LAQGĦA TA’ KULL XAHAR
TAL-PRIM MINISTRU LAWRENCE GONZI MAL-MEDIA

Berġa ta’ Kastilja
Is-Sibt 5 ta’ Marzu, 2005

Prim Ministru

Bonġu lil kulħadd, kif nagħmlu s-soltu, se nagħmel introduzzjoni qasira jiena x’naħseb li kienu l-highlights prinċipali mill-aħħar darba li ltqajna u mbagħad nagħtikom iċ-ċans li tagħmlu l-mistoqsijiet.   

L-ewwel punt li xtaqt nagħmel dalgħodu huwa l-qagħda finanzjarja, jiġifieri x-xogħol tal-Gvern ma’ dak li għandu x’jaqsam mal-konsolidazzjoni tal-pożizzjoni fiskali tiegħu.  Kif tafu dan ix-xahar ikkonfermajna li għalaqna s-sena 2004 bit-target tad-deficit li lħaqnieh, jiġifieri l-94 miljun lira.  Għadna qed insejħu issa naturalment, ir-riżultati li rridu nakkwistaw din is-sena, fejn għandna mira oħra ambizzjuża illi tkompli tnaqqas id-deficit, fl-aħħar ta’ din is-sena għal-livelli li huma stabbiliti fil-pjan ta’ konverġenza.  Kellna l-ewwel ċifri li ġew ippubblikati f’Jannar għall-perfomance ta’ Jannar u jidher illi minn dak li ġie ppubblikat, qegħdin ukoll on target mal-projections illi aħna għamilna għal din is-sena.  Nibqgħu nsegwu naturalment, dan ifisser li l-Gvern se jibqa’ għassa biex jikkontrolla l-ispiża tiegħu u jżommha fil-miri li huma budgeted.  Filwaqt illi jibqa’ għaddej biex id-dħul li huwa pproġettat għal din is-sena nakkwistawh.  

It-tieni punt li xtaqt insemmi, illi naturalment kienet parti mill-ħidma li saret f’dawn l-erba’ ġimgħat illi għaddew, li huma l-laqgħat li qed ikollna fuq il-livell Ewropew mal-Kummissarji, partikolarment il-laqgħat li kelli jiena ħmistax ilu, inkluż mal-President Barroso, fuq il-perspettivi finanzjarji ta’ l-Unjoni Ewropea għas-snin 2007 u 2013, xi ħaġa li hija ta’ importanza. Kienu laqgħat illi naturalment tawna l-opportunita bħala pajjiż illi nispjegaw il-pożizzjoni ta’ Malta , għalkemm s’issa l-affarijiet għadhom mhumiex finalizzati u naturalment ma rridux ninfaxxaw rasna qabel ma naqsmuha.  Però rridu naħsbu għal dak ix-xenarju jekk jirriżulta, għax s’issa ħadd m’hu ċert mija fil-mija illi jkun hekk, jekk jirriżulta li Malta, minħabba l-effett statistiku, qed taqbeż il-benchmark tal-75% stabbilit skond ir-regoli ta’ l-Unjoni Ewropea.    

Hemm issues oħrajn, żewġ issues partikolari ta’ interess għal pajjiżna: waħda li għandha x’taqsam mad-distribution key li huwa l-formola ta’ kif jinħadmu l-għajnuniet li jingħataw fil-fondi għal skop ta’ koeżjoni, kif ukoll il-punti li aħna sostnejna u ilna nsostnu għal diversi xhur, illi t-trattament illi l-Unjoni Ewropea tagħti lill-gżejjer, għandu jkun trattament ukoll illi jingħata bl-istess metodu lill-gżira bħal Malta li għandha l-kapitali tagħha.   

Dawn kienu punti li ddiskutejniehom fid-dettall. Il-każ ta’ Malta għamilnieh, naturalment irridu nistennew però ftit ieħor, għaliex nirrepeti ċ-ċifri s’issa għadhom m’humiex finalizzati, wieħed irid jara daqsxejn ir-riżultat x’ikun.  

It-tielet punt li xtaqt insemmi huwa li l-Gvern baqa’ għaddej issa fuq diversi fronts u inizjattivi li għandu in the pipeline.  Waħda minnhom li ilna naħdmu fuqha għal numru ta’ xhur huwa proġett ieħor nazzjonali.  Fażi li jmiss f’dak li għandha x’taqsam mal-proġett tal-Kottonera u allura d-Dock No. 1. Kif tafu fil-ġranet li għaddew, il-Kabinett approva l-proposta għal development brief għad-Dock No. 1 u l-ħruġ tat-tender għall-interess nazzjonali dwar dan il-proġett huwa maħsub illi joħroġ fil-ġranet li ġejjin u nittamaw li jkollna interess għal dan il-proġett li huwa ambizzjuż u li l-Gvern qed jagħtih prijorità, għaliex irridu li l-area tal-Kottonera tagħmel il-qabża ta’ kwalità anke b’riżultat ta’ dan il-proġett li jrid jiffittja, jiddeffes, jidħol mal-bqija ta’ l-inizjattivi li ttieħdu f’dik, għar-riġenerazzjoni tal-Kottonera.   

Ir-raba’ punt li xtaqt nagħmel huwa s-sinjali pożittivi li qed ikollna issa b’riżultat tal-politika illi qegħdin inħaddmu u kien hemm numru ta’ aħbarijiet li ħarġu matul il-ġranet li għaddew u li għandhom jinkoraġġuna fis-sens ta’ espressjoni ta’ fiduċja ta’ investituri, issa mhux Gvern, imma ta’ investituri privati fil-performance ta’ pajjiżna u fil-potenzjal li għandu pajjiżna partikolarment għall-ġejjieni.  Kellna kumpaniji lokali stabbiliti li ħabbru investimenti ta’ miljuni ta’ liri li se jiġġeneraw postijiet tax-xogħol u nsemmi l-Foster Clark, Dedicated Micros, u din il-ġimgħa kellna l-aħbar minn naħa ta’ Farsons illi se jinvestu 14-il miljun lira fuq medda ta’ sitt snin biex ikunu jistgħu jikkompetu f’suq liberalizzat u dak huwa sinjal tajjeb ħafna, għax hija vot ta’ fiduċja illi huma kompetittivi u jistgħu jkunu kompetittivi f’kuntest ta’ liberalizzazzjoni bħalma ħarġet b’mod pożittiv.  

Ukoll l-aħbar il-bieraħ illi l-Commonwealth Bank of Australia għażlet lil Malta u li huwa importanti u ta’ sodisfazzjon kbir li din l-għażla saret anke meta kienu qed jikkonsidraw postijiet oħrajn bħal Lussemburgu u Singapore, li bank bħal dan jagħżel lil pajjiżna biex ikollu l-bażi minn fejn jopera, bi preferenza fuq pajjiż bħal-Lussemburgu fl-opinjoni tiegħi jfisser li fil-qasam tas-servizzi finanzjarji bankarji, Malta hija kompetittiva u toffri kundizzjonijiet partikolari illi naturalment allura jiġbdu dan it-tip ta’ inizjattivi għal pajjiżna li huma ta’ importanza kbira.   

Hemm ħafna affarijiet oħra imma li kieku kelli nenfasizza l-punti importanti - jiena se nillimita ruħi għal dawn, inħalli f’idejkom issa biex tagħmlu l-mistoqsijiet.  Nerġa’ nirrakkomanda bħas-soltu mistoqsija waħda jekk jista’ jkun, ħalli nagħtu ċans lil kulħadd nagħmlu rounds kemm hemm bżonn.    

Alex Attard – In-Nazzjon

Inti semmejt dwar l-iżviluppi li seħħew fil-ġranet li għaddew Dedicated Micros, Foster Clarke, Farsons.  Kif tinkwadra u kif tħares lejn dan l-iżvilupp mal-komunikattivà ta’ l-Oppożizzjoni f’dan ir-rigward?  

Prim Ministru

Ninkwadra bħala r-riżultati anke tal-politika li ħaddimna ma’ dawn ix-xhur illi għaddew, anke b’riżultat ukoll jien ngħid tal-Budget tagħna ta’ l-inizjattivi tagħna, ta’ dak li rridu ninċentivaw, ta’ l-issue tal-kompetittivita’.  Aħna poġġejna l-issue tal-kompetittivita’ ta’ pajjiżna bħala issue kruċjali, importanti u naħseb illi s-setturi qegħdin jirrispondu.  Is-settur tal-manifattura, li nerġa’ nenfasizza huwa settur importanti ħafna għal pajjiżna u li l-Gvern irid joħloq l-ambjent ħalli s-settur tal-manifattura jerġa’ jkun jista’ jiżviluppa.    

Kien għalhekk illi fil-Budget illi għadda, aħna għamilna parti minn dak il-Budget b’focus partikolari fuq ir-riċerka, l-innovazzjoni u l-iżvilupp u l-manifattura f’pajjiżna għandha bżonn din in-niċċa biex tkompli tinċentiva lilha nfisha, però tissoda lilha nfisha wkoll biex hi tibqa’ kompetittiva u tkun tista’ tirbaħ is-swieq Ewropej illi nfetħu għalina issa bla limitazzjoni ta’ xejn b’effett mill-ewwel ta’ Mejju.  Jiena dejjem ukoll anke dan nenfasizzah, infakkar li l-ewwel ta’ Mejju fisser ukoll illi s-swieq miftuħin, internazzjonali, huma miftuħin grazzi għall-Unjoni Ewropea stess, għax l-Unjoni Ewropea nnegozjat ma’ swieq kbar mad-dinja kollha. Il-vantaġġi kollha li akkwistat l-Unjoni Ewropea huma vantaġġi li llum qegħdin ingawdu.  Allura rridu li s-settur tal-manifattura tagħna jkompli jiżviluppa u jidħol għal din il-kompetizzjoni, għax aħna konvinti li dik il-kompetizzjoni tista’ tintlaħaq.  

Naturalment hemm kundizzjonijiet kardinali.  Dawn is-setturi tal-manifattura għandhom bżonn ħaddiema li jkunu mħarrġa li jkunu preċiżament il-ħaddiema li għandhom bżonn.  Jiena fil-laqgħat li kelli fil-ġimgħat li għaddew ma’ rappreżentanti ta’ kumpanniji kbar f’ pajjiżna, il-preokkupazzjoni li huma esprimew miegħi hija l-availability ta’ riżorsi umani mħarrġa għal dak li huma għandhom bżonn.  Anke fis-setturi fejn qed ikollna suċċessi, partikolarment fil-farmaċewtika, jgħiduli li s-settur għandu bżonn iktar inġiniera, iktar żgħażagħ li jkunu studjaw u komplew l-istudji tagħhom fil-qasam tax-xjenza u tat-teknoloġija, u għandna bżonn inwasslu dan il-messaġġ liż-żgħażagħ tagħna biex meta jiġu biex jagħżlu l-career path tagħhom, ikollhom il-pariri, il-gwida li jkun hemm bżonn biex imorru għal dawn il-karrieri.    

Naturalment dan kollu jagħmel kuntrast b’mod qawwi mad-doom and gloom tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni u tal-Partit Laburista.  Donnhom iridu jmeru l-fatti li qegħdin jirriżultaw -  waqt li l-Partit Laburista u l-Oppożizzjoni jgħidu li l-pajjiż għaddej minn diżastru, li donnu qisu n-nies qed imutu bil-ġuħ barra t-triq, ir-risposta miniex nagħtihielu jiena, imma qed jagħtuha dawn li qed jinvestu flushom f’dan it-tip ta’ inizjattivi.  U huma jmeru l-Kap ta’ l-Oppożizzjoni, jiena nsostni li din hija issue ta’ kredibilita’ u hija issue anke ta’ rġulija mal-poplu tagħna u, għalkemm, jiena naċċetta illi jkun hemm affarijiet li għandna bżonn nirranġaw u affarijiet li hemm bżonn jitjiebu, li mhumiex perfetti u li fadlilna iżjed x’nimxu.  Però l-fatti jitkellmu waħidhom.  

Il-politika tal-Gvern qegħda ġġib ir-riżultati u r-riżultati qegħdin hemm hekk.  Fadlilna ħafna iżjed x’nagħmlu, ħdimna ħafna matul is-sena li għaddiet.  Bdejna fuq it-tajjeb li kien jeżisti qabel, nibqgħu naħdmu imma r-riżultati qegħdin huma stess iwieġbu lil Dr. Sant u fl-opinjoni tiegħi jkissru l-kredibilità tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni.  

Fr. Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

Ħalli nikkwota mill-Gazzetta tiegħek, mill-Gazzetta tal-Gvern.  Rigward l-ewwel punti li għamilt inti fuq is-sitwazzjoni finanzjarja, ir-riżultati ta’ Jannar l-ewwelnett juru li l-Gvern daħħal inqas milli daħħal is-sena li għaddiet.  Is-sena li għaddiet daħħal 48-il miljun u din is-sena daħħal 45-il miljun.  Imbagħad juru illi l-Gvern nefaq iktar, ħafna iktar, jiġifieri mill-52 miljun is-sena li għaddiet nefaq 69 miljun, jiġifieri 17-il miljun: fost oħrajn social security benefits is-sena li għaddiet nefaq 17-il miljun fihom infushom u din is-sena nefaq 25-il miljun.  Hemm xi raġuni għal dawn iċ-ċifri?  

Prim Ministru 

L-ewwelnett importanti, tajjeb li nagħmlu dan il-paragun iva, xahar b’xahar però li huwa kruċjali huwa li aħna qegħdin nipparagunaw ma’ dak li ġie budgeted, il-forecasts jiġifieri meta ppreparajna l-Budget tas-sena 2005, x’konna qegħdin nipproġettaw għax-xahar ta’ Jannar, u r-riżultati li ġew ippubblikati fil-Gazetta tal-Gvern għax-xahar ta’ Jannar huma in line ma’ dak li pproġettajna u hemm raġunijiet speċifiċi.  Per eżempju, għas-sena 2005 u għal Jannar partikolari, għandna ġimgħa extra ta’ ħlasijiet ta’ social security li ma kellniex f’Jannar ta’ l-2004.  Jiġifieri l-outlay, pagamenti, ħlasijiet li kienu pjanati għal Jannar 2005, jinkludu ġimgħa pagament iżjed milli kellna fis-sena 2004 u allura l-ispiża bilfors tkun iżjed.   

Din is-sena per eżempju, f’Jannar ukoll għandna pagament li l-iskejjel tal-knisja ma kienx sar f’Jannar illi għadda.  Din is-sena wkoll għandna r-refunds illi rridu nħallsu lill-Unjoni Ewropea, illi qegħdin inħallsuhom illi f’Jannar tas-sena li għaddiet ma kinux saru.  U hemm spjegazzjonijiet, jiena għandi l-break down ta’ x’qed jiġri għax nassigurak illi din hi xi ħaġa li nkun qed insegwi minn ġimgħa għal ġimgħa.  L-importanti għalija huwa li mexjin skond dak li ġie budgeted.  U noqogħdu attenti ħafna li nibqgħu mexjin b’dan il-mod, jiġifieri biex malli jkollna l-iċken sinjal illi l-projections tagħna jkunu qegħdin jiżvijjaw għal xi raġuni jew oħra, nintervjenu immedjatament u nieħdu l-miżuri li jkun hemm bżonn illi nieħdu.   

Hekk għamilna s-sena li għaddiet għall-ħabta ta’ Mejju tas-sena li għaddiet. Infakkarkom li kien qed jidher illi kellna bżonn nintervjenu b’mod qawwi u nfakkar ukoll li waħda mill-ewwel affarijiet li jiena kont għamilt, kont laqqajt il-permanent secretaries kollha kif ukoll iċ-chairpersons kollha ta’ l-awtoritajiet hawnhekk Kastilja u għidtilhom li huma jridu jkunu on board kompletament ma’ l-eżerċizzju tal-Gvern illi jikkontrolla l-ispiża tiegħu u li ninsistu biex ikollna r-revenues li aħna għandna.  

F’dan l-istadju, għalkemm għadu kmieni u wieħed ma jridx jgħaġġel, l-indikazzjoni illi għandi li mexjin skond il-forecasts, dan huwa ta’ sodisfazzjon.  

Pamela Hansen – The Sunday Times 

Bħala investiment, semmejt tliet kumpanniji lokali u barranija Australian Commercial Bank hemm iktar interess ġej minn barra fuq investiment? Il-pubbliku vera mhux qed imut bil-ġuħ però huwa nkwetat fuq kemm l-għoli tal-ħajja u in ġenerali.  Inti bħala Prim Ministru u intkom bħala Gvern, ħa tassiguraw il-pubbliku li l-affarijiet ħa jmorru għall-aħjar?  

Punt ieħor, semmejt l-availability tal-human resources għall-kumpanniji lokali - din mhix problema ġdida, imma l-ETC x’qed tagħmel u l-MCAST? X’qed jagħmlu dawn il-postijiet li suppost ilhom jaħdmu fuqhom dawn il-problemi?  

Prim Ministru 

Dwar l-investiment barrani, investiment qed jiġi lejn pajjiżna.  Meta tqabbel l-investiment matul l-2004 mqabbel ma’ l-2003, qed nitkellem ftit bl-amment, jidhirli li hemm qabża ta’ bejn wieħed u ieħor ta’ 30% f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-investiment.  Interess f’pajjiżna għal investiment barrani partikolarment fis-settur tal-farmaċewtika, però anke f’setturi oħrajn qiegħed hemm u qed jirriżulta.  Jekk trid l-opinjoni sinċiera tiegħi, not good enough, jiġifieri rridu nagħmlu ħafna iżjed u rridu nistimulaw kull ma għandna, all our resources¸ jiġifieri jien ngħid l-ambaxxati tagħna, l-ambaxxaturi tagħna. Il-miljuni tal-liri li aħna nonfqu fir-rappreżentanza tagħna barra minn Malta għandha tiffunzjona b’dan il-mod kif fil-fatt, ma rridx ngħid li mhux qed tiffunzjona, jiġifieri hemm riżultati li ġew partikolarment għaliex ambaxxati u rappreżentanti tagħna għamlu xogħolhom u ġabu riżultati lejn pajjiżna.  Però nemmen illi jista’ jsir ħafna iżjed.    

Però l-indikazzjonijiet huma tajbin u kien għalhekk illi bqajna ninsistu matul is-sena li għaddiet illi l-kompetittività ta’ pajjiżna hija l-element li jiġbed l-investiment lejn pajjiżna.  L-issue tal-public holidays għalhekk kienet importanti u għalhekk ippruvajna anke naslu għal patt soċjali, għaliex patt soċjali kien jistabbilixxi kieku pożizzjoni ċara għal kulħadd għall-medda ta’ erba’ snin. Kienet tkun mezz ukoll ta’ kif tiġbed l-investiment lejn pajjiżna, għaliex min jiġi jinvesti jaf x’se tkun il-pożizzjoni. 

Ma wasalniex bil-patt soċjali, ma ġara xejn. Però mexxejna bil-miżura li għandha x’taqsam mal-holidays għaliex dik tagħti iktar kompetittività lil pajjiżna, speċjalment fil-qasam tal-manifattura, u allura insistejna fuqha, għaddejna l-liġi u issa hija implimentata.  Però l-indikazzjonijiet qegħdin hemhekk, jiena xorta nibqa’ ninsisti li għandna nibqgħu nagħmlu ħafna iżjed milli qed nagħmlu issa biex inġibu iktar investiment lejn pajjiżna.  

Iva, hemm diversi inizjattivi, uħud minnhom imħabbra fil-budget, illi jagħtu vantaġġi lil min jinvesti f’pajjiżna u f’settur partikolari li aħna għażilna u indikati fil-budget.  Fil-fatt tlabt ukoll update tal-miżuri kollha li ħabbarna fil-budget ta’ x’wettaqna u x’implimentajna s’issa, prattikament il-miżuri kollha ġew imwettqa ħlief, jonqos jiġu ppubblikati r-regolamenti dwar l-iskema tal-VAT biex nagħtu vantaġġ lill-conference business fit-turiżmu.   

Jonqosna nippubblikaw ir-regolamenti għall-inċentivi fiskali għal riċerka u l-iżvilupp, research and development kif għidna fil-budget għall-industrija tal-films u għall-faċilitajiet tal-warehousing. Dawn se jiġu ppubblikati issa għaliex ridna nkunu ċerti illi l-iskemi huma wkoll in line mar-regoli ta’ l-Unjoni Ewropea dwar state aid u l-business promotion act biex inkunu in line 100%. Imma dawk se jiġu ppubblikati dalwaqt u se nippubblikaw ukoll fil-ġimgħat li ġejjin, kważi lesti dawn ir-regolamenti dwar l-iskemi dwar it-tax relief.  Jiġifieri l-eżenjoni tal-ħlas ta’ income tax lil nisa li jirritornaw għax-xogħol kif ħabbarna fil-budget.  Dawn it-tliet oqsma li jonqosna nippubblikaw, huma parti minn pakkett ta’ inizjattivi, anke dawn biex niġbdu l-investiment lejn pajjiżna u nieħdu inizjattivi oħrajn.    

Se ngħid ukoll fuq l-għoli tal-ħajja.  Infakkar illi matul is-sena 2004, l-għoli tal-ħajja tela’ b’ħarira iżjed minn qabel.  Però r-raġuni għal dik kienet għaliex is-sena 2004 kienet is-sena meta aħna żidna r-rata tal-VAT minn 15% għal 18%.  Parti sostanzjali mir-rata ta’ l-inflazzjoni li kellna matul is-sena 2004 kienet dovuta għal din il-VAT.  Aħna qegħdin attenti wkoll għal dak li qed jiġri bħalissa f’pajjiżna, għaliex hawn għażla ta’ prodotti li qed jiġu f’pajjiżna b’riżultat tal-ftuħ kompletament, ta’ sfruttar b’effett mill-1 ta’ Mejju.  U nistennew illi l-kompetittività fl-għażla tal-prodotti tnaqqas il-prezzijiet.  

Fuq uħud mis-setturi dan qed jiġri, f’oħrajn mhux qed jiġri u qegħdin nippruvaw naraw għaliex, x’qed jiġri u nużaw il-metodi li tista’ tuża llum li ma stajniex nużaw dari, fejn konna nużaw is-sistema tal-price control li hi out of the window kompletament.  Illum għandna sistemi differenti illi joqogħdu għassa ta’ l-affarijiet biex naraw li mhux qed ikun hemm sfruttament tal-konsumatur.    

Taxes u utilities naħseb qed tirreferi partikolarment għas-surcharge fuq l-elettriku probabbilment, li hi xi ħaġa li s’issa għadha ma daħlitx fis-seħħ, għaliex l-ewwel kontijiet għadhom ma ħarġux.  Però din hija xi ħaġa illi qed tiġri mad-dinja kollha, il-prezz taż-żejt reġa’ miss l-ogħla livelli tiegħu u s-sitwazzjoni f’pajjiżna hija parti mid-dinja u jekk iż-żejt jogħla kullimkien, jogħla anke għal pajjiżna and we have to face the music. 

Naturalment x’qed jagħmel il-Gvern? Il-Gvern irid li l-Enemalta ssir effiċjenti, li l-konsumatur ma jissussidjax hu l-prezz ta’ l-elettriku.  Il-Gvern irid li l-work practices jirranġahom, il-Gvern irid illi filwaqt illi nirrikonoxxu li l-prezz taż-żejt ikun żdied, però nirrikonoxxu wkoll li anke l-Enemalta għandha bżonn tgħaddi minn proċess ta’ ristrutturazzjoni u m’aħniex noqogħdu lura mir-ristrutturazzjoni ta’ l-Enemalta, ngħaddu minn dik ukoll bħalma għaddejna f’korporazzjonijiet l-oħrajn kollha.  Naħseb fuq din żgur ħadd ma jista’ jgħidilna li qed noqogħdu lura mir-ristrutturazzjoni li hemm bżonn.    

Fuq il-kwestjoni tal-gass, iva kellna sitwazzjoni illi in parti kienet dovuta minn ċirkostanzi li ġie kollox kontra, però hija parti wkoll, żbalji li saru fil-proċess li jiena jiddispjaċini għalihom però jiena dejjem emmint mhux kwestjoni ta’ apoloġija imma what are we going to do about it.  Jiena billi mmur quddiem il-poplu Malti u nagħmel apoloġija, b’daqsekk ma solvejtx il-problema.  Immedjatament malli sirna nafu u rrealizzajna l-pożizzjoni x’kienet, ħadna miżuri immedjati u issa daħlu miżuri oħrajn biex kemm jista’ jkun malajr iċ-ċilindri tal-gass jiġu għand id-djar tan-nies.    

It-tielet ħaġa, l-ETC x’qed tagħmel? L-ETC qed tagħmel ħafna, din is-sena 2005 għandha record ta’ flus ivvutati għaliha – fuq ħames miljun lira speċifikament biex tindirizza l-kwestjoni ta’ human resources għaliex għadna, f’pajjiżna, tradizzjonali wisq fil-karrieri tagħna.  F’pajjiżna kulħadd irid isir teacher, avukat, perit.  Tradizzjonali.  U m’hawnx biżżejjed żgħażagħ li qegħdin ninkorraġuhom biex jagħżlu career streams differenti fil-qasam tax-xjenza.  Qed jiżdied dak in-numru u mnalla l-Bambin ried illi nidejna l-MCAST fl-2000, mnalla li issa għandna career streams ġodda f’dak li għandu x’jaqsam ma’ teknoloġija, għax kieku llum m’għandniex lanqas ċans żgħir illi niġbdu t-tip ta’ investiment li għandna bżonn.  Imma finalment ma tistax tisforza ż-żgħażagħ jagħmlu l-għażliet tagħhom.  Tista’ tagħti pariri, tinkoraġġixxi, però jiena nemmen li l-liberta’ tħalliha f’idejn l-individwu.  Jien ma nemminx li għandna nimponu l-għażliet fuq iż-żgħażagħ, naħseb li trid tkun sistema wiesa’ fejn nagħtu l-pariri, iva, ninċentivaw, iva imma finalment tħalli l-individwu jagħżel.  

Il-mistoqsija kienet x’qed tagħmel l-ETC.  L-ETC għandha pjan ta’ azzjoni nazzjonali, pubbliku, qed jiġi implimentat, ġew ivvutati flus għaliha. Jiġifieri f’mument fejn il-Gvern qiegħed jikkontrolla l-ispiża tiegħu, żied l-ispiża tiegħu b’mod eċċezzjonali record għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-ETC. Nistieden anke lil min għandu ċ-ċans jagħmel analiżi ta’ l-istatistika għall-unemployment f’pajjiżna, pubblikazzjoni li ħarġu l-NSO għal Jannar u hija interessanti ħafna, għaliex meta tara l-age brackets ta’ dawk li qed jirreġistraw għax-xogħol, tibda tinduna li l-ikbar problema li aħna għandna hija ta’ dawk li huma over 40.  Il-verita’ dawk li huma under 20s u under 25s, illum għandna numru li huwa iżgħar, inqas minn dak li kellna ħames snin ilu, sitt snin ilu.  

In-numru qed jiżdied f’dawk li huma over 40s u hemm raġuni loġika għaliha din.  Għaliex meta tagħmel proċess ta’ ristruturazzjoni u jkollok shedding fir-restructuring ta’ nies li jieħdu voluntary redundancy schemes, normalment dawn huma l-over 40s u l-40s+ u allura anke hemmhekk skema li se tiswa waħidha miljun u nofs biex timpjega 400 ruħ li qed jirreġistraw għax-xogħol u li għandhom ‘l fuq minn 40 sena, xogħlijiet li jadattawhom issa għal xogħlijiet li qegħdin jinħolqu.   

Aħna għandna mismatch.  Din ilna niffaċċawha, vera, però l-problema ta’ llum as against ħames snin ilu, għaxar snin ilu x’inhi? Li l-bidliet qed iseħħu u b’ritmu ħafna iżjed mgħaġġel.  Illum fabbrika tbiddel il-magni tagħha darba kull sentejn.  Qabel kienu jbiddlu l-magni tagħhom darba kull għaxar snin.  It-teknoloġija qiegħda tiżdied b’ritmu qawwi u fis-setturi kollha, jekk il-ħaddiema tagħna ma jkunux imħarrġin biex jadottaw irwieħhom għal dan it-tibdil, inkunu qegħdin nidħqu bina nfusna.  Però qed isir ħafna.  Għamilna biżżejjed? Nistgħu nagħmlu iżjed? Ir-risposta hija m’għamilniex biżżejjed, hemm bżonn li nagħmlu iżjed.  

Kurt Sansone – The Malta Today

Prim Ministru, ftit tal-minuti qabel ma bdejt kont fuq ir-Radio 101 u ċempel xi ħadd u garr li l-Kunsill taż-Żurrieq ma daħħalx il-Bring-in Sites. U inti fit-tweġiba tiegħek għidt, “isma dak huwa Kunsill Laburista u ma jridx jikkoopera mal-Gvern”. U ħeġġiġtx imbagħad fit-tieni parti, ħeġġiġtx, biex in-nies taż-Żurrieq joħorġu jivvutaw nhar is-Sibt li ġej fl-elezzjoni tal-Kunsilli Lokali. L-appell tiegħek kien li inutli toqgħod id-dar tgorr, għandek iċ-ċans tagħmel id-differenza, mur u ivvota. U għamilt dan l-appell biex il-Maltin madwar Malta fejn hemm il-Kunsilli Lokali joħorġu biex jivvutaw.  

Dan l-appell ukoll għidtu għar-residenti taż-Żejtun u l-Marsa? U ħaġa oħra li forsi tista’ tikkummenta wkoll, kien hemm il-pubblikazzjoni ta’ rapport ta’ l-Awditur Ġenerali, tal-Fondazzjoni ta’ l-Iskejjel ta’ Għada. Dan ir-rapport jitfa’ dawl ikraħ fuq kif kienet topera din il-Fondazzjoni. Il-Ministru responsabbli huwa l-Ministru Louis Galea, li kellu wkoll l-esperjenza ta’ l-awżiljarji. M’hemmx dellijiet ta’ korruzzjoni però ir-rapport jgħid li kienu saru affarijiet mhux politikament korretti, ta’ kif tħaddmu flus pubbliċi. Dan hu aċċettabbli għalik?      

Prim Ministru 

Se nirrispondi l-ewwel mistoqsija però nagħmel appell illi din hija Press Conference tiegħi bħala Prim Ministru tal-Gvern u mhux bħala Kap tal-Partit Nazzjonalista, u nixtieq nevita mistoqsijiet li jmorru fuq livell ta’ Partit. Però ma ridx niġi akkużat l-anqas li qed naħrab mill-mistoqsija u allura nweġibha.  

Nirrepeti dak li għidt fl-imgħoddi, fil-ġimgħat illi għaddew, mhix l-ewwel darba li Partit Politiku issa jew il-Partit Laburista jew il-Partit Nazzjonalista jiddeċiedi li jirtira l-Kandidati b’mod illi fil-lokalitijiet ma ssirx elezzjoni. Ġrat fl-imgħoddi, għamilha l-Partit Laburista, għamilha aktar mill-lokalità waħda, darba minnhom f’ħames lokalitajiet differenti f’Għawdex.  

Ma nistax nifhem għaliex il-Partit Laburista jista’ jagħmilha dik, u l-Partit Nazzjonalista le. Dik hija l-istandard reply li qed nisma’. Il-verità hija, il-mistoqsija tiegħek ma kinitx jekk ġewx irtirati kandidati jew le. Il-mistoqsija tiegħek kienet “sa ssir elezzjoni?” u qed inwieġbek. Is-sustanza hija se ssir elezzjoni jew mhux se ssir elezzjoni. Ir-risposta tiegħi hija, ara daqsxejn x’sar fis-snin illi għaddew u spjegali. Mhux fair li jien qed ngħid lilek tispjegali, inti m’intiex hawn biex nagħmillek mistoqsijiet. Però xi ħadd irid ikun konsistenti u jgħidli għaliex minn għand il-Partit Laburista jippretendi ċertu tip ta’ aġir u minn għand il-Partit Nazzjonalista jagħmel differenza f’affarijiet. Mhux aċċettabbli għalija.  

Din hija deċiżjoni li ħa l-Partit u hija deċiżjoni li ttieħdet fil-kumpless sħiħ ta’ l-affarijiet kif inhuma. Ma jfissirx li l-Partit Nazzjonalista beża’ mill-elettorat. Imma l-Partit Nazzjonalista qed jiffaċċa l-elettorat f’diversi lokalitajiet, inkluż fil-lokalitajiet importanti u qegħdin inwasslu l-messaġġ tagħna. Issa finalment jagħżel l-elettorat.   

Dik hi l-kwistjoni. Issa ma nippretendux illi l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali huma elezzjonijiet li se jiddeterminaw ir-riżultat ta’ l-Elezzjoni Ġenerali. Nassigurakom illi mhux hekk, però huwa eżerċizzju importanti li jrid isir biex jintgħażlu l-Kunsilli illi se jieħdu ħsieb il-management tal-Lokalitajiet tagħna għal tliet snin illi ġejjin u dak l-eżerċizzju qegħdin committed illi nagħmluh biex ikollna fil-lokalitajiet kollha, dak illi hu aħjar fil-lokalitajiet tagħna.   

Dwar l-FTS, nixtieq li nkunu ġusti hawn għax jiena ma nistax naċċetta u ma nistax nifhem kif (fair enough issir l-analiżi ta’ dak illi wieħed għandu jħaddem biex l-affarijiet isiru sew) però xi ħadd irid jirrikonoxxi li ttieħdet azzjoni, u li ttieħdet azzjoni biex dak illi ma sarx sew jibda jsir sew u illi ma tissemmiex illi min kien responsabbli tterminalu l-impjieg u li ma jissemmiex illi ttieħdu miżuri biex dawk l-iżbalji li saru ma jerġhux jiġu ripetuti.   

Jien inħossni ftit iddiżappuntat illi jien nagħmel rapport, però f’dak ir-rapport back dated għal sena, sentejn ilu ma tirrikonoxxix id-deċiżjonijiet u l-miżuri li ttieħdu preċiżament biex jindirizzaw u biex jiġu highlighted. Għax allura li nippubblikaw rapport illi jpinġi stampa illi hija sentejn antika u dik l-istampa ma tiġix aġġornata bil-miżuri kollha li ttieħdu biex dawk l-issues jiġu indirizzati, skużi, jien indawwarha bil-kontra. Jien ngħid illi min hu responsabbli politikament ħa l-passi u passi ibsin ukoll biex dak li seħħ jiġi kkoreġut.   

Issa m’hemm l-ebda allegazzjoni ta’ korruzzjoni u x’naf jien. Allavolja kien hawn min għamel dawn l-allegazzjonijiet u nispera li issa ħa t-tweġiba tajjeb. M’hemm xejn minn dan kollu. Li hemm, li ma ġewx segwiti proċeduri finanzjarji, u dak huwa ħażin u ttieħdu l-miżuri biex dak ma jsirx.   

Jien personalment jinteressani ħafna, la darba nidentifikaw il-problema, tinteressani soluzzjoni u li jkolli rapport illi ma jindikax illi ttieħdu soluzzjonijiet, f’opinjoni tiegħi m’għandux ikun, illi l-pubbliku tagħna, il-poplu tagħna ma nkunux qed nagħtuh l-istampa vera. Għax l-istampa vera hija li għandna l-istrutturi li għandna f’pajjiżna, għax l-istrutturi f’sitwazzjoni fejn ċertu proċeduri finanzjarji ma jkunux qed jiġu segwiti.   

Dan ifisser illi għandna strutturi illi jaħdmu. Issa, għandna wkoll Gvern li ħa l-azzjoni fuq dak li ġie identifikat u ħadha dik l-azzjoni. Dak tajjeb ukoll għax ifisser illi għandna Gvern illi jirrispondi għal dak li l-istituzzjonijiet qegħdin jgħidu li għandhom jiġu rranġati u ġew irranġati imma din it-tieni parti ma tintqalx.   

U jiena nħossni ftit iddiżappuntat. Madanakollu nirrikonoxxi illi huwa tajjeb li għandna istituzzjonijiet illi iva, imma jibqgħu għassa ta’ l-entitajiet kollha tagħna biex inkunu ċerti li kulħadd miexi sew. Mhux hekk biss, jien inżid biċċ’ oħra. Jien stess żidt unit ieħor speċifikament ukoll li għandha dan il-ħsieb biex naraw illi l-infiq tal-Gvern fil-livelli kollha, anki tal-korporazzjonijiet, qed isir kif għandu jsir u dan huwa l-FMMU, li issa bdiet topera u jonqosha nżidulha aktar nies biex tkun aktar effiċjenti, biex tkun tista’ ġġibilna r-riżultati. Għalhekk nagħmluhom l-istituzzjonijiet aħna. Però la darba tittieħed azzjoni biex dan il-pajjiż jirranġa, ma naħsibx li, skużi, huwa sew illi nippreżentaw stampa li hija nofsha. U dan li qed jiġri sfortunatament.   

Xi ħadd ieħor?  

Karl Wright – RTK Radio  

Prim Ministru, saret referenza għall-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali. Vera li forsi mhux issue tal-Gvern imma forsi issue tal-Partit. Però saret kritika illi minn naħa tal-Gvern qisu, u minn naħa tiegħek bħala Prim Ministru u Kap tal-Partit ukoll, jiġifieri bħala Kap Nazzjonalista wkoll, baqgħu għaddejjin ukoll qisu ma tantx hemm impenn għal elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali. Bħal li kieku speċi m’hu ġej xejn.  

Xi twieġeb għal din il-kritika?

Prim Ministru                     

Niċħadha kompletament żgur.  

Karl Wright – RTK Radio

Skużani, anki fir-rigward tal-Kunsill Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista, speċi kien hemm min qal, dan kif qed isir issa qabel l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali?  

Prim Ministru  

Le, niċħad kompletament. L-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali huma importanti. Huma parti mill-ħajja, tar-realtà ta’ pajjiżna u jiena nagħtiha l-importanza u qegħdin nagħtuha l-importanza li jistħoqqilha. Il-Kunsill Ġenerali tal-Partit Nazzjonalista għadda, u għaddej minn proċess biex il-Partit iġedduh, ħalli anki l-Partit jiġġedded.   

Aħna ma għedniex, isma’ l-pajjiż kollu imma aħna le. Għandna Partit li ridna nġedduh u ġeddidna waħda sew. Għax biex tbiddel il-Kap tal-Partit proprju meta qiegħed fil-Gvern, niftehmu għidli x’hemm iżjed ta’ tiġdid minn hekk. U li jirnexxilek tagħmel din il-bidla u tibqa’ għaddej bil-ħidma tal-Gvern, bir-ritmu li llum qed niġu akkużati illi qed nagħmlu wisq affarijiet, inkluż din. Għax din gustuża, din oħra, din togħġobni.  

Issa anki l-Kunsill Ġenerali, x’jiġifieri ma jmissniex iltqajna bħala Kunsill Ġenerali? Ma jmissniex biddilna? Ma jmissniex aħna lilna nfusna tajna parteċipazzjoni ta’ nisa aktar, ma jmissniex tajna aktar vuċi liż-żagħżagħ, ma jmissniex tajna aktar vuċi għal Għawdex? Le. Jiena ili ngħid, kull ġurnata tiswa mitqlu deheb. Jekk f’ġurnata waħda nista’ ndaħħal għaxar affarijiet minflok ħamsa, għaxra se ndaħħal. U tistgħu ddumu tgħiduli li ma għandux x’jaqsam xejn mal-Kunsill Lokali għax jekk jidhirli li f’din il-ġimgħa li qegħdin fiha aħna rridu nħabbru l-proġett ta’ Dock Number 1 ħabbarnieh.   

Jien ngħid, u l-Gvern tiegħi qed jirraġuna, m’għandniex ħin x’naħlu. Iż-żmien għaddej u kull ġurnata tiswa mitqlu deheb, u r-riżultati ta’ din il-ħidma qed noħduhom. Jiġifieri to the extent li jgħidulna kemm qed taqbdu affarijiet. Jien ir-risposta tiegħi hija naqbdu, anzi xtaqt qbadt iżjed, anzi xtaqt li qbadna iżjed affarijiet. Għax kull ġurnata hija prezzjuża u kull ġurnata nixtieq noħroġilha s-sugu kollu li hemm bżonn, għax ir-riżultati għal pajjiżna rrid nakkwistahom malajr. U pajjiżna qiegħed jakkwistahom.   

U r-riżultati qed narawhom. Fadlilna ta, jiġifieri ara ma jfettillux xi ħadd jaħseb illi lħaqna, fadlilna ħafna iżjed imma t-12-il xhar illi għaddew, kienu 12-il xhar illi kienu jinvolvu element ta’ ħidma mill-Ministeri kollha enormi, illi wħud minnhom ir-riżultati ta’ dawk, għad iridu joħorġu fil-ġimgħat illi ġejjin. Jiġifieri se nuża espressjoni tipikament fl-Ewropa. Il-pipeline tagħna mhux l-acquis, ta’ l-inizjattivi, tal-proġetti, il-pipeline tagħna bl-Ingliż jgħidu is bursting.   

Jiġifieri aħna għandna inizjattivi li ġejjin li issa rridu jaslu għal punt ta’ maturità tagħhom li se nkunu qed inħabbru fil-ġimgħat illi ġejjin. Dak hu r-riżultat ta’ ħidma li ma taqta’ xejn imma sa dan it-tant hemm l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali. Nagħtu l-importanza lill-Kunsilli Lokali però nagħtu importanza lill-affarijiet oħrajn ukoll illi jagħmlu differenza għalina wkoll.   

Karl-Stagno-Navarra – Maltarightnow.com

Prim Ministru, fenomenu li l-Ewropej qed jiffaċċaw huwa jobless growth. Jekk tippreokkupax lilek bħala Prim Ministru għaliex ċerta statistika jidher illi l-ekonomija tagħna qed tikber bl-investiment, però mhux qed toħloq daqshekk, kemm huma mixtieqa, ta’ postijiet ta’ xogħol ġodda. U semmejt issa d-diskussjoni dwar l-istrateġija għal adozzjoni ta’ l-Ewro, jekk tista’ iżżid xi ħaġa.  

Prim Ministru  

Din ta’ l-jobless growth, tkabbir ekonomiku mingħajr ma jinħolqu l-postijiet tax-xogħol din hija realtà illi d-dinja moderna qiegħda tiffaċċja. It-teknoloġija qiegħda tavvanza u ilha issa, imma issa r-ritmu żdied b’mod qawwi. Però din it-teknoloġija qiegħda tippermettilna biex dak li qabel biex nagħmluh kien ikollna bżonn għaxra minn nies, illum tista’ tagħmlu b’ħamsa.  

Mela inti għandek fabbriki illi qed jirduppjaw il-produzzjoni tagħhom però b’inqas nies. U għalhekk hemm bżonn illi aħna dejjem immorru għal dak li huwa added value għal dawk illi huma niċeċ adattati għal pajjiżna. U allura għalhekk l-inizjattivi li ħabbarna, fosthom illi għandna bżonn bħala pajjiż ninvestu ħafna iżjed fir-riċerka ta’ l-innovazzjoni u l-iżvilupp. Waħda mill-affarijiet li qegħdin naħdmu fuqha u ilna naħdmu fuqha issa mill-ftit ġimgħat qabel ma ħabbarna l-budget, hija biex nirrevedu l-istruttura nazzjonali għal dak li għandu x’jaqsam mar-research and development.   

Irridu, u nixtiequ li jkollna struttura ħafna iżjed iffukata, ħafna iżjed attrezzata, biex dak li għandu x’jaqsam mar-riċerka u l-iżvilupp, l-innovazzjoni f’pajjiżna, il-benifiċċju li dak jagħti għal manifattura tagħna, l-industrija tal-manifattura tagħna għas-servizzi tagħna kollha, għall-ekonomija kollha tagħna, inkunu nistgħu nisftruttawha, din mixjin lejha, fadlilna x’naqdfu, però se nkunu qed inħabbru, nittama, deċiżjonijiet minn hawn u ftit ġimgħat oħra.  

Dwar l-Ewro iva, bħalissa l-Gvern qed ikompli bid-diskussjoni nterna dwar id-deċiżjoni tagħna dwar jekk nipparteċipawx u meta nipparteċipaw fil-mekkaniżmu li jgħidulu ERM II li fih irridu nqattgħu perjodu ta’ sentejn biex eventwalment tidħol il-munita Ewropea f’pajjiżna. F’dawn il-jumejn illi għaddew, kien hemm delegazzjoni mill-Kummissjoni Ewropea minn waħda mill-kumitati għal ta’ l-apposta biex teżamina l-performance ta’ l-ekonomija tagħna. Fix-xhur illi għaddew, u l-projections ta’ l-ekonomija tagħna għal perjodu li ġej ħalli jagħmlu dan l-assessment u jkunu jistgħu huma stess jagħmlu assessment dwar jekk Malta hiex f’pożizzjoni li tibda proċess ħalli tidħol fl-ERM II.  

Id-delegazzjoni kkonkludiet ix-xogħol tagħha l-bieraħ, u rridu naraw x’se tkun din l-analiżi, Malta hawn ukoll, il-Gvern ukoll, naturalment qed jagħmel din l-analiżi. Li nixtieq ngħid li s’issa għandna rikonoxximent totali, pożittiv min-naħa tal-Kummissjoni u min-naħa ta’ l-ECOFIN dwar il-performance tal-Gvern fil-qasam finanzjarju. U jien dan nixtieq nenfasizzah, għax din ġdida, din qatt ma kellna, qatt ma għaddejna minnha din l-esperjenza.  

Qabel fl-imgħoddi, fis-snin illi għaddew, ma kienx ikollna body indipendenti li jagħmel audit dak li jgħid il-Gvern. It-talba issa bir-realtà ta’ l-Unjoni Ewropea għandna din ukoll. Il-Gvern, mhux il-Gvern Malti biss, il-Gvernijiet kollha tal-25 pajjiż jiġu prattikament audited mill-ECOFIN, illi jivverifikaw jekk il-kontijiet għal għeluq tas-sena humiex veritieri, humiex korretti. Imbagħad jeżaminaw ukoll il-miżuri li jkunu ġew imħabbra għall-budget tas-sena d-dieħla jekk humiex in line ma’ dawk it-targets li kienu ġew stabbiliti. U jien niftaħar illi l-ECOFIN lill-Gvern tah l-akbar ċertifikat possibbli.  

Issa vera , il -Kap ta’ l-Oppożizzjoni qed jgħid bil-kontra. Però bir-rispett kollu, jien naħseb illi noqgħod iżjed fuq il-kelma ta’ l-ECOFIN, u d-dikjarazzjonijiet ta’ l-ECOFIN minn dak tal-Kap ta’ l-Oppożizzjoni li qiegħda tgħid li hemm diżastru kullimkien, waqt li jien qed ikolli ċertifikat mill-aħjar li jista’ jkolli mill-Unjoni Ewropea.  

Xi ħadd ieħor?  

Charlon Gouder – Super One TV  

Prim Ministru, ma kontx se nistaqsi però madankollu la għamilt referenza għaliha se nsaqsiek mistoqsija. Mistoqsija li ili ħafna nsaqsilek imma li s’issa għadni bla risposta. Forsi għallinqas ġimgħa qabel l-elezzjonijiet tal-Kunsilli Lokali ta’ l-inqas ikolli risposta.  

Liema huma dawk il-lokalitajiet, liema huma dawk il-Kandidati li l-Partit Nazzjonalista irtira n-nomini tagħhom b’konsegwenza ta’ hekk ma sarux elezzjonijiet lokali? Mela dik hija l-ewwel mistoqsija.  

It-tieni mistoqsija dwar l-FTS. Jekk immorru lura għas-sena 2003, Louis Galea kien qal “jiena lest li naċċetta r-responsabbiltà politika anki jekk ma nkunx jiena stess illi żbaljat”. Saru żewġt investigazzjonijiet fil-kwistjoni tal-FTS. Waħda mill-Maġistrat Dr Consuelo Scerri Herrera u l-oħra wkoll ir-rapport ta’ l-Awditur Ġenerali. It-tnejn qiegħed jgħidu li saru rregolaritajiet kbar. X’passi se tieħu inti bħala Prim Ministru fil-konfront ta’ Louis Galea sabiex ta’ l-inqas tara illi dak illi qal fl-2003 effettivament jitwettaq?  

Louis Galea wkoll dan l-aħħar qal li jissuspetta li r-rapport ta’ l-Awditur Ġenerali ġie ippubblikat issa minħabba l-elezzjonijiet tat-12 ta’ Marzu, minħabba skadenzi elettorali. Taqbel mal-kollega tiegħek?  

It-tielet mistoqsija fil-każ ta’ John Dalli  

Prim Ministru  

Intkom ma titgħalmu qatt, jiena għidt mistoqsija waħda, inti għamiltli erba’ mistoqsijiet  

Charlon Gouder – Super One TV  

Le, mhux jiena biss staqsejt il-mistoqsijiet aktar minn waħda. Fil-każ ta’ John Dalli inti tlabtu biex jirriżenja minkejja li ma kien hemm l-ebda konklużjoni ta’ l-ebda rapport li saret. Ma kien hemm l-ebda konklużjoni ta’ l-ebda investigazzjoni tar-rapport minkejja illi madanakollu xorta waħda tlabtu illi jirriżenja.  

Fil-konfront ta’ Louis Galea se tadotta l-istess proċedura? U l-aħħar mistoqsija, fil-kwistjoni tal-gass, ftit li xejn issemma illi Tancred Tabone xeħet ir-riżenja tiegħu, ried jirriżenja, il-ballun issa qiegħed f’saqajn il-Gvern. Għaliex ma aċċettajtux ir-riżenja ta’ Tancred Tabone? U jekk taqbilx ukoll mal-Ministru Austin Gatt illi inti għidt mhux ta’ kemm titlob apoloġija?  

Illum il-Ministru Austin Gatt, dan l-aħħar fl-isem l-Enemalta talabha biex titlob skuża jiġifieri dik hija responsabbiltà politika li se jieħu l-Gvern tiegħek fil-kwistjoni tal-gass?

Grazzi ħafna.  

Prim Ministru 

Dwar ir-responsabbiltà politika u Louis Galea. Louis Galea r-responsabbilta’ politika refagħha u ħa l-azzjoni fuqha. U ħa l-azzjoni fuqha. Ittieħdu d-deċiżjonijiet preċiżament biex jiġu ndirizzati l-punti li ġew imqajma, inkluż li l-persuna li kienet responsabbli - c-CEO - spiċċat minn dik il-pożizzjoni u ttieħdu deċiżjonijiet oħrajn biex dak li sar ma jerġax iseħħ, bil-bord stess ta’ l-FTS jiltaqa’ u jagħti struzzjonijiet stretti ta’ dak x’għandu jsir u x’mgħandux isir. Tajjeb, issa l-bord ta’ l-FTS kellu jiltaqa’ l-bieraħ, jew il-bieraħt lura, biex jeżamina wkoll ir-rapport ta’ l-awditur, u jekk hemmx suġġerimenti ġodda li għadhom ma ġewx implimentati biex nimplimentawhom. Però dak li ġie implimentat se jgħidu żgur illi ġie implimentat.  

Dwar il-kwistjoni ta’ John Dalli, ma nħalltux iż-żewġ affarijiet. Iva, anki fil-mistoqsijiet li jsiru noqogħdu nħalltu l-affarijiet. M’għandha x’taqsam xejn u qegħdin f’pożizzjoni, sitwazzjoni kompletament differenti.  

Dwar Tancred Tabone. Tancred Tabone offra r-riżenja tiegħu u dehrilna li ma kellniex naċċettaw ir-riżenja tiegħu. Austin Gatt stieden lill-Enemalta biex toffri l-apoloġija u għamel sew, però finalment Austin Gatt, jiena u kollha kemm aħna bħala Gvern nemmnu illi mhux biżżejjed titlob apoloġija. Dik faċli ħafna biex wieħed jagħmilha.  

Jien li jinteressani huwa x’tagħmel biex issolvi l-problema partikolari u rrid ngħid illi Austin bħala Ministru responsabbli minn dak is-settur, flimkien ma’ l-Enemalta u Tancred Tabone, ħadu diversi miżuri biex il-problema tiġi indirizzata, tiġi riżolta u biex malajr kemm jista’ jkun is-sitwazzjoni terġa’ tiġi għan-normal. Nerġa’ nirrepeti minn dak li qalu l-GRTU il-bieraħ jidher illi bil-mod il-mod is-sitwazzjoni ġejja għan-normal.            

Owen Galea – Union Press

Prim Ministru, nixtieq nagħmel referenza lejn il-Kostituzzjoni. Anzi lejn il-Kostituzzjoni ta’ Malta . Fil-Kostituzzjoni ta’ Malta hawnhekk jingħad f’Kapitlu 1, Artiklu Numru 6 “subject to the provisions of sub-articles (7) and (9) of the article 47 and of article 66 of this Constitution, if any other law is inconsistent with this Constitution the Constitution shall prevail and the other law shall, to the extent of the inconsistency, be void” Issa minn naħa l-oħra fil-Kostituzzjoni jew fit-Trattat tal-Kostituzzjoni Ewropea qed jingħad ċar hawnhekk illi l-Kostituzzjoni li tiġi adottata mill-Kostituzzjonijiet Ewropea tal-kompetenzi konferenti fuqha, jkollhom primat fuq il-liġi ta’ l-Istati Membri. Issa aħna bħala Stat Membru, ma taħsibx li hemm xi konflitt bejn dawn iż-żewġ Konstituzzjoniijiet?  

Prim Ministru

Le, ma naħsibx illi hemm kontradizzjoni jew pożizzjoni konfliġġenti bejn il-Kostituzzjoni ta’ Malta u t-Trattat Kostituzzjonali. Nenfasizza illi Trattat Kostituzzjonali ġab għal pajjiżna, jew iġib għal pajjiżna, jekk jiġi approvat, għax it-Trattat Kostitituzzjonali għad irid jiġi approvat u jrid jgħaddi minn proċess mal-pajjiżi kollha, inkluż Malta . Però la darba jiġi approvat u jiġi fis-seħħ it-Trattat Kostituzzjonali, lill-pajjiżna jagħtih is-sitt siġġu parlamentari. Lil pajjiżna jikkonfermalu illi ħadd qatt ma jista’ jiġi u dak is-sitt siġġu jneħħih għax dak se jkun in-numru minimu ta’ siġġijiet li pajjiż jista’ jkollu membru fl-Unjoni Ewropea.   

Jiġifieri tikber kemm tikber l-Unjoni Ewropea, fl-ebda stadju ħadd ma jista’ jiġi u jgħidilna “mela xi ħadd irid inaqqas is-siġġijiet tiegħu.” Ħaddieħor jista’ jnaqqas imma aħna le. Għax aħna qedgħin f’dak il-minimu. It-trattat Kostituzzjonali tagħna, l-kummissarju tagħna, l-affarijiet kollha jekk tiftakru tajjeb fir-referendum, il-poplu tagħna ddeċieda.   

Il-poplu tagħna f’referendum iddeċieda li jrid jissieħeb fl-Unjoni Ewropea, li jrid anzi illi Malta jkollha dawn u l-punti kollha illi t-Trattat Konstituzzjonali stess ikkonferma. Jiġifieri jiena r-risposta tiegħi hija le, m’hemmx kontradizzjoni bejn iż-żewġ affarijiet, anzi t-trattat Konstituzzjonali jġib fis-seħħ dak li l-poplu Malti verament ried b’espressjoni ta’ Referendum li hija l-ogħla espressjoni demokratika ta’ volontà ta’ poplu. Naħseb illi dak fih innifsu huwa tajjeb, u għalhekk jiena nirrakkomanda li t-Trattat Konstituzzjonali malajr kemm jista’ jkun iġib l-approvazzjoni ta’ kulħadd f’pajjiżna.  

Il-Kostituzzjoni Maltija, għal dak li għandu x’jaqsam mal-liġijiet ta’ Malta , ma’ dak li għandu x’jaqsam ma’ l-affarijiet li għandhom x’jaqsmu ma’ pajjiżna, tibqa’ suprema. It-trattat Kostituzzjonali jsemmi affarijiet illi għandhom x’jaqsmu mar-relazzjonijiet ta’ pajjiżna fis-sovranità ta’ pajjiżna ma’ l-Unjoni Ewropea, u allura m’hemmx kontradizzjoni u l-Gvern mhux qed jaħseb le, biex jagħmel xi emendi Kostituzzjonali għax m’hemmx għalfejn ikun hemm emendi Kostituzzjonali biex dan ikun jista’ jsir.   

Owen Galea – Union Press

Hemm bżonn ukoll taż-żewġt terżi tal-Parlament ?   

Prim Ministru

Le m’hemmx għalfejn iż-żewġ terzi tal-Parlament anzi kif inhi l-liġi ta’ pajjiżna stess approvata mill-Parlament Malti teknikament kull ma rridu nagħmlu huwa li titressaq riżoluzzjoni quddiem il-Kumitat dwar l-affarijiet barranin u l-affarijiet Ewropej. Il-Gvern pero’ diġà kkommetta ruħu illi se jressaq riżoluzzjoni fil-Parlament biex tiġi approvata mill-Parlament u allura se nagħmlu hekk.  

Owen Galea – Union Press

Il-Kostituzzjoni Ewropea jkollha prevailing speċi fuq il-Kostituzzjoni Maltija?   

Prim Ministru

Dak li għandu x’jaqsam mar-relazzjoni ta’ pajjiżna ma’ l-Unjoni Ewropea, ir-relazzjoni ta’ pajjiżna ma’ l-Unjoni Ewropea tiġi relatata b’dan it-Trattat. Bħalma pajjiżna jiffirma trattati ma’ pajjiżi oħrajn u dawn jiġu approvati mill-Parlament tagħna. Għamilna Trattati ma nafx kemm. Lista sħiħa, siegħa qabel ma dħalna membri fl-Unjoni Ewropea, kif ukoll wara. U dejjem imxejna b’dan il-mod. Kif ukoll it-Trattat Kostituzzjonali ta’ l-Unjoni Ewropea. Xi ħadd ieħor?

Reno Bugeja - PBS  

Prim Ministru, fid-dawl tal-visibiltà tiegħek u tal-Ministri fil-lokalitajiet fejn qed isiru l-elezzjonijiet naħseb li hu ġustifikat li nagħmel din il-mistoqsija. X’tantiċipa li se jiġri fl-elezzjonijiet ta’ nhar is-sibt li ġej?  

Prim Ministru  

Ġustifikat tagħmilha l-mistoqsija, ma nafx kemm jien ġustifikat inweġibha. Ma nafx l-elettorat Malti għandu issa l-opportunita’ li jagħmel għażla bejn Kandidati ta’ Partit u Kandidati oħrajn. Ngħaddu minn dan l-eżerċizzju, mbagħad nittama illi jitwettaq mill-għada stess xi ħaġa illi jien ili nappella għaliha matul dawn il-granet illi għaddew.  

 Jiġifieri illi jkun hemm verament dan is-sens ta’ sħubija bejn il-Kunsilli Lokali u l-Gvern. Aħna l-Gvern għas sena 2005, però f’kuntest ta’ pjan ta’ ħames snin, poġġejna bħala tliet pilastri l-ekonomija tagħna u allura l-ħolqien tal-postijiet tax-xogħol, l-edukazzjoni u l-ambjent.   

Nirrikonoxxu bħala Gvern li nistgħu ngħaġġlu ħafna iżjed jekk ikollna l-Kunsilli Lokali sħab magħna f’dan l-eżerċizzju. U l-messaġġ li jiena nispera li joħroġ huwa, li minn dan ir-round tal-Kunsilli Lokali, il-Kunsilli Lokali kollha, mhux biss il-Kunsilli Lokali eletti f’dan ir-round, imma l-Kunsilli Lokali kollha jifhmu l-Gvern irid li din l-isħubija bejn il-Gvern Ċentrali u l-Gvern Lokali titkattar u tissaħħaħ ħafna iżjed. Aħna m’aħniex sodisfatti daqs kemm xtaqna nkunu illi l-inizzjattivi importanti li ħadna matul it-12-il xhar li għaddew fil-qasam ta’ l-ambjent, ġew assorbiti kollha kif kellhom jiġu assorbiti bil-Kunsilli Lokali kollha.   

Jien għadni sa llum ma nistax nifhem kif il-Gvern ipoġġi Lm1,600 għad diżpozizzjoni ta’ kull Kunsilli Lokali biex iwaqqfu Bring-In-Sites, parti mill-istrateġija tagħna importantissima f’dawk li għandu x’jaqsam mat-Trattament ta’ l-Iskart, u jkun hemm Kunsilli Lokali li jirrifjutaw illi jieħdu sehem f’dan l-eżerċizzju li jagħmlu użu minn dawn il-Lm1,600 u ma jkollhomx Bring-in-Sites f’posthom. Dan mhux aċċettabli, mhux spjegabbli, ħlief b’aġenda illi aħjar ma nikkumentax iż-żejjed fuqha, għax jien wegħidt li nibqa’ nikkonċentra fuq il-ħidma tal-Gvern. Pero’ anki din hija ħidma tal-Gvern importanti, u jiena ngħid illi biex jirnexxu, partikolarment fuq il-qasam ta’ l-ambjent, għandna bżonn li jkollna l-Kunsilli Lokali sħab magħna fil-proġetti kollha li nkunu qegħdin nieħdu.  

Kurt Sansone – The Malta Today

Prim Ministru, xahar u nofs ilu inti kont tlabt l-Imħallef Debasquale jibda inkjesta fuq dak li ġara fil-Barracks ta’ l-Armata. Għaddew xahar u nofs u ma smajna xejn. Inti dak inhar kont tlabtu li kemm jista’ jkun ilesti malajr għax kienet xi ħaġa ta’ urġenza Nazzjonali.   

Sodisfatt b’dan id-dewmien ta’ żmien?  

Prim Ministru

Mhux kwistjoni ta’ sodisfatt jew mhux sodisfatt. Jien m’għandiex dubju li l-Imħallef Debasquale jagħmel xogħlu u jagħmel xogħlu tajjeb. L-informazzjoni li għandi hija li għandu lista twila ħafna ta’ nies illi jrid jisma’ xiehda u tajna anki l-faċilitajiet biex ikun jista’ jagħmel dan.   

Ma rridx bl-ebda mod ninfluwenza l-Imħallef Debasquale f’xogħlu, dik mhix il-biċċa tiegħi. Jiġifieri nħalli dan is-suġġett kompletament f’idejh biex hu jkun f’pożizzjoni li jagħmel rapport, inkjesta oġġettiva li tkun tista’ tgħinna ħalli naraw l-affarijiet eżattament kif saru, u jekk saru b’affarijiet li hemm bżonn intejbuhom, allura nieħdu l-miżuri biex intejbuhom. Però la darba l-Imħallef qed jagħmel dik il-biċċa xogħol, ma rridx nindaħal jien bl-ebda mod u ma rridx ninfluwenzah, l-anqas fil-mod ta’ kif jaħseb l-aħjar li jmexxi din l-inkjesta.   

Pamela Hansen – The Sunday Times  

Tkellimna fuq Tancred Tabone u l-Ministru Gatt. U ġie f’moħħi l-intervista li ta il-Ministru Gatt lit-Times, li dehret il-bieraħt lura. U fiha semma’ li ċ-Chairman kważi kważi ma jistax ikellem lill-Press qabel ma jkellmu lilu. Taħseb li din qed tawgura sistema ta’ Gvern li l-media ma jistgħux ikellmu ċ-Chairman u c-CEO’s ta’ kumpanniji li huma parastatali?  

Prim Ministru  

Le, ma naħsibx li ried ifisser hekk jew li qal hekk. Ma nafx it-text preċiż biex inkun sinċier, imma ma jidhirliex li fhimtha hekk. Li kien speċifiku u naħseb f’dan is-sens I endorse fully, li nispiċċaw aħna b’awtoritajiet illi jitfgħu l-ballun lil-xulxin, that is unacceptable. U allura jekk, mhux qed nirreferi għal Tancred Tabone, jekk Chairman ta’ awtorità qed jipprova jfarfar u jitfa’ l-awtorità fuq iċ-Chairman, that is unacceptable u f’dak il-każ ma rridux li dan jiġri. Jiġifieri naħseb f’dan il-kuntest saret. Ma nafx it-text preċiż biex inkun fair, ma niftakarx preċiż il-kliem kif intqalu però

Pamela Hansen – The Sunday Times  

Hu qal li jrid jikkontrolla għax hu responsabbli, u Vanessa MacDonald fil-fatt kienet qed tagħmel l-intervista. Qalet, vuol dire, gagging the press, għax fil-fatt jekk aħna ma nkunux nistgħu nkellmu CEO jew Chairman ta’ kumpanija qabel ma jikkonsulta l-Ministru, ma naħsibx li jawgura tajjeb għad-demokrazija.  

Prim Ministru

Le assolutament. Il-fatt li jiġi l-Prim Ministru jqatta’ sagħtejn mal-Press hawnhekk u jsaqsu l-mistoqsijiet kollha, naħseb hija l-akbar prova li nista’ nagħtik jien illi l-Gvern tiegħi huwa kompletament miftuħ.   

Però wkoll żgur mhux il-każ u naħseb, għax naf il-kuntest u għax kelli diskussjonijiet ukoll mal-Ministru Gatt naf il-kuntest. Aħna li ma rridux huwa li nispiċċaw kulħadd jitfa’ l-ballun lil-xulxin. Jekk hemm xi ħaġa li aħna rridu nkunu accountable għaliha, let us be accountable, iva, imma mhux nispiċċaw kulħadd ifajjar. U naħseb li f’dak il-kuntest li sar il-kumment. Xi ħadd ieħor?        

Fr. Noel Grima – The Malta Independent on Sunday  

Fil-gazzetti tal-Ħadd li għadda kien hemm f’diversi gazzetti, ittra li wieħed anke jista’ jinterpretaha bħala attentat ta’ kite-flying minn naħa ta’ l-Oppożizzjoni fuq is-suġġett tal-Kostituzzjoni u fuq il-possibilta’ ta’ referendum dwar il-Kostituzzjoni.  Anke jekk ma kienx hekk, anke jekk kienet espressjoni ta’ persuna individwali, kellu l-opportunita’ li jikteb f’iktar minn gazzetta waħda, hemm xi ċans illi l-Gvern ibiddel il-fehma tiegħu fuq li jżomm referendum fuq il-Kostituzzjoni in view tal-fatt illi prattikament il-pajjiżi kollha ta’ l-Unjoni Ewropea qegħdin jagħmlu dan, l-aħħar li ddeċidiet kienet id-Danimarka u l-Olanda, il-ġimgħa li għaddiet.  Malta ħa tkun waħda minn dawk il-ftit pajjiżi fejn il-poplu mhux se jingħata d-dritt li jesprimi ruħu fuq xi ħaġa importanti bħal din bħal ma hija l-Kostituzzjoni?

Prim Ministru  

Le ma naħsibx li dan jiġri u hemm raġuni illi jiena kelli l-okkażjoni nispjegaha fl-imgħoddi, nerġa’ nispjegaha llum.  L-issues kollha tat-trattat kostituzzjonali kienu parti ċentrali ta’ kampanja għar-referendum li f’pajjiżna, b’differenza mill-pajjiżi l-oħrajn kollha, kienet l-iktar kampanja intensiva, l-iktar kampanja illi kellha żewġ partiti illi aggressivament, ħa nużu dik il-kelma, qed jindirizzaw l-issues kollha u l-issues kollha li ssemmew fil-kampanja għar-referendum huma issues illi b’xi mod jew ieħor huma relatati ma’ punti marbutin mat-Trattat Kostituzzjonali – is-sitt siġġu, il-lingwa Maltija, il-Kummissarju, kollha kemm huma.  U allura naħseb illi ladarba l-poplu tagħna kellu l-okkażjoni li jesprimi lilu nnifsu b’mod liberu fuq is-sħubija ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea, wara li sema’ l-argumentazzjoni kollha, jien ma naħsibx li għandna għalfejn nerġgħu nagħmlu ripetizzjoni ta’ l-istess ħaġa.   

Malta għaddiet minn sitwazzjoni li hija pjuttost differenti minn dawk li għaddew pajjiżi oħrajn.  U kulħadd jirrikonoxxih dan.  Jiġifieri kienet kampanja partikolari, intensa u ma ssibiex fil-pajjiżi l-oħrajn.  Żgur ma ssibiex fil-ħmistax il-pajjiż li kienu diġà membri, għax dawn kienu diġà membri, m’għaddewx mill-eżerċizzju li għaddejna minnu aħna, u jekk tqabbel lilna mad-disa’ pajjiżi ġodda l-oħrajn kollha u tara r-referendum ta’ pajjiżna u tqabblu ma’ ta’ pajjiżi oħrajn, issib li ta’ pajjiżna kien l-iktar wieħed kontenzjuż u l-iktar wieħed li daħal f’dawn l-issues.  

Jiġifieri jien ma narax raġuni għaliex id-deċiżjoni tal-Gvern għandha tiġi riveduta.  Sadanittant huwa importanti però, li l-partit Laburista jiġi għall-konklużjoni malajr kemm jista’ jkun.  Il-Gvern iddeċieda illi ma nippressawx għall-pożizzjoni espressa mill-Parlament Malti kif xtaqna li nagħmlu sa l-aħħar tas-sena 2004 u tajna iktar żmien biex il-Partit Laburista jilħaq jagħmel id-diskussjoni interna.   Jiena għidt illi lesti bħala Gvern nistennew sa nofs din is-sena, però mbagħad f’nofs din is-sena il-pajjiż hemm bżonn li jiddeċiedi.  Dan huwa fl-istil tal-Gvern li jagħti ċans għad-diskussjoni, isiru d-diskussjonijiet, interni, ma’ xulxin, whatever, però finalment imbagħad se tittieħed id-deċiżjoni.    

Fin-nofs imma hawn mhux biss il-pożizzjoni ta’ Malta imma wkoll Malta fl-Unjoni Ewropea. Il-pajjiżi l-oħrajn qed jaraw x’qed nagħmlu u ma nagħmlux u huwa importanti li jkollna l-opinjoni tal-Partit Laburista fuqha din il-kwestjoni. U għalhekk nittama, ġenwinament nittama, illi ssir id-diskussjoni interna li tkun diskussjoni li tkun pożittiva u kostruttiva u li naslu għal dak li nittama jiena, pożizzjoni li tkun unanima bejn il-partiti fil-parlament tagħna.  

Owen Galea – Union Press

Għall-iva u le biss biex tidħol fl-Unjoni Ewropea?  

Prim Ministru

U żgur li le.  Daqs kemm smajna xorti fir-referendum! Inkluż illi r-referendum rebħu l-Le u mhux l-Iva.  Din eċċezzjonali.  Kieku kellna l-percentages nikkalkulawhom b’dan il-mod, x’jiġrilna f’dan il-pajjiż! Li tibaħ ir-referendum u tirbħu b’54% u tibqa’ tgħid illi r-referendum intilef hija xi ħaġa li ġrat naħseb jiena f’Malta biss mid-dinja kollha.  Però ma ġara xejn.  Dik illi ma nistax ma nagħmilhiex.  

Fr. Noel Grima – The Malta Independent on Sunday

Il-bieraħ kien hemm it-tieni Cabinet Meeting f’ġimgħa li dam eċċezzjonalment mid-9:00 sa l-16:00. Sa fejn naf jien ma ġie mħabbar xejn x’kien is-suġġett li kważi hija prattika llum li l-Kabinett ma jħabbarx għal xiex qiegħed jiltaqa’.  Tista’ tgħid x’kienet ir-raġuni għal dan il-meeting, it-tieni wieħed b’dan it-tul?  

Prim Ministru

Kienet il-euro.  Il-laqgħa li saret tal-bieraħ.  Sejjaħtha jiena għal ta’ l-apposta biex il-Ministri bis-Segretarji Parlamentari, jkollhom l-opportunità illi naġġornaw irwieħna bl-aħħar studji, rakkomandazzjonijiet minn naħa tal-Bank Ċentrali f’dak li għandu x’jaqsam ma’ l-adozzjoni tal-euro, f’dak li għandu x’jaqsam mal-Pjan ta’ konverġenza mal-kriterji ta’ Maastricht, ma’ l-integrazzjoni ta’ l-ekonomija tagħna, ma’ l-ekonomija ewropea u allura kienet laqgħa li fiha ddiskutejna dak li qed jirriżulta s’issa, ir-riskji għal pajjiżna xi jkunu f’kwalinkwe deċiżjoni li nistgħu nieħdu.    

Infakkar illi Malta bħal pajjiżi l-ġodda kollha, hija obbligata li ddaħħal il-munità ewropea, li mhemmx, mhemmx it-terminu ta’ żmien.  Però xi darba din irridu nagħmluha.  Pajjiżi oħrajn ġodda diġà ħadu d-deċiżjoni, uħud minnhom diġa’ ngħaqdu ma’ l-ERM II u oħrajn qegħdin fil-proċess biex jingħaqdu.  Dak ifisser li sas-sena 2008, sa jkun hemm numru sostanzjali ta’ pajjiżi mill-membri l-ġodda li se jkunu daħħlu l-euro.  Malta tista’ tiffaċċa sitwazzjoni fejn il-kompetittivita’ tagħha tista’ tiġi mnaqqra, imdgħajfa għaliex pajjiżi oħrajn membri ġodda fl-Unjoni Ewropea jkunu daħħlu l-euro u Malta le.  

Però aħna d-deċiżjoni tagħna rridu noħduha f’dak li huwa l-aħjar interess ta’ pajjiżna.  U din l-analiżi li qed nagħmlu u bħalissa hija analiżi li kif għidt diġà, wkoll qed issir minn naħa ta’ l-Unjoni Ewropea biex huma indipendentement jaslu għall-konklużjoni ħalli jaraw jekk l-ekonomija Maltija hijiex fi stadju li tista’ tintegra ruħha f’dan il-mekkaniżmu.  L-indikazzjonijiet li għandi jiena huma pożittivi, però wieħed irid jara l-iżviluppi li għad iridu jsiru.    

Il-bieraħ fil-laqgħa li saret ma ttieħditx deċiżjoni għaliex għad jonqos laqgħat oħrajn biex id-diskussjoni tiġi aktar approfondita u dan se jkun qed jiġri fil-ġranet jew ftit ġimgħat li ġejjin, għaliex jekk irridu nkunu f’pożizzjoni li nkunu ma’ l-iktar grupp viċin illi ingħaqdu fl-ERM II, id-deċiżjoni rridu noħduha żgur fix-xahar ta’ April.  Jekk jaqbeż ix-xahar ta’ April, allura jkun ifisser li aħna nkunu ipposponejna d-dħul ta’ l-Euro, eventwalment b’numru ta’ snin u rridu naraw l-implikazzjonijiet kollha ta’ deċiżjoni bħal din xi jkunu għall-pajjiż tagħna.  

Jekk id-deċiżjoni tittieħed f’April, li nidħlu fl-ERM II, allura nkunu nistgħu nkunu fost il-pajjiżi li jdaħħlu l-Euro fis-sena 2008.  Jekk April jaqbeż, allura probabbilment it-terminu taż-żmien għad-dħul ta’ l-Euro jitwal sostanzjalment.  Dak ifisser li nkunu spiċċajna probabbilment wieħed mill-ftit, ftit pajjiżi membri ġodda li għadhom ma daħħlux il-Euro.  

Il-lira Maltija, l-istudji li qed ikollna dwar il-valur tal-lira Maltija, huma studji li kollha jikkonfermaw illi l-valur tal-lira Maltija huwa valur reali.  M’hemmx assolutament l-ebda konsiderazzjoni, l-ebda ħsieb, l-ebda studju li b’xi mod jew b’ieħor juru l-lira Maltija għandha bżonn żvalutazzjoni.  Assolutament le.  Lanqas aġġustament, le.  Li jiġri huwa, jekk nieħdu d-deċiżjoni li nidħlu fl-ERM II, li jiġri huwa li l-lira Maltija li llum hija pegged 70% mal-euro u mbagħad il-bqija mad-dollaru u mal-lira sterlina, b’effett mid-data ħa tiġi pegged mal-euro.  Imma dik hija deċiżjoni li wieħed irid jieħu, ma tagħmel ebda differenza, jiġifieri ma tvarjax il-valur tal-lira Maltija.    

Tajjeb? Grazzi sinjuri.