaf hawn u nistedinkom għall-mistoqsijiet. Issa jekk jogħġobkom bħas-soltu, mistoqsija waħda għal kull ġurnalist, imma nippruvaw nagħmlu aktar minn round wieħed, u jien nipprova ma ntawwalx.  

Karl Stagno Navarra – Maltarightnow.com  

Nista’ nagħmillek tlieta f’daqqa? Appropositu tal-laqgħat tiegħek li kellek fi Tripli, kien hemm xi forma ta’ negozjati mal-Gvern Libjan bl-iskop li l-Gvern Malti jkun jista’ jirripatrija lill-immigranti, kif qed jagħmel l-Italja?  

Prim Ministru  

Iva, tkellimna wkoll fuqha din il-kwistjoni, u naturalment il-Gvern Libjan għandu l-preokupazzjonijiet tiegħu fis-sens illi ma jaċċettax illi wieħed jaqbad u jibgħat effettivament lil kulħadd lura l-Libja, ħlief naturalment ta’ nazzjonalità Libjana.  Però hemm diskussjonijiet u rrid ngħid li ilhom li bdew biex ma nagħtikomx informazzjoni ħażina.  

Id-diskussjonijiet mal-Gvern Libjan dwar ftehim bejn iż-żewġ pajjiżi għar-rinpatriju għar-rigward tal-klandestini li jkun jirriżulta li telqu mill-ibħra jew mill-kosta Libjana, dawk id-diskussjonijiet ilhom għaddejjin, u hemm abbozz ta’ ftehim illi qed jiġi kkunsidrat miż-żewġ naħat biex naraw jekk nistgħux nimplimentawh.  Għadna ma kkonkludejniex fuqu però għalhekk meta għidt diskussjonijiet fuq livelli tekniċi jiġifieri jridu jitkomplew, dan li kont qed infisser illi għad hemm aspetti partikolari illi għad iridu jiġu diskussi bejn iż-żewġ naħat. Però għad s’issa m’hemmx ftehim li bih hemm qbil bejn iż-żewġ naħat li awtomatikament aħna nirripatrijaw lil xi ħadd illi jkun qed jirriżultana li  telaq mill-kosta Libjana, għalkemm it-target tagħna huwa li naslu kważi s’hemm, irrid ngħid illi t-target huwa li naslu għall-istess ftehim kif intlaħaq mal-Gvern Taljan.  

Glenn Beddingfield – One News

Dwar it-target value li għamillek SKANSKA, x’inhu dan it-target value? U inti bħala Gvern kemm ħa tkun lest illi tħallas finalment fuq dan il-proġett?  U t-tieni mistoqsija dwar il-każ tat-tifel tiegħek jekk għandekx kuxjenza safja bl-istqarrija, bl-ispjegazzjoni li ngħatat il-bieraħ mid-DOI.  Jiġifieri komdu biha, kuntent?

Prim Ministru

It-target value li kienu tawna l-iSKANSA, kien ta’ 87 miljun lira, li ma jinkludix, biex inkunu ċari, għax hawnhekk dejjem ikun hemm misunderstandings, jiġifieri dan ma jfissirx illi l-isptar jiswa 87 miljun lira. L-isptar jiswa ħafna iżjed minn hekk għaliex inti fl-isptar m’għandekx biss il-bini.  Iċ-ċifra ma tinkludix l-ispejjeż għal makkinarju, għall-equipment, ma tinkludix l-ispejjeż għal sistema ta’ I.T., ma tinkludix lanqas il-fees li ġew stabbiliti għal dak li għandu x’jaqsam mal-management fees ta’ l-iSKANSKA stess biex hi tkun tista’ topera u timmaniġġja l-proġett kollu kemm hu.  Ma tinkludix diversi affarijiet oħrajn.  

Jiġifieri meta nitkellmu fuq din iċ-ċifra ta’ 87 miljun lira, iċ-ċifra tirrapreżenta il-kostruzzjoni flimkien mal-finishes li kienu qegħdin jiġu pproġettati dak iż-żmien.  Naturalment inkluż il-landscaping, il-car parking, inkluż it-toroq illi fih dan il-proġett.  

X’ġara.  Dak it-target value tawhulna l-iSKANSKA stess.  Nerġa’ nirrepeti, wara li għamlu eżerċizzju li dam għaddej kważi sena u nofs, sentejn u li għalih ħallasna ammont sostanzjali ta’ flus u li fuqu ħadna deċiżjonijiet.  In fatti rriżulta illi fil-kalkoli u fil- projected target value fuq diversi items ta’ l-iSKANSKA, il-prezz finali ta’ dawn l-items se jaqbeż sostanzjalment dak li kienu pproġettaw dak iż-żmien. Nagħti eżempju, illi għal dak li għandu x’jaqsam mat-toroq, it-toroq ta’ madwar l-isptar bil-car parking space.  Qed insemmi dan għax dan hu eżempju li ħadd ma jista’ jgħidli imma għax ġew it-tobba u talbuna standards għolja.  It-toroq huma t-toroq, il-pjanti baqgħu l-istess, l-istess triq ma nbidlet xejn u kollox baqa’ effettivament l-istess.  Jekk dak iż-żmien kien ipproġettat illi fit-triq, u dan ix-xogħol kollu kellu jiswa mal-1.9 miljun lira li nkluż fih kien hemm ukoll l-internal roads ta’ dik iċ-ċifra ta’ 1.9 miljun lira, effettivament il-valur ta’ l-internal roads fil-projected target value kien indikat bħala 270,000 lira.  Sussegwentement irriżultalna li l-valur ta’ l-internal roads kien se jitla’ għal 1.6 miljun.  Issa jiena ħadd ma jista’ jikkonvinċini b’dan l-iżball ta’ dan it-tip.  Ma jistax ikun illi meta aħna ħadna d-deċiżjoni, illi mhux bil-kuntratt id-deċiżjoni, jiġi xi ħadd u jgħidli il-valur tat-toroq se jkun b’kollox 1.9 miljun, fil-1.9 miljun hemm 270,000 valur ta’ l-internal roads u mbagħad niskopru li l-valur ta’ l-internal roads se jiswa mhux 270,000 imma se jiswa 1.6 miljun.  

Dak huwa eżempju wieħed imma ma jidhirlix illi f’dan l-istadju għandi nidħol f’aktar dettal ta’ affarijiet illi qegħdin ikunu suġġett tad-diskussjoni.

Glenn Beddingfield – One News

Rigward kemm il-Gvern lest li jħallas?  

Prim Ministru

Dak inkunu nistgħu nagħtu indikazzjonijiet meta jkun hemm il-mument opportun. Mhiniex beħsiebni nagħmel pjaċir lill-iSKANSKA billi nagħti informazzjoni illi effettivament tivvantaġja lill-iSKANSKA.

U ħa nagħmilha ċara, ħa norbotha ma’ din il-mistoqsija għaliex inti għamiltli żewġ mistoqsijiet illi huma marbutin ma’ xulxin, għax jiena nsibha stramba, ħafna stramba mhux ftit, illi għaliex qed nieħu pożizzjoni iebsa u rrid insolvi din il-problema, f’daqqa waħda, f’temp ta’ ġimgħa, fl-istess mument, għax kulħadd għandu għajnejh f’wiċċu u kulħadd għandu moħħ illi jirraġuna.  Imma b’kumbinazzjoni, Alla jbierek, mela l-istorja ta’ Paul Camilleri, li huwa kuġin tiegħi, perit magħruf, illum chairman tal-Fondazzjoni ta’ l-FMS , innominat erba’ snin ilu fis-sena 2000.  Alla jbierek, wara erba’ snin xi ħadd jinduna illi Paul Camilleri huwa l-kuġin tiegħi.  Qatt ma qamet din il-kwestjoni imma l-Oppożizzjoni ndunat li Paul Camilleri huwa prim-kuġin tiegħi proprju fil-ġimgħa meta jiena qiegħed ninnegozja, jiena ħassart jew waqqaft in-negozjati ma’ l-iSKANSKA, bir-rispett kollu!  

L-istess ħaġa fuq l-avukat Richard Camilleri li kulħadd jirrikonixxi huwa wieħed mill-iktar avukati kapaċi u li jista’ jagħtina l-pariri li għandna bżonn f’dan il-mument kruċjali u l-istess isir l-attakk fuq Richard Camilleri.  Li Alla jbierek membri fl-Opożizzjoni stess iċemplulu u jgħidulu skużani ta.    

Issa daħal it-tifel tiegħi ukoll, f’din l-istess ġimgħa.  

Jiena nistaqsi, imma x’inhi l-aġenda u naħseb mhux jien biss nistaqsiha.  Imma ħa nirrispondi fuq it-tifel tiegħi.  Fl-2001, għall-informazzjoni ta’ kulħadd, kien għadu student fir-raba’ sena tal-kors tal-liġi.  Fis-sena 2002 iggradwa.  Fis-sena 2003, kien qiegħed l-Ingilterra jistudja għall-Masters.  Issa l-mod kif saret news, Alla jbierek in-news tas-Super One, implikat li t-tifel tiegħi sa mis-sena 2001 kien qiegħed jirċievi xi pagamenti talli qed jagħmel xi translations.  Nerġa’ nirrepeti dak li qal it-tifel tiegħi, illi hu ggradwa b’Masters, mertu tiegħu u ta’ ħadd iżjed, mill-Ingilterra, f’suġġett illi għandu x’jaqsam mal-Komunikazzjoni.    

Imma dik ħalliha, mhux relevanti.  Effettivament fil-bidu ta’ din is-sena huwa ngħaqad ma’ grupp ta’ avukati oħrajn illi, kienu ilhom jagħmlu xogħol mis-snin ta’ qabel ta’ translation, bħal ma hemm lista twila ħafna ta’ avukati oħrajn illi ġejjin minn kampijiet differenti ta’ politika u familjari u kuġini u aħwa u ma nafx xiex ta’ ma nafx kemm nies oħra.  Imma t-tifel tiegħi, Alla jbierek, f’dan il-mument, joħroġ jispikka.  Ma ġara xejn.  Dan huwa s-salib illi rridu nġorru, milli jidher, aħna l-politiċi meta nagħmlu l-politika hawn Malta .  Ma nistax nifhem għaliex, imma donnu hekk irid isir f’dan il-pajjiż.  U ngħaqad ma’ dawk it-tliet avukati u rrid ngħidilkom xi ħaġa li forsi ma ntqalitx, hu li din l-istess ditta ta’ avukati rebħet kuntratt ta’ translation mill-UE.  U nispera li ħadd mhu se jiġi jgħid issa li rebħet il-kuntratt għaliex dan huwa t-tifel tal-Prim Ministru ta’ Malta , għax allura vera nkunu qegħdin nesaġeraw.  

Jiena nagħmel dan l-appell.  Ma ġara xejn.  Meta tidħol għall-politika taċċetta li trid tkun accountable u miegħek sfortunatament tidħol il-familja.  Ma niddejjaqx.  Imma hemm limitu, illi jiena jidhirli m’għandux jinqabeż.  Jiena naħseb li dawn l-affarijiet ma jagħmlux ġieħ lil ħadd, ma jagħmlux ġieħ lil min jaqbad din it-tip ta’ strateġija u b’kumbinazzjoni, nerġa’ nirrepeti, għax l-affarijiet ma jiġux mix-xejn.  L-agendas f’dan il-pajjiż, jien qed immisshom b’idejja, imma r-risposta tiegħi ċara daqs il-kristall.  Dawn l-affarijiet mhux se jżommuni la lili u lanqas lill-Ministri oħrajn f’dan il-Gvern illi nieħdu l-pożizzjonijiet li għandna nieħdu fl-interess ta’ pajjiżna.  Anke jekk hawn min f’pajjiżna li ma jridniex nagħmlu hekk.  

Victor Camilleri – Il-Mument  

Meta f’April għażilt il-Kabinett tiegħek kien hemm ċertu xettiċiżmu li, Prim Ministru u se żżomm il-kariga ta’ Ministru tal-Finanzi, issa f’dawn is-sitt xhur x’impressjoni għandek, anke minħabba l-fatt illi jidher li qed tidħol fid-dettal ta’ ċerti sitwazzjonijiet bħat-trasport pubbliku, l-isptar Mater Dei eċċ.  

Prim Ministru  

Naħseb illi iktar ma jgħaddi żmien iktar nikkonferma li kienet deċiżjoni tajba, tfisser illi l-Prim Ministru, għaliex huwa wkoll Ministru tal-Finanzi, għandu wkoll f’idejh, għad-dispożizzjoni tiegħu, il-ħin kollu, l-informazzjoni li hemm biex tgħin ħalli tiġi mfassla l-istrateġija, l-prijoritajiet, biex nidħlu fid-dettal, biex ikollna l-istampa preċiża f’idejna u jiena m’għandix dubju li kienet deċiżjoni għaqlija.  

In fatti bħalissa għaddejjin b’mod, irrid ngħid intens, għall-preparazzjoni tal-Budget għas-sena d-dieħla.  Laqgħat għadhom għaddejjin, inkluż sal-bieraħ kelli laqgħa preċiżament fuq hekk u nittama li fil-ġranet li ġejjin, il-ġimgħa d-dieħla x’aktarx, se nkun qiegħed f’pożizzjoni li nsejjaħ wkoll laqgħa oħra mal-Ministri biex bil-mod il-mod issa qegħdin naslu għall-proposti konkreti tal-Budget tas-sena d-dieħla, 2005, però f’kuntest ta’ politika, ta’ strateġija li hija mifruxa fuq medda ta’ ħames snin. Qed inħarsu lejn pajjiżna kif se jiżviluppa fil-ħames snin li ġejjin u allura se nibnu l-Budget ta’ l-2005 b’dan il-ħsieb f’moħħna u se nkunu qegħdin nipproponu miżuri illi se jkunu intenzjonati li jistimulaw u jixprunaw l-ekonomija ta’ pajjiżna però anke diversi aspetti oħrajn.  

Ir-risposta għall-mistoqsija hija illi sitt xhur wara li ħadt il-ġurament tiegħi bħala Prim Ministru u nnominajt lili nnifsi bħala Ministru tal-Finanzi, naħseb dik id-deċiżjoni kienet tajba u beħsiebni nibqa’ għaddej sakemm jasal il-mument illi jkun il-każ illi nieħu deċiżjoni oħra.  S’issa ma jihirx illi dak huwa l-każ.  

Antoinette Falzon – One News  

Prim Ministru, fil-bidu tal-ġimgħa, jidhirli l-Ħadd, tkellimt dwar Mater Dei, u semmejt oġġett partikolari li għidt li illi fuq il-karta kien jiswa miljun lira u li issa jiġi jiswa ħafna iktar.  Tista’ tagħtina informazzjoni għal xiex kont qed tirreferi?  

Prim Ministru  

Le, nista’, imma ma jidhirlix illi għandi nagħti iktar dettalji milli tajt diġa’.  Tajtkom eżempju ieħor illum.  Id-darba l-oħra tajt eżempju u llum qed nagħti eżempju ieħor meta tajtkom iċ-ċifri ħalli min għandu jieħu l-messaġġ jieħdu.  Ma naħsibx li għandi nagħti iktar dettalji.  Hemm lista twila ta’ affarijiet.  

Karl Schembri – Malta Financial & Business Times  

Tista’ tgħidilna l-erba’ sulari li ħa jiġu kummerċjalizzati f’Brussell hux se titħallas taxxa fuqhom mill-Gvern Malti?  

Prim Ministru  

Iva, dan huwa punt illi tlabna l-pariri mingħand id-ditta ta’ l-awdituri biex tivverifika sewwa l-liġijiet li jeżistu ġo Brussels ħalli naraw jekk il-Gvern li huwa sid il-post, jiġi biex jikri spazju minn dak il-post lil terzi persuni, jekk f’dak il-każ ikollux iħallas il-VAT fuq il-parti li qed tinkera, għaliex bħal ma tafu, għax il-post inxtara mill-Gvern, il-Gvern ġie eżentat milli jħallas it-taxxi taħt il-liġi Belġjana.  Il-parir li aħna għandna hija li l-Gvern m’huwiex obbligat li jħallas VAT jekk jirrifondi fuq il-parti li jikri, jekk jiġi biex jikriha lil terzi persuni, jiġifieri lil xi kumpaniji oħrajn.    

Herman Grech – The Times  

Biex inkompli fuq id-domanda li għamillek Karl, fuq il-Libja.  Saru ħafna laqgħat mal-Gvern Libjan, kemm inti, kemm il-Prim Ministru ta’ qablek u kemm il-Ministru Tonio Borġ.  Imma jidher li, fl-opinjoni tiegħi, it’s going round in circles.  L-abbozz ta’ ftehim ilu lest għal żmien twil, jidher li l-Gvern Libjan donnu ma tantx irid jiċċaqlaq fuqha.  Ma taħsibx illi forsi wasal iż-żmien illi l-Gvern Malti jieħu daqsxejn pożizzjoni iebsa fuq din il-problema.  Speċjalment meta nafu illi l-immigranti kważi kollha ġejjin mil-Libja.  Fuq il-biċċa xogħol tal-Libja wkoll, nixtieq niċċekkja jekk għadniex bħala Gvern Malti nixtru żejt mil-Libja u x’tip ta’ dejn għandu l-Gvern Libjan mal-Gvern Malti bħalissa?  

Prim Ministru  

Wieħed irid jifhem illi meta pajjiżi differenti jpoġġu bilqegħda biex jiddiskutu problema li hija komuni, kull pajjiż jaraha mid-dimensjoni partikolari tiegħu u mill-interessi nazzjonali tiegħu.  U jiena nirrikonoxxi li  l-Libja għandha l-problemi partikolari tagħha u  s-soluzzjonijiet li jridu jinstabu jridu jkunu aċċettabbli għall-Gvern Malti però aċċettabbli anke għall-Gvern Libjan.  Jiena ma naħsibx li it’s going round in circles.  Vera d-diskussjonijiet dwar il-ftehim ta’ ripatrijazzjoni ilhom għaddejjin, m’ilhomx għaddejjin is-snin biex inkun għidna kollox, però ilhom għaddejjin numru ta’ xhur u jkun ideali li kieku nkunu nistgħu naslu għal xi forma ta’ ftehim, s’issa għadna ma wasalniex. 

Jien jidhirli li m’għandniex nitkellmu biss fuq ftehim ta’ ripatrijazzjoni, illi għalkemm dak jista’ jkun importanti ħafna, imma hemm diversi miżuri oħrajn inkluż il-moniteraġġ u l-kontroll ta’ dak li qed jiġri fl-ibħra, fil-kanal li jaqsam il-kosta Libjana minn Malta u hemm diversi inizjattivi li wieħed jista’ jitkellem fuqhom u naħseb li hemmhekk effettivament irreġistrajna progress.  

Jien m’għandix dubju wkoll li, minn hawn u ftit ieħor inkunu nistgħu nirreġistraw progress anke fuq affarijiet oħrajn.  Però let us take it step by step u nirrikonoxxu li aħna żewġ pajjiżi li qegħdin niddiskutu u nippruvaw insibu soluzzjonijiet li huma l-aħjar għall-pajjiżna.  

Dwar iż-żejt, il-Gvern jixtri ż-żejt on the open market.  Jiġifieri mhux qed jixtrih direttament mill-Libja.  

Dwar id-dejn, iva hemm ammonti ta’ flus li huma dovuti minn naħa Libjana lejn in-naħa Maltija.  Percentaġġ sostanzjali minn dak id-dejn ġie ssetiljat matul din is-sena partikolari, inkluż ammonti li kienu dovuti lit-Tarzna.  Però għad fadal u anke dan kien xi ħaġa li ddiskutejna. 

Rigward iċ-ċifra.  Nistgħu nippruvaw inġibuha. Jien għandi fil-brief li kelli, imma biex ma niżvijax mill-mistoqsija.  

Owen Galea – It-Torċa  

Din il-ġimgħa s-Segretarju Parlamentari tal-GWU semma waħda mill-proposti li saret fl-MCESD rigward it-tnaqqis tat-3,000 impjegat minn maċ-ċivil.  L-ewwelnett kif tikkummenta fuq din il-proposta? It-tieni mistoqsija, semmiet ukoll il-problema tal-prezz taż-żejt.  Mistennija żieda fl-elettriku fil-Budget li ġej?  

Prim Ministru  

Jiena dwar id-diskussjonijiet fl-MCESD, aħna, jidhirli li l-partijiet kollha qablu illi m’għandhomx jingħataw dettalji tad-diskussjonijiet fl-MCESD.  Jiddispjaċini li issa beda dan l-eżerċizzju li wieħed jitkellem fil-pubbliku, però ma ġara xejn.    

Fuq ta’ l-1,000 imjegat, il-Gvern kif diġa’ tkellem fid-diskussjonijiet, il-Gvern diġa’ qed jimplimenta proċess ta’ ftehim mas-settur privat biex ħaddiema tal-Gvern li huma żejda f’ċertu setturi jgħaddu għand is-settur privat bi skema illi effettivament il-Gvern ikun qed ikopri biss parti mis-salarju tagħhom.  Il-parti l-oħra joħroġha s-settur privat u hemm ftehim mal-Federazzjoni ta’ l-Industriji fuqu dan.  Id-diskussjoni li hija għaddejja hija ta’ kif nistgħu nużaw dak it-tip ta’ mudell, però ntejbuh, biex ħaddiema illi jiġu identifikati bħala żejda fl-areas li għandu l-Gvern inkunu nistgħu nċaqalquhom u jmorru jaħdmu f’setturi oħrajn li huma fis-settur privat u hekk inkunu qed nagħmlu użu aħjar ta’ riżorsi umani tagħna.  

Qegħdin ngħidu wkoll, il-Gvern effettivament qed jgħid, jekk in-numru jkun ta’ elf, li jitnaqqsu elf ħaddiema fis-sena dak jinkludi wkoll in-numru ta’ ħaddiema li jispiċċaw, f’terminoliġija ngħidulu natural wasteage, li ma tantx hi kelma umana, li dak tfisser min joħroġ bil-pensjoni.  U qegħdin ngħidu fil-ftehim, jekk nippjanaw sewwa biex fuq medda ta’ tliet snin min jispiċċa bil-pensjoni, min jispiċċa għal xi raġuni mill-impjieg mal-Gvern, ma jiġix sostitwit dak ikun ifisser illi l-Gvern ikun qiegħed jiffranka ammonti sostanzjali ta’ flus.  Issa dan statement li ma tistax tieħdu hekk, għaliex hemm ċertu postijiet fejn inti bilfors ikollok terġa’ timpjega lil xi ħadd minflok xi ħaddieħor.  Però hemm numru ta’ postijiet fejn tista’ tgħaddi mingħajr ma timpjega lil xi ħadd biex timla’ l-vojt. U għalhekk trid tara dan ix-xenarju kollu kemm hu.  

U allura fuq din ta’ l-elf impjegat wieħed irid ippogiha fil-kuntest illi hija saret.  

Dwar il-Budget mhux beħsiebna nħabbru l-Budget.  Naħseb li aħjar tibqa’ bil-kurżita’ għal ftit ieħor. Meta jasal iż-żmien, meta jitħabbar il-Budget, jekk il-Bambin irid, kulħadd ikun jaf.  

Fid-dinja ma tista’ teskludi assolutament xejn.  

Saviour Balzan – Maltatoday  

Dwar Mater Dei u affarijiet oħra, xtaqt nistaqsik, il-kwestjoni dwar jekk il-Gvern qed jipprova jagħmel ħiltu biex iħoll din il-kobba, insib li hija ċara li hemm attentat biex isir xi ħaġa, ċertament.  Rigward ir-responsabbilta’, qisek int qed titfa’ r-responsabbilta’ kollha f’idejn jew f’sieq SKANSKA u qisu l-management day-to-day, sewwa tekniku u sewwa politiku, qisu ħadd minn naħa tal-Gvern jew istituzzjoni huwa responsabbli.  Xtaqt l-ewwelnett, ma naħsibx li t-tort kollu huwa ta’ l-iSKANSKA. Jiġifieri jiena naħseb li rbaħt il-punti talli qbadt il-barri minn qrunu, imma qablek kien hemm Prim Ministri u Ministri tal-Finanzi u Ministri tas-Saħħa, dawn kollha kienu responsabbli, nies li kienu qegħdin fl-FMS, dawk kollha kienu jafu x’qed jiġri.  

It-tieni mistoqsija, dwar Dar Malta fi Brussell.  Fil-każ ta’ Malta House, Londra, kien hemm l-istess sitwazzjoni ta’ Brussell, fejn l-MTA u l-Airmalta kellhom jitilqu minħabba l-poll tax tal-Greater London Council, minħabba li l-ambaxxata kienet titqies bħala ażjenda kummerċjali.  L-istess l-informazzjoni, għallinqas li għandna aħna, hija l-istess fi Brussell.  In-nies li tawk il-parir, dawk il-ħafna nies li fosthom taw parir b’xejn, dawn jiġifieri m’għamlux dawn il-kalkoli, jiena mhux qed ngħid li inti stajt, inti ma naħsibx li kont taf, imma in-nies li ħadu deċiżjonijiet qablek.  

U t-tielet punt.  Dwar il-każ tat-tifel tiegħek.  Jien bla dubju ta’ xejn, anke mill-aspett personali tiegħi m’għandi l-ebda dubju dwar l-integrita’ u l-kapaċita’ tat-tifel tiegħek.  Imma rigward il-kwestjoni fil-politika-etika, ma ħassejtx l-ewwelnett li hemm bżonn li ndaħħlu l-kwestjoni li wieħed għandu jiddikjara l-interessi tiegħu?  Jien mhux qed ngħid jew qed nipprova ninsinwa li kien hemm xi attentat minnek biex tinfluwenza xi deċizjoni, imma wieħed f’ċirkostanzi normali jiddikjara l-interessi tiegħu.  U forsi ma jkunx aħjar illi wieħed anke jiċċara l-kwestjoni?  

U biex ma noqgħodx nieħu wisq ħin bħalma ħadt, il-kwestjoni tal-kuġini wkoll fin-negozjati, jien ma naħsibx wkoll li wieħed jiddubita l-kapaċita’ ta’ l-avukati u periti, imma l-proċeduri biex jintagħżlu dawn in-nies ma tistax tkun iktar wiesgħa, iktar trasparenti? Ma nistawx niftħu l-affarijiet li jkunu forsi, naħseb mhux avukat jew perit wieħed hawn kapaċi, ma nistawx forsi nkunu aktar trasparenti fil-mod kif nagħmlu l-affarijiet u forsi wieħed ma jaqax fit-tentazzjoni li l-media mbagħad taqbad mal-Prim Ministru u mal-Gvern?  

Prim Ministru  

Qabel ma nwieġeb għall-mistoqsijiet nixtieq nagħti ftit ċifri:  

In April 2004 Libyan dues to Malta Government Departments and Companies amounted to 2.8 million.  Ammonti dovuti lid-Dipartimenti tal-Gvern u Kumpanniji.  2.8 miljun liri Maltin. Total amount owed to Malta Government & Companies, f’Diċembru ta’ qabel l-ammont kien 8.7 miljun, jiġifieri bejn Diċembru 2003 u April 2004 ħallsu 6 miljuni bażikament.  Jidhirli li hemm ammonti oħra li huma dovuti però lill-kumpanniji privati.  Dan li qed ngħid kien dovut lill-Gvern Malti.  

Ħa niġi għall-mistoqsijiet li għamilli Saviour.  L-ewwelnett dwar ir-responsabbilta’, is-sitwazzjoni hija komplikata, jiġifieri ma tistax tpoġġi kollox f’garżella, f’pigeon hole u tgħid dan hu li hemm ħażin jew li sar żbaljat.  Hemm livelli differenti.  Jiġifieri hemm kwestjonijiet illi huma purament ta’ żball minn naħa ta’ l-iSKANSKA meta iddisinjaw proġett u għamlu projected final cost.  Ma jfissirx illi x-xogħol ma sarx jew li x-xogħol sar ħażin.  Ix-xogħol sar, qiegħed hemm, tista’ tmissu, u sar tajjeb.  Però meta iffirmajna l-kuntratt lilna qalulna li se jiswa  mitt lira u llum skoprejna li sewa miljun, qed nivvinta issa biex ma tikkwotawniex.  U allura l-argument ikun, imma jien li kieku għidtli dawn l-affarijiet fi żmien meta ħadt id-deċiżjonijiet, kont forsi nieħu deċiżjoni differenti.  U għaliex għamilt dan l-iżball għaliex inti meta poġġejt bilqegħda u tajtni l-kalkulazzjonijiet li fuqu jiena bħala Gvern ħadt id-deċiżjoni għamilt żball, mhux żball żgħir dan, żball kbir.   

Mela għandek dik il-kategorija, imbagħad għandek kategorija ta’ affarijiet oħrajn illi mhux ġustifikati, fejn mar dan ix-xogħol, fejn qiegħed dan ix-xogħol?  Mhux kwestjoni li issa indunajna, il-kwestjoni hi li dan kien proċess li kien ilu għaddej, fejn l-FMS, il-funzjoni tagħha bħala Foundation for Medical Services, kienet il-ħin kollu ongoing, il-battalja fuqha din!  
Jien iddeċidejt illi issa mhux deċiżjoni ta’ l-FMS, nidħol jiena bħala Prim Ministru u ngħid, isma’ din trid tispiċċa u ngħid l-FMS ilha tipprova ġġib l-ispjegazzjonijiet mingħand l-iSKANSKA, tirrisolvi din il-kwestjoni.  L-FMS stess, ma nafx, bejn wieħed u ieħor, sentejn ilu, ma nafx id-data preċiża, hi stess qabdet eżerċizzju biex isir dak li jgħidulu gap analysis ħalli hi jkollha id-dokumentazzjoni biex tkun tista’ tiffaċċja lill-iSKANSKA u tgħid hawnhekk trid tagħtini spjegazzjoni. U kien proċess għaddej.  L-FMS kienet qed tagħmlu dan ix-xogħol.  Jien iddeċidejt li ngħid li jien se nidħol bħala Gvern u rrid din il-kwestjoni niffriżaha u ngħid s’hawn nista’ nasal jien. U jekk m’aħniex se naslu s’hawn u ma jkolliex l-ispjegazzjonijiet, allura mbagħad nieħu d-deċiżjonijiet li għandi nieħu.  

U kienet waħda mir-raġunijiet, għaliex kien neċċessarju, bilfors, illi fin-negotiation team ma’ l-iSKANSKA inpoġġu lir-rappreżentant ewlieni ta’ l-FMS.  Għax ma kienetx tagħmel sens li fin-negotiating team ma jkunx hemm rappreżentant ta’ l-FMS li kienu parti ntegrali mill-proċess kollu mill-bidu sa l-aħħar.  U kienu l-FMS stess li kienu qegħdin jgħidulna minn żmien għal żmien: din hemm bżonn li tiġi ndirizzata u qegħdin nindirizzaw però m’aħniex nieħdu r-risposti jew ħadna r-risposta imma m’hix sodisfaċenti. 

U jiena rrid ngħid li anke fil-bidu, jidhirli tas-sena li għaddiet, meta kien għad hemm il-Ministru tal-Finanzi, John Dalli, li kienu bdew id-diskussjonijiet anke fuq livell politiku ma’ l-iSKANSKA illi ma waslux.  Dan qed ngħid, qed immur lura għall-bidu tas-sena 2003.  U l-proċess did not come to a head.  Jien deċiż illi I take it to a head issa.  I have to draw a line. I want to draw a line.  Issa rrid ngħid dan se jiswilna u mhux jiswilna biss, irrid commitment, jekk naslu għall-ftuħ ta’ l-isptar b’data illi jekk ma tintlaħaqx se jkun hemm il-penali.  Jkun hemm penali qed ninsisti u penali.  Jiġifieri jkun hemm ammont sostanzjali ta’ flus li jintilfu.   

Jiġifieri tieħdux l-impressjoni għax ikun żball, jekk aħna ngħidu qisna din l-issue qbadna nittekiljawha, nastjenu u ma nittekiljawiex.  

Min qed jgħid li l-FMS għamlu kollox sew u tajjeb? Jien qed ngħid li dan huwa proċess li għadu għaddej u ħudu paċenzja ftit bina għax qegħdin fl-istadju li wieħed irid jirrikonoxxi illi huwa delikat ħafna.  U hemm forzi għaddejjin hemm barra li l-intenzjoni tagħhom hi li jisfrattaw kull possibbilta’ ta’ ftehim.  Allura noqgħod daqxejn pass lura milli nidħol f’iktar dettalji, però jibqa’ l-fatt illi hemm kategoriji differenti hemm xogħol illi sar u sar tajjeb però ġie kkalkulat ħażin.  Hemm xogħol li ma sarx, hemm xogħol li sar iżda sar ħażin u dawn l-aspetti kollha irridu nidħlu fihom.  Meta jasal il-mument aħna nkunu nistgħu nagħtu anke iktar dettalji.  Jiena nassigurakom li m’hemmx x’taħbi.    

Kien hemm cost control però nerġa’ nirrepeti ħalli tifmhuni.  Jien li ssir triq li tiġi tiswa, kemm għidt, 1.3 miljun minflok Lm270,000 il-cost control jikkonfermalek li ntefqu l-miljun u tliet mitt elf.  Intefqu 1.3 miljun għaliha dik it-triq, vera, però lilna qalulna li se tiswa Lm270,000.  U ħadna d-deċiżjoni dak iż-żmien għax qalulna li se tiswa Lm270,000.  U nista’ nagħti lista ta’ affarijiet li saru hekk u l-Gvern dak iż-żmien fl-1999 u s-sena 2000 iddeċieda li jimxi għax kellu projected cost quddiemu u qal dan il-cost nista’ nidħol għalih.  U nista’ nisservisjah fuq perjodu ta’ tliet snin.  Fuq hekk ħadna d-deċiżjoni.  U meta nieħu parir, ikun min ikun, jista’ jkun kuġin tiegħi ukoll, u wara jirriżultali li tani parir ħażin, indur fuqu u ngħidlu rridek tkun accountable.  Mela jiena ħallastek għalxejn!

Jiena biex sar dan l-eżerċizzju ħallasna 1.9 miljun lill-iSKANSKA biex toħorġilna il-projected final cost.  Allura, iva, l-accountability trid tkun hemm along the line.  Però lanqas nieħdu l-impressjoni li għax ħadt il-ġurament jien f’daqqa waħda issa għax mort jien u ttekiljajta, this was an ongoing issue.  U b’Ministri differenti u bi Prim Ministri differenti.  L-FMS infisha, il-ħin kollu għassa biex jippruvaw jiżblukkaw din is-sitwazzjoni.  U li għamilt u li għidt hawnhekk se nagħmel linja. U mportanti li nagħmluha għall-ġid ta’ pajjiżna.    

Mela jekk teżaminaw id-deficits ta’ pajjiżna se ssibu f’dawn l-aħħar snin id-deficits u dak li għandu x’jaqsam ma’ dħul rikkorrenti u ħruġ rikkorrenti aħna m’għandniex deficit, qegħdin in surplus.  Id-deficit tagħna ħafna drabi ġej mill-proġetti kapitali tagħna u jekk se nibqgħu ma nindirizzawx dawn l-issues u mhux Mater Dei għax jien ma nistax nifhhem għaliex niffukaw biss fuq Mater Dei. Dan fuq il-proġetti kollha li aħna għandna.  

Saviour staqsini wkoll fuq Dar Malta u x’ġara per eżempju fl-ambaxxata Ingliża, fejn kien hemm l-MTA, l-Airmalta fejn dawn tkeċċew il-barra, li fl-opinjoni tiegħi, jiena ngħid f’dawn l-affarijiet inti trid tagħmel kalkoli ta’ inti x’jaqbillek? Għax per eżempju aħna nistgħu niġu f’pożizzjoni li finanzjarjament ikun jaqblilna ħafna iżjed li nikru l-ispazju li għandna żejjed lil ditti oħrajn.  Jista’ jkun li naslu f’dik is-sitwazzjoni.  Finanzjarjament kif nistgħu nimmassimizzaw fuq dan l-investiment li aħna għandna?  U jien konvint li jekk naħdmu bil-għaqal ir-revenue li niġġeneraw mill-ispazju li nistgħu nikru jista’ jkoprilna ammont sostanzjali mill-ispiża rikorrenti biex immexxu l-ambaxxata. U tkun ambaxxata fost l-iktar mill-ambaxxati l-oħra li għandna li ma tiswilniex daqshekk flus biex iżżomm l-ispiża rikorrenti. Għax jiena l-inkwiet tiegħi dejjem hu mhux id-disa’ miljuni biex xtrajniha, anke dik tinkwetani, però ħriġthom darba – dak tiegħi, id-dar tiegħi.  Ħriġt xi ħaġa u daħħalt oħra.  Għandi dar, għandi blokk bini fiċ-ċentru ta’ Brussell, fl-iktar parti mportanti b’valur li minn sena għal sena bilfors li jiżdied.  Ħriġna disa’ miljun imma mhux tajjarnihom għax qisu l-impressjoni li tlifna disa’ miljuni.  

Ma jistax ikun li tasal għall-konklużjoni li ma jaqbillekx tikri, jekk jaqbillekx tikri lill-MTA u qed nsemmi l-MTA għax infakkar li hemm proċess għaddej ta’ ristrutturazzjoni fl-MTA, jekk jaqbillekx tikri lill-Airmalta, jew inkella jaqbillekx tikri lil kumpannija Belġjana li m’għandna x’naqsmu xejn magħha.  X’se noqogħdu nagħmlu aħna, nagħżlu l-aħjar offerta?  Mhux hekk, nagħżlu l-aħjar offerta. Everything has to make sense.  U kollox irid jagħmel sens anke fl-istrateġija ta’ l-MTA.  Xi strateġija l-MTA se toħroġ biha għall-marketing ta’ pajjiżna f’pajjiżi oħrajn? U jagħmel sens li l-MTA jkollha l-preżenza tagħha f’ambaxxata li effettivament tiswilna X, però li dak l-X jista’ jintuża forsi b’mod aħjar u nistgħu nieħdu valur aħjar? U dawn huma l-equations kollha li wieħed irid jieħu.  Allura jiena ngħid l-options huma miftuħin, il-verita’ hija li grazzi għad-9 miljuni, għandna potenzjal ta’ investiment li jista’ jirrendi u jirrendi biex jagħmel tajjeb għall-parti mill-ispiża rikkorrenti biex id-Dar Malta tkun tista’ topera.  

Staqsejtni mbagħad, mhux fuq it-tifel effettivament, staqsejtni l-proċeduri nistgħu nagħmluhom iktar trasparenti, iktar miftuħin? Iva, jien fejn hu possibbli fejn dan għandu jsir, jien naqbel li għandu jsir, kultant jiġrilek, imma, illi ċertu proċeduri, jien ma stajtx intawwal u ma ridtx intawwal fuq l-iSKANSKA.  U kelli nieħu ċertu deċiżjonijiet, per eżempju, mela għandu Paul Camilleri jkun parti mit-task force? U r-risposta kienet iva, inevitabbli, bilfors għax irrid li l-FMS tkun parteċipi ħalli wara ħadd ma jiġi jgħidli imma jien ma kellix x’naqsam.  Jiġifieri l-FMS ridtha tkun parteċipi għax taf l-istorja kollha, parti mill-istorja u l-uniku persuna li seta’ jirrapreżenta fil-kuntest, għax jaf l-istorja kollha, kien il-perit Paul Camilleri – hu kien il-Viċi Chairman tal-Board, bħalissa huwa acting-Chairman tal-Board.  Issa jekk hux l-uniku perit, naħseb li hemm periti oħra imma jidhirli li jiena kelli nagħmel din il-persuna li għandha l-għola responsabbilta’, jiġifieri li bħalissa preżentement huwa acting Chairman ta’ l-FMS u rrid li l-FMS terfa’ r-responsabbilta’.  Huwa l-uniku perit u qegħdin nikkonfermaw li huwa l-uniku perit fuq il-board ta’ l-FMS.  

Jinżamm responsabbli kulħadd.  Jiena m’għandix diffikulta’ li nżomm lil min hu responsabbli u min hu responsabbli li jirrispondi għar-responsabbilta’ tiegħu.  F’dan l-istadju imma nerġa’ nirrepeti, aħna qegħdin f’pożizzjoni fejn qegħdin ninnegozjaw ma’ l-iSKANSKA biex nippruvaw naslu għal sitwazzjoni li tkun l-aħjar sitwazzjoni għal pajjiżna.  U allura l-focus tagħna bħalissa għandu jkun biex insibu s-soluzzjoni li hija l-aħjar waħda għal pajjiżna.  U jiena naħseb li hekk qed isir, però il-mistoqsija ta’ Saviour kienet stajt ħriġt call for applications.   

Saviour Balzan - Maltatoday  

Din mhix kwestjoni ta’ flus.  Din kwestjoni, ma jidhirx li teżisti proċedura ċara u għalhekk qed jinqalaw ħafna allegazzjonijiet dwar li jista’ jkun hemm abbuż, anke fil-każ, jiena semmejt ukoll kwestjoni li jekk hux il-waqt li l-politiċi jiddikjaraw l-interessi tagħhom.  Jiddikjaraw interessi li huma ġustifikati.  Alla ħares kull tifel ta’ kull Ministru jew kull kuġin ta’ kull Ministru f’dan il-pajjiż…  

Prim Ministru  

Niddikjaraw l-interessi tagħna aħna.  Għax aħna nimlew il-formoli kemm bħala Deputati fil-Parlament u kemm bħala Ministri.  Niddikjaraw ix-shareholding li aħna għandna, niddikjaraw x’diretturi stajna qegħdin jew mhux qegħdin.  Però f’dan il-każ partikolari, għax il-mistoqsija għamilta fil-konfront tal-kwestjoni li qamet fuq it-tifel tiegħi fuq din tat-translations, sinċerament ma nafx x’jinteressa li niddikjara jiena jekk il-mistoqsija qed issir lili, x’interess illi niddikjara jiena li t-tifel tiegħi laħaq avukat u li bħala avukat qed jaħdem f’partnership ma’ grupp ta’ avukati oħrajn u qed jagħmlu diversi affarijiet u diversi xogħlijiet illi inzerta li wieħed minnhom, mix-xogħol li kellhom jagħmlu kienu translations għall-Gvern. Nerġa’ ngħid, flimkien ma’ avukati oħrajn.  U ngħid ukoll li minn dawk iċ-ċifri li ssemmew effettivament t-tifel tiegħi s’issa għadu ma ra xejn.  Imma mhux dik hija l-kwestjoni.  

Però jien dejjem dispost illi ntejbu l-proċess ta’ accountability, ta’ kif isir il-proċess u kif jintagħżlu n-nies, effettivament il-proċess li ntuża biex jintagħżlu avukati għat-translations fit-tweġiba li ta l-Viċi-Prim Ministru għall-PQs, spjega illi meta beda dan il-proċess fl-2001 kienu saru interviews mill-Imħallef Victor Caruana Colombo u mill-Prokuratur Legali Cauchi.  Kienu għamlu interviews, għażlu numru ta’ avukati, il-proċess ta’ translations intom tafu ntefa’ lura għall-perjodu ta’ żmien u allura kien hemm mument fejn Vanni Bruno kellu bilfors iżid in-nies biex ilaħħqu mat-translations.  L-avukati kollha li kienu ġew magħżulin mis-selection board baqgħu jirċievu dak ix-xogħol u jaħdmuh.  Vanni Bruno aċċetta wkoll avukati oħrajn biex ikunu jistgħu jagħmlu dan ix-xogħol fi proċess ta’ selection li kien qed jagħmel Vanni Bruno nnifsu u effettivament illum dawn l-avukati, fil-każ tat-tifel tiegħi, l-avukati li hemm fil-kumpannija li jiffurmaw parti minna, kienu ilhom jagħmlu translations f’isimhom personali.   

Però l-punt tiegħek huwa naturalment jekk nistgħux nagħmlu dan il-proċess iktar accountable, iktar miftuħ u jiena naħseb li iva, nistgħu naraw kif nagħmlu proċessi iktar accountable.  Irrid ngħid ukoll li hemm regolamenti u jekk aħna ridna nagħżlu konsulenti biex jagħtuna l-parir għax issa mexjin bil-privatizzazzjoni tax-shares tal-Gvern li għandu fil-Maltacom.  Hemmhekk ħarġet corporate interest tad-ditti kollha li kienu nteressati ssottomettew, saret l-analiżi u għażilna l-iktar waħda partikolari biex tagħtina dan il-parir.  Il-verita’, biex immur lura għall-iSKANSKA, l-għażla anke ta’ Paul Camilleri, li tħallas separatament b’rati li m’humiex parti mill-onorarju li jirċievi bħala Board Director, tħallas separatament għaliex id-deċiżjoni kienet li dak kien xogħol over and above ix-xogħol tiegħu fl-FMS.  

Jiena stess meta rajt ir-rati ridt inkun ċert li r-rati huma rati tajbin u kont naf ukoll illi mhux dan xi proċess li waqqafna, li issa se jibqa’ dan il-board għal sitt snin, seba’ snin.  Din kienet biċċa xogħol li jien kont determinat li sa l-aħħar tas-sena naqtalha rasha u deċiż li naqtalha rasha.  Però kont naf li dan kien inkarigu wieħed b’deadline stabbilit li jiena naf il-massimu x’jista’ jiswieli.  U kkalkulajna l-massimu u għidna tista’ ssir.  Issa jiġu sitwazzjonijiet fejn ikollok tieħu dawn id-deċiżjonijiet.  Jiena nerfa’ r-responsabbilta’ tad-deċiżjoni illi ħadt u naħseb, konvint illi dik kienet l-aħjar deċiżjoni li stajt nieħu fl-interess ta’ dawn in-negozjati.  

Ir-riżultati qed narawhom, jiġifieri ma nistax nagħti iktar dettalji imma definittivament in-negotiating team għamel u qed jagħmel biċċa xogħol tajba ħafna.  

Fr. Noel Grima – The Malta Independent on Sunday  

Prim Ministru tikkonsidra tibdel l-isem ta’ l-iSptar il-ġdid, issemmih Pandora’s Box?  

Prim Ministru  

Naħseb l-isem Mater Dei huwa isem sabiħ ħafna.  

Fr. Noel Grima – The Malta Independent on Sunday  

F’din l-analiżi li qed issir issa, jiġifieri mhix analiżi sempliċiment biex tiskopri min hu responsabbli però fl-aħħar mill-aħħar hija iva hi.  Fid-dawl taċ-ċifri li ħerġin illum, lill-Gvern bil-cost overall li hemm, li għandu illum.  Li kieku dawn il-figuri ġew ippreżentati fl-1999 il-Gvern x’kien jagħmel?  

Dik hija l-ewwel mistoqsija. U forsi hija patetika imma minn hemm toħroġ ir-responsabbilta’ allura.  Dak li qed jipprova jiskopri l-Gvern.    

Immur iktar lura.  Fid-dawl ta’ dawn iċ-ċifri, id-deċiżjoni li ttieħdet fl-1996,1997 illi l-isptar jiġi prattikament irduppjat, tagħmel sens u fid-dawl ta’ dawn iċ-ċifri, d-deċiżjoni finalment ta’ l-1992 illi jinbena sptar ġdid as against li jiġi rimodernizzat l-isptar eżistenti, tagħmel sens għall-ekonomija ta’ Malta?  

Prim Ministru  

X’kien jagħmel il-Gvern li kieku l-istampa li kien qed tindika iżjed mis-87 miljun lira dak iż-żmien kif għidt int stess, ipotetika, m’għandi dubju ta’ xejn.  Żgur kienet tinfluwenza d-deċiżjoni tal-Gvern, m’għandix l-iċken dubju.  Għax it-targets finanzjarji tal-Gvern għas-snin li kellna quddiemna kienu targets illi ġew imfassla u konna nafu x’nistgħu naffordjaw bħala pajjiż f’dak li għandu x’jaqsam ma’ spiża kapitali u allura m’għandix dubju li kienet tinfluwenza.  Però ma rridx noqgħod nitkellem fuq sitwazzjoni ipotetika.  Il-verita’ hija l-Gvern għamel dak li jagħmel sens.  Inkariga ditta li għandha reputazzjoni internazzjonali biex jagħmlu eżerċizzju illi jgħid lill-Gvern kemm se jiswa dan il-proġett biex jitlesta.    

Dan l-istadju li kien daħal fih.  At that point in time hu kien il-kuntrattur biex jiddisinja u jgħid isma’, qabel il-Gvern ma ħa d-deċiżjoni biex jiffirma l-kuntratt eh!  Dan qed nitkellem 1999, jiġifieri d-deċiżjoni li jiffirma l-kuntratt to go ahead fi sptar li effettivament, u hawn nirrispondi t-tieni u t-tielet mistoqsija tiegħek, kien dak l-isptar.  

Meta kien hemm il-Prim Ministru Alfred Sant fil-Gvern, iddeċieda l-Prim Ministru Alfred Sant ħadha d-deċiżjoni issa, ma noqgħodx niftaħ kwestjoni oħra issa, issa fejn ħaddieħor ieħor qed joqgħod jiftaħ ħafna affarijiet at the end of the day mhux se noqgħod naħli l-ħin.  Mhux ħela ta’ ħin.  Dak hu l-isptar, bis-sular extra li ġie deċiż fi żmien Alfred Sant, anzi Alfred Sant kien iddeċieda li jibna żewġ sulari, Alla jbierek.  Kienet il-Planning Authority li waqqfitlu, li ma ħarġitlux il-permess biex jinbena t-tieni sular.  U ħa niftiehmu ta, sular taf x’aħna ngħidu, qed ngħidu footprint kollha enormi ta’ l-isptar.  Jiġifieri din l-idea li oriġinarjament twieldet bħala sptar speċjaliżżat u eventwalment fi żmien Alfred Sant ittieħdet li jiġi sptar ġenerali hija għandha l-implikazzjonijiet tagħha.  

Però dik hi.  Ma noqogħdux naħlu l-ħin bejnietna.  U allura let’s look forward.  Issa d-deċiżjoni illi nkomplu għaddejjin bil-proġett f’dak il-kuntest ittieħdet abbażi ta’ studju dettaljat li sar ta’ disinji, ta’ costings, li bis-saħħa tiegħu ħareġ dan il-famuż projected target cost.  U llum qed jirriżulta li l-affarijiet ma sarux kif kellhom isiru.  Din hija the bottom line.  U allura ċerti affarijiet, nerġa’ nirrepeti ħalli nkun ċar daqs il-kristall, mhix kwestjoni ta’ xi ħadd li qed jipprova jgħidilna nbniet blokka u dik il-blokka ma teżistix.  Il-blokka hemm qegħda però lilna kien qalilna li dik il-blokka kienet se tiswa mitt lira u llum qed jirriżulta li se tiswa miljun.  Qed nagħti eżempju ħalli niftehmu sewwa.  Effettivament wieħed jista’ jagħmel l-argument imma hemm qegħda din, il-poplu Malti se jgawdiha.  Imma hekk se naqbu naċċettaw dan l-argument meta aħna d-deċiżjoni oriġinali li aħna nibnu l-isptar konna ħadniha abbażi ta’ kalkulazzjoni dettaljata minn esperti, li deċiżjoni politika ittieħdet abbażi tagħha.  U hemmhekk hemm l-accountability. 

Issa ma tieqafx hemm l-istorja għax hemm aspetti oħrajn ta’ xogħlijiet illi saru, ma kellhomx isiru u affarijiet oħra imma aħjar ma nidħlux f’wisq dettalji għax naħseb tajt biżżejjed biex intikhom l-indikazzjoni ta’ fejn wasalna sal-lum.  Dawn huma l-issues li qed nargumentaw b’saħħa kbira ma’ l-iSKANSKA, issa naraw l-iżviluppi li jkollna fil-ġranet li ġejjin.    

Fr Noel Grima – The Malta Independent on Sunday  

Fuq il-power station kien hemm cost analysis id-doppju ta’…  

Prim Ministru  

Imma dak għandu jieqaf.  Dak m’għandux jibqa’ jsir. Assolutament, għax jiena nifhem u naċċetta proġett li twieled, issa biex inkunu b’saqajna ma’ l-art fuq ċerti affarijiet, irrid nikkonċepihom, proġett li twieled fl-1992, nitkellem fuq l-isptar Mater Dei, mill-1992 sal-lum għaddew 12 il-sena effettivament, fejn it-teknoloġija nbidlet, fejn l-istandards li wieħed jippretendi illum jippretendi standards oħrajn.  Jiena nistenna, kollox sew u jekk jien nawtorizza, jekk jiena għandi bieb u għaxar snin ilu dak il-bieb aċċetajtu kif inhu però llum l-istandards ta’ safety jitolbu li dak il-bieb ikun fire resistant, il-bieb li ddisinjajt għaxar snin ilu kien jiswa ħamsin lira però mhux fire resistant, però għax qed ninsisti fuq dak l-istandard jiswa mitejn dak naċċettah.  Dik hija responsabbilta’ tiegħi, għażilt xi ħaġa aħjar, se nħallas għal xi ħaġa aħjar, għax dak fair enough lest li nikkonċepih.  Imma mhux fejn jien tlabt fire resistant door, għidtli li se jiswa Lm50 u llum qed jiswini Lm300.  Dak le, mhux aċċettabli għalhekk qed ngħidilkom, hemm