LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

Berġa ta’ Kastilja

Is-Sibt 5 ta’ Novembru, 2005

Prim Ministru

Mela bonġu lil kulħadd.  Erġajna ltqajna.  Ilna ftit ma niltaqgħu, imma bħal ma tafu x-xahar li għadda kien xahar impenjattiv.  Insemmi ftit il-highlights li kellna matul ix-xahar li għadda.  Fil-bidu tax-xahar, fit-3 ta’Ottubru kellna l-viżita li saret fl-Amerika u laqgħa mal-President Bush.  Fl-24 ta’Ottubru kellna l-laqgħa illi saret mal-Prim Ministru Blair.  Fiż-żewġ laqgħat - għal dak li għandu x’jaqsam mal-laqgħa tal-President Bush kont tajt rendikont tad-diskussjonijiet fil-Parlament, għal dak li għandu x’jaqsam mal-laqgħa mal-Prim Ministru Blair, is-suġġetti li aħna ddiskutejna kienu l-perspettivi finanzjarji ta’ l-Unjoni Ewropea, is-summit informali li kien se jmiss isir wara ta’ l-Unjoni Ewropea u allura t-tema tal-globalizzazzjoni, kif ukoll il-kwestjoni ta’ l-immigrazzjoni irregolari. 

Jiena meta mort l-Ingilterra kelli diversi laqgħat ma’ ministri oħrajn li fihom spjegajt id-diffikultajiet illi pajjiżna qiegħed jiffaċċja b’riżultat ta’ l-immigrazzjoni irregolari, u l-għajnuna konkreta illi konna qegħdin nitolbu mingħand l-Unjoni Ewropea.  U allura tlabna l-appoġġ tal-Presidenza Ingliża, kif ukoll mingħand il-Gvern Ingliż fuq livell bilaterali. 

Kif tafu malli ġejt lura mil-laqgħa mal-Prim Ministru Blair, l-għada fil-fatt, fil-25 ta’ Ottubru, ħabbarna r-rati, is-surcharge il-ġdida fuq il-kontijiet tad-dawl u l-ilma wara diversi laqgħat tal-Kabinett, u wasalna għad-deċiżjoni li ġiet imħabbra fil-25 ta’ Ottubru.  Id-dettalji tafuhom, m’għandix għalfejn nidħol fid-dettall fuqha.  L-għada ta’ dak, ikkonkludejna u ffirmajna l-ftehim kollettiv mal-unions dwar il-ħaddiema fid-dipartimenti tal-Gvern, fiċ-Ċivil.  U dak kien milestone importanti, achievement qawwi għall-pajjiż għax dak huwa ftehim kollettiv illi jifrex fuq medda ta’ sitt snin u allura jagħtina stabbilita', jagħtina medda ta’ żmien li fuqha nistgħu nimxu 'l quddiem, nittama jien, b’relazzjonijiet industrijali li jkunu stabbli.  Però anke li jagħtu riżultati pożittivi, kemm għall-ħaddiema kif ukoll għall-Gvern, biex dan ikompli bil-proċess tiegħu ħalli jirriforma s-settur pubbliku biex nagħmluh iktar effiċjenti. 

L-għada illi ġie ffirmat il-ftehim kollettiv, jiena attendejt is-summit informali ta’ l-EU ġewwa Hampton Court, fl-Ingilterra, u bħal ma deher fuq il-gazzetti, it-temi f’dak is-summit kienu l-isfida tal-globalizzazzjoni.  Dakinhar issemmiet proposta illi għandha tiġi evalwata biex jitwaqqaf dak li jissejjaħ globalisation fund ħalli jgħin lil dawk il-ħaddiema illi jintlaqtu minn deċiżjonijiet ta’ employers li jċaqalqu l-impriżi mill-Unjoni Ewropea għall-inħawi oħra fid-dinja.  Però dakinhar ħadt l-okkażjoni wkoll, illi nressaq, apparti diversi punti oħrajn, il-pożizzjoni ta’ Malta dwar l-immigrazzjoni irregolari, u l-għajnuna li konna qegħdin nistennew mill-Unjoni Ewropea biex inkunu nistgħu nindirizzaw din l-isfida li għandu quddiemu pajjiżna.

Nhar it-Tnejn li għadda tħabbar il-budget, u d-diskussjoni dwar il-budget, naturalment, għadha għaddejja.  Nispera l-ġimgħa d-dieħla nibdew il-proċess parlamentari bid-diskors tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni nhar it-Tnejn, imbagħad bit-tweġiba tiegħi nhar l-Erbgħa.  Naħseb li l-budget effettivament, mill-kummenti li taw il-maġġoranza kbira tal-Korpi Kostitwiti u tal-unions, bl-eċċezzjoni tal-GWU, il-kummenti pożittivi kienu qegħdin hemmhekk.  Jidher ċar illi l-budget qiegħed ifassal it-triq għas-sena ddieħla, mibni fuq pjan iktar twil illi jwassalna għas-sena 2010.  Però qiegħed jibni fuq riżultati relattivament pożittivi illi aħna akkwistajna għal din is-sena, riżultati li joħorġu mill-istatistika illi qiegħda tiġi ppubblikata u ġiet ippubblikata.  Naturalment qegħdin ħarira iktar kmieni mis-soltu.  Intom tafu illi l-eżerċizzju tal-budget, dejjem ikun fih l-estimu ta’ dak li jrid iwassalna sa l-aħħar tas-sena, però aħna ottimisti illi nagħlqu din is-sena bit-targets kollha milħuqin, anzi se nkunu tejjibna ftit fuq dawk it-targets anke għaliex kif spjegajt fil-budget speech stess, din is-sena għamilna pagamenti illi teknikament suppost, fil-każ ta’ Mater Dei pagamenti kapitali, illi suppost saru s-sena d-dieħla imma avvanzajniehom din is-sena.

Marbut mal-budget, tħabbar il-kumpens ta’ l-għoli tal-ħajja, u ħadna d-deċiżjoni fuq bażi eċċezzjonali illi nagħtu żieda ta’ l-għoli tal-ħajja normali li suppost għandna nagħtu.  Però mbagħad ikkalkulajna wkoll, l-impatt dirett tas-surcharge il-ġdid li se jkollna fuq il-familji tagħna għax-xhur li ġejjin, u ddeċidejna fuq livell mhux tas-soltu, livell eċċezzjonali, illi navvanzaw il-kumpens ta’ ħamsin ċenteżmu li ġie kkalkulat u flok li dan jitħallas f’Jannar ta’ l-2007, ħadna d-deċiżjoni li dan il-kumpens jitħallas b’effett minn Jannar li ġej. 

Din il-ġimgħa, fil-fatt il-bieraħ, irċevejt ittra mingħand il-GWU fejn talbuni li jridu laqgħa biex jiddiskutu mal-Gvern xi proposta minn naħa tagħhom, ma nafx id-dettalji x’inhuma, biex aħna nżidu l-għoli tal-ħajja.  Irrid nagħmilha ċara li m’għandi l-ebda ħsieb naċċetta xi talbiet biex inżid l-għoli tal-ħajja.  L-għoli tal-ħajja illi ġiet ikkalkulata abbażi tal-kriterji li normalment nikkalkulaw, tatna indikazzjoni sa fejn nistgħu nagħmlu, għaliex dan kollox jista’ jiġri.  Jiġifieri normalment l-għoli tal-ħajja tikkalkula l-effett tagħha wara li tkun ġiet fis-seħħ, għalhekk issir f’Settembru, u int tikkalkula matul is-sena li tkun għaddiet x’kien l-impatt u għandek statistika, formola miftehma,  u fuq il-fatti li jkunu rriżultaw tikkalkula l-għoli tal-ħajja.

Naturalment aħna dan ma nistgħux nagħmluh.  Hija biss previżjoni.  Għaliex l-impatt tas-surcharge għad irid jinħass u allura hija biss previżjoni, mhux soltu jsir hekk.  Għalhekk qed ngħid ħa navvanzaw.  Is-soltu l-għoli tal-ħajja tiġi kkalkulata statistikament, fuq id-data li jkollna li tkun daħlet, mentri f’dan il-każ qegħdin nipproġettaw x’jista’ jkun l-impatt ta’ l-għoli tal-ħajja dirett fix-xhur illi ġejjin.  Dan għamilnih apposta biex intaffu ftit ieħor l-impatt ta’ dan is-surcharge fuq il-familji tagħna, però m’għandi l-ebda ħsieb u l-ebda intenzjoni illi nirrevedi d-deċiżjoni tal-Gvern.  Naturalment b’kortesija ladarba jkolli t-talba mingħand union, mhinix sejjer ma niltaqax.  Jien mhux qed ngħid li ma niltaqax, imma qed nagħmel il-pożizzjoni tiegħi ċara minn issa. 

B’sodisfazzjon kbir nirreġistra l-fatt ukoll illi l-bieraħ intlaħaq il-ftehim dwar il-privatizzazzjoni tas­-Sea Malta.  Dan huwa target ieħor akkwistat mill-Gvern.  B’din id-deċiżjoni issa s-Sea Malta għandha futur quddiemha, illi jiena konvint, u l-Gvern tiegħi huwa konvint, li huwa futur illi għandu jkun ta’ ġid għall-ħaddiema, però għandu jkun ta’ ġid u jagħti servizz aħjar lil pajjiżna.  Effettivament dan ifisser illi kumpanija li kienet fi stat ta’ falliment, issa għandha futur quddiemha illi nittama, anzi jiena ottimist ħafna, illi jkun futur li jkun ta’ benefiċċju għal pajjiżna. 

Bħalma tafu wkoll, dan l-aħħar ħarġet l-aħbar illi għandna kumpaniji tat-tessuti hawn Malta, li hija d-Denim, li qiegħda tiffaċċja diffikultajiet, u hemm indikazzjonijiet illi t-850 ruħ illi din il-kumpanija timpjega, matul l-erba’ xhur li ġejjin, jirċievu s-sensja mill-postijiet tax-xogħol tagħhom.  Jiena kelli laqgħat fil-ġranet li għaddew mal-GWU li tirrapreżenta lill-ħaddiema.  Il-Ministru għall-Industrija, Austin Gatt, iltaqa’ wkoll mas-sidien tal-fabbrika.  Qegħdin naraw b’liema ċirkostanza u b’liema mod aħna nistgħu ngħinu lil din il-kumpanija fiċ-ċirkostanzi preżenti.  Però jidher illi d-diffikultajiet illi din il-kumpanija qiegħda tiffaċċja hija diffikulta' għaliex min kien qed jagħtiha kuntratti ppretenda jew qiegħed jippretendi li jsir ix-xogħol b’nofs il-prezz ta’ dak li qiegħed isir.  Jiġifieri prattikament bl-istess prezzijiet li l-istess xogħol qed isir fil-Marokk. 

Huwa ċar mill-informazzjoni li għandna aħna mingħand is-sidien stess, illi b’dawn it-termini huma ma jistgħux jaċċettaw il-kuntratt, jew ma jistgħux jagħmlu dan ix-xogħol b’dawn il-prezzijiet daqshekk imnaqqsa.  Din hija r-riżultat naturalment tal- globalizzazzjoni, tal-fatt illi pajjiżna f’dan is-settur diffiċili ħafna tat-tessuti, ilna ngħiduha, din mhux xi ħaġa li tfaċċat issa, ilna ngħiduha s-snin, huwa settur diffiċli ħafna li aħna nkunu nistgħu nikkompetu fuqu.  Nagħmlu ħilitna biex dak li għandna nipproteġuh u nżommuh, però, ma jfissirx illi għandna nissussidjaw fabbriki illi spiċċaw f’din is-sitwazzjoni għax effettivament inkunu qegħdin nissussidjaw lill-operatur barrani.  Dan li tkun qed tagħmel.  Tissussidja prodott biex dak il-prodott jieħdu b’irħis ħalli mbagħad huwa jagħmel il-qligħ minn fuqu.  Dak mhux il-mod kif aħna nimxu. 

Irrid ngħid ukoll illi fir-rigward tad-Denim, il-problemi ma tfaċċawx issa, il-problemi ilhom hemmhekk.  Tfaċċaw l-ewwel darba bħal dan iż-żmien sena, din il-fabbrika kienet itterminat numru ta’ ħaddiema, u aħna ilna matul dawn l-aħħar xhur, ngħinu lil din il-kumpanija fil-limiti ta’ dak li huwa aċċettat u aċċettabbli, ngħinuha sal-massimu possibbli. 

Jidher però, illi issa wasal mument kritiku ħafna u għalkemm nibqgħu nittamaw li jinstabu soluzzjonijiet, diġa' bdejna l-mekkaniżmu kemm tal-Malta Enterprise biex mir-riżorsi li għandha hi tara kif tista’ tgħin, anke biex jinstabu swieq ġodda, però bdejna wkoll il-mekkaniżmu ta’ l-ETC biex nibdew minn issa ngħinu lil dawk il-ħaddiema illi diġa' ntlaqtu jew b’għażla tagħhom qed jiddeċiedu biex jitilqu minn din il-kumpanija, biex ngħinuhom isibu postijiet alternattivi.

Xtaqt ngħid ukoll li deher rapport, j’Alla jekk hux illum, fuq l-istrateġija ta’ pajjiżna għall-adozzjoni tal-euro.  L-ewwelnett irrid infakkar illi dan ir-rapport li ġie ppubblikat jistabbilixxi l-pożizzjoni kif kienet sa Settembru li għadda.  Importanti li dan jiġi emfasizzat.  Jiġifieri r-rapport li ġie ppubblikat ħa stampa tas-sitwazzjoni kif kienet f’Settembru illi għadda.  Il-pożizzjoni llum hija, illi l-istrateġija għall-komunikazzjoni, waħda mit-tliet affarijiet li jsemmi r-rapport, hija avvanzata ħafna u qiegħda fl-aħħar stadji tagħha, se tiġi konkluża fil-ġimgħat li ġejjin u mbagħad inkunu nistgħu nippubblikawha. 

Għal dak li għandu x’jaqsam mal-masterplan, l-istrateġija sħiħa tal-proċess kollu ta’ l-implimentazzjoni ta’ programm biex pajjiżna jersaq lejn l-adozzjoni tal-euro, dan se jkun ippubblikat f’Diċembru, jiġifieri, minn hawn u ftit ġimgħat oħra.  It-tielet punt illi ssemma f’dan ir-rapport huwa dak li ngħidulu l-proċess għall-munita biex jintgħażel id-disinn tal-munita li se jkun aċċettabbli għal pajjiżna, f’dan il-każ se jkun hemm kompetizzjoni li se tiġi mħabbra fil-bidu tas-sena 2006, jiġifieri f’Jannar.  U allura qegħdin mexjin fil-programm illi konna stabbilejna biex ikollna kollox f’postu għal dak li għandu x’jaqsam ma’ dawn it-tliet aspetti li għandhom x’jaqsmu mal-euro.  Naturalment apparti l-fatt, però, illi aħna sadanittant irridu nkomplu mexjin bil-pjan illi aħna għandna biex nilħqu l-kriterji ta’ Maastricht, ħalli nkunu nistgħu nikkwalifikaw għall-adozzjoni tal-euro.

Dan ix-xahar issa, minn hawn u ftit ġranet oħra, se jkollna l-viżita tar-Reġina f’pajjiżna u ċ-CHOGM.  Fil-25 u s-26 ta’ dan ix-xahar f’pajjiżna se jkollna l-kapijiet ta’ l-istat, nittama jiena, ta’ 53 pajjiż, qed ngħid nittama għaliex hemm żewġ pajjiżi jew tlieta li għadhom isibu diffikulta' biex jattendu.  Però se jkollna rappreżentanza hawn Malta, ta’ prattikament terz tal-mexxejja ta’ Gvernijiet fid-dinja li jirrapreżentaw ħames kontinenti. 

Huwa appuntament importanti għall-implikazzjoni politiku tiegħu, u Malta għandha opportunita' biex tikkontribwixxi fil-Commonwealth, anke għaliex Malta qiegħda fil-pożizzjoni partikolari illi hi mhux biss membru tal-Commonwealth, imma hija wkoll membru ta’ l-Unjoni Ewropea.  Hemm żewġ pajjiżi oħra biss fil-Commonwealth bħalna, li huma Ċipru u l-Ingilterra u allura pajjiżna għandu rwol partikolari fil-mument partikolari.  Naħseb illi għar-rigward ta’ sustanza u b’tema politika, l-issues ta’ globalizzazzjoni u immigrazzjoni irregolari, se jkunu temi importanti li se jolqtu lilna direttament, kif ukoll naturalment dwar aspetti ta’ sigurta' u terroriżmu u suġġetti oħrajn li se jkunu suġġett ta’ l-aġenda importanti li se ssir.

Immedjatament li jispiċċa ċ-CHOGM, ftit sigħat wara, inkun irrid nattendi summit li se jsir f’Barċellona, għall-għaxar anniversarju tal-Euromed.  U anke dik se tkun okkażjoni hemmhekk illi wieħed jerġa’ jitkellem dwar is-sitwazzjoni f’dan ir-reġjun li hija ta’ interess għal pajjiżna.  Pajjiżna jiżviluppa u jimxi 'l quddiem jekk ir-reġjun tal-Mediterran jistabbilizza ruħu u allura l-kooperazzjoni bejn l-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi oħrajn fil-Mediterran hija xi ħaġa li hija ta’ interess għalina.

Dik kienet l-introduzzjoni.  Issa nagħmlu bħal ma nagħmlu s-soltu, jekk jogħġobkom mistoqsija waħda kull wieħed, imbagħad nistgħu nagħmlu iktar minn round wieħed.

Julia Farrugia – One News

Iktar kmieni semmejt lill-ħaddiema tad-Denim.  Gvern Nazzjonalista kien ta garanzija lil dawn il-ħaddiema, quddiem sitwazzjoni fejn anke l-ħaddiema nfushom, 850 ħaddiema jħossuhom ingannati.  Kif tħossok int?

U t-tieni punt, b’rabta ma’ dawn l-istess ħaddiema, Austin Gatt u anke inti illum, irreferejt għall-fatt illi dawn issa s-soluzzjoni għalihom għandha tkun l-ETC.  Ma tħosshiex imma illi kumment bħal dan, li anke kif qed jgħidu l-ħaddiema, iħossuhom urtati, imweġġa’, f’mument delikat bħal dan? Dawn il-loans ma naħsibx illi ħalli jitħallsu jew ħa tgħajjex familji u tfal bl-ETC.

Prim Ministru

Is-sitwazzjoni tad-Denim, kif għidt diġa', ilna ngħiduha u l-kummenti tagħhna, mhux fil-konfront tal-kumpanija tad-Denim, imma fil-konfront tas-settur tal-manifattura kollha.  L-istrateġija tagħna, tul is-snin li għaddew, mill-1987, tal-Gvern immexxi mil-Partit Nazzjonalista kienet mill-ewwel indirizzata lejn trasformazzjoni ta’ l-ekonomija ta’ pajjiżna.  Trasformazzjoni ta’ din l-ekonomija biex tinbidel minn waħda li kienet tiddependi mill-fabbriki illi qegħdin, minn setturi li konna nafu li se jiffaċċjaw kompetizzjoni enormi, għal trasformazzjoni ta’ ekonomija li tiddependi ħafna iżjed fuq il-qasam tas-servizzi.  Però wkoll fuq il-manifattura, it-tip ta’ manifattura illi jkollha l-valur miżjud u li tkun tista’ tikkompeti bil-ħiliet kollha illi l-ħaddiema Maltin huma kapaċi illi jipprovdu.

L-istrateġija wettaqnieha, u tul medda ta’ ħmistax-il sena ttrasformajna l-ekonomija tagħna u għadna fil-proċess ta’ trasformazzjoni.  Il-fatt illi fil-qasam tal-manifattura qed ikollna suċċessi sostanzjali għal dak li għandu x’jaqsam ma’ fabbriki li ġew hawn Malta,  u li għadhom qed jiġu.  Hemm oħrajn li fetħu riċenti u oħrajn li se jiftħu fix-xhur li ġejjin fl-oqsma differenti, u mhux biss tal-farmaċewtika, li huwa l-iktar settur li bħalissa qiegħed jurina sinjali pożittivi.  Però anke f’oqsma oħrajn.  Fabbriki illi qegħdin fil-qasam ta’ l-informatika, tat-teknoloġija, ta’ l-inġinerija, fejn pajjiżna qed jipprovdi prodott li huwa kompetittiv fid-dinja tal-lum, għaliex għandna ħiliet kbar fost il-ħaddiema li dawk il-ħiliet jippermettulna nirbħu l-kompetizzjoni.

Però mill-bidunett konna għidna u konna nafu illi l-oqsma tal-manifattura, iż-żraben u fit-tessuti, ħa jiffaċċjaw diffikultajiet kbar.  Naturalment dan ma jfissirx illi tabbandunahom, imma bqajna ngħinu sal-massimu possibbli kif stajna lil dawn il-fabbriki.  Imma tul is-snin li għaddew kellna numru sostanzjali ta’ fabbriki, illi kienu qegħdin fil-qasam tat-tessuti, għalqu, il-ħaddiema spiċċaw, ġew issensjati imma bħalma tafu l-ħaddiema li ġew issensjati, fil-maġġoranza kbira tagħhom sabu xogħol alternattiv.  Tant hu hekk illi llum ir-rata tal-qagħad f’pajjiżna qiegħed fost l-inqas waħda li teżisti fl-Unjoni Ewropea u fost l-inqas li kellna f’dawn l-aħħar għaxar snin jekk tħalli barra l-2000, għax is-sena 2000 kienet ukoll sena tajba ħafna.

Issa l-fatt li għandna din ir-rata ta’ qagħad baxxa f’pajjiżna huwa sinjal tajjeb ħafna, għaliex irrid infakkar illi l-Gvern qed jiffriża sa fejn hu possibbli l-impjieg miegħu.  Filwaqt, illi kieku l-Gvern kompla jimpjega bir-ritmu li kien jimpjega qabel,  il-qagħad kien jonqos iżjed.  Kien hemm anke setturi fil-privat illi introduċew skemi ta’ rtirar kmieni u allura lliberaw is-suq tax-xogħol mijiet kbar ta’ ħaddiema li ġew assorbiti mis-suq tax-xogħol.  Dan ifisser illi l-ekonomija tagħna qiegħda tiġġenera postijiet tax-xogħol. 

Inti semmejt l-ittra li kienet inkitbet lid-Denim.  L-ittra li nkitbet lid-Denim u nkitbet lis-setturi oħrajn tal-manifattura, mhux lid-Denim biss, kienet inkitbet għax kien hemm min kien qiegħed jiżgwida lill-poplu tagħna u kien qiegħed jgħid li bid-dħul ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea, dawn il-fabbriki se jagħlqu.  U l-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, jiena niftakru fil-mass meetings, isemmi lista twila ta’ kumpaniji li kienu se jagħlqu u kulħadd iċapċaplu.  Għaliex kien qed jgħid li s-sħubija ta’ l-Unjoni Ewropea se tagħlaq lil dawn il-kumpaniji, mentri aħna konna qegħdin nispjegaw illi s-sħubija tagħna fl-Unjoni Ewropea kienet se tfisser illi l-ewwelnett, is-suq ta’ l-Unjoni Ewropea jkun miftuħ bla ostakoli ta’ xejn għall-fabbriki kollha ta’ pajjiżna, u t-tieni, l-Unjoni Ewropea għandha ftehim mal-kontinenti kollha, mal-pajjiżi kollha madwar id-dinja tista’ tgħid, illi huwa ftehim illi jippermetti l-prodott magħmul fis-suq Ewropew ikun jista’ jidħol f’dawn is-swieq.  Allura kien se jfisser illi bis-sħubija aħna stess nirkbu fuq dawn l-agreements li l-Unjoni Ewropea stess kienet innegozjat ma’ pajjiżi oħrajn.  U dik l-ittra kienet tfisser, kienet qiegħda tipprova tneħħi mill-imħuħ tan-nies, il-gidba li kienet se tiġi mressqa fil-kampanja għar-referendum ta’ l-Unjoni Ewropea, li kienet il-gidba illi jekk nissieħbu fl-Unjoni Ewropea il-fabbriki tagħna jagħlqu.

Però, dik ma kienetx tfisser illi l-fabbriki tagħna ma kellhomx jiffaċċjaw ukoll l-isfida taċ-Ċina.  Jekk hawn xi ħadd f’pajjiżna illi jaħseb illi aħna l-uniku pajjiż fid-dinja kollha illi nistgħu nipproteġu lilna nfusna mill-kompetizzjoni li għandna, mhux biss fiċ-Ċina, imma anke mit-Tuneżija, mill-Marokk, fejn diġa' ċċaqalqu numru ta’ kumpaniji minn pajjiżna u marru hemmhekk, anke qabel ma sseħibna fl-Unjoni Ewropea, allura jiena ngħid illi min qed jipprova jagħmel dan l-argument qiegħed jisfrutta lil dawn il-ħaddiema li bħalissa qegħdin f’mument diffiċli ħafna.  Il-Gvern huwa konxju mid-diffikultajiet ta’ dawn il-ħaddiema u kull meta ħaddiem ikun xi jkun, jista’ jkun wieħed u jista’ jkunu 850, jistgħu jkunu iżjed minn hekk, wieħed jiffaċċja sitwazzjoni ta’ theddid għax-xogħol tiegħu.  Jiġifieri li x-xogħol tiegħu hemm il-periklu li jintilef, hemmhekk aħna mhux kwestjoni li ninkwetaw.  Nibdew il-mekkaniżmi kollha li hemm bżonn biex ngħinu.

Irrid ngħid illi din il-kumpanija ilna ngħinuha, nirrepeti, għal dawn l-aħħar xhur.  Din il-kumpanija għandha tagħti ammonti kbar ta’ flus lill-Gvern u aħna ħadna inkonsiderazzjoni s-sitwazzjoni tagħha.  Jekk xi ħadd jgħid li dan il-Gvern m’għenx lil din il-kumpanija allura qiegħed jgħid xi ħaġa żbaljata.  Però qed ngħinuha kif għandu jkun, mhux ngħinuha bi tbażwir, kelma li ntużat mill-Kap ta’ l-Oppożizzjoni l-bieraħ, illi skond hu aħna f’pajjiżna rridu nbażwru biex nimxu 'l quddiem.  Din hija skandaluża, dan l-istatement, ma naqbilx assolutament.  Turi nuqqas ta’ serjeta' mill-kbar, itellef il-kredibilita' ta’ pajjiżna u Alla ħares dak il-messaġġ b’xi mod jew b’ieħor, jasal għand investituri oħrajn jew inkella għand min iħares lejn pajjiżna bħala pajjiż serju u jkun imħajjar biex jinvesti.  Jiġifieri jisma’ xi ħadd li qed jippretendi li jkun xi darba Prim Ministru, li jgħid illi huwa jmexxi l-pajjiż u juża t-tbażwir biex jindirizza l-problemi f’pajjiżna. 

Ma naqbilx illi l-ETC hija xi ħaġa li aħna qisna mhu qed noffru xejn.  L-ETC għandha r-riżorsi kollha, inkluż miljuni ta’ liri illi qed jitpoġġew għad-dispożizzjoni ta’ l-ETC mill-Unjoni Ewropea, apposta, biex hi tgħin lill-ħaddiema li jintlaqtu minn dawn is-sitwazzjonijiet.  Huwa l-aħjar u l-iktar mod effettiv kif nistgħu ngħinu lil dawn il-ħaddiema biex jekk għandhom bżonn taħriġ biex isibu postijiet alternattivi, dak it-taħriġ nagħtuholhom u nagħtuhulhom malajr biex għal dak li għandu x’jaqsam ma’ postijiet tax-xogħol, illi jitfaċċaw fuq is-suq tax-xogħol, malajr kemm jista’ jkun, dawk il-postijiet jiġu identifikati jekk ikunu adattati għall-ħaddiema illi jkunu milqutin.

Charles Muscat – In-Nazzjon

Prim Ministru, għadek kif semmejt li l-Gvern laħaq il-miri li stabbilixxa għal din is-sena. Kemm tara li l-Gvern, immexxi minnek, ikun kapaċi li, kemm is-sena d-dieħla, kif ukoll fis-sentejn illi ġejjin u aktar tard, jibqa’ jżomm mal-miri li jistabbilixxi?

Prim Ministru

Jiena kunfidenti ħafna illi dak li rnexxielna nagħmlu s-sena illi għaddiet, u dak li se jkun irnexxielna nagħmlu din is-sena jirnexxielna nagħmluh is-sena d-dieħla. Jiġifieri li nilħqu l-miri finanzjarji kollha, inkluż ukoll il-miri ta’ tkabbir ekonomiku illi aħna nkunu poġġejna għalina nfusna.

Jiena ottimist illi dan jista’ jsir. Jien naf għaliex l-interess ta’ investiment f’pajjiżna qiegħed hemm. Ikun hemm affarijiet illi naturalment trid tistenna sakemm jiżviluppaw, però l-interess ta’ l-investiment f’pajjiżna qiegħed hemm u qiegħed hemm bil-kbir. U allura jien ottimist illi pajjiżna se jiġbed lejh investimenti ġodda. Pajjiżna se jkun kapaċi wkoll ikompli l-proċess biex is-sena d-dieħla nakkwistaw mira li ilha taħrab lil pajjiżna għal numru ta’ snin, u cioé illi nniżżlu d-defiċit ta’ pajjiżna taħt it-3%. Din hija mira kruċjali, illi determinati illi nilħquha għaliex hija importantissima għal ekonomija ta’ pajjiżna.

Jiena rrid, forsi jekk tippermettuli nagħmel, nuża dan l-argument, għax kultant meta nitkellmu fuq id-defiċit ma nispjegawx biżżejjed li d-defiċit hija xi ħaġa marbuta mal-ħajja tagħna ta’ kuljum. Tolqot lill-ħaddiema tagħna direttament. Tolqot lill-familji tagħna direttament. Tolqot lill-pensjonanti tagħna direttament u nispjega kif.

Pajjiż illi għandu d-defiċit illi jitlaq jiġri, ma jkunx pajjiż attraenti għall-investiment. Pajjiż illi għandu qagħda fiskali soda, b’defiċit konsistentament illi jkun taħt il-livelli normali taħt il-livelli ta’ 3%, huwa pajjiż attraenti għall-investiment. Għax l-investitur irid ikun jaf li sejjer f’pajjiż fejn hemm Gvern illi għandu kontroll sħiħ fuq il-qagħda fiskali, u mhux jivvintalu  xi taxxa sempliċament biex dik it-taxxa timlielu l-vojt tad-defiċit. Din hija importantissima.

Jiena għadni kemm lestejt it-tieni budget tiegħi. Il-proċess tal-budget illi kien ir-riżultat ta’ konsultazzjoni wiesa’ u rrid ngħid illi kien hemm numru ta’ nies, uħud minnhom kitbu anki fl-artikoli illi kienu qed jimbuttaw il-Gvern biex jaħseb f’xi soluzzjonijiet ta’ xi taxxa ta’ waħda ta’ darba fuq xi setturi illi sejrin tajjeb. F’dak li jissejjaħ windfall tax. Il-messaġġ illi ridna mmexxu bħala Gvern huwa illi pajjiżna huwa Gvern illi miexi bi programm, qed jilħaq il-miri tiegħu, u m’għandniex bżonn illi noqogħdu nagħmlu miżuri ta’ eċċezzjoni biex aħna nilħqu l-miri tagħna. U dan huwa l-aktar messaġġ b’saħħtu illi nistgħu nibagħtu lil min huwa interessat biex jinvesti f’pajjiżna.

Issa, inutli noqogħdu nagħmlu ħafna diskorsi politiċi. Il-postijiet tax-xogħol jinħolqu f’pajjiżna billi jiġi l-investiment lejn pajjiżna. Mela d-defiċit u l-post tax-xogħol marbutin illi nilħqu t-targets tad-defiċit tagħna huwa wieħed mill-ingredjenti l-aktar importanti biex ngħinu liż-żgħażagħ il-ġodda illi deħlin fid-dinja tax-xogħol, isibu xogħol. Però anki biex ngħinu lil min jintlaħat ħażin, bħalma qed jintlaqtu ħażin il-ħaddiema tad-Denim.

Tolqot direttament lill-familji tagħna, għaliex jekk id-defiċit ma tikkontrollahx il-Gvern ikun irid jieħu miżuri illi jagħmel tajjeb għal dak id-defiċit. Jiena wkoll f’dawn il-ġranet kelli l-okkażjoni illi nerġa’ naqra mill-bidu sa l-aħħar il-Budget  Speech li kien sar mill-Ministru ta’ dak iż-żmien Leo Brincat f’Novembru ta’ 1997, għas-sena 1998. Jien nistidinkhom erġgħu aqrawh. Erġgħu aqrawh, għax il-lista twila, enormi ta’ taxxi li ġew imħabbra f’dak il-budget kienu rekord assolut, ma kien hemm ebda budget ieħor illi kien introduċa dak il-livell ta’ taxxi fuq il-livelli kollha. Apparti ż-żidiet fenomenali tad-dawl u l-ilma li kienu tħabbru ma’ dak il-budget. Dak hu xi jkollu jagħmel min jispiċċa b’defiċit li dak iż-żmien kien jiġi pproġettat illi se jkun Lm125,000,000 għas-sena 1997. U d-defiċit allura għas-sena 1998 intkom tafu bil-Lm150,000,000.

U allura l-kwistjoni ta’ defiċit hija marbuta wkoll ma’ kif nintlaqtu fil-ħajja tagħna, mill-familji tagħna, mill-pensjonanti tagħna, minn dawk kollha, għaliex la darba jkollok Gvern li mhux kapaċi jsib irkaptu tad-defiċit, dak il-Gvern bilfors ikollu jirrikorri għal taxxi biex isolvi dik il-problema. Bħalma stajtu tinnutaw, u nirrikonoxxi illi aħna introduċejna s-surcharge din is-sena, introduċejnieha din is-surcharge mhux biex nagħmlu tajjeb għad-defiċit. Importanti illi dan nemfasizzah. Iż-żieda fis-surcharge ma sarx għaliex ma lħaqniex il-miri tagħna tad-defiċit. Iż-żieda fis-surcharge saret għaliex il-prezz taż-żejt bejn Awissu u Settembru miss b’livelli rekord u hu proġettat li jkompli hekk matul ix-xhur illi ġejjin. U għalhekk biss aħna żidna s-surcharge. Li kieku l-livell taż-żejt baqa’ fuq l-istess livell li kien meta aħna introduċejna s-surcharge l-ewwel darba s-sena illi għaddiet bi 17%, aħna ma kienx ikollna għalfejn nerġgħu nżidu dan is-surcharge.

Mela s-surcharge daħal mhux biex nagħmlu tajjeb għad-defiċit, għad-defiċit ilħaqna l-miri kollha, bir-riżultati kollha. Is-surcharge daħal għaliex pajjiżna, bħal bqija tad-dinja kollha, qed jiffaċċja problema li ġejja mill-prezz taż-żejt. U naħseb illi rridu nippustaw il-kuntest ta’ budget, ta’defiċit, ta’ kontijiet tad-dawl u ta’ l-ilma f’din id-dimensjoni. Jekk allura twarrab is-surcharge għaliex dik qed tindirizza problema partikolari, il-budget illi aħna introduċejna ma kien fih ebda taxxa oħra. Dan għaliex? Għaliex qed jirnexxielna nirbħu l-miri finanzjarji kollha illi aħna stabbilejna għalina nfusna.

Mhux meritu tagħna biss, meritu ta’ kulħadd. Meritu ta’, iva wkoll, is-saġrifiċċi li jagħmlu l-familji Maltin għaliex fil-budget tas-sena illi għaddiet, dak in-nhar bl-aktar mod apert konna introduċejna t-taxxi. Żidna t-taxxa fuq is-safar. Introduċejna t-taxxa fuq il-mobile phones, jiġifieri ħadna miżuri s-sena li għaddiet. Is-saġrifiċċju kien saġrifiċċju illi refgħu l-poplu kollu. Però llum nistgħu ngħidu illi dak is-sagrifiċċju ma kienx għalxejn.

Tfajna t-taxxa tan-nies f’sistema illi llum il-ġurnata jippermettulna illi, mhux biss niftaħru illi t-targets tad-defiċit milħuqin, imma anki niftaħru illi qegħdin ninvestu fl-oqsma l-oħrajn importanti għal pajjiżna - l-edukazzjoni u l-ambjent.

Kurt Sansone - Maltatoday

Fil-budget hemm item partikolari taħt ‘Miscellaneous Receipts’ li s-sena d-dieħla l-Gvern qed jipproġetta illi jdaħħal ammont sostanzjali minn Sale of Public Land, skond l-item. Forsi tista’ tindikalna liema huma dawn, u l-artijiet pubbliċi illi l-Gvern bi sħiebu jneħħi jew ibiegħ is-sena d-dieħla.

U mill-impenji illi semmejt int, fil-ġimgħa ta’ qabel il-budget kellek impennji uffiċjali darbtejn barra minn Malta. Is-soltu l-ġimgħa ta’ qabel il-budget tkun il-ġimgħa fejn il-Ministru tal-Finanzi jinqafel ġo kamra u ma jara ’l ħadd. Taħsibx illi wasal iż-żmien illi l-portfolio tal-finanzi jgħaddi għand xi ħadd ieħor, anki minħabba impenji uffiċjali li qed ikollok bħala Prim Ministru, bħala Ministru tal-Finanzi, jiġifieri anki fiżikament kif qed tlaħħaq maż-żewġt portfolios.

Prim Ministru

Tal-Miscellaneous Receipts, is-sena d-dieħla se jkollna żgur l-art li għandna ta’ Tigné li hija parti mill-assets ta’ l-AirMalta, illi parti minnha trid tmur għand l-AirMalta però parti l-oħra għand il-Gvern. Hemm naturalment imbagħad il-Lands Department ikollha diversi artijiet oħrajn illi hemm art kbira illi aħna nafu illi ħarġu d-development briefs. Jiena semmejt illi fil-budget id-development briefs li ħarġu l-artijiet u dawk partikolarment ta’ Tignè bis-saħħa ta’ dak id-development brief issa se nkunu nistgħu npoġġuha fuq is-suq. Dik għandu jkollha valur sostanzjali, dik l-art.

Irrid nagħmilha ċara, dak id-dħul ma jidħolx biex jagħmel tajjeb għal spiża rikorrenti tal-Gvern. Jiġifieri aħna meta nieħdu l-estimi tagħna, id-dħul illi jsir mill-kapitali ma jmurx biex jagħmel tajjeb għal spiża rikorrenti tal-Gvern. Fil-fatt iċ-ċifra li jiena tagħtini sodisfazzjon u tinkoraġġini ħafna għal quddiem hija illi jekk taqta’ barra l-ispiża kapitali tal-Gvern, l-ispiża tal-Mater Dei, l-ispiża kapitali kollha, għax dawk spiża ta’ kapitali xi darba tagħlaqhom jekk il-Bambin irid. Mater Dei f’2007 jagħlaq. Mhux se nibnu sptar ieħor, meta jagħlaq dak din is-sena jekk infaqna Lm40,000,000 fil-Mater Dei m’aħniex se nonfqu Lm40,000,000 kull sena. Malli tlesti tkun lestejt.

Mela jekk taqta’ barra l-kapital kollu u jekk taqta’ barra d-dħul kapitali wkoll ta’ dan ix-shareholding u tieħu biss dak li huwa biss purament rikorrenti. U bħala rikorrenti fil-kalkolu jiena ndaħħal ukoll il-flus illi qegħdin nirċievu minn għand l-Unjoni Ewropea. Iċ-ċifra llum turina surplus ta’ Lm60,000,000. Dan meta fi żmien Dr Sant iċ-ċifra kienet minus xi Lm6,000,000 jew Lm7,000,000. Jiġifieri r-recurrent expenditure f’dak iż-żmien, l-ispiża rikorrenti kienet qed tkun akbar mid-dħul rikorrenti. U dik hija l-agħar scenario li jista’ jkollok. Dan ifisser li s-self li jkollok tissellef biex tagħmel tajjeb għal dik id-differenza, qed tissellfu biex tiekol. L-ispiża ta’ kuljum, l-ispiża rikorrenti jfisser il-pagi, il-pensjonijiet, ifisser il-benefiċċji soċjali, dak li jfisser.

Illum iċ-ċifri qegħdin juru illi aħna għandna bilanċ favorevoli fuq l-ispiża rikorrenti ta’ Lm60,000,000 li tinkludi wkoll flus li ġejjin mill-Unjoni Ewropea. Dak hu sinjal pożittiv ħafna li juri illi għandna finanzi illi huma sodi u li malli nlestu allura mill-proġetti kapitali illi aħna għandna in-the-pipeline dak joħroġ ammonti sostanzjali li nkunu nistgħu nitfgħuhom skond il-prijoritajiet fejn jidhrilna aħna huma l-prijoritajiet ta’ pajjiżna.

Dwar tal-finanzi. L-ewwelnett, din is-sena għamilna xi ħaġa ġdida illi qabel qatt ma kienet saret. F’Lulju ppubblikajna pre-Budget document, u jien nerġa’ nistieden lil kulħadd, min jerġa’ jaqra l-pre-Budget document isib il-pedament kollu ta’ dan il-budget. Bid-data, bl-istatistika, li kienet qed tirriżultana dakinhar. L-interpretazzjoni ta’ dik l-istatistika u bil-linja illi konna qegħdin naraw quddiemna. Dakinhar konna diġà indikajna, allavolja kien Lulju u l-prezz taż-żejt kien ogħla minn dak li konna bdejna bih matul is-sena, però kien inqas minn dak li imbagħad tfaċċa f’Awissu u Settembru. Però diġà fil-pre-budget, konna għidna illi l-prezz taż-żejt hija xi ħaġa illi qed tinkwetana u li jista’ jkollha effett negattiv fuq l-ekonomija, u jista’ jkun ukoll fuq affarijiet oħrajn. Issa inti għidtli isma, dan l-impenji kollha li kellek, wasal iż-żmien illi titlaq il-portfolio minn taħt idejk?

Kieku ma rnexxiliex nasal, kieku kont ngħidlek iva. Imma jiena rnexxieli nattendi dan kollu u nippreżenta baġit, u naħseb illi kien baġit tajjeb. Naħseb illi nilħaq it-targets kollha illi stabbilejt u allura ngħid m’hemm l-ebda raġuni għaliex nitlaq il-portfolio tal-Finanzi minn taħt idejja.

Charlot Zahra – The Malta Independent on Sunday

Bħalissa fadal żewġ skadenzi illi ilhom daqsxejn illi skadew fil-fatt. Il-ħatra tal-Kummissjoni Elettorali u l-ħatra tal-Bord ta’ l-Awtorità tax-Xandir, x’inhuma l-aħħar żviluppi dwar dan?

Prim Ministru

Naħseb mhux Kummissjoni Elettorali ridt tgħid imma l-Ombudsman. Iva, ara fuq l-Ombudsman ilna niddiskutu mal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, kif jien obbligat illi nagħmel fil-Kostituzzjoni u anki għaliex l-għażla ta’ l-Ombudsman trid l-appoġġ ta’ żewġ terzi fil-Parlament.

Ilna niddiskutu mill-bidu ta’ din is-sena, f’mument minnhom ma wasalniex u l-Kap ta’ L-Oppożizzjoni kien għamel proposta illi minflok li nkomplu nitkellmu jien u hu, ninnominaw delegazzjoni ta’ tlieta minn nies jiena, u hu jinnomina delegazzjoni ta’ tlieta minn nies hu, u nħallu f’idejn iz-żewġ  delegazzjonijiet biex jitkellmu.

Jiena għalkemm irrid nammetti illi kont xettiku fuq dan, għaliex jiena deherli illi jekk ma naslux jiena u l-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, id-delegati tagħna wkoll mhux se jaslu. Però, biex inkun ippruvajt kollox, anki naċċetta suġġeriment tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, aċċettajt illi ninnomina delegazzjoni, li kienet magħmula mill-Viċi Prim Ministru, mill-Ministru Louis Galea u minn Mario Galea illi huwa l-Whip tal-Gvern u l-Kap ta’ l-Oppożizzjoni nnomina wkoll id-delegazzjoni tiegħu.

Matul ix-xhur tas-sajf iltaqgħu diversi drabi, eventwalment spiċċaw tkellmu wkoll il-viċi Prim Ministru Tonio Borg mad-Deputy Leader tal-Partit ta’ l-Oppożizzjoni l-Onor. Charles Mangion, u semmew diversi ismijiet u dawn l-affarijiet kollha però s’issa għadna ma wasalniex fuq persuna li hemm il-qbil fuqha.

Dwar il-Broadcasting Authority, ukoll aħna bi qbil mal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni konna estendejna l-perijodu n-nomina taċ-Chairman tal-Broadcasting Authority, li però skadiet issa ġimgħatejn ilu. Ġħadni qiegħed f’pożizzjoni illi qegħdin jikkonsultaw il-Viċi Prim Ministru ma’ l-Onor. Charles Mangion fuq isem. Issa fuq iċ-Chairman tal-Broadcasting Authority, il-Kostituzzjoni tobbligani illi nikkonsulta, imbagħad jiena għandi d-dritt illi nieħu d-deċiżjoni. Però nibqa’ nagħmel l-isforz biex nippruvaw ikollna l-qbil bejn iż-żewġ naħat fuq dawn il-karigi.

Jekk il-qbil mhux se jintlaħaq fuq il-Broadcasting Authority, allura l-Gvern imexxi fid-deċiżjoni tiegħu. Nibgħu nittamaw illi imbagħad tinstab soluzzjoni eventwalment ta’ l-Ombudsman. Però biex tinstab soluzzjoni għal Ombudsman kif għidt diġà rridu żewġ terzi tal-voti fil-Parlament, allura jrid ikun hemm bilfors il-kunsens ta’ l-Oppożizzjoni.

Herman Grech – The Times

Prim Ministru, żewġ affarijiet l-ewwelnett biex inkompli mad-domanda ta’ Charlot. Dan l-aħħar issemma l-isem taċ-Chairman tal-Broadcasting Authority li jista’ jkun the next Ombudsman. Issa kien hemm Alfred Sant forsi ma tantx kien clear fuq jekk jaqbilx jew le ma din in-nominazzjoni. Intkom xi ħjiel għandkom fuqu? Jiġifieri he could be the next Ombudsman?

It-tieni domanda, naħseb xi ħaġa illi kulħadd huwa kuntent biha bħalissa huwa r-rata tax-xogħol, embellishment inkredibbli bħalissa jiġifieri. Ħafna nies huma ovvjament xettiċi jaħsbu illi malli jaqa’ s-siparju tal-Commonwealth se jieqaf kollox. Inti tista’ tagħti garanzija illi x-xogħol se jibqa’ għaddej?

Prim Ministru

Jekk tippermettuli fuq l-ewwel mistoqsija ma nixtieqx insemmi ismijiet la darba għadna qed nikkonsultaw jiena u l-Kap ta’ l-Oppożizzjoni u d-delegati tagħna qed jistennew l-ismijiet u b’rispett siegħa għall-konsultazzjoni illi għaddejja u siegħa għal individwi ma jidhirliex illi għandi la nikkonferma u lanqas niċħad, u lanqas nikkummenta fuq ismijiet.

Huwa proċess importanti għal pajjiżna, u naħseb illi għandi d-dover, għandi r-responsabbiltà illi dak il-proċess nirrispettah bit-tama illi naslu f’pożizzjoni. U allura minix se nirrispondi għall-mistoqsijiet illi jsemmu ismijiet jew li jridu xi kummenti minn għandi dwar l-ismijiet.

Dwar ix-xogħlijiet fit-toroq. L-ewwelnett ħa nagħmluha ċara, ix-xogħlijiet illi għaddejjin fit-toroq, il-maġġoranza m’għandhom x’jaqsmu xejn maċ-CHOGM. Dawn ġew ippjanati anki erba’ snin ilu. Xogħlijiet tal-protokoll Taljan bdejna nippjanawhom meta lanqas konna nafu illi ċ-CHOGM ġej Malta, kien għadu se jsir iċ-CHOGM ta’ Abuja, meta konna qegħdin nippjanaw kif se nużaw il-Finanzi mill-ħames Protokoll Taljan.

U allura min illum qiegħed jgħidilna illi għamilna t-toroq dan kollu biex nogħġbu r-Reġina, jew inkella l-Commonwealth Heads of Government qed jgħid xi ħaġa kompletament żbaljata, għaliex mhux hekk. Mela t-toroq il-ġodda illi aħna għamilna bl-istandards li għamilna, għamilniehom għaliex din kienet strateġija tal-Gvern apposta illi meta aħna għidna li ridna ninvestu fl-infrastruttura ta’ pajjiżna, għal ħafna raġunijiet, mhux biss għall-kwalità tal-ħajja imma anki għall-ekonomija tagħna, għall-industrija tagħna. Dak għamilnieh bil-pjan li kien determinat.

Huwa veru wkoll illi x-xogħlijiet illi għaddejjin minn Kastilja sa l-Airport però hu relatat maċ-CHOGM iva. U dak irridu illi aħna nirranġaw fejn għandna nirranġaw, ħlief il-parti li bħalissa qegħda ssir mit-triq ta’ Kastilja sal-monument tal-Gwerra. Dak kien proġett ippjanat. Maħsub minn qabel. Ġie tajjeb għal maċ-CHOGM, però l-verità aħna li minħabba l-Cruise Liner Business illi għandna mal-Waterfront u għaliex nafu illi minn hemmhekk jitilgħu mijiet kbar ta’ turisti bil-mixi. Ridna illi t-triq kollha minn Kastilja li tibqa nieżla sal-Waterfront tkun triq illi tixraq li tkun denja l-entratura għall-Belt u li t-turisti li jkunu telgħin japprezzawha.

U allura dik qed issir mhux esklussivament għaċ-CHOGM imma kienet ippjanata għar-raġunijiet kompletament differenti. Naturalment huwa tajjeb illi għaċ-CHOGM ukoll. Ix-xogħlijiet ta’ restawr li għaddej, vera sar ir-restawr fil-Mediterranean Conference Centre, fejn hu l-post fejn se jilqa’ ċ-CHOGM, però anki dik importanti aħna l-programm illi għaddejjin bih fil-proġetti ta’ restawr f’diversi inħawi f’pajjiżna anki f’ibliet, l-irħula, il-proġetti li saru f’Paceville, il-proġett tal-Bajja ta’ San Ġorġ, il-proġetti li għandna in the pipeline issa għall-bajja ta’ Buġibba u għal bajjiet f’inħawi oħrajn ta’ Malta, il-fatt illi għall-baġit tas-sena d-dieħla vvutajna Lm7,000,000 apposta biex issa l-Ministeru responsabbli għat-toroq jiddedika li jkollu flus iżjed biex jiddedika għat-toroq residenzjali. Jiġifieri fl-irħula u l-ibliet tagħna fejn jgħixu n-nies, biex ma naħsbux biss fl-arterjali imma naħsbu wkoll fit-toroq tar-residenti tagħna.

Dak juri illi din m’għandha x’taqsam xejn maċ-CHOGM; dan huwa pjan dettaljat ħafna għaliex meta l-baġit tas-sena illi għaddiet kien qal illi t-tliet pilastri huma l-ekonomija, l-edukazzjoni u l-ambjent, fil-qasam ta’ l-ambjent, il-parti ta’ l-infrastruttura tat-toroq tagħna, u l-mod ta’ kif nagħmluha dik l-infrastruttura, hija pilastru importanti ta’ dik l-istrateġija illi aħna għandna għall-ambjent. U meta ngħidu li rridu qabża ta’ kwalità biex ngħixu aħjar, dak ifisser illi jinkludi wkoll l-investiment illi għamilna, qegħdin nagħmlu, u se nagħmlu fil-qasam tat-toroq tagħna.

Jiġifieri l-garanzija illi nagħti huwa dak li hemm miktub diġà fil-baġit, jiġifieri l-commitments inkluż il-flus illi poġġejna aħna in writing issa speċifikament biex ikomplu jsiru dawn il-proġetti. Apparti illi nerġa’ nirrepeti r-ringrazzjament u l-apprezzament tiegħi illi esprimejtu bil-miktub fid-diskors tal-baġit li l-ħaddiema tal-Public Works immexxija mill-Ministru Ninu Zammit illi dawn il-proġetti kollha l-biċċa l-kbira minnhom qed jagħmluhom huma, qed jagħmluhom on time qed jagħmluhom on budget  u qed jagħmlu xogħol li qed ikun apprezzat minn kulħadd.

U nerġa’ ngħid illi jekk taraw il-lista twila ta’ proġetti illi għamlu ħafna minnhom, il-maġġoranza minnhom m’għandhom x’jaqsmu xejn maċ-CHOGM.

Reno Bugeja – PBS

Prim Ministru, id-diskors tiegħek tal-baġit seta’ ġie interpretat illi l-Gvern reġa’ għandu xi  re-thinking fuq is-sit tal-korsa tal-golf, u x’inhi l-pożizzjoni tal-Gvern ukoll dwar wara li ħarġet l-aħħar proposti li l-grupp ta’ ħidma fuq il-pensjonijiet anki dik li llum ġiet irrappurtata fil-Ġens illi r-rakkomandazzjonijiet huwa illi Malta tibda tilqa kwota ta’ 500 immigrant fis-sena biex iżżid il-popolazzjoni tagħha. Ma nafx jekk il-Gvern għandu xi pożizzjoni dwar dan.

Prim Ministru

Dwar il-golf course fid-diskors illi jiena qrajt tal-baġit ridt nagħmel il-pożizzjoni ċara kif dejjem kienet, imma ridt nagħmilha ċara issa għax qed isir ħafna diskors u kulħadd jaħseb illi dan il-Gvern m’huwiex sensittiv għal issues, mentri mhux hekk.

Aħna tlaqna mill-bidu nett u għidna, il-pajjiż għandu bżonn illi jtejjeb il-prodott turistiku tiegħu. Jekk irridu nkunu kompettittivi ma nistgħux fl-istess nifs ngħidu illi niddependu mit-turiżmu u rridu nżidu l-kwalità ta’ turiżmu u n-numru ta’ turisti f’pajjiżna però kull darba illi nagħmlu ċaqlieqa biex intejbu l-prodott nispiċċaw b’barrage ta’ kritika ġej minn dawk kollha illi ma jaqblux. Għaliex dawk li jaqblu mbagħad jibqu b’ħalqhom magħluq ma jitkellmux. Allura tisma’ biss vuċi negattiva hemm barra u tibda taħseb illi allura noqogħdu b’idejna fuq żaqqna u ma nagħmlu xejn. Imma jekk toqgħod sejjer hekk, aħna meta bdejna naħdmu fuq it-toroq arterjali kien hemm min iddejjaq mill-fatt, u jiena nifhem, illi għamilna numru ta’ xhur bi trabijiet, bit- traffiku u dawn l-affarijiet kollha. Il-verità le imma trid tgħaddi minn dak id-dwejjaq biex imbagħad ikollok prodott tajjeb.

Fil-każ tal-golf course, jiena minn dejjem għamiltha ċara fil-waqt illi jiena mill-pariri kollha illi għandi, anki mis-sens komun, jirriżultali illi l-prodott turistiku ta’ pajjiżna jrid jitjieb u jinkludi wkoll golf course oħra f’Malta u golf course oħra f’Għawdex. Però hemm limitu għal dan l-argument. Hemm linja li jien u l-Gvern tiegħi m’aħniex lesti illi naqbżuħ. X’inhi din il-linja?

Il-linja hi illi aħna rridu golf course ma rridux żvilupp urbanistiku, ma rridux żvilupp ta’ vilel, ma rridux żvilupp illi jkun żvilupp ta’ villaġġ turistiku, golf course irridu. Golf course illi tkun vijabbli. Naċċetta illi golf course biex tkun vijabbli jrid ikollha element ta’ żvilupp ta’ bini, però dak l-element m’għandux ikun hu l-prima donna, il-prima donna jiġifieri l-element importanti, għandu jkun il-golf course u mhux hekk biss. Imma l-argument ta’ golf course jrid ukoll jitpoġġa fil-kuntest ta’ ambjent illi aħna rridu ntejbuh u rridu nagħmlu lil pajjiżna isbaħ, u allura l-golf course trid issebbaħ u mhux tkerrah, u mhux talli hekk. Il-golf course trid toffri hi stess fl-inħawi ta’ madwara esperjenza ambjentali, u mhux esperjenza ta’ dwejjaq ambjentali.

Dawn il-kriterji minix lest illi nagħmel kompromess fuqhom u f’dan il-każ jekk jiriżultali illi dawn il-kriterji mhux se jintlaqgħu allura jirbħu dawn il-kriterji u mhux jirbaħ il-prodott turistiku. Għaliex inkunu qed nirrovinaw il-prodott turistiku tagħna jekk minflok li ħaġa tajba illi hija golf course nispiċċaw li nagħmlu żvilupp ta’ villaġġ turistiku illi jiddispjaċini dak ma naqbilx żgur fis-sit fejn aħna pproġettajna. Dawn huma l-kriterji, issa aħna kellna ħames siti, u l-ħamsa illi huma ġew indikati bħala potenzjalment ideali għal golf courses. Ma eliminajna l-ebda waħda minnhom.

Ikkonċentrajna fuq dik li dehret l-aktar waħda vantaġġjuża, għal ħafna raġunijiet inkluż il-fatt illi hemm medda art hemmhekk li jinkludi proġett tal-Gvern illi huwa propjetà ta’ l-AirMalta però li wkoll l-AirMalta ddikjarat li riedet tneħħi dak l-interess li għandha, qed ngħid għal Ħal Ferħ, u allura l-formula bdiet tagħmel is-sens minn diversi aspetti imma kien ċar mill-bidu nett illi aħna għidna illi se nagħmlu l-istudji biex naraw jekk dan is-sit li kien is-sit preferut jagħmilx sens u jekk jidħolx fil-parametri tal-kriterji li għadni kemm semmejt.

Bħalissa għaddejjin l-istudji biex inkunu nistgħu niddeċiedu. Jiena ma eliminajt xejn, u mhux qed nelimina l-ebda sit ieħor. Hawn min għadu qed isemmi Pembroke. Pembroke jibqa’ sit interessanti ħafna fejn wieħed jista’ jagħmel golf course. Hawn min qed isemmi, il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, isemmi l-Magħtab. Jiena ma neliminax il-Magħtab. Id-diffikultà illi għandi fuq il-Magħtab hija li l-esperti jgħidulna li biex jitneħħew il-gassijiet kollha u l-elementi kollha f’dik is-sit iridu jgħaddu għaxar snin, ħmistax-il sena. U jiena ma jidhirliex illi pajjiżna jista’ jistenna għal dan is-snin kollha. U allura l-Magħtab mhix ikkunsidrata, però hemm l-options, tajjeb.

Jien li nagħti garanzija hi li aħna se nużaw il-pariri ta’ l-esperti kollha, kif ukoll is-sens komun biex nieħdu l-aħjar deċiżjoni għal pajjiżna, u mhux deċiżjoni ta’ ebusija tar-ras jew deċiżjoni biex togħġob lil dak jew biex togħġob lil ieħor, imma l-aħjar deċiżjoni għal pajjiżna. U niggarantixxi dan lill-pajjiż, jien, illi finalment id-deċizjoni tista’ ma togħġobx lil kulħadd però se tkun l-aħjar waħda għal pajjiżna.                             

Fuq il-pensjonijiet, dawn il-proposti tal-ħames mitt ruħ u mhux ħames mitt ruħ, jiena naħseb fuq il-pensjonijiet wasalna f’dan l-istadju.  Sar ħafna xogħol, smajna lil kulħadd, ħlief lill-Oppożizzjoni.  Ippruvajna nisimgħuha, però ma nstema’ ebda ħoss, dawwarna widnejna lejn l-Oppożizzjoni imma silenzju assolut.  U allura ma nistgħux nibqgħu nistennew, il-pajjiż ma jistax jibqa’ jistenna.  Jiena tajt ċifri fil-budget speech fuq il-pensjonanti u n-numru ta’ nies li se joħorġu bil-pensjoni din is-sena u s-sena d-dieħla.  Huwa numru li għandu jimpressjona b’mod qawwi lil kulħadd u għandu jikkonvinċi lil kulħadd illi kull ġurnata li tgħaddi qiegħda tkabbar il-problema u mhux iċċekkina.

Issa wasal iż-żmien illi ladarba kkonsultajna, la darba ppubblikajna White Paper, ippubblikajna l-konklużjonijiet, issa ppubblikajna r-reviżjoni tal-konklużjonijiet, jiena naħseb illi iktar minn daqsekk ma nistgħux nagħmlu.  Issa wasal iż-żmien li ngħaddu għad-deċiżjonijiet. Fil-ġimgħat li ġejjin il-Kabinett se jkun qed jieħu d-deċiżjonijiet. 

Fil-fehma tiegħi, nispera kmieni s-sena d-dieħla, nressqu l-abbozzi tal-liġi. 

Sarah Suda – dive.com

Minn naħa għandna l-GWU li qed jgħidu li ż-żieda ta’ l-għoli tal-ħajja mhux biżejjed, però n-naħa l-oħra għandna ċ-Chamber of Commerce, li l-bieraħ qalu li ż-żieda ta’ l-għoli tal-ħajja ħa jkollha mpatt negattiv fuq il-kompetittivita’ tas-settur privat u li mhix neċessarja.  Inti x’taħseb dwar dan?

Prim Ministru

Naturalment iż-żewġ naħat jarawha mill-angolu tagħhom, sewwa jagħmlu, jiena nifimha u mhux qed nikkritikahom, nifhem illi kulħadd jara mill-angolu tiegħu.  Il-Gvern irid finalment jisma’ lil kulħadd u jieħu d-deċiżjonijiet.  Jien nifhem il-punt li qed jagħmlu l-Kamra tal-Kummerċ u l-Federazzjoni ta’ l-Industriji.  Però r-risposta hi, li aħna pproteġejna sa fejn stajna lill-industrija ta’ pajjiżna, inkluż il-hotels, it-turiżmu, għaliex żammejna capping, jiġifieri massimu, li dak ifisser illi hemm numru ta’ kumpaniji ta’ sidien ta’ hotels, li suppost iħallsu ħafna, ħafna iżjed però, mhux se jħallsu. 

Issa mhux se jħallsu jfisser li xi ħaddieħor se jħallsu!  Dan ma jfissirx illi issa mmorru mingħand min nixtru ż-żejt u ngħidulhom, isma’, peress illi dawn għamilnielhom il-capping u mhux se jħallsu, jekk jogħġobkom tiħdux il-flus lilna.  Xi ħadd se jħallashom.  U dan ix-xi ħadd li se jħallashom huwa l-Gvern u l-poplu Malti.  U se jħallashom il-poplu Malti biex nipproteġu l-postijiet tax-xogħol. 

U allura filwaqt li nifhem x’qed tgħid il-Kamra tal-Kummerċ, imma rrid ngħid illi pproteġejnieha.  Apparti dan, il-kompetittivita' ta’ pajjiżna, teoretikament, fil-prattika wieħed jista’ jagħmel argumenti, però t-teorija din hi.  Suppost li tjiebet bil-capping, għaliex fabbriki oħrajn li jikkompetu magħna, f’pajjiżi oħrajn fl-Ewropa u barra mill-Ewropa ma kellhomx Gvern li jagħmel il-capping.  U allura ħallsu kollox. 

Iż-żejt jekk għola, għola għalina bħalma għola għalihom, għola bl-istess mod għalina u għola bl-istess mod għalihom.  Aħna bil-capping li poġġejna, tajna ħarira vantaġġ jekk trid taraha b’dan il-mod.  Issa nifhem illi l-argument finalment ifisser li din hi spiża extra għall-operaturi illi ma kinux iħallsuha, ovvja din.  Però r-risposta tiegħi bħala Gvern, bħala Kap tal-Gvern, din hija - li pproteġejna sa fejn stajna lil dan is-settur għax nifhmu li huwa settur illi qed jipprovdi l-postijiet tax-xogħol u rridu nipproteġu l-postijiet tax-xogħol.

Mill-banda l-oħra, ridna wkoll intaffu l-impatt fuq il-familji tagħna u allura dehrilna li kellna nagħmlu eċċezzjoni għar-regola normali u noħorġu l-kumpens għall-impatt tas-surcharge fuq il-familji tagħna, inkluż,  eċċezzjoni oħra, għar-rigward tal-pensjonanti.  Flok nagħtuhom żewġ terzi ta’ dan il-kumpens nagħtuhom dan il-kumpens sħiħ u hekk fil-fatt se nagħmlu. 

Nikol Baldacchino – Il-Ġens

Inti għadek kif semmejt tal-pensjonijiet, kull ġurnata qed toħloq problema, ilna seba’ snin li beda dan il-proċess.  Ir-rapport isemmi n-nuqqas tal-popolazzjoni hux hekk? Tikkonsidra, il-Gvern jikkonsidra, illi żżidu l-għajnuna biex tħeġġu iktar familji jkollhom tfal?  Bħalma qed jagħmlu pajjiżi oħra bħal Franza?  Reviżjoni taċ-children’s  allowance eċċ. 

U l-oħra hija rigward kemm inti kuntent bix-xogħol li qed isir mit-Tax Compliance Unit u kemm inti kuntent bix-xogħol li qed isir mill-Enemalta biex tiġbor il-miljuni li għandha ddaħħal? Ta’ djun fuq il-kontijiet minn kumpaniji, anke mill-Gvern stess u anke minn ċittadini, nies normali ?

Prim Ministru

L-ewwelnett fuq il-familji, biex il-familji jkollhom tfal.  Din finalment hija dejjem deċiżjoni tal-koppja u jiena personalment ma naħsibx li tista’ tikkonvinċi lid-dinja tal-lum, lill-familji, billi żżidilhom iċ-children’s allowance.  L-allowance tgħin lill-familji, hija mibnija fuq test tal-mezzi u tgħin lil dawk il-familji li għandhom bżonn.  Naħseb illi għandha bżonn irfinatura, is-sistema ta’ children’s allowance, għaliex ma tirrikonoxxix il-piż ikbar ta’ familji b’numru ikbar ta’ tfal.  Dan li għandha, li hu ta’ min, meta l-pajjiż ikun jista’ jaffordja, jerġa’ jħares lejn is-sistema taċ-children’s allowance u jtejjibha. 

Jiena iktar nemmen illi nistgħu ngħinu lill-familji bil-miżuri illi ilna ndaħħlu bil-mod il-mod, li jissejħu family friendly measures.  U billi nkomplu nipprovdu sistema edukattiva tal-Gvern ta’ l-ogħla kwalita’.  Għaliex qed insemmi dawn?  Għax jien ukoll ġenitur u kelli t-tfal tiegħi żgħar.  Meta kelli t-tfal tiegħi żgħar, naf li l-ikbar preokkupazzjoni tal-ġenituri, minn mindu titwieled it-tarbija, kienet tkun l-iskola u tkun ukoll kif se nlaħħaq?  Jiena kelli l-mara tiegħi taħdem ukoll u kif se tlaħħaq mad-dmir tagħha, mat-trobbija tat-tfal u d-dmir tagħha fuq il-post tax-xogħol?  Dak iż-żmien kienet iddeċidiet li tieqaf taħdem biex tiddedika ħin lill-familja…imma dak iż-żmien kienu żmenijiet, qed insemmi 27 sena ilu, meta ma kienx hawn il-miżuri li hawn illum, illi jippermettulek, per eżempju l-parental leave, u l-flexitime. 

Illum għall-grazzja ta’ Alla, pajjiżna żviluppa u rrid ngħid illi l-Gvern immexxi mill-Partit Nazzjonalista kien pijunier fl-introduzzjoni ta’ diversi miżuri li huma favur il-familja.  Jiena niftaħar illi meta konna ilna ħmistax-il sena niddiskutu fil-pajjiż kif se ntejbu l-liġi tax-xogħol tagħna, ma nafx kemm il-konferenza nazzjonali għamilna, il-famuża C.E.R.A., conditions of employment regulations act, nirriformawha, nbiddluha, nirranġawha, naġġornawha u dawn l-affarijiet kollha, jiena meta sirt Ministru għall-Politika Soċjali, fil-Gvern ta’ l-1998, bdejt proċess u white paper eċċ.  Dan finalment wassal għal-liġi ġdida tax-xogħol u dik il-liġi daħħlet fil-liġi numru qawwi ta’ mizuri, li qabel kienu parti biss mill-collective agreement tal-Gvern.  Bir-riżultat ta’ l-emendi fil-liġi ġdida tax-xogħol dawn, ġew issa statutorjament bil-liġi mdaħħlin hemmhekk u qed jitgawdew minn kwantita' kbira ta’ nies. 

Jien personalment iktar nemmen illi t-triq trid tkun din, li nirrealizzaw id-dinja tax-xogħol illum kif inhi, kif qed issir, kif qed tinbidel, l-opportunitajiet li hemm, il-flexitime, il-vantaġġ anke ta’ part-time.  It-tip ta’ xogħol illi llum, hu iktar orjentat lejn teknoloġija u allura tista’ tagħmlu anke mid-dar, iktar milli minn fuq post tax-xogħol.  M’għadniex kif konna qabel, li tmur ġo fabbrika imma tista’ taqbad linja ta’ xogħol differenti li toffrilek il-possibbilita’ li tlaħħaq ma’ responsabbilta' tat-trobbija tat-tfal u familja u wkoll ma’ responsabbilta' fuq il-post tax-xogħol.  Jien nemmen li dik hija t-triq.

Dwar it-Tax Compliance Unit, qatt ma jien kuntent bix-xogħol tat-Tax Compliance Unit.  Naħseb waħda mir-regoli importanti ta’ kull politiku li jkun qiegħed f’pożizzjoni ta’ responsabbilta' hija li ma jikkuntenta ruħu qatt.  Jiġifieri anke li kieku jien kuntent mhux se ngħida, jien naħseb dejjem hemm lok għal titjib u jidhirli illi anke t-Tax Compliance Unit tista’ taħdem aħjar.  Tatna riżultati, qiegħda tagħtina riżultati, però bħal kollox fid-dinja hemm spazju għat-titjib fil-mod ta’ kif qiegħed jew qiegħda taħdem.

U dwar l-Enemalta naħseb nirrispondi bl-istess metodu.  L-Enemalta diġa’ ħadet miżuri biex tkun tista’ mhux biss tirkupra u tiġbor l-arretrati li hemm, imma anke biex taqta’ s-serq u t-telf ta’ enerġija li jkun hemm fis-sistema elettrika.  Kuntent? Ngħidlek le.  Fadal ħafna iżjed x’isir u jidhirli jien, illi l-leakages mis-sistema tagħna għadhom kbar u nistgħu nagħmlu iżjed biex inkomplu nieħdu l-massimu possibbli tal-ġenerazzjoni ta’ elettriku li aħna għandna.  Anke l-Enemalta jrid jasal iż-żmien li tgħaddi mill-proċess ta’ ristrutturazzjoni u ta’ riforma ta’ l-organizzazzjoni tagħha, u dan se jiġri.  Ibda biex, mill-bidu tas-sena d-dieħla se tiġri xi ħaġa li bilfors li tkompli tpoġġi pressjoni, għax se tidħol kompetizzjoni fis-suq tagħhna.

Se jkun hawn min jista’ jimporta f’pajjiżna ż-żjut u jista’ jiddistribwixxi u jikkompeti ma’ l-Enemalta.  Is-sitwazzjoni ta’ monopolju esklussiv li l-Enemalta gawdiet għal tant snien, partijiet minnha se jkun qed jispiċċa.  Dan għandu jġib, bħalma ġabet il-kompetizzjoni f’oqsma oħrajn, titjib fil-kwalita' tas-servizz tal-konsumatur u anke effiċjenza ogħla minn naħa ta’ l-aġenzija stess, ta’ l-awtorita' tal-korporazzjoni stess. 

Owen Galea – Union Press

Nerġa’ mmur lura għall-kwestjoni ta’ l-Ombudsman.  Jiena l-bieraħ kelli l-opportunita’ li nkellem lill-Kap ta’ l-Oppożizzjoni dwar din il-kwestjoni u semmilli illi l-ballun jinsab f’saqajkom.  Jiġifieri tista’ tagħti indikazzjoni meta din l-istituzzjoni ħa jkollha chairman?  Jien għandi wkoll informazzjoni fis-sens, tal-Broadcasting Authority u kemm ukoll l-Ombudsman.  Qalli wkoll li hemmhekk hemm nies qed jagħmlu l-ilmenti tagħhom u nafu illi d-deċiżjonijiet ma jistgħux jittieħdu.  Jiġifieri kull min qed jagħmel l-ilmenti għand l-Ombudsman qiegħed isib bieb magħluq, literalment. 

Kwestjoni oħra, mistoqsija oħra, semmejt fuq In-Nazzjon kif ukoll The Times, kien hemm rapporti dwar l-investiment li ġej minn barra, dwar kumpaniji li ġejjin minn barra.  Kemm taħseb li dawn il-kumpaniji lesti jassorbu dawn il-ħaddiema kollha li, l-ewwelnett qegħdin qiegħda, jiġifieri fuq ir-reġistru tal-qagħad, kif ukoll dawn il-ħaddiema tad-Denim, jiġifieri għandek 850 ruħ.  Meta nifhmu wkoll li dawn il-ħaddiema sfortunatament forsi m’għandhomx it-taħriġ lanqas li qed tgħidu li hemm bżonn ikollhom dawn il-ħaddiem f’dawn il-kumpaniji ġodda li qed ngħidulhom ta’ valur għoli. 

Prim Ministru

Mela ħa nibda bl-ewwel mistoqsija.  Ma nafx fhimtekx tajjeb, inti qed tgħidli li l-bieraħ tkellimt mal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, dwar il-Broadcasting Authority …għax kieku qallek hekk fuq il-Broadcasting Authority, u qallek ball in my court allura I will take the ball u nixxuttjah mill-ewwel.  Mela orrajt fhimtek ħażin jien.

Ma naħsibx li hija kwestjoni li l-ballun qiegħed f’saqajna jew f’saqajn ħaddieħor.  Imma għidt diġa', l-għażla ta’ Ombudsman trid bilfors l-appoġġ u l-vot ta’ żewġ terzi tal-Parlament u allura trid bilfors il-vot minn naħa ta’ l-Oppożizzjoni.  Issa ssemmew diversi ismijiet li jistgħu, setgħu jiġu kkonsidrati.  S’issa ma wasalniex u jiena nibqa’ nittama li naslu fuq l-isem tal-persuna u jekk il-Bambin irid, nidentifikaw persuna li tkun aċċettabbli.  Però mhux kwestjoni ta’ xi ballun li qiegħed f’saqajna u li rridu nixxutjawh lil xulxin.  Hija kwestjoni ta’ laqgħat kontinwi u kuntatti li saru, u saru diversi minnhom. 

Il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, għidtha diġa’ din, kien għamilli suġġeriment, jien kont xettiku ħafna, ħa nkun ċar biex ma naħbi xejn, tajjeb?  Lili qalli flok nibqgħu niltaqgħu jien u int, u hu jmur għand il-grupp parlamentari tiegħu u jgħidli dan ma wasalniex, ma ftehimniex u whatever u jien nagħmel l-istess ħaġa, qalli, għaliex ma nagħmlux hekk, ninnominaw tliet delegati aħna, u tliet delegati int.  Jien għidtlu, ma nafx din kemm se ssolvilna l-problema, la ma konniex kapaċi nsibu s-soluzzjoni jien u int, però aċċettajtha wkoll u għamilnieha.  Semmejt it-tlieta li ġew innominati minn naħa tal-Gvern.  Li nista’ ngħidlek huwa illi l-Viċi Prim Ministru Tonio Borg, ikkomunika fil-ġimgħat li għaddew, u fix-xhur li għaddew, diversi drabi, kemm waqt laqgħat bejn id-delegati tagħna, kif ukoll direttament ma’ l-Onor. Mangion, imma s’issa għad ma ħariġx l-isem li fuqu nistgħu naqblu.  Issa nibqgħu nippruvaw mingħajr ma nagħmluh ballun għax inkella żgur ma naslux. 

Jiena ma nkunx naf ir-raġunijiet tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, għaliex ikun qal le għal ċerti ismijiet u hu ma jkunx jaf ir-raġunjiet għaliex inkun għidt le. Ma tfissirx illi n-nies li qed jissemmew m’humiex nies ta’ kalibru, huma ta’ kalibru, però finalment trid taqbel u s’issa għad m’għandniex dik il-pożizzjoni. 

Sylvana Farrugia – NET News

Diġa’ għamilt referenza għaliha, Alfred Sant il-bieraħ għamel dikjarazzjoni li lest li jimplimenta politika ta’ tbażwir għaż-żamma u ż-żieda ta’ l-impjiegi.  Taħsibx li hijiex aċċettabbli u taħsibx li tingħaqad mal-politika ta’ opportuniżmu tal-Partit Laburista, li esperjenzajna f’dawn l-aħħar xhur?

Prim Ministru

Sylvana, jekk tippermettili, għax naħseb ma rrispondejtx għat-tieni mistoqsija. Inweġibha wkoll. Owen staqsieni mistoqsija wkoll fuq dan l-investiment tal-fabbriki li ġejjin.  Ingħataw dettalji, ġew approvati numru ta’ proġetti li l-kalkolu tagħhom huwa li matul ix-xhur li ġejjin jimpjegaw magħhom 650 ruħ, bejn wieħed u ieħor.  Uħud minn dawn il-postijiet tax-xogħol ikunu jirrikjedu ċertu livell ta’ teknika, però hemm oħrajn li le.  Jiena nerġa’ nfakkarkhom. 

Jekk tmorru lura bħal dan iż-żmien sena u terġgħu tiftħu l-faċċati tal-ġurnali tagħkom, ta’ kulħadd, konna wkoll qegħdin nitkellmu fuq sensji u kien hemm is-sensji.  Mhux minn din il-kumpanija li semmejna biss, minn kumpaniji oħrajn.  U ġew issensjati numru sostanzjali ta’ nies.  Ir-riżultat huwa, illum sena wara, li numru sostanzjali  minn dawn in-nies, mhux kulħadd, numru minnhom, illum qegħdin jaħdmu f’postijiet tax-xogħol.  Ma’ dan inżid illi sadanittant l-ekonomija tagħna kellha tassorbi dawk kollha li spiċċaw mill-istudji tagħhom u daħlu fid-dinja tax-xogħol u kellha tissaporti wkoll il-Gvern li ma kienx qed jimpjega. 

Per eżempju, il-Gvern għandu bżonn jimpjega numru ta’ skrivani, imma għax konna nafu li mexjin fil-proċess ta’ Sea Malta li għandhom numru ta’ skrivani.  Aħna għidna, ma nimpjegawx, żomm il-post vojt għaliex hemmhekk nistgħu nassorbu numru minn dawk l-iskrivani u naddattawhom aħna.  Naturalment aħna stajna għażilna li xorta waħda nimpjegaw minn fost dawk li qed jirreġistraw u kont niġi hawn u niftaħar iżjed li l-unemployment niżel.  Però m’għamilniex hekk. 

Mela, jien x’qed ngħid?  Jien nifhem li mhux faċli għal min m’għandux skola u m’għandux it-taħriġ, però l-esperjenza wrietna bil-fatti illi min jaċċetta li jgħaddi minn skemi ta’ taħriġ, il-possibbilta' li jsib xogħol, anke fil-fabbriki tal-farmaċewtika, fil-postijiet tax-xogħol li qegħdin jinfetħu issa, il-possibbilta' tikber sostanzjalment. 

Il-fabbriki li qegħdin jinfetħu ma jridux il-ħaddiema kollha, mhux neċessarjament ikollhom kollha l-PhDs, jew inkella li jkollhom diploma jew degree jew tkun xi tkun.  Ikunu jridu wkoll livelli ta’ ħaddiema illi basta jkunu mħarrġa f’ċertu tip ta’ xogħol u jkunu jistgħu jagħmluh.  Jiġifieri jien nibqa’ ngħid illi hemm il-potenzjal.  Il-problema kbira hi illi f’dan il-każ qegħdin nitkellmu fuq 850 ruħ.  Dan hu n-numru u filwaqt li qabel kellna numri li daqqa kienu jkunu 100, daqqa 200, daqqa 250 u bil-mod il-mod tipprova tirranġa, u rranġajna fis-sens li ħaddiema li tilfu l-post tax-xogħol kien hemm min litteralment ma tilef xejn.  Fis-sens li spiċċa mill-post tax-xogħol u l-għada bis-saħħa ta’ l-ETC sab post tax-xogħol x’imkien ieħor.  Dan seta’ jsir u sar bħal-lum sena.

Però, in-numri din id-darba huma ħafna ikbar minn dawk li qatt iffaċċjajna fis-snin riċenti u allura dan huwa ċ-challenge kbir li aħna għandna u rridu nagħmlu ħilitna u nużaw ir-riżorsi kollha li l-Gvern għandu għad-dispożizzjoni tiegħu biex ngħinu lil kull wieħed u waħda minnhom biex malajr kemm jista’ jkun isibu l-postijiet tax-xogħol li jkunu available u jitfaċċaw fl-ekonomija tagħna. 

Ħa niġi għall-mistoqsija ta’ Sylvana.  Il-bieraħ fuq programm ta’ Xarabank, il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni smajtuh b’widnejkom.  Din issa m’hijiex invenzjoni, m’hijiex kategorika, ħarġet bl-iktar mod ċar minn ħalq il-Kap ta’ l-Oppożizzjoni.  Huwa lest li jbażwar biex jipprova jirranġa jew jindirizza d-diffikulta', il-kriżi.  Jiena dan ma naqbilx.  It-tbażwir huwa sinjal ta’ nuqqas ta’ serjeta'.  U nerġa’ nirrepeti, id-dikjarazzjoni li smajna l-bieraħ fuq l-istazzjon tat-televiżjoni, tagħmlilna ħafna ħsara għall-kredibbilta' ta’ pajjiżna fuq livell Ewropew u fuq livell internazzjonali. 

L-investiment lejn pajjiżna jiġi biss jekk aħna nuru serjeta' u kredibbilta' f’dak li nagħmlu bir-regoli tas-suq, bir-regoli illi aħna marbutin minnhom.  Din hija d-dikjarazzjoni illi tkexkex lil min jara l-affarijiet għal pajjiżna minn lenti ta’ serjeta’ kif nara jien u kif jara l-Gvern tiegħi.  U nikkundannaha bl-iktar mod qawwi. 

Ok sinjuri. Nirringrazzjakom ħafna.