01st December, 2008

03.02.07

Laqgħa tal-
Prim Ministru Lawrence Gonzi
mal-Media

Berġa ta’ Kastilja

Is-Sibt 3 ta’ Frar, 2007


Prim Ministru

Bonġu għal kulħadd, grazzi talli ġejtu.  Se nippruvaw sal-ħdax jekk jista’ jkun nispiċċaw għax għandi xi impenji oħrajn, irrid nipprova nlaħħaqhom.  Se nagħmel introduzzjoni jiena, se niffoka partikolarment fuq l-aspetti ekonomiċi mbagħad niftaħ l-opportunita’ għall-mistoqsijiet tagħkom.

Qed ngħid hekk, se nipprova nagħmel enfasi fuq l-aspett ekonomiku għaliex issa, naturalment fil-bidu tas-sena, Jannar għadda, il-figuri u ċifri għas-sena 2006 ġew ikkonsolidati, effettivament qed jirriżulta kkonfermat dak li pproġettajna aħna fil-proċess tal-budget.  Infakkar li l-budget dis-sena għamilnih kmieni iktar mis-soltu u dak li pproġettajna effettivament irriżulta fi tkabbir ekonomiku kważi jlaħħaq xi tlieta fil-mija li huwa tkabbir sostanzjali pożittiv ħafna għal pajjiżna.  Hija l-mira tagħna li nkomplu nsaħħu dak it-tkabbir ekonomiku għas-sena li qegħdin kurrenti fiha. 

Id-deficit se jkun spiċċa fil-livell ta’ 2.8 fil-mija, taħt it-tlieta fil-mija tal-prodott gross domestiku. Il-mira tagħna effettivament ilħaqniha u nfakkar ukoll li dak ifisser li għal din is-sena aħna l-mira, allavolja ħabbarna miżuri għas-sena 2007 li se jfissru illi l-Gvern se jħalli qrib l-20 miljun lira fil-bwiet tan-nies, għaliex bil-miżura tat-taxxa, b’mod partikulari ta’ l-income tax, il-Gvern allura, id-dħul tiegħu f’dan is-sens se jkun effettwat b’dawk il-miżuri.  Però xorta waħda, il-mira tagħna hija s-sena 2007, li qegħdin fiha, aħna nagħlquha b’deficit  li jkun livell ta’ 2.5 fil-mija. 

Ilħaqna mira oħra għal dak li għandu x’jaqsam mad-dejn nazzjonali.  Id-dejn nazzjonali fis-sena 2005 kien 72.5 fil-mija tal-prodott gross domestiku – 72.5%.  Għas-sena 2006 niżżilnieh għal 66.8 fil-mija. Wieħed mill-kriterji ta’ Maastricht, infatti huwa illi d-dejn nazzjonali għandu jaqbad ritmu ta’ nżul, jiġifieri jinżel, jitnaqqas sakemm imbagħad jinżel fil-livelli stabbiliti mill-kriterji ta’ Maastricht.  Effettivament però d-dejn nieżel, id-dejn nazzjonali relatat mal-prodott gross domestiku.  Naturalment dan ifisser ukoll illi l-ekonomija tagħna qiegħda tikber, iktar kemm tikber l-ekonomija iktar il-proporzjon jew ir­-ratio bejn il-prodott gross domestiku u d-dejn nazzjonali iktar jinżel. 

Ilħaqna wkoll mira oħra, mira mhux biss ta’ tkabbir ekonomiku imma anke ta’ kontroll ta’ l-ispiża tal-Gvern.  Aħna impenjajna ruħna biex ikollna pożizzjoni fiskali li tkun b’saħħitha, dik tfisser ukoll illi waħda mill-miri tagħna kienet illi fir-rikorrenti, il-Gvern jasal f’bilanċ ħafna iżjed pożittiv f’dak li għandu x’jaqsam mad-dħul u ħruġ, fil-qasam rikorrenti. Jiġifieri oħroġ barra l-ispiża kapitali fuq ir-rikorrenti aħna rridu nimmiraw li nkomplu nsaħħu l-ispiża rikkorenti tagħna.  Dak ifisser illi rridu dħul rikorrenti u nnaqsu l-ispiża.  Nikkontrollaw l-ispiża rikorrenti, dak ma tantx għandek spazju fejn tilgħab fih, għaliex biċċa kbira mill-ispiża rikorrenti huma pagi u pensjonijiet u aħna rridu ntejbu l-pagi, u fil-fatt tejjibna l-pagi u rridu ntejbu l-pensjonijiet. 

Tejjibna l-pagi għaliex fil-ftehim kollettiv illi konna ffirmajna din is-sena partikulari minn Jannar, is-settur pubbliku rreġistra żidiet fil-pagi li huma sostanzjali.  Anke però f’dan kollu l-kontroll fl-ispiża tal-Gvern żammejnieha u waħda mill-miri importanti li rnexxielna nilħqu kienet illi mill-2004 sa l-2006 it-total ta’ l-impiegi mas-settur pubbliku naqas bi 3,500 ruħ.  Proċess ta’ kontroll qawwi fuq dak li jiġri meta numru ta’ nies joħorġu bil-pensjoni, aħna qgħadna attenti biex nissostitwixxu l-vojt biss fejn dehrilna li kien neċessarju.  U allura f’temp ta’ sentejn is-settur pubbliku naqqas l-impiegi totali tiegħu bi 3,500 ruħ. 

Kontra dan, naturalment pożittiv immens huwa li jekk wieħed iħares lejn is-settur privat tara ż-żieda netta ta’ 5,195 impieg fis-settur privat.  U allura dak ifisser illi dak li s-settur pubbliku naqqas biex jikkontrolla l-ispiża finanzjarja tiegħu effettivament ittieħed b’mod pożittiv ħafna

mis-settur privat li żied sostanzjali, fil-fatt effettivament fis-sena 2006 inħolqu ‘l fuq minn 6,000 post tax-xogħol ġdid.  Li tajjeb ukoll li wieħed jinnota, li t-total ta’ nies jaħdmu bi qligħ minn 137,000 u ftit ieħor fl-2004, fl-2006 issa qbiżna l-139,000, dawn il-gainfully occupied f’pajjiżna. 

Target ieħor importanti li rnexxielna nilħqu, u ġie kkonfermat issa f’xi ċifri li ħarġu updated sa Settembru, jekk mhux sejjer żball, huwa t-total li l-investiment barrani li rnexxielna niġbdu lejn pajjiżna.  Is-sena 2006 se tkun tirriżulta sena record għal dak li għandu x’jaqsam ma’ l-investiment barrani u se nkunu qbiżna l-ħames mitt miljun lira investiment barrani lejn pajjiżna mqabbel ma’ l-1998 meta f’sena waħda ġie nvestiment lejn pajjiżna ta’ dsatax ‘il miljun, dan ir-record ta’ investiment barrani lejn pajjiżna huwa pożittiv immens, inkoraġġanti.  Jiena fiduċjuż, il-Gvern fiduċjuż, illi s-sena 2007 se tkun sena fejn din il-mira nibqgħu nżommuha u jekk jista’ jkun anki ntejbuha.

Dawn ir-riżultati ekonomiċi huma importanti għaliex b’hekk jissarrfu mbagħad f’miżuri li jagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies.  Aħna niftaħru u nkunu sodisfatti bil-progress li nagħmlu bħala pajjiż għax dak jippermetti lill-Gvern biex isarraf dan kollu f’inizjattivi li jagħmlu differenza fil-ħajja tan-nies.  U sa minn sentejn ilu aħna konna għidna l-prijoritajiet tagħna x’se jkunu.  L-ewwel għidna l-ekonomija bħala pilastru, imbagħad l-edukazzjoni u l-ambjent.  M’għandix għalfejn noqgħod nirrepeti l-investiment sħiħ li għamilna fl-edukazzjoni, fl-ambjent, mhux se nidħol f’dak id-dettall biex ma noqogħdux nirrepetu. 

Li huwa importanti però, li s-suċċess ekonomiku jippermettilna li nieħdu miżuri bħalma kienet il-miżura ta’ l-income tax, li se tħalli għoxrin miljun lira fil-bwiet tan-nies u dik se ssarraf effettivament kważi fi tliet liri żieda, żewġ liri u tmienja u disgħin ċenteżmu żieda fil-ġimgħa għal min jimla formola ta’ l-income tax għal rasu u erba’ liri u sebgħa u sittin ċenteżmu fil-ġimgħa iżjed fil-bwiet tan-nies għal dawk li jimlew formola ta’ l-income tax konġunta, bejn il-mara u r-raġel.  Dawk huma żiediet sostanzjali illi għandhom itejbu l-kwalita’ tal-ħajja, għandom jgħinu lill-familja tagħna biex ikollhom iktar flus fil-but.  Dik hija l-mira tagħna mill-ewwel kienet, spjegajnieha fid-dokument ta’ qabel il-budget tas-sena li għaddiet, li dik nittamaw toħloq iktar attivita’ ekonomika u tagħtina d-dħul illi l-Gvern imbagħad irid ikompli naturalment jibni fuqu.

Miżuri oħrajn, infakkar malajr.  Il-part-timers, illi issa bil-metodu l-ġdid jistgħu jħallsu inqas bolla, is-self-employed li se jkunu jistgħu jimpjegaw in-nisa jew l-irġiel magħhom u allura huma stess se jiffrankaw l-income tax għax il-paga tal-mara jew tar-raġel tista’, issa għall-ewwel darba titnaqqas bħala spiża tan-negozju.  Traħħis fil-liċenzji u benefiċċji li tajna lill-ġenituri illi jibagħtu t-tfal fi skejjel privati jew inkella f’ċentri tat-tfal biex ngħinuhom fl-ispiża li huma jkollhom biex irabbu l-familja.  Il-mira tagħna hi, li s-suċċess ekonomiku ta’ pajjiżna nsarrfuh f’miżuri li jsaħħu ‘l familji tagħna fil-komponenti kollha tagħhom, l-anzjani, il-ħaddiema, it-tfal, iż-żgħażagħ, l-edukazzjoni eċċ.

Din is-sena diġa’ għandna l-ewwel indikazzjonijiet issa f’Jannar, jidher li r-ritmu ekonomiku baqa’ għaddej, bir-ritmu pożittiv tas-sena li għaddiet, j’Alla nibqgħu sejrin hekk.  Tinsewx, irrid infakkar lil kulħadd li din is-sena rridu naslu għall-miri fiskali li stabbilejna għalina skond il-kriterji ta’ Maastricht.  Għaliex nofs din is-sena jkun hemm, jekk l-affarijiet jintlaħqu kif qegħdin nipproġettaw illi jiġri, illi Malta, il-Gvern Malti, jiddeċiedi li jissottometti l-applikazzjoni biex niġu assessed mill-Kummissjoni biex naraw jekk Malta tikkwalifikax biex tingħaqad maż-żona ta’ l-ewro, deċiżjoni li finalment imbagħad trid tittieħed għall-ħabta ta’ Mejju jew inkella Ġunju, min-naħa tal-Kummissjoni.  J’Alla naslu s’hemm, l-indikazzjonijiet li nista’ ngħid, s’issa li ċ-ċifri ekonomiċi, ir-riżultati ekonomiċi li aħna akkwistajna fil-laqgħa ta’ l-ECOFIN li jiena kelli ftit ġranet ilu, ġew rikonoxxuti u jidher ukoll li għandhom iwasslu biex formalment tittieħed id-deċiżjoni li Malta titneħħielha dak li jgħidulha l-excesses deficit procedure, l-EDT.  Din il-proċedura tittieħed meta pajjiż, ikun min ikun mis-27, ikollu deficit li jaqbeż it-3%.  Din hija miżura indipendentement mill-ewro biex inkunu ċari.  Imma kull pajjiż li jaqbeż it-3% jgħaddi minn proċess li jgħidulu l- excesses deficit procedure.  Malta kellha deroga mill-bidu tas-sħubija tagħha, għaliex tajna pjan ta’ konverġenza fil-bidunett u tiftakru żgur li dan il-pjan kien ħoloq ċertu dubji, xettiċiżmu jekk aħniex se nilħquh.  Bi pjaċir ngħid li lħaqnieh, ġie rikonoxxut mill-Unjoni Ewropea u issa jmiss il-pass importanti għal pajjiżna li l-Unjoni Ewropea, il-Kummissjoni, tkun tirrakkomanda biex titneħħa din l-excesses deficit procedure.

Dawn huma sinjali pożittivi illi jinkoraġġuni għas-sena li qegħdin fiha, u li jiena fiduċjuż allura illi tkompli tkun sena pożittiva.  Forsi, l-aħħar ħaġa li xtaqt ngħidilkom, jekk tippermettuli, l-esperjenza li kellna s-sena li għaddiet, għall-mod kif fassalna l-budget ta’ din is-sena irriżulta li kienet esperjenza pożittiva immens.  Kellna parteċipazzjoni minn naħa tan-nies b’mod qawwi ħafna u allura ħsibna li għas-sena li qegħdin fiha, il-proċess nirrepetuh.  U se nibdew minn kmieni.  Se nibdew mill-ġimgħa d-dieħla biex jibdew il-preparamenti għad-dokumenti ta’ qabel il-budget għall-pre-budget document li biħsiebna nippubblikaw ukoll din is-sena bħalma għamilna fis-sentejn li għaddew.  Biex nagħmlu hekk, il-ġimgħa d-dieħla aħna se nibagħtu fuljett fid-djar, f’pajjiżna illi se jkun fih ċertu statistika u nformazzjoni dwar fejn wasalna s’issa u l-miżuri illi ttieħdu s’issa.  Fl-istess ħin, b’rakkomandazzjoni u stedina lill-poplu tagħna biex jagħmel bħalma għamel diġa’ fl-esperjenzi li aħna kellna, illi għandna formola, jimlieha u jibgħatilna s-suġġerimenti, il-prijoritajiet, il-ħsibijiet, għal dak li għandu x’jaqsam mal-proċess tal-budget ta’ l-2008.

Il-proċess se nibdewh mill-ġimgħa d-dieħla u nagħmel appell lill-poplu Malti biex jipparteċipa għaliex aħna rridu s-suċċess ta’ pajjiżna ikun il-frott ta’ ħidma tagħna lkoll flimkien.  Min jixtieq jagħmel l-ewwel mistoqsija?

Ġurnalist

Ninsabu fl-aħħar sena qabel jiskadu numri ta’ derogi, speċjalment dwar l-ambjent, jidher li x-xogħol tal-Gvern fuq dawn id-derogi mhuwiex miexi b’ritmu mixtieq.  Hemm miżuri x’jittieħdu, speċjalment fuq dak li huwa skart ta’ fliexken u affarijiet hekk.  Ma nafx jekk hemmx xi pożizzjoni dwar dan.

Prim Ministru

Le, inġenerali naħseb li għal dak li għandu x’jaqsam ma’ derogi u x’naf jien il-biċċa l-kbira, aħna rnexxielna bħala pajjiż, nimplimentaw, inbiddlu l-liġijiet, naturalment aħna dejjem nemmnu li mhux biżżejjed li tagħmel il-liġijiet fil-qasam ta’ l-ambjent, hemm bżonn bidla kulturali.  Jiġifieri huwa proċess ta’ poplu u mhux proċess ta’ regolamenti ta’ l-Unjoni Ewropea.  Però hemm regolamenti u aħna obbligati li nimplimentawhom u fil-maġġoranza stragrandi tagħhom dawk implimentaniehom u mexjin. Però jeżistu ċerti diffikultajiet f’uħud minnhom, diffikultajiet prattiċi, wieħed minnhom li semmejt inti, għandha x’taqsam ma’ kif nittrattaw f’pajjiżna, l-iskart ġenerat mill-fliexken.  Dak it-terminu għadu ma skattax, dak jiskatta f’Jannar tas-sena 2008. 

Li nixtieq ngħid mingħajr ma nidħol f’wisq dettall illi ilna għaddejjin b’diskussjonijiet mas-setturi għal xhur twal.  U għaddejjin diskussjonijiet ma’ l-industrija kif ukoll mar-rappreżentanti tal-ħwienet iż-żgħar u r-rappreżentanti kollha fis-settur biex nippruvaw insibu sistema, metodu illi jiġi ffinanzjat parti minnu mill-Gvern, jiġifieri mill-eko-kontribuzzjoni, però li jkun metodu kif jista’ jżomm sistema li għal pajjiżna fiċ-ċirkustanzi partikulari ta’ pajjiżna tkun adattata biex nindirizzaw din il-problema.  Għadna qegħdin għaddejjin b’diskussjonijiet biex tinstab l-aħjar tip ta’ soluzzjoni.  Sal-lum għadna ma wasalniex, imma ħa nittama illi nkunu nistgħu naslu sat-terminu ta’ żmien li huwa stabbilit mill-Unjoni Ewropea.  Jiġifieri sa Jannar li ġej. 

Ġurnalista

 Il-bieraħ ġie nnutat min-nutar Charles Mangion, fil-konferenza tal-Labour illi l-Gvern għadu qatt ma qal ċar jekk l-Isptar Mater Dei se jibqa’ jagħti servizz ta’ saħħa b’xejn.  Tista’ tgħidilna x’se tkun is-sitwazzjoni?

Prim Ministru

Naħseb il-mod kif qiegħed din hija ħażina, fis-sens hija żbaljata, mhux l-Isptar Mater Dei, is-servizz tas-saħħa, tajjeb.  Għaliex tajjeb għall-Onor. Mangion li jagħmel statement bħal dak, il-mistoqsija hija s-servizz tas-saħħa bil-polyclinic, bil-mediċini, aħna l-isfida kbira ta’ pajjiżna hija l-mediċini.  U l-mistoqsija trid tkun aħna se nibqgħu f’pożizzjoni fejn nistgħu niffinanzjaw b’mod sostenibbli l-qasam kollu tas-saħħa inkluż li nipprovdu mediċini li jkunu mediċini tajbin, l-aħjar mediċini possibbli għall-poplu tagħna?  Ir-risposta tiegħi bħala Prim Ministru, bħala Gvern, l-isforzi kbar li aħna għamilna fis-sentejn, tliet snin li għaddew biex inkabbru l-attivita’ ekonomika u nġibu qagħda fiskali b’saħħitha hija preċiżament biex ix-xibka soċjali ġeneruża u b’saħħitha li aħna għandna f’pajjiżna nsostnuha.  Aħna m’għandu jkollna qatt bħala politiċi l-mira tagħna li nżarmaw ix-xibka soċjali.  Il-mira tagħna hija li jkollna pajjiż li jkun jista’ jsostni finanzjarjament dan il-valur ta’ solidarjeta’ li tant hu importanti f’pajjiżna u allura r-riposta tiegħi hi li l-Gvern immexxi minni jibqa’ jagħmel ħiltu kollha kif għamel fis-sentejn li għaddew b’suċċess, biex iġib qagħda fiskali b’saħħitha li tkun tista’ tiggarantixxi x-xibka soċjali illi l-poplu tagħna jixraqlu u li rridu nkomplu mhux biss insostnulu imma kull fejn hu possibbli ntejbuh għaliex bla dubju ta’ xejn il-qasam soċjali jrid jirrispondi għall-bżonnijiet partikulari taż-żmenijiet u jiena l-ewwel wieħed li napprezza l-fatt li s-soċjeta’ tagħna tinbidel u jinqalgħu bżonnijiet differenti li nkunu rridu nwieġbu għalihom.

Ġurnalist

 Ninsabu ħames xhur biss qabel il-ftuħ ta’ l-Isptar Mater Dei.  Issa kif nafu, il-kuntratt ta’ l-I.T. għadu ma ġiex iġġudikat.  Minn naħa tiegħek tista’ tagħti garanzija li dan ħa jkun implimentat sa Lulju li ġej? 

It-tieni mistoqsija fejn waslu d-diskussjonijiet rigward il-korsa tal-golf, hemm xi pjanijiet tal-Gvern dwar din, dwar dan il-proġett?

Prim Ministru

Dwar il-korsa tal-golf ittieħdet id-deċiżjoni finali.  L-indikazzjonijiet illi jien għandi s’issa huma illi biex tkun sostenibbli hemm bżonn żvilupp sostanzjali ta’ bini, jiġifieri ta’ vilel u jiena mhux aċċettabbli għalija, dik jiena ddikjarajta minn qabel u jekk inhu hekk u mhux se jsibuli alternattivi oħra, allura jien stess inwaqqaf il-proċess.  S’issa dik hi l-indikazzjoni, però il-pożizzjoni definittiva għadha ma ttiħditx però din hija fundamentali.  Jiena għamilta ċara fid-diskors tal-budget, illi nibqa’ nsostni l-bżonn f’pajjiżna illi l-prodott turistiku itejbu, biex itejjeb il-prodott turistiku nibqa’ nsostni illi pajjiżna jrid isib il-mezz, hemm bżonn li jsib il-mezz biex ikollu possibilment faċilitajiet anke tal-golf, però mhux a skapitu u mhux akkost ta’ kollox.  U biex inkun ċar minix lest li nħalli, le, korsa tal-golf biex issir magħha jkollha żvilupp enormi ta’ bini li mhuwiex aċċettabbli.  Dak huwa fundamentali.  U jidher s’issa mir-rapporti li jien għandi illi biex il-korsa tal-golf issir fis-site ta’ Għajn Tuffieħa hemm bżonn żvilupp sostanzjali u dak minix lest li nippermettih.  Jiena tlabt illi min qiegħed jistudja dan biex jippruvaw isibu alternattivi finanzjarji għall-mudell finanzjarju.  Jekk ma jaslux dawn allura, tittieħed deċiżjoni u nieħdu deċiżjoni li hemmhekk ma ssirx.

Dwar Mater Dei, fuq l-I.T., saret komuni illi ġurnalisti jsaqsu għal garanziji.  L-ewwelnett il-punt huwa dan, meta ġejna u ndunajna li jista’ jkun li l-proċess li kien għaddej seta’ kien indizjat minn xi ħadd li kien qed jagħti informazzjoni li ma kellux jagħmilha u se noqgħod attent kif nitkellem għaliex hemm proċess għaddej.  Tapprezzaw, aħna dehrilna illi ridna niggarantixxu dan, dan kuntratt kbir ta’ valur ‘il fuq minn għaxar miljun lira.  Jiġifieri ridna niggarantixxu illi hemm it-trasparenza.  Issa tiġi dahrek mal-ħajt, u intom tapprezzaw illi min ikun fil-pożizzjoni tagħna li jrid jieħu d-deċiżjonijiet, irid ipoġġi kollox fuq miżien u fuq il-miżien poġġejna l-fatti.  Iva, il-fatti li aħna dehrilna li hemm il-proċess li ma kienx għaddej kif suppost aħna dehrilna illi anke jekk dan jipperikola l-ftuħ ta’ l-Isptar, għaliex ma jkunx hemm is-sistemi ta’ l-I.T, però serjeta’, trasparenza, l-accountability tagħna titlob li aħna nieħdu passi biex kull fejn ikollna xi indikazzjoni niċċarawha, biex inkunu ċerti li l-affarijiet isiru sew. 

Jien minix qed ngħaddi ġudizzju, minix qed ngħid illi jekk jirriżulta, ma jirriżultax, il-kompitu huwa tal-qrati tagħna, inħallu l-qorti tagħmel ix-xogħol tagħha.  Naturalment lilna tħallina f’din il-pożizzjoni.  Issa dan ifisser li mhux se jkollna s-sistema ta’ l-I.T. sa l-ewwel ta’ Lulju li ġej, fully-fledged.  Ir-risposta hija le, mhux se jkollna s-sistema fully-fledged, sħiħa ta’ l-I.T. għallinqas hekk jidher s’issa.  Jekk ma nsibux xi metodu kif inħaffu l-affarijiet. Però dan ifisser illi l-Isptar Mater Dei ma jkunx jista’ jopera?  Ir-risposta hija, hemm soluzzjonijiet, li qegħdin niddiskutu bħalissa, ma’ l-esperti tagħna biex jippermettulna illi jkollna s-sistemi ta’ l-informatika ġewwa l-Isptar li jippermettulna li niffunzjonaw. 

Jiena se nispjega mingħajr ma nidħol f’wisq dettalji.  Il-makkinarju modern li ġibna għall-Isptar fih innifsu diġa’ għandu ġo fih is-sistemi tat-teknoloġija ta’ l-informatika.  Jiġifieri hu possibbli, jidher s’issa, illi nsibu soluzzjonijiet illi jippermettulna illi l-Isptar ikun jista’ jiffunzjona u jaqdi s-servizzi tiegħu sad-data stabbilita, fil-proċess illi jrid isir tal-migrazzjoni biex inkunu moħħna mistrieħ illi l-pazjenti tagħna għandhom l-aqwa servizz.  Anke din.  Il-prinċipju li fuqu nitilqu huwa dan.  Hawn qed nittrattaw mas-saħħa tal-poplu tagħna u m’aħniex lesti li nieħdu riskji.  Id-deċiżjonijiet jittieħdu jekk inkunu ggarantiti mill-esperti illi sa fejn hu umanament possibbli nistgħu nittrasferixxu l-pazjenti tagħna mill-Isptar San Luqa għall-Isptar Mater Dei bis-sistemi jiffunzjonaw mingħajr riskji għal saħħithom.  Jidher illi hemm possibbilta’ li nagħmlu hekk u allura dak li għidna.  Jiġifieri li fl-ewwel ta’ Lulju, Skanska tonora l-obbligu tagħha. 

Jiena, jekk taraw id-dokumenti kollha li konna ppubblikajna sentejn ilu meta għamilt stqarrija fil-Parlament u hemm id-dettalji kollha, mingħand Skanska aħna nnegozjajna pożizzjoni partikulari fosthom, Skanska obbligat ruħha li sa l-ewwel ta’ Lulju lili tagħtini sptar fully-commissioned minn naħa tagħha.  Issa naturalment ħarġu ħafna mistoqsijiet, imma allura xi ħadd kien qalli, fl-ewwel ta’ Lulju l-pazjenti jkunu diġa’ daħlu?  Naħseb is-sens komun  jgħidlek illi l-pazjenti jidħlu jekk il-Gvern Malti jkollu iċ-ċertifikat mingħand Skanska illi l-Isptar huwa kundizzjonat fl-areas kollha bil-mekkaniżmu kollu li aħna għandna hemmhekk.  L-ewwel prijorita’ dejjem kienet l-interessi tal-pazjenti.  Skanska obbligat bil-kuntratt li se tagħtini fl-ewwel ta’ Lulju,  sptar commissioned u jkun minn dak il-mument ‘il quddiem li aħna nistgħu nserrħu rasna li nistgħu nibdew il-proċess ta’ migrazzjoni fi sptar illi jkun fully commissioned. 

Jekk Skanska tagħtini spazji li jkunu commissioned, ċertifikati minn naħa ta’ Skanska qabel, nistgħu nibdew il-proċess ta’ migrazzjoni, qabel.  Però dak huwa l-obbligu ta’ Skanska, dak huwa d-dritt tagħna bħala Gvern u dik hija l-mixja.  Issa f’dan kollu jekk jirriżultalna illi s-soluzzjonijiet li qed jipproponulna fuq l-I.T. jippermettulna l-quddiem allura dan kollu jkun jista’ jseħħ.  Jibqa’ kunsiderazzjoni primarja illi aħna mhux se nieħdu riskji mas-saħħa tal-ħaddiema.  Tajjeb, aħna l-kunsiderazzjonijiet tagħna x’inhuma?  L-ewwel is-saħħa tal-pazjenti, it-tieni it-trasparenza tal-proċessi kollha fl-għoti tat-tenders, dawk flus tal-poplu tagħna u rridu nagħtu rendikont lill-poplu tagħna illi l-kuntratti qegħdin jingħataw lill-aħjar kuntratturi possibbli u mbagħad naturalment irridu naraw li Skanska l-obbligi kollha tagħha assunti fil-kuntratt tkun onorathom sa l-anqas mument.  U dak hu l-proċess kif qed immexxi.

Ġurnalist:

Prim Ministru żewg mistoqsijiet. L-ewwel waħda proprju fuq l-isptar Mater Dei.Ftit tal-jiem ilu, inti kont ċar illi mill-ewwel ta Lulju, ġo l-Isptar Mater Dei, se jibda jkun hemm il-pazjenti rikoverati fis-sodod tal-Mater Dei. Louis Deguara qal li la hu u lanqas ħadd ma jaf meta se jkun hemm il-pazjenti rikoverati fl-isptar Mater Dei. Tista’ tispjega din il-kontradizzjoni bejnek u bejn il-Ministru? Min qed jgħid il-verita’, Louis Deguara jew inti f’dan il-każ?

U t-tieni mistoqsija.  Tkellimt dwar diversi miri illi int qed tgħid li l-Gvern tiegħek qed jilħaqhom. Waħda mill-miri li ma semmejtx u li propju għamiltha lura s-sena 2004, kienet  illi l-ispejjeż relatati max-xogħlijiet dwar dak li għandu x’jaqsam toroq f’pajjizna, linji ta’ toroq f’pajjiżna, għandhom jibqgħu mal-budget illi wieħed ikun ippjana. Ħa nsemmilek ta’ lanqas tliet eżempji. Fit-triq ta’ Għawdex, bejn ir-Rabat u San Lawrenz, taqbeż aktar minn miljun lira, it-triq ta’ Ħal Far, għadek kif inawgurajtha ftit tal-jiem ilu, ukoll qabżet aktar minn miljun lira, il-bypass ta’ San Pawl per eżempju, se taqbeż żgur ta l-inqas għalissa n-nofs miljun lira. Ma tħossokx illi fallejt? Investigajt? Se tinvestiga u finalment min se iġorr ir-responsabbilta’? Grazzi.

Prim Ministru

Mela, fuq Mater Dei diġa’ weġibt, mhux se nerġa’ nwieġeb. Fuq il-kwistjoni tat-toroq, għax anke din hija issue li ta’ min ukoll nindirizzawha, u nindirizzawha b’mod ċar. Il-Ministru Jesmond Mugliett għamel konferenza stampa, ta d-dettalji kollha u ta l-ispjegazzjonijiet kollha u jien nissorprendi ruħi kif wara konferenza stampa spjegata, bid-dettalji kollha tal-Ministru Jesmond Mugliett, nerġgħu nirrepetu l-istess affarijiet.

Diġa’ għidna, fil-qosor, fil-kalkulazzjonijiet ta’ dak li kellu jkun hemm bħala spiża minn naħa tal-Protokoll Taljan, kien hemm dejjem il-kalkolazzjoni tal-VAT. Issa, allura kien hemm din l-ispjegazzjoni. Apparti minn dan, l-ispjegazzjonijiet ukoll li ta l-Ministru Mugliett f’din il-konferenza stampa li huwa ta, ta affarijiet li rriżultaw waqt li jkun qed isir ix-xogħol, fuq talbiet li

jkunu għamlu d-dipartimenti partikulari, jagħmlulek differenza fil-kalkoli ta’spejjeż li tkun għamilt fil-bidu nett. Per eżempju, fit-triq ta’ Ħal Far, il-pjanijiet u l-estimi kollha kienu kkalkulati li kellhom bżonn culverts ta’ metru għoli. Waqt li kien għaddej ix-xogħol, il-Water Services Corporation talbet illi jinbidlu l-ispecifications tal-culvert, biex persuna, jiġifieri l-għoli tal-culvert ikun iktar għolji, ħa jkunu jistgħu jgħaddu iktar servizzi u jkunu jistgħu jgħaddu b’iktar kumdita. Id-deċiżjoni li ridna nieħdu anke aħna bħala finanzi, kienet, isma’, jew se timxu mal-budget u ngħidu le, le ma jinbidlux, ħalluwha kif inhi, daqshekk. U ngħidu mhux hekk ħabba l-budget, il-budget kollox. Jew inkella nagħmlu dak li hu sensibbli, dak li jgħidlek is-sens komun, li la darba x-xogħol qed jurik waqt li qed għaddej illi tagħmel biċċa xogħol aħjar jekk tista’ tonfoq ftit iżjed, allura neħduha dik id-deċiżjoni.

Fortunatament għal pajjiżna, l-ekonomija tagħna mxiet tant ‘il quddiem, li kellna finanzi biżżejjed biex inkopru dax-xogħol extra, noħorġu b’xogħol ta’ kwalita’ aħjar, u xorta nilħqu d-deficit ta’ pajjiżna, li konna mmirajna. Issa. Semmejtli t-triq ta’ Għawdex. It-triq ta’ Għawdex hija eżempju tipiku ta’ l-affarijiet kif jistgħu jiġru. Mela saret l-analiżi tat-triq mill-bidu nett u għamlu numru ta’ boreholes biex jistabbilixxu eżatt x’tip ta’ fond hemm, jiġifieri x’tip ta’ blat hemm li fuqha trid issir it-triq. Saru l-istudji u l-istudji kkonfermaw x’tip ta’ blat kien hemm u saru l-kalkoli. Meta beda x-xogħol u bdew jaqilgħu, parti, stretch kbira ta’ din it-triq sabu li kien hemm it-tafal. Ħafna iżjed tafal, ħafna iżjed tafal milli qatt seta’ jiġi kkalkulat. U dan fisser li f’daqqa waħda l-ispiża tat-triq biex issir sew, biex issir sew, kellha tirdoppja. Issa. X’inhi d-deċiżjoni ta’ xi ħadd illi qiegħed fis-siġġu fejn irid jieħu d-deċiżjonijiet ta’ responsabilta? X’inhi d-deċizjoni? Le, li jgħidilhom, dak il-budget issa ma jimpurtanix, erħilkom mit-tafal, ibqa għaddej u mbagħad jekk it-triq tibda nieżla ħames snin oħra, ngħidu imma aħna mxejna mal-budget ta! Iss kemm hi tajba. Le, naħseb mhux dik is-serjeta’. Is-serjeta’ kienet titlob li fil-każ ta’ Għawdex, issa t-triq ta’ Għawdex qegħdin ngħidu ta’ San Lawrenz, ħadna d-deċiżjoni li l-ispiża extra kellha ssir biex it-triq issir kif għandha ssir.

Naħseb il-punt li rridu nistaqsu fundamentalment huwa, mela, jekk kellna budget u qbiżnieh dak il-budget, id-differenza fejn marret? Value for money.  Mhux mistoqsijiet, isma, għax allura x’se jiġri? Se nispiċċaw nagħmlu il-loġika illi jekk jagħmel sens li tonfoq iżjed, ma tonfoqx iżjed u tagħmel oġġett nofs kedda. Jiddispjaċini, aħna m’aħniex Gvern tan-nofs kedda. Tajjeb? Nagħmlu l-affarijiet sew imbagħad inwieġbu. Naħseb illi dawk kienu il-punti illi semmejt. Dwar il-bypass ta’ San Pawl il-Baħar issa naraw, naħseb ix-xogħol għadu għaddej, imbagħad naraw meta nkunu lestejnieh, jekk il-Bambin irid. Żgur huwa l-fatt li qed nagħmlu toroq ta’ l-aqwa kwalita’ li qed jiġu apprezzati mill-poplu kollu tagħna.

Ġurnalist:

Prim Ministru, kont għidtilna li ħa titlob parir legali dwar ir-rapport falz li wassal għar-riżenja ta’ John Dalli. Tlabtu dan il-parir legali? X’qalulek? U x’se tagħmel?

U t-tieni nett, xtaqtek tagħti r-reazzjonijiet tiegħek għall-fatt illi inti ssemmi li l-Gvern tiegħek rażżan l-għoli tal-ħajja, u qed joħloq l-impiegi. Dan meta hemm rapport illi kien ippreżentat fl-aħħar laqgħa tal-Kunsill Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista, wera, identifika bħala l-għoli tal-ħajja u n-nuqqas ta’ mpiegi bħala problemi. Kif tirreaġixxi għal dan kollu?

Prim Ministru

Dwar il-parir legali, iva nikkonferma. Il-parir legali tlabtu fil-bidu ta’ Diċembru li għadda. S’issa għad m’għandix risposta imma ntalab il-parir legali biex infittxu, biex naraw għandniex dritt bħala Gvern, bħala pajjiż li niftħu kawża għad-danni kontra min kien responsabbli għall-ħsara kbira li saret lil pajjiżna. Nerġa’ nfakkar, jekk taraw l-istqarrija ministerjali li kont għamilt jien meta ntlaħaq il-ftehim ma’ Skanska, jien stess kont iddikjarajt li kont skandalizzat b’dak li kien seħħ u bil-ħsara li kienet saret lil pajjiżna u jekk il-parir legali jkun li għandna dritt infittxu għad-danni, niggarantilek jien li nieħdu l-passi kollha li jagħtuna parir, li jagħtina parir l-avukat ġenerali.

It-tieni mistoqsija, issa ma jidhirlix li qatt, riċentement tressaq xi rapport lill-Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista anke jekk f’dal-Press Briefings ma nħobbx noqgħod nitkellem issa.......... Però, inti semmejt żewġ issues, l-għoli tal-ħajja, u l-impiegi. Dwar l-impiegi, bla dubju ta’ xejn, ara ċ-ċifri, iċ-ċifri jitkellmu waħedhom, tajjeb. Jiena, mhux jien, imma araw l-istatistika, l-istatistika turik biċ-ċar illi kellna żieda fit-total ta’ nies jaħdmu bi qligħ, li kienet sostanzjali u dan huwa ta’ inkoraġġiment kbir f’pajjiżna, għaliex il-mument li għaddejjin minnu, huwa mument partikulari ħafna.

F’liema sens?

Diġa’ smajtuni ngħid u ċ-ċifri jikkonfermawlkom, arawhom, illi bħalissa, il-baby boomers li twieldu wara t-tieni Gwerra, qegħdin jilħqu l-eta’ tal-pensjoni. 61, preċiż, qed joħorġu bil-pensjoni mill-gainfully occupied tagħna, id-doppju tan-nies li kienu joħorġu sentejn, tliet snin ilu. Id-doppju. Suppost għandna gainfully occupied nieżel mhux tiela. Għax qed joħorġu bil-pensjoni, id-doppju ta’ dak li kienu joħorġu. Mhux hekk biss. Għandna żieda ta’ studenti żġħażagħ li qed jagħżlu li flok jidħlu fid-dinja tax-xogħol, qed ikomplu għall-grazzja ta’ Alla jistudjaw. Anke hawn ifisser li suppost hawn inqas nies deħlin fid-dinja tax-xogħol għax għal grazzja ta’ Alla qed jagħżlu li qed imorru jistudjaw. Mela suppost il-gainfully occupied nieżel. Il-verita’, u l-istatistika turi, li l-gainfully occupied tiela’. U dan hu sinjal pożittiv immens ħafna. Apparti li għaddejjin minn proċess ta’ bidla radikali.

Aħna f’pajjiżna kellna għal żmien twil, fabbriki li għamlu ġid kbir lil pajjiżna, li kienu fil-qasam tat-tessuti, li kienu jimpjegaw mijiet jekk mhux eluf ta’ nisa. Għax Alla jbierek, fl-imgħoddi l-ekonomija f’pajjiżna kienet toffri karriera lin-nisa tagħna, taf x’hiex? Fil-fabbriki tat-tessuti. Hemm kienet il-karriera li kienet toffrilha l-ekonomija tagħna f’pajjiżna sa ftit żmien ilu. Mhux qed nikkritika. Hekk kienu ċ-ċirkustanzi. Id-dinja tal-lum u l-Gvern tal-lum lin-nies qed joffrilhom karriera mhux fil-fabbriki jagħmlu l-jeans, imma fl-inġinerija. Mur il-Lufthansa Technik u tieħu pjaċir tiltaqa ma’ l-inġiniera nisa fil-Lufthansa Technik. Fl-informatika, fit-teknoloġija tal-komunikazzjoni, fis-servizzi finanzjarji, fil-qasam professjonali, dawn huma l-opportunitajiet li qed noffru għan-nisa. U allura fil-qasam ta’ l-impiegi, jien ninsisti li pajjiżna għandu għal x’hiex ikun sodisfatt u b’x’hiex niftaħru. Anke ħdejn pajjiżi oħrajn. Vera fadlilna ħafna iktar x’nagħmlu, ir-rata tal-parteċipazzjoni tagħna, tan-nisa partikolarment, għadha baxxa ħdejn pajjiżi oħrajn, imma mexjin. U qed jirnexxielna nirkupraw anke f’mument ta’ transizzjoni kbira.

Jien jekk niftakar li bħal daż-żmien sena ħadna ‘l pajjiż, ħadna daqqa minħabba l-impiegi li ntilfu mid-Denim, dik fissret daqqa kbira. Fortunatament pajjiżna irnexxielu jassorbi dik id-daqqa, u ħafna mill-ħaddiema, mhux kollha, għad fadal min għadu qed ifittex ix-xogħol, imma ħafna minnhom sabu xogħol alternattiv. Dak hu sinjal tajjeb, il-flessibbilta’ ta’ ekonomija li toffri l-alternattivi.

Dwar l-għoli tal-ħajja. Anke hawn, pajjiżna sofra ħafna mill-prezz taż-żejt. Issa din mhux politika, u ma nistgħux inkunu partiġġjani f’das-sens. Mhux veru għola l-prezz taż-żejt? Jew qed noħolmu? Jew nofs il-pajjiż biss jemmen li għola l-prezz taż-żejt? Għola bil-kbir. U ta daqqa enormi lill-pajjiżi kollha, fid-dinja kollha. Enormi d-daqqa li ta. Lilna itihielna d-daqqa ta’ ħarta darbtejn. Għaliex għandna l-enerġija, l-elettriku li nużaw kuljum, però nipproduċu l-ilma bl-enerġija aħna. Mhux bħal pajjiżi oħra. Pajjiżi oħra għandhom il-fortuna allavolja l-ispiża tal-bidla fil-klima, anke din ħa teħdilhom minn taħt saqajhom. Ħa naraw x’ħa jiġri. Imma erħilha.

Terġa’ pajjiżi oħra għandhom il-patt naturali li għandhom l-ilma mix-xmajjar u mis-silġ. Aħna m’għandniex dak il-benefiċċju u fis-snin li għaddew kellna ninvestu bil-kbir, kapital enormi biex ikollna reverse osmosis u ndawru l-ilma tal-baħar fl-ilma x’nixorbu. Meta tgħidha lill-barranin dawn jibqgħu imbellħin. Jibqgħu skantati kif f’pajjiżna, gżira żgħira jirnexxielu jsib il-finanzi biex jagħmlu dan. Għax jgħidulna, intom sibtu ż-żejt jew? Biex ikollkom benefiċċji soċjali ta’ dan il-kwalita’, edukazzjoni b’xejn, saħħa b’xejn, stipendji lill-istudenti, issa anke qed jirnexxielkom l-ilma tal-baħar tagħmluh....... Iva il-poplu tagħna tul is-snin kellu dil-kapaċita. Mertu ta’ ħafna nies, ta’ ħafna gvernijiet, kellu dil-kapaċita’. Tajjeb.

Imma jibqa’ l-fatt li aħna qed nonfqu ħafna iktar minn pajjiżi oħrajn fl-elettriku, biex niġġeneraw l-ilma tagħna, u allura tifhmu d-daqqa kienet kbira. Ħafna kienet kbira. Ħamsin miljun lira swiet lil pajjiżna s-sena li għaddiet dan l-eżercizzju. U dan kellu effett fuq l-għoli tal-ħajja. Però kif dejjem ipproġettajna, mill-bidu nett, illi eventwalment aħna u mexjin, l-impatt taż-żejt, tal-prezz taż-żejt fuq l-inflazzjoni tagħna kien se jiġi assorbit. U f’pajjiżna, bħal anke pajjiżi fl-ekonomija Ewropea irnexxielu jassorbi did-daqqa kbira u minflok illi niżel għarkopptejh, aħna ma tfejniex id-dwal kollha tat-toroq, bħalma ġara fl-imgħoddi meta kien għola l-prezz taż-żejt, aħna m’għedniex lill-fabbriki tagħna, isma araw kif tagħmlu u tnaqqsu l-elettriku jew lil hotels biex inaqqsu l-elettriku jew biex jiffrankaw, biex it-turisti jibdew......m’għidnielhom xejn minn dan kollu. Anzi. Lill-hotels għidnielhom se nħallsulkom parti mis-surcharge aħna, aħna...mhux aħna, għax mit-taxxi tal-poplu tagħna, lil fabbriki għednilhom parti mis-surcharge ħa nħallsuha aħna, jiġifieri taffejna kull fejn stajna, biex id-daqqa kemm jista jkun tkun daqqa kemm jista’ jkun imtaffija. Kemm għall-familji tagħna, għandna qrib is-sbatax, tmintax il-elf familja li mhi qed tħallas ebda surcharge ta’ xejn, ħadna miżuri illi kienu soċjalment ispirati.

Fil-budget ta’din is-sena introduċejna miżura ġdida għax se jkun hemm għajnuna partikulari ikbar milli qatt kien hemm qabel lill-familji li ma jistgħux iħallsu das-surcharge. Bil-għaqal għaddejjin ukoll biex is-surcharge jonqos u bil-mod il-mod rajtuh jonqos. Jiġifieri dan kollu. Issa anke l-inflazzjoni. U kif ipproġettajna, u kif għedna l-inflazzjoni ta’ pajjiżna sa minn Diċembru li għadda, bdiet turi li qabdet it-triq tan-niżla. Jiġifieri r-rata ta’ inflazzjoni bdiet nieżla. Interessanti meta mqabbla ma’ l-inflazzjoni fil-pajjiżi Ewropej. Illi jidher fuq l-average Ewropew qed tiela’ mhux nieżla. U dak fisser li aħna f’Diċembru erġajna dħalna taħt ir-reference value tal-kriterji ta’ Maastricht u issa naraw.

Erħilhom il-kriterji ta’ Maastricht għax dik importanti, però mhux importanti daqs kemm hi importanti il-kwalita’ ta’ ħajja għan-nies tagħna. Li jiena, il-preokkupazzjoni tagħna hija l-pagi li jiġu mikulin jekk ikollok rata ta’ inflazzjoni għolja. Imma kien għalhekk li tajna issa dal-miżuri ta’ income tax, għoli tal-ħajja ta’ Lm1.75 biex nikkompensaw. Dan kollu, il-familji Maltin sa’ mill-bidu ta’ Jannar ta’ din is-sena, il-biċċa l-kbira stagrandi tagħhom kellhom żieda netta ġol-paga li huma qegħdin jieħdu, apparti li jista’ jkun hemm effett ukoll, jekk il-Bambin irid, pożittiv fuq il-pensjonanti. Għaliex iż-żieda li kien hemm minħabba l-increments li tajna b’riżultat tal-collective agreement tal-Gvern, fis-settur pubbliku dak jissarraf ukoll għal reviżjoni ta’ pensjonijiet għal dawk il-pensjonanti illi għandhom il-pensjoni tagħhom linked ma’ l-impiegi tal-Gvern u li għadhom ma laħqux il-massimu ta’ pensjoni ta’ coverage skond il-liġi tagħna.

U allura għaliex tawwalt daqsxejn fuq dir-risposta? Għaliex hija mistoqsija importanti, mistoqsija tajba, li tirrikkjedi spjegazzjoni. Jiena naħseb, allavolja kellna dal-mewġ kbir, l-ekonomija ta’ pajjiżna rnexxiela tassorbieh u timxi ‘l quddiem. L-istess ġara fl-Ewropa. Għedtilkom, għadni ġej mil-laqgħa ta’ l-ECOFIN, saret l-analiżi u jirriżulta li l-ekonomija Ewropea fis-sena 2006 kollha, irnexxielha tassorbi d-daqqa tal-prezz taż-żejt u fl-istess ħin tiġġenera tkabbir relattivament pożittiv. Għalina, li għandna l-ekonomija tagħna tiddependi fil-maġġoranza stagrandi tagħha fuq l-ekonomija Ewropea, dan hu good news, dan hu tajjeb u ġie prodott riżultati pożittivi għal pajjiżna.

Ġurnalist

 Prim Ministru, smajna ħafna fuq il-proġett Smart City dan l-aħħar minkejja li probabbilment kulħadd jirrikonoxxi li huwa proġett kbir, il-ħsieb hu li ħa jgħaddi ż-żmien qabel ma nibdew inħossu l-effett ta’ dan il-proġett. Taħseb li jkun hekk?

Prim Ministru

Le, anzi. Li nista’ ngħid huwa li l-fatt li aħna ħabbarna li ntlaħaq il-ftehim, diġa’ qed iħalli effetti pożittivi. Malta issa qiegħda fuq il-mappa globali tad-dinja, bħala pajjiż li ntgħażel minn dawn il-kumpaniji kbar li huma magħrufin mad-dinja kollha għall-inizjattiva li għandhom f’Dubai, u intom tafu l-meravilja li għandhom ġewwa Dubai, kulħadd issa qed jgħid isma dawn għażlu lil Malta. Din Malta, għaliex Malta? Għaliex Malta minn tant pajjiżi oħrajn? Kif intghażlet Malta biex tkun ir-replika tad-Dubai Internet City u d-Dubai Media City? U dan waħdu huwa diġa’ progress kbir, avvanz kbir, akkwist kbir għal pajjiżna. Mela. Apparti dan imma, issa jiskatta kollox, nittama dalwaqt issa fi Frar inkunu nistgħu nressqu r-riżoluzzjoni fil-Parlament, nittama li jkollna approvazzjoni mgħaġġla kemm jista’ jkun fil-Parlament, jiġifieri m’hemmx....ikollna l-approvazzjoni minn naħa ta’ l-oppożizzjoni biex immedjatament nimxu u nittama mbagħad, il-mira tagħna hija li sa nofs din is-sena, sa April jekk il-Bambin irid, prattikament naraw li jkun beda x-xogħol fiżiku fuq l-art, f’din l-area illi....issa ħa niftiehmu, qed nitkellmu l-Kottonera, qed nitkellmu illi l-Kottonera se nagħmlulha l-Kottonera dak li rridu nagħmlu lil pajjiż.

Il-Kottonera se tkun metafora tal-pajjiż. Bidla radikali minn post li għadda minn mumenti diffiċli fis-snin li għaddew sa mill-gwerra u tant snin oħrajn, sa mit-tieni Gwerra Dinjija, li sofra tant, għal post li issa se jkun qiegħed fiċ-ċentru ta’ l-attenzjoni, mhux biss tal-gżira tagħna, imma fiċ-ċentru ta’ l-attenzjoni tad-dinja. Apparti minn hekk, se jkun il-post li jagħti opportunitajiet ta’ xogħol għal mijiet u eluf ta’ żgħażagħ tagħna, fl-oqsma kollha imma partikolarment fil-qasam tat-tekonoloġija ta’ l-informatika. Li hija d-direzzjoni li aħna rridu nagħtu lil pajjiżna. Hawn qegħdin ngħidu fejn irridu nieħdu lil pajjiżna, f’kollox mhux fis-Smart City, fl-għaxar snin, ħmistax-il sena li ġejjin. Il-gżira li se ssir iċ-ċentru fir-reġjun Mediterranju u fl-Ewropa f’dak li għandu x’jaqsam teknoloġija tal-komunikazzjoni u mas-servizzi finanzjarji u oħrajn. Aħna se nkunu ċentru reġjonali ta’ eċċellenza f’dawn l-oqsma.

U dad-diskors għamiltu fil-budget jiena, mhux xi ħolm jew xi ħaġa.  Mhix xi invenzjoni. U allura huwa proġett kbir ħafna, enormi, irid iż-żmien tiegħu biex isir, irridu li jsir sew, imma huwa proġett li diġa’ beda jġib il-ġid lil pajjiżna.

Ġurnalist

Dr Gonzi, tliet mistoqsijiet qosra. Ħafna mill-evażjoni tat-taxxa,miljuni ta’ liri, issir fis-suq fil-bejgħ tal-proprjeta’, fejn is-sid forsi jiddikkjara eluf inqas imbagħad meta wieħed jasal għall-loan, il-banek joħorġuhom taħt furnishing. Dwar dan l-aspett, il-Gvern x’se jagħmel, fis-sens dwar dawn il-miljuni ta’ evażjoni.

It-tieni mistoqsija, dwar il-kaċċa. Fl-istaġun li jmiss, fir-Rebbiegħa, dan l-istaġun se jiftaħ bħas-soltu?

U t-tielet mistoqsija biex norbot ma dak li għidt ftit tal-ħin ilu, l-għoli tal-ħajja u ż-żieda li ta l-Gvern. Dwar dan l-aspett, ftit tal-jiem ilu biss il-Bank Ċentrali għolla r-rata ta’ l-imgħaxx. Dan ifisser illi hemm koppji illi dan it-tip ta’ żieda ittieklet f’daqqa waħda għaliex il-loan tagħhom għaxar liri, ħmistax il-lira żieda fix-xahar minħabba dan il-punt. X’tikkummenta dwar dan jekk jogħġbok?

Prim Ministru

Dwar l-ewwel mistoqsija, l-evażjoni. L-evażjoni nibqgħu nattakkawha u nattakkawha b’ħilitna kollha, fil-livelli kollha mhux biss issa fil-livell ta’ proprjeta’ imma fil-livelli kollha. Jiena naħseb illi qegħdin nakkwistaw riżultati għaliex jidher illi d-dħul tal-Gvern qed jiżdied, għalkemm iktar attivita’ ekonomika jidher illi d-dħul tal-Gvern qed jiżdied għaliex hemm iktar attivita’ ekonomika, però anke għaliex il-miżuri li ħadna, aħna żewġ budgets ilu biddilna l-liġi f’dak li għandu x’jaqsam mal-capital gains tax kif titħallas fuq proprjeta’ meta tintiret, fuq proprjeta’ meta tinbiegħ. U jidher ċar illi l-miżura ġiet aċċettata, ġiet assorbita fis-sens pożittiv, u naħsbu jidher, għalkemm dan qatt ma tista’ tkun ċert illi in-nies iktar qed ikunu iktar veritieri f’dak li qegħdin jiddikkjaraw u jidher illi din l-indikazzjoni.

Naturalment hemm miżuri oħrajn, hemm metodi oħrajn. Fuq proprjeta’ inti taf kif inhi s-sistema. Il-Gvern iqabbad lill-periti tiegħu biex jagħmel l-istimi u jekk il-perit tal-Gvern jistma proprjeta’ u jsib li hemm varjazzjoni kbira bejn dak li ġie ddikkjarat fuq il-kuntratt u dak li jkun qed jistma l-Gvern, allura mbagħad ikun hemm l-investigazzjoni. Jiġifieri hemm metodi u nibqgħu nippruvaw nirfinaw il-metodi kemm jista’ jkun. It-Tax Compliance Unit li tinvestiga sors ta fondi u kif ġew u minn fejn ġew il-fondi, għandha wkoll funzjoni mportanti f’dak il-qasam.

Fil-każ tal-kaċċa, il-pożizzjoni tagħna hija ċara daqs il-kristall. Dak li nnegozjajna ma’ l-Unjoni Ewropea, il-Gvern Malti se jibqa jinsisti fuqu sa l-aħħar mument, u nibqgħu niġġieldu sa l-aħħar mument, biex dak li nnegozjajna inwettquh. Dak hu, la iktar u lanqas inqas. U dan id-diskors nagħmlu jiena, kemm ma’ dawk li jiġu mis-settur tal-kaċċaturi u n-nassaba kif ukoll ma’ dawk li jiġu mis-settur ta’ l-ambjent. Illi ngħid isma’, ir-referendum f’pajjiżna mbagħad wara l-elezzjoni ġenerali stabillew dak il-benchmark. Dak hu benchmark illi huwa nazzjonali. Il-Gvern huwa mpenjat li jimxi ma’ dak il-benchmark. Dak li ġie nnegozzjat ma’ l-Unjoni Ewropea u fin-negozjati li wassluna għal sħubija.

Dwar l-għoli tal-ħajja u r-rata ta’ l-imgħax. Naħseb m’għandniex norbtu ż-żewġ affarijiet ma’ xulxin. Id-deċiżjoni tal-Gvernatur tal-Bank Ċentrali, li jeħodha b’mod awtonomu, indipendenti mill-Gvern, tittieħed għal ċertu raġunijiet li hu jispjega fil-qosor ħafna meta toħroġ l-istqarrija. Hija marbuta mal-fost konsiderazzjonijiet oħrajn mas-saħħa tal-lira Maltija. U hija marbuta ma’ miżuri u politika monetarja li bank ċentrali u kwalunkwe bank ċentrali jieħu biex isostni l-munita tal-pajjiż. Din hi waħda mir-raġunijiet illi huwa importanti li jirnexxielna naħdmu flimkien f’pajjiżna biex naslu ħalli nilħqu l-miri ta Maastricht u nkunu nistgħu ndaħħlu l-munita Ewro, għaliex la darba tidħol il-munita ta’ l-Ewro, allura ċertu diffikultajiet illi llum għandna jkunu ġew indirizzati.

Issa jiena konxju illi jista’ jkun hemm kuntratti illi jiġu effettwati b’rata ta’ imgħax, imma hemm kuntratti oħrajn illi suppost għandhom ir-rata ta’ l-imgħax fissa. Jiġifieri wieħed irid joqgħod attent daqsxejn l-effett, effettivament xi jkun fuq il-prezzijiet partikolarment tal-proprjeta’. Din hi analiżi, aħna nibqgħu b’għajnejna mixħutin fuqha ħalli naraw għaliex waħda mill-aktar affarijet li qegħdin sensittivi għaliha bħala Gvern hija l-prezz tal-proprjeta’ u l-impatt tal-prezz tal-proprjeta’ fuq il-koppji żgħażagħ u l-familji tagħna. Din hija xi ħaġa li qed inħarsu lejha, nippruvaw naraw x’inhuma s-soluzzjonijiet li nistgħu noħorġu bihom, m’hemmx ħafna affarijiet x’tista’ tagħmel, imma nibqgħu impenjati biex nindirizzaw din l-issue għax hija issue ta importanza b’effett u b’impatt anke soċjali fuq pajjiżna.

Prim Ministru

Intlaħaq il-ftehim fuq il-prezzijiet tal-mediċini, u fil-fatt il-ftehim kien importanti għaliex, għaliex jekk tiftakru sew  kien hemm mument minnhom fejn ċertu mediċini li aħna mdorrijin bihom, prodotti partikulari f’pajjiżna, kien hemm ir-riskju, mhux riskju, kien qed jiġri, ma konniex qed narawhom fuq is-suq. U dik kienet waħda mill-ewwel preokkupazzjonijiet tagħna u dik indirazzajnieha u l-ftehim li ntlaħaq ikopri dan kollu, għaliex il-Gvern raħħas ħafna l-ispiża tar-reġistrazzjoni illi l-importaturi kien qed ikollhom iħallsu, u proċeduri oħrajn, ma noqgħodx nidħol fid-dettall.

Qegħdin issa fl-aħħar mument fejn issa jrid jintlaħaq u ntlaħaq effettivament il-ftehim dwar mekkaniżmu illi jkun jista’ issa jiggarantielna li meta mediċina li tkun impurtata minn barra, il-prezz li bih tkun qed tinbiegħ hawn Malta jkun kemm jista’ jkun viċin il-prezz li nsibu fil-bqija tas-swieq Ewropej. Huwa dan il-mekkaniżmu li nkunu rridu nħabbru jekk il-Bambin irid ma ndumux fuqha.

Aħna t-target dejjem kien li l-pre-budget nippubblikawh jekk jista’ jkun f’Ġunju. Minħabba ħafna raġunijiet, spiċċajna nippubblikawh f’nofs Lulju, fl-aħħar ta’ Lulju. Din mhix ideali. Jien idealment f’Ġunju għandu jkun. Issa anke hawn għandna problema. Għaliex immorru f’Lulju? Għaliex l-istatistika li jkollna sa’ l-aħħar ta’ Ġunju tagħtina indikazzjoni u allura nixtiequ li l-pre-budget nippubblikawh sa’ l-aħħar ta’ Ġunju, però dak ikun ifisser li ma jkollniex l-istatistika ekonomika illi tkun daħlet għal pajjiżna għall-aħħar ta’ Ġunju. U allura qegħdin fix-xahar ta’ Lulju biex nippubblikaw.

Issa. Fih ħafna xogħol. Jekk tiftakru sew is-sena li għaddiet, mill-bidu tas-sena aħna konna ħabbarna li se nagħmlu team ta’ esperti biex jaħdmu fuq riforma ta’ sistemi ta’ tassazzjoni tagħna. Bdejnieha kmieni. Ħadd ma qal li ġejja elezzjoni , bdejna f’Jannar tas-sena li għaddiet, naturalment kien kulħadd bil-kurżita’, kulħadd isaqsi u jsaqsi x’qed jagħmlu u ma jagħmlux u ħallejna ħafna nies bil-kurżita’ sa Lulju, però mbagħad f’Lulju n-nies qatgħu l-kurżita’. Kien hemm min m’emminx taf, kien hemm min m’emminx. Imma mbagħad urejna lil kulħadd li konna kapaċi nagħmlu miżura u miżura tajba wkoll. Imma ħadd ma qal ġejja elezzjoni. Issa x’irridu nagħmlu? Naħseb kien eżerċizzju tajjeb. Sinċerament ngħid jiġifieri l-poplu tagħna kkontribwixxa u wriena x’inhuma l-preokkupazzjonijiet, x’inhuma l-prijoritajiet, fejn jixtieqna ninvestu t-taxxi tiegħu. It-taxxi tal-poplu tagħna. U għalkemm issib illi ħafna minn dawk li jgħidulek in-nies huwa viċin ta’ dak li ngħidu aħna, però kultant toħroġ idea ġdida, friska. U rriduha dik aħna, irriduha. U rridu, nixtiequ illi l-poplu tagħna, issa m’hemmx kulur politiku, u nerġa’ ngħid, m’hemmx kwistjoni ta’ elezzjoni u mhux elezzjoni, jaħdem flimkien mal-Gvern biex dal-pajjiż inkomplu mmexxuh ‘il quddiem. 

U allura. Dehrilna illi sa minn....issa diġa’ għadda Jannar, qegħdin Frar, nibdew il-proċess fi Frar, biex jippermettielna li għal ħabta ta’ April, Marzu April, ikollna l-feedback, ikun daħal għandna, nanalizzaw ftit l-affarijiet, aħna stess naħdmu fuq tfassil tat-2008 fejn nixtiequ mmorru. Dak naturalment jiddependi fuq indikatur, indikaturi ekonomiċi li jibda jkollna għal din is-sena u nkunu nistgħu nfasslu l-ġejjieni għalina lkoll. Għandna challenges u opportunitajiet speċjali interessanti. Se jkollna żviluppi tajbin f’pajjiżna matul din is-sena u allura rridu iva li kulħadd ikun parti, integrali minn dan kollu. Aħna mhux minn fuq niddettaw ‘l isfel xi jrid isir. Jekk jista’ jkun l-ewwel nisimgħu x’qed jgħid il-poplu, imbagħad nanalizzaw.

Naturalment ma rridux nagħmlu l-iżball u nagħmel l-appell lill-oppożizzjoni. Faċli ħafna tgħid: Jekk nitla’ fil-Gvern, inneħħi s-surcharge! Għidli minn fejn ħa ġġib ħamsin miljun. Se żżid it-taxxi terġa’? Se żżid il-VAT? Se ddaħħal is-CET? X’se tagħmel? Kif? Kull miżura li titħabbar mingħajr studju ekonomiku serju u professjonali tiswa l-flus. U jiena ninsisti li aħna bħala Gvern ilkoll kemm aħna, kull proposta li nressqu tkun proposta li tkun ġiet analizzata finanzjarjament għaliex il-konsolidazzjoni fiskali u t-targets fiskali li akkwistajna hija waħda mill-ikbar rebħiet li pajjiżna jista’ jagħmel biex jiggarantixxi ġejjieni fis-sod, fl-aspetti kollha illi aħna għandna speċjalment fil-qasam soċjali.

Ħadt pjaċir bil-mistoqsija li saritli fil-bidu ta din il-press conference, jiġifieri fuq il-qasam tas-saħħa, u r-risposta nerġa’ nirrepetiha. Il-mira tagħna lkoll għandha tibqa li aħna l-valur tas-solidarjeta’ jkun il-pedament tal-politika tagħna. Dak ifisser li rridu nsibu bil-għaqal il-mezz kif niffinanzjaw l-aqwa xibka soċjali illi nistgħu nipprovdu lill-poplu tagħna possibbli. Hija sfida għar-realtajiet soċjali u ekonomiċi tad-dinja tal-lum, però hija sfida li jien personalment nemmen li nistgħu nirbħuha. U l-performance li kellna matul is-sena li għaddiet turi biċ-ċar, li nistgħu nkunu ottimisti għall-ġejjieni, b’ekonomija li timxi ‘l quddiem, li toħloq il-ġid, u li mbagħad dak il-ġid inqassmuh. U nqassmuh b’solidarjeta’. Hekk inkunu nistgħu niffinanzjaw il-qasam soċjali kollu tagħna.

Nirringrazzjakom sinjuri u l-ġurnata t-tajba lil kulħadd.