LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

Berġa ta’ Kastilja
Is-Sibt 7 ta’ Mejju, 2005

Prim Ministru

Bonġu lil kulħadd.

Ħa nagħmlu bħas-soltu, se nagħmel introduzzjoni jiena fuq xi punti li xtaqt nagħmel, imbagħad kulħadd ikun fil-libertà li jagħmel il-mistoqsijiet li jixtieq jagħmel.

L-ewwelnett, waħda mill-affarijiet illi seħħew mill-aħħar darba li ltqajna, punt importanti reċenti li seħħet fil-weekend li għadda, kienet l-aħbar illi Malta ngħaqdet mal-mekkaniżmu li hu magħruf bħala l-ERM II. Għadu ftit kmieni, però l-ewwel reazzjonijiet illi jiena nista’ niġbed, jidher li t-tranżizzjoni ġiet aċċettata mis-swieq finanzjarji tagħna. Il-kummenti, anki fuq livelli internazzjonali, li qegħdin joħorġu fil-konfront ta’ Malta huma pożittivi.

Malta issa qiegħda tiġi pegged mal-ħames pajjiżi l-oħrajn illi wkoll huma membri minn dan il-mekkaniżmu, u li kieku ma ħadniex dan il-pass, naturalment l-implikazzjoni kienet tkun illi aħna konna niġu pegged mal-pajjiżi illi ddeċidew illi ma jingħaqdux mal-ERM II, jew ma ġewx aċċettati biex jidħlu fl-ERM II, għaliex għandhom ċertu diffikultajiet u ċerti problemi. Jiġifieri dan, fih innifsu, huwa sinjal pożittiv ħafna għal kulħadd. Huwa pożittiv anki għall-investitur barrani u pożittiv għal pajjiżna.

Naturalment huwa wkoll dikjarazzjoni ċara, min-naħa tal-Gvern Malti, illi huwa jibqa’ miexi bil-programm illi għandu biex jilħaq l-aspetti kollha li hemm bżonn ħalli meta jasal il-mument, nieħdu d-deċiżjoni ħalli ndaħħlu l-munita Ewropea f’pajjiżna. Huwa wkoll ċertifikat ieħor ta’ approvazzjoni għar-riżultati akkwistati s’issa mill-Gvern fil-qasam finanzjarju, monetarju u ekonomiku, għaliex nirrepeti u nenfasizza dak li għedna fl-imgħoddi, illi mingħajr ma Malta tiġi analizzata u allura tgħaddi minn ċertu analiżi minn naħa tal-Kummissjoni Ewropea ta’ l-ECOFIN u tal-Ministri tal-Finanzi u tal-Gvernatur tal-Bank Ċentrali Ewropew.

Saret dik l-analiżi, u dik l-analiżi kieku ma kienetx pożittiva, ma kinux jaċċettaw lil pajjiżna. Aċċettaw lil pajjiżna għaliex dik l-analiżi wriet illi aħna qegħdin fid-direzzjoni t-tajba u mexjin biex nindirizzaw l-isfidi tagħna u allura dan għandu jinkoraġġina. Dan ma jfissirx li m’għandniex sfidi quddiemna, l-isfidi nafu x’inhuma, però dawn huma sfidi li qed jiġu indirizzati.

It-tieni punt illi xtaqt insemmi huwa illi issa deħlin f’fażi, jiena nikkalkula ta’ xahrejn ta’ ħidma intensiva fuq livell politiku, però anki fuq livell tekniku. Ħidma li għandha x’taqsam mal-perspettivi finanzjarji ta’ l-Unjoni Ewropea, jiġifieri l-budget ta’ l-Unjoni

Ewropea għas-snin 2007 sal-2013. L-intenzjoni tal-Presidenza preżenti jiġifieri ta’ Jean-Claude Junker, il-Prim Ministru tal-Lussemburgu, illi qiegħed jippresjedi il-Kunsill Ewropew u qiegħed jippresjedi l-ECOFIN ukoll.

L-intenzjoni hija li jsir sforz biex nippruvaw naraw jekk jintlaħaqx qbil bejn il-25 pajjiż kollu dwar il-pakkett finanzjarju, jiġifieri dwar dan il-budget sa qabel ma tispiċċa din il-presidenza. U allura x-xhur ta’ Mejju u Ġunju se jkunu xhur importanti li fi sforz li kull pajjiż ikun qed jagħmel biex naraw nistgħux jintlaħaq ftehim fuq livell Ewropew u fuq dawn il-perspettivi finanzjarji, fuq dan il-budget. Malta se tgħolli l-ħidma, l-attività diplomatika tagħha.

Jiena se nkun qiegħed nattendi l-laqgħa li jmiss ta’ l-ECOFIN il-ġimgħa d-dieħla, fejn qed nistenna li din l-issue titla’ fl-agenda tal-Ministri kollha tal-finanzi li se jkunu qegħdin jiltaqgħu. Naturalment mhix faċli, jiġifieri ma rridux nimlew rasna illi dan il-ftehim faċli biex jintlaħaq. Għall-kuntrarju, huwa diffiċli biex jintlaħaq, però biex jintlaħaq il-ftehim irid ikun hemm l-isforz ta’ kulħadd u Malta se tkun qed tagħti l-kontribut tagħha biex aħna naslu.

It-tielet punt li xtaqt insemmi huwa illi fil-ġranet illi għaddew f’din il-ġimgħa, kelli l-ewwel laqgħa ta’ djalogu maċ-ċittadini, mar-rappreżentanza tas-soċjetà ċivili f’pajjiżna hawnhekk ġewwa Kastilja. Jiena ridt ngħid illi kienet esperjenza pożittiva. Hija okkażjoni fejn il-Gvern, b’mod differenti, issa qiegħed jersaq aktar viċin il-poplu tagħna u jisma’ l-ilmenti, is-suġġerimenti, ir-rakkomandazzjonijiet illi hemm. Li jistgħu jsiru. Jiena naħseb illi kien eżerċizzju pożittiv. Ma kienx eżerċizzju u ma kienx intenzjonat illi jkun eżerċizzju kosmetiku. Jiġifieri ħadna nota u qegħdin nieħdu nota tal-punti li qedgħin jissemmew, bl-iskop illi fejn jinstemgħu affarijiet illi nistgħu nindirizzaw, allura dawn nindirizzaw l-affarijiet u anki nindirizzaw lill-individwi li jkunu ressqu jew qajmu l-punt partikolari waqt dik il-laqgħa.

Naturalment ikun hemm punti oħrajn jew suġġerimenti oħra li ma tkunx tista’ tindirizza għaliex ir-riżorsi tal-pajjiż ikunu limitati jew għaliex il-pjan tagħna huwa li nindirizzaw l-affarijiet forsi fi stadju aktar ’l quddiem. Però kieku kelli niġbed konklużjoni ngħid li kienet esperjenza pożittiva li ma tridx taraha, wieħed ma jridx jaraha waħedha - din irridu narawha fil-kuntest ta’ eżerċizzju aktar wiesa’, li l-Gvern issa qiegħed iniedi, ta’ konsultazzjoni u involviment tas-soċjetà ċivili, fil-proċess tad-deċizjonijiet li nieħdu. U dan allura wieħed irid jarah ukoll fil-kuntest li aħna ħabbarna fil-ġranet illi għaddew, illi fil-ġranet illi ġejjin aħna se nkunu qed inwaqqfu dan li qed insejħulu l-Forum Ewropa illi se jissostitwixxi dak il-grupp li konna nsejħu qabel l-isħubija ta’ Malta l-MEUSAC, jiġifieri forum illi jiġbed ġo fih is-soċjetà ċivili, biex ikun hemm konsultazzjoni dwar l-iżviluppi kollha li jkun qegħdin iseħħu fir-relazzjoni tagħna ma’ l-Unjoni Ewropea bħala membri ta’ l-Unjoni Ewropea. Naturalment il-funzjoni hija radikalment differenti minn dik li kellha l-MEUSAC.

Dak iż-żmien aħna konna nitkellmu fuq l-Acquis Communautaire u kif dik nistgħu ndaħħluha f’pajjiżna u kif allura, x’għandha tkun il-pożizzjoni waqt in-negozjati tagħna għas-sħubija. Mentri l-Forum Ewropa issa l-iskop tiegħu se jkun illi niddiskutu mas-soċjetà ċivili, proposti li jkunu in the pipeline, jiġifieri għadhom qegħdin jinħmew fl-Unjoni Ewropea u hekk il-Gvern ikun qed iwessa’ l-proċess ta’ konsultazzjoni qabel ma jieħu l-pożizzjonijiet finali waqt il-laqgħat ta’ l-Unjoni Ewropea, dwar id-deċizjonijiet ta’ proposti illi jkunu qegħdin iseħħu. 

Xtaqt ngħid kelmtejn ukoll dwar il-qagħda finanzjarja tal-Gvern. Ftit ġranet ilu fid-29 ta’ April l-NSO ippubblikat l-aħħar ċifri li jkopru l-perjodu ta’ żmien minn Jannar sa Marzu ta’ din is-sena.  Kif kont spjegajt fl-aħħar laqgħa, aħna qegħdin mixjin skond dak illi huwa budgeted, jiġifieri skond il-pjan illi konna fassalna għal din is-sena. Veru għadna fl-ewwel perjodu tas-sena u allura rridu nogħqodu attenti u nsegwu kollox, kull ma qed jiġri.  Però l-indikazzjonijiet huma anki hawn pożittivi, jiġifieri qegħdin on track f’dak li għandu x’jaqsam ma’ spiża tal-Gvern kif ukoll ma’ dak li għandu x’jaqsam ma’ dħul tal-Gvern. Imma niġbed l-attenzjoni għal punti partikolari għax kultant ma nenfasizzawhomx biżżejjed.

Waħda mill-affarijiet illi l-Gvern qiegħed jikkonċentra fuqha hija li l-Gvern inaqqas l-ispiża tiegħu. Naturalment aħna l-politika tagħna f’dak li għandu x’jaqsam ma’ kif nindirizzaw id-deficit huwa li l-Gvern ikun effiċjenti f’dak li għandu x’jaqsam ma’ ġbir ta’ revenues dovuti lilu, ta’ taxxi dovuti lilu jiġifieri naqtgħu l-abbuż u dak li għandu jitħallas jitħallas. Però hija parti integrali mill-istrateġija tagħna illi aħna nnaqqsu mill-ispiża tal-Gvern.

U niġbed l-attenzjoni għal dak li ġie ppubblikat, u dak li ntqal fil-press release li ħarġet, nirrepeti fid-29 ta’ April u cioè, li l-pagi tal-Gvern, il-personal emoluments, meta mqabbla l-ewwel tliet xhur ta’ din is-sena, ma’ l-ewwel tliet xhur tas-sena illi għaddiet, naqsu Lm1,400,000, jiġifieri tnaqqis ta’ 2.9% mqabbel bejn is-sena 2005 u s-sena 2004. F’dak li għandu x’jaqsam ukoll ma’ l-operational and maintenance expenses li jinkludu allura spejjez amministrattivi, hemm ukoll tnaqqis, huwa tnaqqis sostanzjali, tnaqqis ta’, ħa ngħid iċ-ċifra però din iċ-ċifra trid tonqos, issa nispjega kif, meta tqabbel l-ewwel tliet xhur ta’ din is-sena ma’ l-ewwel tliet xhur tas-sena illi għaddiet, hemm tnaqqis ta’ Lm6,200,000. Jiġifieri tnaqqis ta’ 39%. Però parti minn dan it-tnaqqis huwa dovut għaliex spiża tal-mediċini ġiet trasportata minn dan l-item u qiegħda xi mkien ieħor.

L-ispiża tal-mediċini hija ta’ Lm3,400,000. Jiġifieri jekk minn Lm6,200,000 tnaqqas Lm3,400,000, joħroġ ir-riżultat li mqabbel like with like l-ewwel tliet xhur ta’ din is-sena ma tliet xhur tas-sena illi għaddiet, it-tnaqqis huwa ta’ bejn wieħed u ieħor ta’ Lm2,800,000. Imma dan huwa riżultat ta’ eżerċizzju tal-Gvern illi qed jindirizza waħda mill-aspetti l-aktar importanti ta’ kif tikkontrolla l-ispejjeż li inti għandek.

Element ieħor illi ridt insemmi u cioè l-outlays illi għamel il-Gvern lill-korporazzjonijiet tiegħu, lill-kumpaniji tiegħu. Dak li jissejjaħ il-contribution to Government entities. Anki  hawnhekk kellna tnaqqis fl-ewwel tliet xhur ta’ din is-sena meta mqabbel ma l-ewwel tliet xhur tas-sena illi għaddiet ta’ Lm1,100,000 mill-ammonti illi normalment aħna konna ngħaddu, u dan jirriżulta hemm spjegazzjoni fil-press release. Qed ngħid dan għaliex dawn huma dikjarazzjonijiet, informazzjoni li tiġi ppubblikata regolarment mill-NSO u nistieden lil kulħadd li jagħmel l-analiżi sew ta’ l-affarijiet, ħalli min jgħid illi l-Gvern mhux qed jattakka l-ispiża tiegħu, jkollu t-tweġiba mhux tal-Gvern imma ta’ l-NSO stess.

Id-differenza, jiġifieri d-deficit, id-differenza bejn dħul u ħruġ ta’ din id-sena meta mqabbla mas-sena illi għaddiet, hija ogħla minn dik li kellna s-sena illi għaddiet, però skond kif budgeted jiġifieri m’aħniex ogħla għaliex ġara xi ħaġa mhux ikkalkolata imma kienet ikkalkolata u hemm raġunijiet, spjegajthom fl-aħħar laqgħa illi kellna, u cioè li din is-sena bdejna bi ħlas extra għal dak li għandu x’jaqsam ma’ benifiċċji, jiġifieri din is-sena bdejna Jannar b’ħames ġimgħat u mhux b’erba’ ġimgħat. Dik id-differenza weħedha fissret illi din is-sena aħna kellna noħorġu Lm8,000,000 u xi ħaġa oħra fuqhom iżjed milli ħriġna s-sena li għaddiet, budgeted u s-sena li għaddiet ukoll kellna dħul ta’ Lm5,000,000 mill-privatizzazzjoni tal-Lotteriji, li naturalment din is-sena ma kellniex dak id-dħul, u hemm elementi oħrajn li m’għandniex għalfejn nirrepeti. Kont tajtkom spjegazzjoni dwar id-differenza illi teżisti.

Il-gap tad-deficit beda jonqos, jiġifieri f’Jannar id-differenza ta’ dħul u ħruġ kienet ta’ kważi Lm19,000,000. Fi Frar, dik id-differenza bejn dħul u ħruġ niżlet għal Lm15,000,000 u ftit fuqhom li baqgħet qisu l-livell li qiegħed joħroġ ukoll għax-xahar ta’ Marzu. L-indikazzjonijiet huma illi dħul mill-VAT huwa anki aħjar minn dak illi pproġettajna, li jindika illi l-element ta’ konsum għax hija taxxa tal-konsum matul dawn l-ewwel tliet xhur tas-sena, baqa’ għaddej b’ritmu, anki ħarira aħjar minn dak li aħna konna qegħdin nipproġettaw.

L-indikazzjoni għal dak li għandu x’jaqsam mal-qagħad ukoll - iċ-ċifri jew l-istatistika qiegħda tiġi ppubblikata. L-indikazzjonijiet huma illi l-qagħad f’pajjiżna laħaq livell ta’ plateau li beda nieżel u żamm it-trend tiegħu - s’issa qed juri li qed iżomm trend ta’ tnaqqis. L-aħħar informazzjoni li għandi għax-xahar ta’ Mejju, turi illi t-total ta’ dawk li qegħdin jirreġistraw għax-xogħol Part 1 se jinżel għall-ewwel darba f’perjodu twil ta’ snin taħt il-livell ta’ 7,000, li huwa indikatur pożittiv. Naturalment indikatur pożittiv ma jfissirx, nirrepeti u nenfasizza -  kull darba, illi aħna kuntenti kif sejrin l-affarijiet, ifisser però li l-ekonomija qiegħda miexja u tiġġenera l-postijiet ta’ xogħol - però għad fadal ħafna iżjed x’jista’ jsir.

Kelmtejn ukoll dwar l-esportazzjoni. Kien hemm din il-ġimgħa pubblikazzjoni, press release minn naħa tal-NSO li qiegħda turi li x-xejriet għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-esportazzjoni mill-industrija tagħna huma wkoll pożittivi. L-ordnijiet f’dan is-settur għal Frar illi għadda juru indikazzjoni ta’ żieda ta’ 35% meta mqabbla Frar ma Frar. Issa anki hawn bi prudenza għaliex dawn huma cyclical issues, jiġifieri jista’ jkun illi meta tqabbel xahar ma’ xahar illi t-tqabbil m’għandux ikun hekk, għandu jkun aktar mifrux fuq perjodu itwal ta’ żmien 6 xhur u 8 xhur. Però hu x’inhu, hija indikazzjoni oħra pożittiva illi wieħed għandu jieħu nota tagħha.

L-aħħar żewġ kummenti tiegħi. Dwar l-atti vandali illi kellna f’dawn il-ġranet illi għaddew. Jiena rrid nieħu l-okkażjoni llum biex nerġa’ nikkundanna bl-aktar mod qawwi lil min hu responsabbli għal dawn l-atti vandali illi qed jattakkaw il-wirt storiku ta’ pajjiżna u qed jattakkaw ħidma ffukata tal-Gvern ta’ restawr ta’ siti storiċi f’pajjiżna.   Ċentrali f’mument fejn pajjiżna issa jibda l-perjodu ta’ żmien ta’ żjarat, jiġifieri żieda qawwija ta’ turisti li jżuru lil pajjiżna u xi ħadd, donnu b’mod intenzjonat, irid jattakka l-politika tal-Gvern biex lil pajjiżna nagħtuh id-dehra li jixraqlu, id-dehra illi tkun l-ewwelnett pożittiva, kif għandha tkun għalina l-Maltin stess, però anki għal dawk li jżuruna. U rrid niddikjara bil-qawwa kollha illi qed nagħmlu dak kollu li hu possibbli biex insibu min hu responsabbli u nressquh għal ġustizzja kif għandna nagħmlu.

L-aħħar kumment li xtaqt nagħmel huwa dwar il-fatt li l-bieraħ wara nofsinhar il-Kummissarju Elettorali ppreżentali rapport, li m’huwiex unanimu, tal-Kummissjoni Elettorali, dwar ċaqliq fid-distretti. Dan ġie ppubblikat il-bieraħ, se jitressaq quddiem il-Parlament, jiġifieri jitqiegħed quddiem il-mejda tal-Parlament il-ġimgħa d-dieħla, biex eventwalment jiġi diskuss. Irrid ngħid illi jiena ftit sorpriz bil-kontenut ta’ dan ir-rapport illi daħħal, jidher kriterju illi mhux imsemmi fil-Kostituzzjoni tagħna, u cioè fil-kalkolazzjoni ta’ kif jitqassmu d-distretti, ttieħdu in kunsiderazzjoni r-riżultati ta’ l-Elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali.

Din hija stramberija mill-aktar, jiena ngħid mill-aktar kbira.  Il-Kostituzzjoni mkien ma ssemmi dan il-kriterju bħala kriterju ta’ kif jibqgħu jitqassmu d-distretti u naturalment wieħed irid janalizza sew xi tfisser din u eventwalment inressqu kollox għad-diskussjoni quddiem il-Parlament, biex il-Parlament jiddeċiedi x’għandu jsir dwar dawn ir-rapporti.

Se nieqaf hawnhekk, u nistieden lill-ġurnalisti, min irid, jagħmel xi mistoqsija.

Fr Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

Prim Ministru, il-bieraħ id-Deputy Prime Minister ħabbar illi l-Gvern huwa intenzjonat illi jagħmel amenda fil-Kostituzzjoni dwar l-abort. Issa il-mistoqsijiet tiegħi huma dawn, l-ewwelnett jekk dan hux qed isir għax hemm xi żviluppi li forsi aħna ma nafux jew xi aggravament tas-sitwazzjoni jew xi ħaġa, xi kriżi illi żiedet?

It-tieni, jekk il-Gvern ikkonsultax qabel ma ħabbar, jew hux se jikkonsulta ma’ l-Oppożizzjoni, anki biex ineħħi l-ipoteżi jew is-suspett illi hemm element ta’ politika fiha, ta’ politika partiġġjana fiha? It-tielet, jekk il-Gvern huwiex jikkonsidra li jagħmel referendum fuq dan is-suġġett u għal kuntrarju, jekk jaħsibx il-Gvern illi dan se jaggrava t-tensjonijiet reliġjuzi fil-pajjiż? Nagħmilha ċara li ovvjament kontra l-abort.

Prim Ministru

Iva, l-ewwelnett irrid ngħid illi din l-inizjattiva bdiet mill-grupp ProLife illi ħarġu bi proposta, illi kkomunikawha lill-pubbliku, però kkomunikawha lill-Partiti Politiċi, ikkomunikawha lill-Gvern u kkomunikawha lill-Oppożizzjoni wkoll. Il-Gvern ikkunsidra -  min segwa d-diskors tal-viċi Prim Ministru tal-bieraħ seta’ jinnota illi l-viċi Prim Ministru qal illi hemm kuntatti u konsultazzjoni fis-sens ma’ l-Oppożizzjoni, nixtiequ illi jkollna r-reazzjoni ta’ l-Oppożizzjoni. Anzi ma nixtiequx illi din tkun inizjattiva tal-Gvern, u din għamilha ċara l-Viċi Prim Ministru u nixtiequ li tkun ir-riżultat, l-inizjattiva illi tkun ir-riżultat ta’ movement nazzjonali. Jiġifieri aħna nixtiequ illi din nagħmluha jekk verament fil-pajjiż ikun hawn is-sentiment illi ħaġa bħal din għandha ssir.

Il-Gvern għandu politika li hija favur il-ħajja, assolutament favur il-ħajja. Bħalissa fid-dinja kollha hemm diskussjonijiet għaddejjin li għandhom x’jaqsmu direttament u indirettament, mhux biss ma’ l-abort, imma anki ma’ kif wieħed jittratta l-bidu tal-ħajja, u allura dan id-dibattitu f’pajjiżna importanti li jsir, u importanti illi pajjiżna bħala poplu, jieħu l-pożizzjoni illi taqbel mal-valuri illi huwa jemmen. Jiġifieri mhix dovuta għal xi kriżi, le, ir-risposta dan huwa statement u nagħmlu bħala poplu u bħala pajjiż.        

Naħseb illi d-dibattitu għandna nħalluh għaddej.  Issa naraw daqxejn, jiġifieri l-iskop ta’ l-intervent tal-bieraħ kien biex nagħmlu pubbliku xi ħaġa illi kienet għaddejja bl-inizjattiva li bdiet minn naħa tal-ProLife u naraw ir-reazzjonijiet xi jkunu. Imbagħad nimxu minn hemmhekk.

Charles Muscat – MediaLink Communications

B’rabta mal-kummenti tiegħek dwar l-atti vandali li seħħew dan l-aħħar, fix-xhur li għaddew il-Gvern kien ħabbar li se joħroġ regolamenti ġodda għal min iħammeġ eċċ eċċ.  Fiex wasal dan il-proċess?

Prim Ministru

Dak huwa parti importanti, ir-regolamenti ilhom li ġew imfassla, għaddejnihom lill-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali, għaliex biex jiġu implimentati għandhom bżonn il-koperazzjoni sħiħa tal-Kunsilli Lokali.  Qed jiġu kkunsidrati flimkien ma’ l-Assoċjazzjoni tal-Kunsilli Lokali.

Victor Vella – Union Press

Il-bieraħ l-Uffiċċju tiegħek ta kummenti lill-ġurnali u rigward ir-risposta li tajthom semmejtu lill-General Worker’s Union biss rigward ir-Referendum, meta inti taf li hemm kwestjoni bejn l-Unions fuq ir-Referendum. Il-mistoqsija twassal lill-Uffiċċju tiegħek biex isemmi l-GWU biss u ħalla barra lill-Unions oħrajn u jekk tħossx li l-Gvern, bir-risposti li ta hux qiegħed jirrikatta lill-Unions, u hux qed jagħti sinjal lill-poplu li l-Gvern donnu qed jibża mir-Referendum.

Prim Ministru

Il-Gvern mhux qed jibża minn xejn nassigurak.  Il-pożizzjoni hija din, aħna ppruvajna u ddedikajna siegħat twal, xhur twal għal diskussjonijiet biex jintlaħaq qbil fuq patt soċjali.  Kulħadd jaf, huwa pubbliku, illi l-Gvern lest li jaċċetta pożizzjoni fejn jitnaqqsu jumejn mill-leave.  Kulħadd jaf ukoll din il-pożizzjoni kienet aċċettata mill-Unions, ma ġietx aċċettata mill-GWU.  Kulħadd jaf illi dik il-miżura kienet importanti għax hija miżura biex tgħin tintrebaħ il-kompetittivita’ għal pajjiżna.  Partikolarment fis-settur tal-manifattura u tat-turiżmu.  F’pajjiżna hawn ħafna nies illi l-ħin kollu jinkoraġġixxu lill-Gvern biex jiġbed u jirbaħ il-kompetittivita’, partikolarment f’dawn iż-żewġ setturi – il-manifattura u t-turiżmu.  Bla dubju ta’ xejn, dik il-miżura ta’ tnaqqis ta’ leave tgħin biex dawn iż-żewġ setturi tagħna jkunu kompetittivi.  Minħabba li ma nlaħaqx il-ftehim, il-Gvern allura għadda biex titbiddel il-liġi tal-festi pubbliċi.  U r-riżultat ta’ dak issa huwa illi għal din is-sena jintilfu erbat ijiem, għas-sena d-dieħla jintilfu jumejn u dan il-proċess jibqa’ għaddej għaliex din hija bidla fil-liġi li tibqa’ hemm. 

Il-fatt illi ma ntlaħaqx il-ftehim tfisser illi l-Gvern kellu jerfa’ r-responsabbilta’ tad-deċizjoni u jeħodha u l-Gvern ma beżax jeħodha dik id-deċiżjoni.  L-informazzjoni li għandu l-Gvern hija illi s-Segretarju tal-GWU beda proċess ta’ konsultazzjoni ma’ Unions oħrajn biex isir Referendum fuq din il-miżura.  Jiġifieri biex il-kompetittivita’ li rbaħna nneħħuha.  Il-Gvern għandu responsabbilta’ għal ġid tal-ħaddiema stess biex nikkonsolidawlhom il-postijiet tax-xogħol tagħhom u biex niġbdu iktar investiment lejn pajjiżna, li ma nħallux lil min ifixkel il-proċess tal-Gvern biex nirbħu l-kompetittivta’.  Ir-risposta li ngħatat lill-orizzont il-bieraħ li jekk isir dan ir-Referendum u jkollu riżultat illi din il-miżura titneħħa, iva l-Gvern ineħħi uħud mill-festi pubbliċi li aħna għandna bl-iktar mod kategoriku. 

Mario Micallef – PBS

Mistoqsija dwar ir-riformi li l-Gvern tiegħek qiegħed imexxi l-quddiem fl-aġenda tiegħu għax-xhur li ġejjin li ġew identifikati minnek stess ukoll.  L-ewwelnett fuq ir-riforma fil-portijiet din il-ġimgħa kien hemm kumment illi r-riforma fil-portijiet li qed tkun proposta, tista’ tiġi nterpretata bħala vendikazzjoni kontra l-GWU u membri tagħha u hux ġustifikat dan il-kumment u fiex waslet il-ħidma riforma fil-portijiet u r-riforma fis-saħħa, donnu raqdet għal kollox?

Prim Ministru

Anke r-riforma tal-portijiet hija marbuta b’mod intimu mal-kompetittivita’ ta’ pajjiżna.  Il-ħlasijiet illi f’pajjiżna jsiru għal min juża l-faċilitajiet tal-portijiet tagħna huma fost l-għola jekk mhux l-għola fl-Ewropa kollha.  L-investiment illi suppost li sar fil-portijiet tagħna biex jilħqu livelli ta’ effiċjenza għola, qatt ma sar minn min kellu jagħmilha, jiġifieri mill-Cargo Handling.  Il-proċess wasal iż-żmien illi jiġi rivedut radikalment.  Jekk issa r-riforma tfisser vendikazzjoni għas-Segretarju Ġenerali tal-GWU għax hu ġie kkwotat li qal hekk, allura m’aħniex niftehmu.  Din mhijiex vendikazzjoni kontra xi ħadd.  Din hija dmir li aħna għandna biex lil pajjiżna nagħmluh kompetittiv.  Huwa preċiż dak li l-GWU ila tgħid lill-Gvern, biex insiru kompetittivi. 

Jekk aħna rridu nħarsu l-postijiet tax-xogħol fis-settur tal-manifattura ta’ pajjiżna u niġbdu iżjed l-investiment lejn pajjiżna, r-riforma fil-portijiet hi inevitabbli u ħa nkun ċar - ir-riforma trid twassal biex innaqqsu l-ispiża b’mod qawwi, illi titħallas illum u allura rridu nsibu l-metodi kif ikun hemm effiċjenza u produttivita’ ħafna ikbar minn dak li għandna llum. 

Il-proċess huwa għaddej u l-pass illi jmiss huwa li nidħlu fil-proċess ta’ ħruġ ta’ sejħa għall-interessi, ħalli naraw min ikun interessat li jidħol, ladarba jagħlaq il-kuntratt eżistenti, li jagħlaq is-sena d-dieħla.  Però mhux dik biss, għax billi inti tbiddel jew toħroġ u tara min hu nteressat biex imexxi b’kundizzjonijiet differenti milli hemm illum, dak huwa biss parti mill-mużajk ħafna iktar wiesa’, għaliex ġol-portijiet iridu jinbiddlu tariffi, jidħlu effiċjenzi ġodda u strutturi ġodda.  Ġol-portijiet hemm bżonn illi jkun hemm investimenti ġodda u allura l-proċess ta’ riforma huwa radikali, huwa qawwi.

Nitkellem dwar ir-riforma fis-saħħa.  Id-diskussjonijiet interni fil-Gvern għadhom għaddejjin.  Ftit taż-żmien ilu ukoll jidhirli, waqt press briefing li kelli magħkom, jiena kont ikkummentajt illi għal dak li għandu x’jaqsam ma’ riforma f’pensjonijiet, qegħdin on track bil-ħruġ ta’ White Paper u issa l-proċess wasal fi stadju fejn qegħdin nanalizzaw il-kummenti kollha li saru ħalli nkunu nistgħu issa mmorru għall-proċess leġislattiv. 

Għar-rigward tar-riforma fis-saħħa, d-diskussjonijiet għadhom għaddejjin.  Bħalissa qegħdin jikkonċentraw b’mod qawwi fuq l-ispiża li aħna għandna fil-qasam tas-saħħa f’dak li għandu x’jaqsam ma’ mediċini u l-affarijiet illi jintużaw fl-operazzjonijiet li jsiru fl-isptarijiet tal-Gvern.   Qegħdin nanalizzaw il-metodi ta’ kif jinxtraw f’pajjiżna dawn il-mediċini u dawn is-supplies, ħalli naraw jekk hemm nistgħux nagħmlu bidliet illi jfissru li nkunu qed nindirizzaw waħda mill-elementi fl-ispiża tal-Gvern li qegħda tiżdied b’ritmu allarmanti.  Jiġifieri l-ispiża tal-Gvern f’dak li għandu x’jaqsam ma’ mediċini u affarijiet li jintużaw fl-operazzjonijiet, qegħda tiżdied b’mod allarmanti.  Parti minn dan huwa r-riżultat tas-suċċess tagħna għaliex iktar ma kemm isiru operazzjonijiet u suċċess fl-isptarijiet tagħna, l-ispiża naturalment iktar bdiet tikber.  Però żgur u qed jirriżulta li hemm raġunijiet oħrajn.  Il-parti tar-riforma li rridu nindirizzaw għandha x’taqsam ukoll ma’ dan.

Sadanittant ukoll, għaddejjin diskussjonijiet interni biex naraw prattiċi ta’ xogħol ġodda li għandhom jidħlu bl-iskop illi meta naslu biex nittrasportaw minn St Lukes għall-Isptar ta’ Mater Dei, il-ftuħ tiegħu, allura jkollna Sptar Mater Dei illi jkun qed jiffunzjona b’metodi u prattiċi ta’ xogħol li jkunu addattati  għaż-żminijiet tal-lum u addattati għall-bżonnijiet taċ-ċittadini tagħna. 

Kurt Sansone – Malta Today

Fid-dawl ta’ l-ERMII.  F’dawn is-sentejn li ġejjin id-dħul li se jkollu l-Gvern mill-privatizazzjoni kif se jinkwadra – se jaqta’ mill-ispiża rikorrenti biex ibaxxi d-deficit jew se jsir xi ħaġa oħra b’dawn il-flus. 

U apparti hekk f’dawn is-sentejn li ġejjin fir-rigward ta’ taxxi, l-Gvern għandu pjanijiet ta’ taxxi ġodda jew li jżid taxxi eżistenti biex nilħqu l-miri ta’ Maastricht ?

U ħaġa li tkellimt fuq ir-rapport tal-Kummissjoni Elettorali – meta għidt fassluhom skond il-Kunsill Lokali, jiġifieri d-distretti ġew imfassla skond il-borders tal-Kunsilli Lokali għax ma fhimtx eżatt il-punt.

Prim Ministru

Id-dħul mill-privatizazzjoni ma jmurx kontra l-ispiża rikorrenti.  Id-dħul imur biex jaqta’ mid-dejn nazzjonali li aħna għandna.  Jiġifieri l-Pjan ta’ Konverġenza tagħna jikkonsidra d-dħul li l-Gvern idaħħal mill-privatizzazzjoni, però mhux biex inaqqas mid-deficit rikorrenti tiegħu, għalkemm indirettatment dak jiġri wkoll, għaliex meta inti tnaqqas mid-dejn nazzjonali tiegħek, allura tfisser li tkun qed tnaqqas l-imaxxijiet li qed tħallas u l-imgħaxijiet fuq id-dejn huma spiża rikorrenti.  Jekk mill-privatizzazzjoni d-dħul tiegħu nitfgħuh kontra d-dejn nazzjonali, dak iġib miegħu tnaqqis ta’ l-imgħaxijiet illi aħna nħallsu, allura dak jagħmel impatt pożittiv fuq il-ħruġ rikorrenti tal-Gvern. 

Dwar taxxi ġodda.  Din kien hemm xi rapport ta’ xi ġurnal, jidhirli l-Guardian, li ġie rrapurtat li qal li bid-dħul ta’ l-ERMII, l-Gvern Malti biex iżomm mal-Pjan ta’ Konverġenza għandu l-ħsieb li jdaħħal it-taxxi.  Din hija nvenzjoni totali ta’ dan il-ġurnal.  M’għandha x’taqsam xejn ma’ l-ERMII u mal-programm tal-Gvern.  Il-programm tal-Gvern huwa marbut mal-Pjan ta’ Konverġenza bit-targets ta’ dan il-pjan, dak li stabbilejna li rridu nilħqu aħna sas-sena 2004 irbaħnieh kollu.  Ilħaqnieh kollu preċiż kif ridna.  Hekk qegħdin nagħmlu wkoll għas-sena 2005.  Jiġifieri se nkunu qegħdin għassa biex nilħqu l-objettivi kollha li nkun stabbilejna għalina nfusna għas-sena 2005. 

Ta’ min wieħed jagħmel u jekk l-opinjonisti Maltin mhux se jieħdu l-inizjattiva, naħseb ikollna nieħdu l-inizjattiva aħna wkoll bħala Gvern, illi nneħħu din il-perception  żbaljata li aħna għandna rata ta’ tassazzjoni li hija fost l-għola fl-Ewropa.  Din hija perception ħażina.  Għaliex meta trid  tikkalkula l-piż tat-tassazzjoni, tikkalkula kollox mhux biċċa. Għall-imprenditur ikkalkula xi jħallas l-imprenditur fil-pajjiżi kollha, mhux biss bħala income tax, imma bħala VAT, bħala National Insurance, bħala insurance għas-saħħa, bħala taxxi u piżijiet oħrajn ambjentali, li pajjiżi oħra għandhom b’rati stabbiliti f’pajjiżi oħra u tkun tista’ tqabbel anke għal skop ta’ kompetittivita’ jekk inti tqabbel il-piż ta’ tassazzjoni kollha f’pajjiżi mal-piż ta’ taxation f’pajjiżna.  Trid tara wkoll li f’pajjiżna għandna sistema ta’ taxation ta’ kumpanniji ta’ 35%, però tafu wkoll illi dik il-flat rate imbagħad meta dik il-kumpannija tqassam il-profitti lix-shareholders, it-taxxi li tkun ħallset fuq il-qligħ tal-kumpannija tiġi kkredita lix-shareholders.  U allura meta wieħed iqabbel il-famuża 35% tagħna għall-kumpanniji, wieħed irid iqabbel ukoll dan il-vantaġġ li s-sistema Maltija tagħti u tara jekk pajjiżi oħrajn jagħtux dan il-vantaġġ. 

Issa ħa nkun ċar.  Dan ma jfissirx illi b’xi mod jew b’ieħor il-Gvern għandu xi ħsieb illi jżid it-taxxa jew l-Income Tax jew National Insurance.  Dawn huma deċiżjonijiet li wieħed jeħodhom skond l-iżvilupp u ċ-ċirkostanzi li jkunu qegħdin iseħħu.  Il-mira tal-Gvern hija li jara l-attivita’ ekonomika tiżdied f’pajjiżna, biex inkunu f’pożizzjoni b’saħħitha biex nikkonsolidaw il-qagħda fiskali tagħna u biex allura r-riżorsi illi nilliberaw f’pajjiżna, nkunu nistgħu nużawhom ħalli nistimulaw l-attivita’ ekonomika f’pajjiżna.  Jiena għalhekk nenfasizza kemm kien urġenti u bżonjuż il-proċess ta’ riforma u ristrutturazzjoni li aħna għamilna.  Ir-ristrutturazzjoni fit-tarzna, fil-PBS, fil-Gozo Channel, fl-Air Malta .  Dawn il-proċessi kollha ffrankaw miljuni kbar ta’ liri illi allura jfissru illi mhux biss qegħdin nindirizzaw deficit illi aħna għandna bħala pajjiż, però jfissru wkoll illi l-Gvern seta’ għal din is-sena 2004, iżid sostanzjalment l-ispiża fil-qasam ta’ l-edukazzjoni u fil-qasam ta’ l-ambjent, għaliex min jgħidilna li rridu nnaqqsu l-ispejjeż, naturalment nifhem illi qed jgħidilna biex inaqqsu l-ispejjeż fejn hemm spazju ta’ tnaqqis ta’ dawn l-ispejjeż.  Però f’affarijiet li huma mportanti għal iktar investiment, m’għandniex noqogħdu lura milli nagħmlu dak l-investiment.  Hekk għamilna fil-budget għas-sena 2005 fl-oqsma li għandhom x’jaqsmu mas-setturi partikolari fl-ekonomija li ridna ninċentivaw, l-SMEs, il-qasam tat-turiżmu li għandu x’jaqsam mal-conference business, mal-cruise liner business eċċ, fil-qasam ta’ l-edukazzjoni inkluż ukoll fil-qasam ta’ l-ambjent.

Dwar il-Kunsilli Lokali, id-dokument huwa pubbliku, jiġfieri l-paragrafu li jidhirli huwa ħdax tistgħu tarawh.  F’dan il-paragrafu qiegħed jintqal illi l-Kummissjoni li għamlet, ħadet ir-riżultat ta’ l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali, ikkalkulathom fuq livell nazzjonali, ħarġet in-numru ta’ siġġijiet illi kieku ż-żewġ partiti jġibu, kieku dak ir-riżultat huwa rifless fuq livell nazzjonali.  Imbagħad ħawdu d-distretti, jiġifieri ċaqalqu d-distretti biex kieku kellna elezzjoni ġenerali illum, dik l-elezzjoni ġenerali tagħti l-istess riżultat illi taw l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali ta’ Marzu li għadda. 

Jiena nissorprendi ruħi bl-iktar mod qawwi li tintuża din il-loġika mgħawwġa u artifiċjali biex wieħed ifassal distretti, ħalli jkunu jistgħu jagħtu riżultat mera ta’ elezzjonijiet ta’ kunsilli lokali, illi t-turnout f’dawk l-elezzjonijiet kulħadd jaf xi jkun.  Jiġifieri huwa turnout sostanzalment inqas minn dak ta’ elezzjoni ġenerali u li dak it-turnout jinfluwenza r-riżultat finali illi joħroġ u li huwa eżerċizzju f’terz ta’ pajjiżna u li huwa nfluwenzat ħafna drabi ukoll, mhux dejjem imma wkoll, minn elementi lokali.

Jiena, kif il-Kummissjoni Elettorali għall-ewwel darba fl-istorja tagħha, tuża kriterju li mhux biss mhux imsemmi fil-Kostituzzjoni imma l-loġika turik li qatt m’għandek tużah, jiena sorpriż u rrid ngħid illi ddiżappuntat b’mod qawwi.

Herman Grech – The Times

Naħseb l-unika ħaġa illi l-poplu kollu jaqbel fuqha hija l-bżonn li jkun hawn il-low cost airlines.  Ħafna nies bħalissa qed jakkużaw il-Gvern li qisu qed juża ċertu strateġija biex jiddefendi l-ineffiċjenza ta’ l-Air Malta .  Nixtieq nara x’inhuma l-veduti tiegħek fuqha.

It-tieni domanda, naħseb kif smajna aħna smajt int, dejjem ikun hawn talk fuq reshuffling, imma donnu din il-ġimgħa kien hemm daqxejn climax mhux ħażin.  Qed nisma illi qed toħloq anke ċertu ansjeta mal-Ministri u l-back benchers.  X’kummenti għandek?

Prim Ministru

L-ewwelnett dwar il-low cost airlines ħa nkunu ċari.  Jistgħu jibdew minn għada.  Kull low cost airline tista’ tiġi u tibda.  Issa jekk tiġi low cost airline ssusidjat mit-taxxi tal-poplu!  Jiena niżen kollox, ma naħsibx li jiena għandi nissussidja lil xi operatur jekk almenu ma nissussidjax lil kulħadd, għax allura nkun qiegħed niddiskrimina kontra l-linja nazzjonali ta’ pajjiżjna, però mhux dik biss, il-linji l-oħrajn li joperaw f’pajjiżna.  Biss aħna miftuħin u rridu nesploraw bl-iktar mod pożittiv kull opportunita’ li jkollna biex inkabbru n-numru ta’ turisti li jiġu għal pajjiżna.  Però dak ma jfissirx illi allura irridu nagħmlu lilna nfusna tapit.  Is-serjeta’ titlob illi aħna nagħtu l-opportunitajiet kollha lil min lest li jinvesti, biex inżidu n-numru ta’ turisti lejn pajjiżna, però bil-għaqal u bil-bilanċ illi jieħu in konsiderazzjoni l-interessi kollha nazzjonali.

It-tieni punt reshuffle.  Dik hija deċiżjoni li jieħu l-Prim Ministru skond iċ-ċirkostanzi li jkunu qegħdin jiżviluppaw fil-mument.  Naħseb illi l-gazzetti f’pajjiżna u l-media f’pajjiżna dejjem jippruvaw jaraw jistadux ftit għal xi reazzjonijiet.  Dik hija xi ħaġa li jiena naċċetta, dak huwa xogħol il-ġurnalisti u l-ġurnaliżmu f’pajjiżna.  Ir-risposta tiegħi hija li dik hija deċiżjoni li neħodha jien u huwa forsi privileġġ uniku ta’ Prim Ministru. 

Jiena l-ġurnata nqattagħha naħseb fuq ħafna affarijiet, ma nelimina xejn, naħseb fuq kollox.  Ma naħsibx però illi għandi ministri illi huma anzjużi, għandi ministri illi huma ddedikati u qegħdin jaħdmu kollha kemm huma fuq id-diversi issues li aħna għandna.  Il-ħidma tal-Gvern hija intensa ħafna fil-livelli kollha u bil-mod il-mod, ir-riżultat ta’ dik il-ħidma bdiet toħroġ u għad irid joħroġ ħafna iżjed.  Il-ħidma li kellna matul it-tnax il-xahar li għaddew b’mod partikulari, mhux it-tnax il-xahar biss imma s-sentejn li għaddew, jiena spegajtha fil-press briefing illi kont tajt f’egħluq is-sentejn ta’ ħidma ta’ dan il-Gvern u għidt illi hemm numru qawwi ta’ inizjattivi oħra illi qegħdin jiġu studjati u fil-mument opportun inkunu nistgħu nħabbruhom.  U rrid ngħid illi l-inizjattivi huma interessanti ħafna. 

Julia Farrugia – Super 1

Prattikament il-mistoqsija fiha tliet punti dwar il-piżijiet illi qed joħorġu mill-bwiet taċ-ċittadini. Dan l-aħħar ħarġu l-kontijiet tad-dawl u l-ilma. Kien hemm diversi persuni ilmentaw: kontijiet per eżempju, Lm60 u Lm70, u m’aħniex qed insemmu familji ta’ xi 10 itfal. Għandna kampjun hawnhekk per eżempju ta’ persuna li tgħix weħedha, tmur torqod biss id-dar u prattikament tiegħu s-shower qabel torqod. Sas-sena illi għaddiet, jiġifieri għandek 4 xhur sħaħ il-kont ġie Lm5.66 u l-aħħar kont illi ħareġ ta’ xahrejn biss kien 4 darbiet aktar. X’tikkonferma? X’inhi r-reazzjoni tiegħek? Veru hawn dawn il-piżijiet ġodda u li l-kontijiet ogħlew b’mod sostanzjali?

U dwar dan l-aspett tal-finanzi li at the end of the day qed jinħarġu miċ-ċittadini Maltin, żewġ proġetti illi daħal għalihom il-Gvern. Id-Dar Malta u l-Isptar Mater Dei. Veru li l-Isptar Mater Dei għal darba oħra inbidlu l-pjanti? U Dar Malta l-Gvern għandu konferma jew le jekk it-taxxi l-Gvern tal-pajjiż hux se jitlob illi l-Gvern Malti jħallas taxxi fuq dik il-propjetà? Grazzi.

Prim Ministru

Mela, l-ewwelnett nitolbok biex x’ħin nispiċċaw mill-press conference tħallili photo-copy ta’ dawk il-kontijiet. Mhux suppost li kont isir 4 darbiet aktar. Aħna introduċejna surcharge, suppost il-kont jiżdied bis-surcharge. Issa ok stajna ma introduċejniex is-surcharge, kien ikollu jħallas il-Gvern mit-taxxi tal-poplu d-differenza illi qed jitħallsu bħalissa mill-kontijiet tad-dawl u ta’ l-ilma. L-ispjegazzjonijiet tajnihom - minn x’imkien il-flus iridu jiġu, parti mill-piż refagħha l-Gvern għaliex meta tikkunsidra ż-żieda fil-prezzijiet taż-żejt illi kellna matul ix-xhur illi għaddew u li għandhom s’issa f’livelli għoljin ħafna. Dik iż-żieda xi ħadd ikollu jħallasha, dejjem se jkunu qed iħallsuha n-nies. Dan importanti li rridu nżommu quddiem għajnejna.

Dejjem se jkunu qed iħallsuha n-nies. Sia jekk tiġi f’forma ta’ surcharge fil-kont, sia jekk tiġi forma ta’ parti mit-taxxa li n-nies stess qegħdin iħallsu. U allura r-realtà hija illi l-Gvern ma tefax il-piż kollu fuq in-nies, il-Gvern aċċetta illi l-Enemalta terfa’ parti sostanzjali mill-piż ta’ dawn iż-żidiet fil-kontijiet tad-dawl, u dik il-parti l-Gvern issa jrid jiffinanzjha billi jaqta’ mill-ħela ta’ l-Enemalta, billi jaqta’ mill-ħela ta’ l-elettriku, billi jaqta’ mill-abbużi, jiġifieri dik irridu nġibuha minn żieda f’effiċjenza. Issa naħseb illi din ta’ min nispjegawha lin-nies illi ż-żieda fiż-żejt ma laqtitx lil Malta biss, jiġifieri ż-żieda fil-preżż taż-żejt laqtet lid-dinja kollha. Jekk issa l-Oppożiżżjoni jew xi ħadd jaħseb li pajjiżna nistgħu nagħlquh ġo bozza u nippretendu illi din ma laqtitniex, allura jien ma nagħmilx il-politika b’dan il-mod.

Il-politika nagħmilha billi nispjega lin-nies li dan huwa effett ta’ xi ħaġa illi hija barra mill-kontroll tagħna, ta’ żidiet li ġew riżultat ta’ żidiet fil-prezz taż-żejt. Jiġifieri jekk hawn xi ħadd illi jrid jgħid li l-prezz taż-żejt ma żdiedtx jekk jogħġbu joħroġ jgħidha. U jgħidilna illi mhux vera illi l-prezz taż-żejt żdied. Jiena nmerrieh, u jseqwi l-aħbarijiet ħalli jara u jaf x’qed jiġri.

Dwar l-Isptar Mater Dei, mhux vera li nbidlu l-pjanti. L-Isptar Mater Dei li għamilna poġġejna bil-qiedgħa matul ix-xhur illi għaddew mas-setturi kollha, jiġifieri qed ngħid mar-rappreżentanti tat-tobba u mar-rappreżentanti ta’ min jaħdem fil-qasam ta’ l-Isptar Mater Dei biex id-deċiżjoni li ħadna meta ntlaħaq il-ftehim f’Novembru illi għadda, illi ċerti fażijiet li kienu pproġettati li jsiru 2010, 2011 u 2012, minflok li nistennew sa dak in-nhar nimplimentawhom issa billi nbiddlu l-użu ta’ spazju kif ippjanat ġewwa Mater Dei.  Matul dan ix-xhur illi għaddew, iddiskutejna mal-gruppi partikolari. Biex nagħti eżempju, ridna illi l-Medical School u l-Institute tat-Tagħlim tal-Qasam tal-Kura Medika jiġu integrati fil-bini eżistenti, kif jeżisti llum, biex inkunu nistgħu mill-ewwel inċaqalqu l-Medical School u nintegrawha mill-bidu nett. Dik l-issue fissret illi ridna npoġġu bil-qiegħda u naraw jekk kienx hemm spazji illi setgħu jiġu utilizzati aħjar milli kien qed jiġi ppjanat oriġinarjament, ħalli nkunu nistgħu nimplimentaw il-mira li aħna kelllna.

Dan l-eżerċizzju ġie konkluż u lħaqqna l-iskopijiet tagħna, u allura mhux inbiddlu l-pjanti imma nbiddlu partijiet interni fl-Isptar Mater Dei dwar kif se jintuża l-bini. Biex jintuża l-ispazju. Dan kollu hu maħsub fil-pakkett illi ġie miftiehem ma’ l-Iskanska dwar il-prezz finali.

Infakkar illi l-prezz finali ma’ l-Iskanska kien Lm139,000,000, imbagħad magħhom separatament Lm5,000,000 oħra illi dik l-ispiża tal-Lm5,000,000 kienet preċiżament biex tkopri dawn ix-xogħlijiet ta’ aġġustament, ħalli dak li kien ippjanat li jsir 5 snin oħra, 6 snin oħra, nkunu nistgħu nagħmluh minn issa. Naturalment aħna dħalna fid-dettal biex naraw illi jekk kellna spazji ta’ uffiċini li kienu spazji li setgħu jiġu ridimensjonati, irridimensjajniehom għal dak li jidhrilna li għandu jkun aċċettabbli fiċ-ċirkostanzi, u jidher illi mxejna b’mod illi kulħadd fehem x’inhi l-pożizzjoni u naħseb illi llum għandna sitwazzjoni illi hi ħafna aħjar minn dik li kellna sa sitt xhur ilu.

Għar-rigward ta’ Dar Malta , il-pożizzjoni hija din: aħna kkonkludejna l-pjanti kollha li kellhom isiru għar-rigward ta’ Dar Malta u li kellhom jiġu sottomessi lill-awtoritajiet, l-ekwivalenti tal-Planning Authority fi Brussell, biex ikun hemm l-awtorizzazzjoni ħalli dawn ix-xogħlijiet ikunu jistgħu jsiru. Dalwaqt se jibda l-proċess biex isiru dawn ix-xogħlijiet. Dwar Dar Malta nirrepeti, l-intenzjoni tagħna hija, illi tkun tiffunzjona b’mod li tiġġenera hi stess revenues, dħul, li jkopru l-ispejjeż biex tkun tista’ titmexxa dik l-Ambaxxata.

Għar-rigward tat-taxxa nerġa’ ngħid, illi dak li kont għidt, jidhirli tliet xhur ilu, erba’ xhur ilu, jekk mhux iżjed meta kienet ġiet mistoqsija, meta kienet saret din il-mistoqsija, il-pariri ta’ l-accountants tagħna Belġjani, u anki Maltin, huwa li aħna m’għandniex inkunu suġġetti għat-tassazzjoni jekk aħna nużaw metodu partikolari ta’ kif jinkrew l-ispazji illi aħna għandna.

Xi ħadd ieħor?

Charlotte Bonavia – Di-ve.com

Konxju mill-fatt illi xi partijiet mit-toroq illi qed isiru ta’ Ħaż-Żebbuġ f’dan il-każ qed jerġgħu jinqalgħu għax hemm xi ħsarat tal-waterworks?

U mistoqsija oħra fuq l-atti vandali, għandkom indikazzjoni min u għal liema raġuni eżatt qed jagħmel dawn l-atti?

Prim Ministru

Għall-ewwel mistoqsija le, m’għandix l-informazzjoni. Jista’ ikun però m’għandix din l-informazzjoni. Jiena żort ix-xogħlijiet li kienu qed isiru l-ġimgħa illi għaddiet. Xogħlijiet għaddejjin bir-ritmu tajjeb ħafna, on schedule, on budget, tajjeb, on schedule on budget. Dawn huma x-xogħlijiet illi s’issa qegħdin isiru mill-flus tal-Protokoll Taljan, issa l-proċess biex jibdew ix-xogħlijiet mill-flus finanzjati mill-Unjoni Ewropea wkoll huwa avvanzat u dan se nkunu qed naraw ix-xogħlijiet jikbru wkoll f’dan il-qasam.

Ix-xogħlijiet huma estensivi. Jiena rajt b’għajnejja dak li qed isir u l-kwalità ta’ xogħol huwa tajjeb ħafna. Mhux ngħid jien għax jiena m’iniex espert, biex inkun nista’ nagħti ġudizzju, imma min qiegħed auditing dak li qed isir, qiegħed jgħidilna illi l-istandard tax-xogħlijiet huwa tajjeb, magħmul ukoll minn ħaddiema Maltin li qegħdin jaħdmu u qed jaħdmu tajjeb.     

Dwar l-atti vandali m’għandix indikazzjonijiet s’issa, però l-pulizija qiegħda tinvestiga. L-anqas nista’ ngħid x’jistgħu jkunu l-motivazzjonijiet. Nista’ ninterpreta, imma ma nistax ngħid. L-interpretazzjoni tiegħi hija li norbot kollox għax jiena miniex naïve. Jiena li ntella billboard li hija billboard dwar it-toroq il-ġodda u nara miżbugħ fuqha ‘taxxi ġodda’, fl-istess ġurnata illi nara ż-żejt mitfuħ mal-Bieb tal-Bombi u fl-istess ġurnata li jkun hemm żejt mixħut mal-Istitut Kattoliku u ftit ġranet wara li jkun intefgħa żejt mal-faċċata tal-Każin tal-Partit Nazzjonalista ġewwa San Pawl il-Baħar, naħseb illi m’għandhekx għalfejn tkun professur ta’ l-Università biex tifhem illi min qed jagħmel dawn l-atti vandali għandu xi skop, jew ta’ vendikazzjoni jew xi ħaġa hekk.

Napprezza illi kulħadd ikkundanna dan l-aġir. Il-Partit Nazzjonalista kkundannah, l-Oppożizzjoni ikkundannah u s-soċjetà ċivili kkundannatu u dan huwa tajjeb.  Il-pajjiż għandu kollu kemm hu, jirribella kontra min juża atti illi jagħmlu ħsara lill-pajjiż kollu kemm hu u jien nittama illi l-investigazzjonijiet iwasslu biex il-persuna responsabbli tinstab ħalli jkunu jistgħu jittieħdu l-passi kollha li hemm bżonn fil-konfront tiegħu.

Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

Żewġ mistoqsijiet illi m’għandhomx jaqsmu ma’ xulxin. Tony Blair il-bieraħ qal “I listened” u mingħalija “and I understood”

Prim Ministru

“and I learnt”

Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

“and I learnt”, inti tista’ tgħidha għalik wara t-12 ta’ Marzu?

U t-tieni mistoqsija li m’għandha x’taqsam xejn. Il-Gvern qiegħed jagħmel rijabilitazzjoni kbira, upgrading tal-Bajja ta’ San Ġorġ u qamet l-issue f’diversi ġurnali dwar it-tender illi ħarġet dwar il-beach facility. Kien hemm PQ fil-Parlament u kien hemm anki tweġiba estensiva li kienet meħudha, ippreżentatha minħabba diversi dokumenti illi kien hemm, li kienu jindikaw għaliex ingħatat it-tender kif kienet ingħatat u għaliex il-contracts committee jew ma nafx min kien iddeċieda illi jagħti t-tender li developer illi għandu lukanda 5-star fil-viċin illi anki tagħmel sens. Li fil-fehma tiegħi ma tantx tagħmel sens u qed insaqsi huwa imma l-prezz, anki jekk ogħla minn Lm5,000 għal Lm8,500 jew xi ħaġa hekk, huwa verament prezz illi tagħti postazzjoni bħal dik f’bajja rijabilitata u bajja magħmula b’mod ġdid mill-pajjiż?  

Prim Ministru

Dwar din il-mistoqsija fil-politika jiena tgħallimt illi kuljum trid tkun il-ġurnata illi inti tisma u titgħallem. U l-mistoqsija tiegħek kienet isma, imma wara r-riżultati tat-12 ta’ Marzu jien bħala Prim Ministru smajt u tgħallimt?

Ir-risposta sinċerament hija iva, u tibqa’ titgħallem. Jiena wieħed minn dawk li dejjem ngħid aħna m’aħniex perfetti imma bnedmin. Żbalji nagħmlu però min ma jagħmel xejn ma jiżbaljax, min joqgħod b’idejh fuq żaqqu u joqgħod bil-qiegħda fuq pultruna jikkritika l-ħin kollu, min m’għandux allura responsabbiltà tad-deċiżjonijiet kuljum, kull siegħa ta’ kull ġurnata. Jiena dejjem għidt, jien stess nammetti li kienu saru żbalji mela le, imma bħalma għamilna żbalji għamilna affarijiet tajbin u r-riżultati qegħdin narawhom. U imma allura semmili xi żbalji li stajtu għamiltu? Jista’ jkun li għaġġilna f’ċerti affarijiet, jiena naf, kif għamilna ċerti affarijiet, il-mod ta’ kif introduċejna miżuri bħalma huma l-eco-contribution stajna introduċejnieha b’mod aħjar. Stajna fehimna aktar lin-nies, stajna morna aktar viċin in-nies biex infehmuhom illi d-deċiżjonijiet illi qegħdin nieħdu iebsin kemm huma iebsin, huma fl-aħħar mill-aħħar għal ġid tal-pajjiż u allura għal ġid ta’ l-individwu, tal-persuna. Però l-politika rrid ngħid hija proċess li tisma’ u titgħallem u din inpoġġiha fil-kuntest ukoll tad-deċiżjonijiet illi ħadna, jiġifieri ma bqajniex ċassi quddiemha, din id-deċiżjoni illi nibdew numru ta’ laqgħat illi fihom jien bħala Prim Ministru u Ministru sħabi, niltaqgħu ma min jinteressa ruħu u li jiġi f’Kastilja u jesprimi, jitkellem fil-libertà kollha, dik id-deċiżjoni ħadnieha preċiżament għax irridu iva nersqu aktar viċin lin-nies tagħna u nfehmuhom u nispjegawlhom. Anki nispjegaw id-deċiżjonijiet id-diffiċli.

Dwar il-Bajja ta’ San Ġorġ, li nista’ ngħid huwa li l-prezz kien ir-riżultat ta’ proċess ta’ tendering. Issa ma nistax nidħol f’dak il-mertu jien. Jiena ninsisti bħala Gvern mhux biss imma l-Ministri kollha li aħna, f’pajjiżna għandna l-istrutturi illi qegħdin hemm għal ta’ l-apposta biex nieħdu d-deċiżjonijiet, jiġifieri jiena mhux se nidħol fil-mertu issa ta’ funzjoni li issa qed jitwettaq jew mill-Contracts Committee jew minn Kumitat li jkun twaqqaf għal ta’ l-apposta biex jieħu d-deċiżjoni kummerċjali jekk il-Gvern għandux jagħtiha jew għandux ma jagħtihiex. Jiġifieri ma nafx personalment inwieġbek fid-dettall issa, għax il-prezz lanqas naf jien bl-amment xi jkun, imma naf żgur illi kien proċess trasparenti għall-aħħar b’riżultat ta’ proċess ta’ tendering illi għalih kulħadd seta’ jitfa t-tender u tat dan ir-riżultat.

Insostni illi l-Bajja ta’ San Ġorġ hija parti integrali minn dak illi nsejħu the Golden Mile - il-mil tad-deheb - illi għandna fin-naħa ta’ pajjiżna fejn hemm konċentrazzjoni ta’ lukandi 5-star u attività turistika mill-aqwa, u kien għalhekk illi ridna li l-flus illi investejna fil-Bajja ta’ San Ġorġ, li tawna prodott eċċellenti, issa insostnuhom billi jkollna fil-Bajja ta’ San Ġorġ ukoll servizzi li jkunu jistgħu jgħinu dik il-bajja tiġi managed. Jiġifieri jien fhimnt il-punt li qed tagħmel, m’intiex qed tikkontesta l-konċessjoni fiha nnifisha imma pjuttost il-valur. M’iniex f’pożizzjoni, imma normalment la ma jkollix il-fatti kollha f’idejja noqgħod daqxejn lura. Normalment internament żgur ikun hemm limitu stabbilit li jekk dak il-limitu ma jintlaħaqx għax internament qed ngħid mil Lands Department jew mill-Contracts Committee jew min ikun responsabbli, illi jekk dak il-prezz minimu, stabbilit ma jintlaħaqx, it-tender ma tingħatax. Imma ma nafx jekk f’dan il-każ sar, imma jista’ jkun jidhirli li din il-parti kienet imwieġba wkoll fit-tweġiba li ngħatat fil-Parlament. Però m’iniex ċert.               

Kurt Sansone – Malta Today

Fuq dan il-punt il-prinċipju li parti minn dik il-bajja hija private beach tal-lukanda, dan huwa prinċipju ġdid li se narawh jiġi addottat f’postijiet oħra? Il-privatizzazzjoni tal-beaches tagħna?

Prim Ministru

Le, għandna numru ta’ concessions f’diversi lokalitajiet ta’ pajjiżna illi jingħataw.  Għandna numru minnhom li huma marbutin ma’ five stars normalment.  Li huwa mportanti huwa illi aħna l-beaches tagħna, jiġifieri l-bajjiet tagħna jkollhom sistema ta’ management biex mhux nispiċċaw, kif għandna f’diversi lokalitajiet u beħsiebna nbiddluha, kulħadd jokkupalek l-ispazji bl-umbrelel u mbagħad ħadd ma jista’ jmur igawdi dak l-ispazju, b’mod li jkun organizzat sew.  B’mod illi l-affarijiet isiru kif għandhom isiru fuq livelli anke professjonali li mbagħad anke jieħdu ħsieb l-iżvilupp ta’ dik il-bajja, li jkun hemm responsabbilta’ għall-iżvilupp ta’ dik il-bajja.

Jiġifieri hemm proċess ta’ management tal-beaches illi huwa mportanti li jsir u metodu kif dan isir hija wkoll billi tuża l-concession biex inti lil dak li jkun titfalu responsabbilta’ mhux biss li jżomm il-parti li tiġi konċessa, imma jżomm it-tindif, il-maintenance tal-bajja kollha kemm hi.  Jiġifieri dan kunċett illi għall-pajjiż huwa tajjeb,huwa xi ħaġa li aħna qegħdin niddiskutuh fl-inter-ministerial committee tat-turiżmu, li qed jiltaqa’ regolarment u li qed nieħdu diversi inizjattivi u deċiżjonijiet f’dan il-kumitat inter-ministerjali li jiffoka fuq dan is-settur tant importanti għal pajjiżna u wieħed mit-targets li aħna għandna hija li jkollna, l-ewwelnett iktar bajjiet, jiġifieri l-ħsieb tagħna huwa illi dak li għamilna fil-bajja ta’ San Ġorġ nirreplikawh. 

Se nippruvaw ikollna proġett wieħed kull sena ta’ dak it-tip biex inżidu s-sandy beaches li aħna għandna f’pajjiżna.  Imma mhux dak biss, nixtiequ wkoll li jkollna management tal-bajjiet tagħna li jkun aħjar minn dak li kellna s’issa, li jkun organizzat iżjed u li jagħti allura image ħafna aħjar ta’ pajjiżna mal-Maltin stess.  Jiena dejjem nenfasizza magħna stess l-ewwel u qabel kollox, però imbagħad mat-turisti li jżuruna.

Julia Farrugia – Super 1

Strateġija ġdida, allura l-pubbliku Malti dik għalih tiġi private beach li trid tħallas? Għax naħseb ħafna nies qed jistaqsuhom dawn il-mistoqsijiet.

Prim Ministru

Le. F’dan il-każ tal-bajja ta’ San Ġorġ l-kunċett kien illi inti tagħti spazju għall-concession, f’dan il-każ marbuta ma’ five star hotel li aħna għandna f’dik l-inħawi, l-iktar li tintuża mir-residenti ta’ dik il-concession però b’responsabbilta’ ukoll li tinfirex għall-bqija tal-bajja, biex aħna nkunu ċerti li l-bajja qed tkun qed tiġi maintained kif għandu jkun.  Jiġifieri fija nfisha din l-inizjattiva tkun inizjattiva oħra biex inti l-investiment li għamilna li kienu nvestimenti ta’ eluf fil-bajja ta’ San Ġorġ, dak l-investiment issa mhux għax għamilnieh imbagħad jintelaq. 

Eżerċizzju li għamilna interessanti ħafna fil-ġranet li għaddew kien illi permezz tan-nies, tal-Malta Tourism Authority, daru l-lokalitajiet ewlenin f’pajjiżna f’dak li għandu x’jaqsam mat-turiżmu u rrapurtaw lura lil dan il-kumitat, affarijiet li jaħasra m’humiex affarijiet kbar imma li jagħtu dehra kerha ta’ pajjiżna.  Insemmi sinjali tat-toroq li jkunu mgħawwġin, telephone booths mqaxxrin jew vandalizzati, insemmi, għax rajt ir-ritratti b’għajnejja, il-ħadid illi għamilna żmien kienu sbieħ, ħadid tat-toroq u li magħhom jitwaħħlu r-riklami, ħaġa sabiħa, imbagħad il-ħadid jintuża biex iżomm in-nies fuq il-bankina.   Issa rajt ir-ritratti ta’ dan l-istess ħadid però r-reklami sparixxew u spiċċajna b’ħadid vojt, biċ-ċappetti li jżommu r-reklami qegħdin hemmhekk uħud minnhom imsadda u allaħares tkun għaddej minn ħdejn dan il-ħadid, għat-tfal speċjalment.  Issa dan ma tridx ammonti kbar, kulma trid attenzjoni għalihom u li r-riżorsi kollha li aħna għandna kultant sparpaljati żżejjed, iġġibhom flimkien biex dawn il-punti żgħar tipprova tindirizzhom.  Hemm affarijiet li mbagħad jiswew il-flus, li huma kbar, wieħed irid jippjanhom ukoll. 

Jekk ikollna management tajjeb, il-mistoqsija kienet fuq il-beaches, però jien il-Gvern, l-inter-ministerial Committee qed iħares lejn dan il-kunċett mifrux fiż-żoni turistiċi ewlenin f’pajjiżna, li jkollok management iktar organizzat, allura nkunu nistgħu aħna b’mod regolari nagħmlu xogħlijiet ta’ maintenance illi nidħlu għalihom aħna.  Ma noqogħdux niddependu fuq il-kunsilli lokali biex naraw illi dawn iż-żoni jinżammu kemm jista’ jkun dejjem sa l-għola livell possibbli.  Dan huwa l-ħsieb li aħna għandna, se nibdew pilot projects f’dan is-sens u naraw ir-riżultat tagħhom xi jkun fil-ġimgħat li ġejjin u nittamaw li hawnhekk ukoll inkunu qed nagħmlu qabża fl-effiċjenza u l-produttivita’ u anke f’dan is-settur. 

Jiena meta nitkellem u meta l-Gvern jitkellem fuq l-ambjent, ħafna nies jaħsbu li qed nitkellmu biss fuq il-Magħtab.  M’aħniex nitkellmu biss fuq il-Magħtab, nitkellmu fuq it-toroq tagħna, nitkellmu fuq il-ħaxix, fuq is-sinjali fit-triq, nitkellmu fuq bankina li jkollha kantun li nqala’ u li ma ġiex imqiegħed f’postu, anke fuq dawn id-dettalji żgħar li ħafna drabi jagħmlu differenza kbira, l-image li pajjiżna jipproġetta lill-Maltin stess, però wkoll lill-barranin.

Jekk inti għandi beach u għandek concessions li aħna għandna hekk f’pajjiżna, fejn inti għandek concession mogħtija lill-hotel esklussivament għaliha, lill-hotel tkun tista’ tippermetti biss lir-residenti tagħha biex jużaw dak l-ispazju u għandna numru minnhom mifruxin ma’ Malta u Għawdex.  U allura fl-ispazju illi tiġi identifikata esklussivament għal residenti tal-hotel, dik tintuża esklussivament għalihom.  Però ma jfissirx illi b’daqsekk m’għandniex indaħħlu l-kunċett ukoll li min jidħol għal dawn il-concessions ikollu responsabbilta’ wkoll għall-maintenance tal-bqija tal-bajja. 

Mario Micallef – PBS

Prim Ministru f’dawn il-laqgħat, issa ilna nisimgħu anke f’okkażjonijiet oħra titkellem spiss fuq inizjattivi ġodda li inti ssejħilhom interessanti li dalwaqt se jitħabbru.  Forsi tagħtina ħjiel dwar xi waħda minnhom?

Prim Ministru

Nippreferi li le, mhux għax ma nixtieqx inweġibha għax inkun qiegħed hekk biex inweġibha.  Imma le, qabel ma nkun ċert li l-proġett, l-idejat li aħna għandna, jistgħu effettivament jitwettqu u li għandna l-kapaċita finanzjarja u ta’ riżorsi umani li aħna nistgħu nagħmluhom, ma nixtieqx li nħabbar affarijiet.  Però huma affarijiet illi se jkunu ta’ nteress għal pajjiżna.

Grazzi ħafna.